Nằm trong phòng lọc máu Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo ngày 6/5, bà Minh cảm giác “như được trở về” sau hơn một thập kỷ rời đảo chữa bệnh. Với bà, đây không chỉ là buổi lọc máu định kỳ, mà còn khép lại quãng thời gian dài bán nhà để vào đất liền chạy thận duy trì sự sống.
Là quần đảo nằm ngoài khơi Nam Bộ, Côn Đảo cách trung tâm TP HCM khoảng 230 km đường chim bay. Trước đây, để tiếp cận bệnh viện tuyến cuối, người bệnh chỉ có hai lựa chọn là đi máy bay với chi phí đắt đỏ hoặc lênh đênh nhiều giờ trên tàu biển rồi tiếp tục di chuyển bằng xe khách đến TP HCM. Khoảng cách xa xôi khiến những bệnh nhân phải chạy thận một tuần ba lần gần như không thể bám trụ lại đảo.
Năm 2014, khi chuẩn bị nghỉ hưu ở tuổi 54, bà Minh khám sức khỏe và bàng hoàng nhận kết quả suy thận mạn giai đoạn cuối. Từ những triệu chứng mệt mỏi tưởng là bệnh tim, bà buộc phải mổ cầu tay, bắt đầu chuỗi ngày gắn chặt với máy lọc máu. Không thể liên tục đi lại giữa đảo và đất liền, bà đành rời nơi mình gắn bó từ năm 1984, thời còn là thanh niên xung phong ra xây dựng Côn Đảo. Để lại hai người con đang làm việc tại đảo, vợ chồng bà vào TP HCM thuê trọ chạy thận suốt 5 năm.
Chi phí sinh hoạt và điều trị nơi đất khách dần cạn kiệt tài chính gia đình. Bà ngậm ngùi bán căn nhà ở Côn Đảo. Thời điểm đó du lịch chưa phát triển, giá nhà còn thấp, số tiền bán nhà không đủ mua nhà ở TP HCM, vợ chồng bà đành về Tân An, Long An (nay thuộc Tây Ninh) mua đất cất nhà.
Từ đó, mỗi tuần 3 ngày, chồng bà lại chở vợ vượt 50 km từ Tân An đến Bệnh viện Thống Nhất chạy thận, mất hơn 2 tiếng di chuyển. Con trai lớn cũng nghỉ việc tại cơ quan nhà nước ở Côn Đảo, vào đất liền tìm việc để tiện chăm sóc mẹ lúc đau ốm.
Hành trình chạy chữa nhiều lần chạm mặt tử thần. Có lần, bà Minh bị đột quỵ ngay trong lúc chạy thận, hôn mê suốt 3 tuần. May mắn hồi phục không để lại di chứng nặng, nhưng hai chân yếu đi khiến bà phải gắn bó với xe lăn. Dù vậy, mong muốn được trở lại Côn Đảo – nơi người con trai thứ hai và các cháu đang sinh sống, cùng nhiều kỷ niệm suốt thời tuổi trẻ – chưa bao giờ nguôi ngoai.
Giấc mơ hồi hương của bà Minh thành hiện thực khi Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo chính thức vận hành hệ thống chạy thận nhân tạo. Nếu trước kia phải mất hơn 2 tiếng di chuyển, nay bà chỉ cần đi chưa tới 2 km để đến phòng lọc máu.
PGS.TS.BS Nguyễn Bách, Trưởng khoa Nội thận Lọc máu, Bệnh viện Thống Nhất, cho biết tổng thời gian chuẩn bị để đưa hệ thống vào hoạt động chỉ vỏn vẹn 20 ngày – một kỷ lục. Thông thường, nhanh nhất cũng mất khoảng 6 tháng do yêu cầu khắt khe về xử lý nước và nhân lực chuyên môn.
Để triển khai kỹ thuật này, ngoài hệ thống thiết bị đạt chuẩn châu Âu, Bệnh viện Thống Nhất cử một êkíp luân phiên túc trực tại Côn Đảo trong 6 tháng, đồng thời đào tạo chuyển giao kỹ thuật cho hai êkíp y bác sĩ địa phương. Ngay ngày đầu vận hành, ngoài bà Minh, hệ thống còn phục vụ hai bệnh nhân khác đang chạy thận nhiều năm nay, đăng ký ra đảo vừa điều trị vừa thăm nhà.
BS.CK2 Lê Công Thọ, Giám đốc Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo, cho biết việc triển khai thành công hệ thống lọc máu là bước ngoặt giúp giải tỏa nỗi trăn trở kéo dài nhiều năm của y tế tuyến đảo. Với đội ngũ y bác sĩ nơi đây, điều mong mỏi nhất là đưa được bệnh nhân suy thận trở về điều trị ngay tại quê nhà, thay vì tiếp tục cảnh ly hương để duy trì sự sống. Hiện Côn Đảo có 4 bệnh nhân đang chạy thận định kỳ tại Bệnh viện Thống Nhất và Bệnh viện Vũng Tàu.
Theo lãnh đạo trung tâm, việc duy trì chạy thận trên đảo đối mặt nhiều rào cản hơn đất liền, từ đảm bảo hệ thống nước RO, vật tư tiêu hao mùa biển động đến chống ăn mòn thiết bị trong môi trường muối mặn hay đấu thầu số lượng ít. Để giải quyết khó kăn ban đầu, Bệnh viện Thống Nhất đã hỗ trợ toàn bộ thuốc men và vật tư thiết yếu ra đảo. Nhờ quá trình đào tạo bài bản, đội ngũ y bác sĩ tại chỗ đã tự tin làm chủ kỹ thuật, sẵn sàng mở rộng công suất phục vụ người dân và khách du lịch.
Giám đốc Sở Y tế TP HCM Tăng Chí Thượng đánh giá đây là dấu mốc đặc biệt với ngành y tế thành phố và người dân Côn Đảo, chính thức chấm dứt cảnh nhiều bệnh nhân suy thận phải ly hương, thuê trọ, chia cắt gia đình để duy trì sự sống. Việc làm chủ kỹ thuật chạy thận không chỉ giúp người dân bám đảo, mà còn mở ra tiềm năng du lịch y tế. Những bệnh nhân suy thận ở nhiều địa phương có thể an tâm đến Côn Đảo du lịch, nghỉ dưỡng mà không lo gián đoạn điều trị.
Côn Đảo, trước thuộc tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, nay là đặc khu của TP HCM, đang được tăng cường đầu tư y tế nhằm nâng cao chất lượng khám chữa bệnh. Từ tháng 9/2025, Sở Y tế TP HCM luân phiên bác sĩ từ các bệnh viện lớn ra công tác tại Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo. Nhờ đó, trung tâm từng bước làm chủ nhiều kỹ thuật chuyên sâu, xử trí hiệu quả nhiều ca bệnh phức tạp ngay tại đảo, giảm đáng kể các trường hợp phải chuyển viện bằng tàu hoặc trực thăng.
Mới đây, Viện sức khỏe tâm thần (Bệnh viện Bạch Maii) tiếp nhận nữ sinh viên đại học ở Hà Nội đang bảo lưu kết quả học, được gia đình đưa đến khám tại Viện Sức khỏe tâm thần do có ý tưởng tự sát, sau khi sinh con đầu lòng.
Khoảng 3 tuần trước vào viện, tại nhà, bệnh nhân bế con (6 tháng tuổi) đứng trên ban công với ý định tự sát, nhưng gia đình phát hiện kịp thời.
Tại Viện Sức khỏe tâm thần, qua khám và các test chuyên khoa, bệnh nhân được chẩn đoán rối loạn hành vi và tâm thần nặng kết hợp với thời kỳ sinh đẻ (trầm cảm sau sinh có triệu chứng loạn thần).
Chia sẻ về bệnh trầm cảm sau sinh, thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Phương Linh, Viện Sức khỏe tâm thần, cho biết tỷ lệ mắc trầm cảm sau sinh khoảng 10 - 15% bà mẹ mới sinh; nguy cơ suốt đời là 10 - 25%; nguy cơ 2 tháng sau sinh là 5,7% và 6 tháng sau sinh là 5,6%.
Trầm cảm sau sinh chủ yếu liên quan đến rối loạn nội tiết do sự thay đổi hormone đột ngột sau khi sinh con. Sự suy giảm nhanh chóng estrogen và progesterone sau sinh làm mất ổn định hệ thống dẫn truyền thần kinh, rối loạn điều hòa cảm xúc. Ngoài ra còn có yếu tố gen, gia đình.
Tình trạng này đặc trưng bởi cảm giác buồn bã, lo âu, cùng với các triệu chứng như mất ngủ, cảm giác vô dụng và đôi khi có ý nghĩ tự tử.
Bác sĩ Linh chia sẻ, trầm cảm sau sinh gây ảnh hưởng trực tiếp sức khỏe bà mẹ, chăm sóc em bé. Người chồng cũng gián tiếp chịu áp lực tâm lý, mối quan hệ vợ chồng dễ mất sự kết nối khiến nguy cơ chồng lo âu, thậm chí khởi phát rối loạn sức khỏe tâm thần.
"Nhiều chồng băn khoăn 'không biết tôi có lỗi gì không' và tâm trạng rất buồn, lo lắng khi đưa vợ đi khám trầm cảm sau sinh. Có không ít cặp vợ chồng cùng điều trị rối loạn sức khỏe tâm thần, sau khi vợ bị trầm cảm sau sinh", PGS-TS, bác sĩ Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện sức khỏe tâm thần, cho biết thêm.
Với ca bệnh nêu trên, bác sĩ Linh cho biết, bệnh nhân được điều trị kết hợp các biện pháp: thuốc, điều biến não (kích thích từ xuyên sọ) và liệu pháp tâm lý.
Sau 3 tuần điều trị, người bệnh vui vẻ hoạt bát, thấy thoải mái hơn trong việc chăm sóc con, được xuất viện.
2 tháng sau khi ra viện, sức khỏe về mặt tinh thần của người bệnh hoàn toàn ổn định, bệnh nhân chuẩn bị quay trở lại học và có dự định đi làm.
Cử nhân dinh dưỡng Mai Thị Thùy, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết khi trời nắng nóng việc uống nước lạnh sẽ mang lại một số tác dụng như làm mát cơ thể nhanh, tăng cảm giác kích thích uống nước vì nước mát lạnh dễ uống. Tuy nhiên việc uống nước lạnh sẽ gây ra nhiều tác hại như sau:
Tiêu hóa chậm, đầy hơi, chuột rút. Uống nước ở nhiệt độ 2 - 4°C trong hoặc ngay sau bữa ăn có thể tạm thời làm gián đoạn quá trình tiêu hóa. Nhiệt độ lạnh làm chậm quá trình co bóp dạ dày và làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày (sự di chuyển của thức ăn vào ruột). Những tác động này không phải lúc nào cũng xảy ra, nhưng chúng giải thích tại sao một số người có thể gặp các vấn đề về đường ruột (đau bụng, đầy hơi...) sau khi uống đồ uống rất lạnh.
Có thể xảy ra sốc nhiệt. Uống đồ quá lạnh và quá nhanh sẽ gây ra sự giảm nhiệt độ đột ngột trong đường tiêu hóa. Nếu bạn có dạ dày nhạy cảm, cú sốc nhiệt này có thể gây ra chuột rút và khó chịu.
Đau họng. Uống nước lạnh, đặc biệt là sau bữa ăn, dẫn đến hình thành các chất nhầy dư thừa (niêm mạc đường hô hấp), tạo thành lớp bảo vệ của đường hô hấp. Tuy nhiên, nó sẽ gây ra hiện tượng bỏng lạnh, khiến cổ họng bị đau rát và tổn thương.
Giảm nhịp tim. Một số nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nước lạnh có thể làm giảm nhịp tim của bạn. Uống nước đá được cho là kích thích dây thần kinh sọ thứ 10 - dây thần kinh phế vị.
Xoang và nhức đầu. Uống quá nhiều đồ lạnh cũng có thể gây ra vấn đề "đóng băng não", đặc biệt khi bạn uống quá nhiều nước đá hoặc ăn kem. Khi đó, nước lạnh làm mát các dây thần kinh nhạy cảm của cột sống, do đó nó ảnh hưởng đến não. Vì lý do này, nhức đầu và các vấn đề về xoang cũng có thể xảy ra
Đau răng và ê buốt men răng. Thường xuyên uống đồ uống rất lạnh làm tăng độ nhạy cảm của răng, đặc biệt nếu men răng bị mòn hoặc nướu bị tụt. Cần lưu ý rằng sự thay đổi nhiệt độ (lạnh - nóng) cũng tạo ra sức căng trong mô răng. Về lâu dài, điều này có thể thúc đẩy sự xuất hiện của các vết nứt nhỏ và làm tăng độ nhạy cảm với lạnh.
Để duy trì sự hydrat hóa và tiêu hóa hằng ngày, nước ở nhiệt độ phòng (20 - 22°C) thường được khuyến nghị. Trong khi tập thể dục hoặc ở những vùng khí hậu nắng nóng, các nghiên cứu cho thấy nước mát ở nhiệt độ 10 - 16°C giúp tối ưu hóa quá trình hydrat hóa và điều hòa thân nhiệt.
Theo cử nhân dinh dưỡng Mai Thị Thùy, nếu bạn thích uống đồ uống lạnh, sau đây là một số lời khuyên:
Tránh uống trong bữa ăn. Hãy đợi ít nhất 30 phút sau ăn.
Uống từ từ, từng ngụm nhỏ: Thay vì uống vội một cốc lớn, điều này sẽ giúp cơ thể dần thích nghi với sự thay đổi nhiệt độ hơn.
Bảo vệ răng: Dùng ống hút, giúp hạn chế sự tiếp xúc trực tiếp nước lạnh với men răng.
Theo dõi tín hiệu cơ thể: Đau bụng dữ dội, đầy hơi hoặc đau răng tái phát sau khi uống đồ uống lạnh cho thấy bạn cần điều chỉnh nhiệt độ đồ uống của mình.
Chia sẻ với Tuổi Trẻ Online, ThS.BS Phan Trần Trúc Ly - Phó trưởng khoa khám bệnh Bệnh viện An Bình (TP.HCM) - cho biết tại các thành phố lớn, mật độ bê tông, nhựa đường và phương tiện giao thông cao khiến nhiệt bị hấp thụ và giữ lại nhiều hơn.
Đồng thời lượng cây xanh hạn chế cũng làm giảm khả năng làm mát tự nhiên. Vì vậy nhiệt độ cảm nhận thực tế ngoài trời thường cao hơn so với nhiệt độ dự báo, đặc biệt vào buổi trưa và đầu giờ chiều. Đây là lý do người dân cảm thấy oi bức, ngột ngạt hơn và nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe cũng tăng lên rõ rệt.
Nắng nóng kéo dài không chỉ gây cảm giác khó chịu mà còn ảnh hưởng toàn diện đến sức khỏe.
Theo đó khi nhiệt độ môi trường tăng cao, cơ thể phải tăng tiết mồ hôi để điều hòa thân nhiệt, tim đập nhanh hơn để duy trì huyết áp ổn định. Nếu không bổ sung đủ nước và điện giải, người dân rất dễ rơi vào tình trạng mất nước, kiệt sức, thậm chí say nắng và sốc nhiệt.
Thời tiết khắc nghiệt còn làm giảm sức đề kháng, tạo điều kiện cho các loại vi khuẩn, vi rút phát triển (gây tiêu chảy, ngộ độc thực phẩm do thức ăn nhanh ôi thiu, hoặc các bệnh hô hấp do sử dụng máy lạnh quá chênh lệch nhiệt độ).
Ngoài ra hệ thần kinh cũng bị ảnh hưởng, gây ra trạng thái lờ đờ, giảm khả năng tập trung và phản xạ. Đặc biệt, tại khu vực phía Nam, nắng nóng thường đi kèm độ ẩm thấp và chỉ số tia UV ở mức "nguy hại", trực tiếp gây tổn thương tế bào da và giác mạc nếu không được bảo vệ.
BS.CKI Võ Trường Quang Huy - quyền điều hành khoa da liễu Bệnh viện An Bình - cũng cho biết từ tiết thanh minh (tháng 3-4) sang lập hạ (tháng 5), tia cực tím tại Nam Bộ chạm đỉnh cực đại nên làn da dễ bị "sốc nhiệt", dẫn đến tình trạng mất nước và đứt gãy collagen ồ ạt.
Do đó cần giặm lại kem chống nắng phổ rộng mỗi 3 giờ, kết hợp cấp ẩm sâu để làm dịu và phục hồi làn da khỏe mạnh.
BS Trúc Ly cho biết thêm thời điểm nắng nóng đỉnh điểm thường kéo dài từ 11h - 16h. Đây là lúc cường độ tia UV và bức xạ nhiệt đạt mức cao nhất. Với thời tiết hiện nay có 3 nhóm người cần đặc biệt lưu tâm:
Trẻ em và người cao tuổi: Trẻ em thì hệ thống điều hòa nhiệt chưa hoàn thiện, trong khi người già lại có khả năng thích ứng với nhiệt giảm sút. Cả hai nhóm này thường không nhạy bén với cảm giác khát, khả năng điều hòa thân nhiệt kém, dẫn đến tình trạng mất nước trầm trọng trước khi kịp nhận ra.
Người có bệnh lý nền (tim mạch, huyết áp, đái tháo đường): Nắng nóng là "kẻ thù" của huyết áp. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể gây co giãn mạch bất thường, dẫn đến nguy cơ đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim.
Người lao động đặc thù: Công nhân xây dựng, shipper, người bán hàng rong, bảo vệ, lao công… phải tiếp xúc với bức xạ nhiệt trực tiếp trong thời gian dài, ít có điều kiện nghỉ ngơi, nên nguy cơ thường gặp nhất là mất nước và rối loạn điện giải do cơ thể tiết nhiều mồ hôi nhưng không được bù nước đầy đủ.
Ngoài ra nắng nóng còn có thể làm tăng nguy cơ tai nạn lao động và tai nạn giao thông do cơ thể mệt mỏi, phản xạ chậm, giảm sự tỉnh táo khi làm việc hoặc di chuyển ngoài đường.
