Nằm trong phòng lọc máu Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo ngày 6/5, bà Minh cảm giác “như được trở về” sau hơn một thập kỷ rời đảo chữa bệnh. Với bà, đây không chỉ là buổi lọc máu định kỳ, mà còn khép lại quãng thời gian dài bán nhà để vào đất liền chạy thận duy trì sự sống.
Là quần đảo nằm ngoài khơi Nam Bộ, Côn Đảo cách trung tâm TP HCM khoảng 230 km đường chim bay. Trước đây, để tiếp cận bệnh viện tuyến cuối, người bệnh chỉ có hai lựa chọn là đi máy bay với chi phí đắt đỏ hoặc lênh đênh nhiều giờ trên tàu biển rồi tiếp tục di chuyển bằng xe khách đến TP HCM. Khoảng cách xa xôi khiến những bệnh nhân phải chạy thận một tuần ba lần gần như không thể bám trụ lại đảo.
Năm 2014, khi chuẩn bị nghỉ hưu ở tuổi 54, bà Minh khám sức khỏe và bàng hoàng nhận kết quả suy thận mạn giai đoạn cuối. Từ những triệu chứng mệt mỏi tưởng là bệnh tim, bà buộc phải mổ cầu tay, bắt đầu chuỗi ngày gắn chặt với máy lọc máu. Không thể liên tục đi lại giữa đảo và đất liền, bà đành rời nơi mình gắn bó từ năm 1984, thời còn là thanh niên xung phong ra xây dựng Côn Đảo. Để lại hai người con đang làm việc tại đảo, vợ chồng bà vào TP HCM thuê trọ chạy thận suốt 5 năm.
Chi phí sinh hoạt và điều trị nơi đất khách dần cạn kiệt tài chính gia đình. Bà ngậm ngùi bán căn nhà ở Côn Đảo. Thời điểm đó du lịch chưa phát triển, giá nhà còn thấp, số tiền bán nhà không đủ mua nhà ở TP HCM, vợ chồng bà đành về Tân An, Long An (nay thuộc Tây Ninh) mua đất cất nhà.
Từ đó, mỗi tuần 3 ngày, chồng bà lại chở vợ vượt 50 km từ Tân An đến Bệnh viện Thống Nhất chạy thận, mất hơn 2 tiếng di chuyển. Con trai lớn cũng nghỉ việc tại cơ quan nhà nước ở Côn Đảo, vào đất liền tìm việc để tiện chăm sóc mẹ lúc đau ốm.
Hành trình chạy chữa nhiều lần chạm mặt tử thần. Có lần, bà Minh bị đột quỵ ngay trong lúc chạy thận, hôn mê suốt 3 tuần. May mắn hồi phục không để lại di chứng nặng, nhưng hai chân yếu đi khiến bà phải gắn bó với xe lăn. Dù vậy, mong muốn được trở lại Côn Đảo – nơi người con trai thứ hai và các cháu đang sinh sống, cùng nhiều kỷ niệm suốt thời tuổi trẻ – chưa bao giờ nguôi ngoai.
Giấc mơ hồi hương của bà Minh thành hiện thực khi Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo chính thức vận hành hệ thống chạy thận nhân tạo. Nếu trước kia phải mất hơn 2 tiếng di chuyển, nay bà chỉ cần đi chưa tới 2 km để đến phòng lọc máu.
PGS.TS.BS Nguyễn Bách, Trưởng khoa Nội thận Lọc máu, Bệnh viện Thống Nhất, cho biết tổng thời gian chuẩn bị để đưa hệ thống vào hoạt động chỉ vỏn vẹn 20 ngày – một kỷ lục. Thông thường, nhanh nhất cũng mất khoảng 6 tháng do yêu cầu khắt khe về xử lý nước và nhân lực chuyên môn.
Để triển khai kỹ thuật này, ngoài hệ thống thiết bị đạt chuẩn châu Âu, Bệnh viện Thống Nhất cử một êkíp luân phiên túc trực tại Côn Đảo trong 6 tháng, đồng thời đào tạo chuyển giao kỹ thuật cho hai êkíp y bác sĩ địa phương. Ngay ngày đầu vận hành, ngoài bà Minh, hệ thống còn phục vụ hai bệnh nhân khác đang chạy thận nhiều năm nay, đăng ký ra đảo vừa điều trị vừa thăm nhà.
BS.CK2 Lê Công Thọ, Giám đốc Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo, cho biết việc triển khai thành công hệ thống lọc máu là bước ngoặt giúp giải tỏa nỗi trăn trở kéo dài nhiều năm của y tế tuyến đảo. Với đội ngũ y bác sĩ nơi đây, điều mong mỏi nhất là đưa được bệnh nhân suy thận trở về điều trị ngay tại quê nhà, thay vì tiếp tục cảnh ly hương để duy trì sự sống. Hiện Côn Đảo có 4 bệnh nhân đang chạy thận định kỳ tại Bệnh viện Thống Nhất và Bệnh viện Vũng Tàu.
Theo lãnh đạo trung tâm, việc duy trì chạy thận trên đảo đối mặt nhiều rào cản hơn đất liền, từ đảm bảo hệ thống nước RO, vật tư tiêu hao mùa biển động đến chống ăn mòn thiết bị trong môi trường muối mặn hay đấu thầu số lượng ít. Để giải quyết khó kăn ban đầu, Bệnh viện Thống Nhất đã hỗ trợ toàn bộ thuốc men và vật tư thiết yếu ra đảo. Nhờ quá trình đào tạo bài bản, đội ngũ y bác sĩ tại chỗ đã tự tin làm chủ kỹ thuật, sẵn sàng mở rộng công suất phục vụ người dân và khách du lịch.
Giám đốc Sở Y tế TP HCM Tăng Chí Thượng đánh giá đây là dấu mốc đặc biệt với ngành y tế thành phố và người dân Côn Đảo, chính thức chấm dứt cảnh nhiều bệnh nhân suy thận phải ly hương, thuê trọ, chia cắt gia đình để duy trì sự sống. Việc làm chủ kỹ thuật chạy thận không chỉ giúp người dân bám đảo, mà còn mở ra tiềm năng du lịch y tế. Những bệnh nhân suy thận ở nhiều địa phương có thể an tâm đến Côn Đảo du lịch, nghỉ dưỡng mà không lo gián đoạn điều trị.
Côn Đảo, trước thuộc tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, nay là đặc khu của TP HCM, đang được tăng cường đầu tư y tế nhằm nâng cao chất lượng khám chữa bệnh. Từ tháng 9/2025, Sở Y tế TP HCM luân phiên bác sĩ từ các bệnh viện lớn ra công tác tại Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo. Nhờ đó, trung tâm từng bước làm chủ nhiều kỹ thuật chuyên sâu, xử trí hiệu quả nhiều ca bệnh phức tạp ngay tại đảo, giảm đáng kể các trường hợp phải chuyển viện bằng tàu hoặc trực thăng.
Tại Việt Nam, tỷ lệ mang gen bệnh tan máu bẩm sinh ước trên 13%, có khoảng 14 triệu người mang gen bệnh trên cả nước. Một số dân tộc có tỷ lệ mang gen thalassemia lên tới 30 - 40%, riêng dân tộc Kinh là 9,8%.
Trước đây, nhiều người hiểu lầm chỉ có người dân khu vực miền núi, vùng sâu vùng xa mới bị bệnh tan máu bẩm sinh. Nhưng thực tế, tất cả các địa phương và 54 dân tộc ở nước ta đều có người mang gen bệnh.
Thông tin trên được Viện Huyết học - Truyền máu T.Ư cho biết tại lễ mít tinh kỷ niệm Ngày Thalassemia thế giới 8.5, với chủ đề "Đem ánh sáng nhân ái - chạm nỗi niềm không tên". Chủ đề hướng tới các vấn đề về tâm lý, xã hội của người bệnh, đặc biệt dành sự chia sẻ với những nỗi niềm riêng của phụ nữ, trẻ em gái mắc bệnh tan máu bẩm sinh; và những người mẹ có con bị bệnh.
Theo Viện Huyết học - Truyền máu T.Ư, bệnh thalassemia là bệnh di truyền lặn phổ biến nhất trên thế giới cũng như ở Việt Nam. Đây là bệnh của tế bào hồng cầu, theo đó hồng cầu của người bệnh bị thay đổi về hình thái và chất lượng, hồng cầu dễ bị vỡ hơn (còn gọi là tan máu), thời gian sống của hồng cầu ngắn hơn so với bình thường, gây ra tình trạng thiếu máu.
Người bệnh cần được điều trị định kỳ suốt đời bằng truyền máu (khối hồng cầu) và dùng thuốc thải sắt. Nếu người bệnh không được điều trị truyền máu đều đặn, định kỳ sẽ ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể, làm sức khỏe bị giảm sút trầm trọng và ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống và tuổi thọ.
Người mang gen bệnh không có biểu hiện gì để nhận biết qua vẻ bề ngoài nhưng có thể di truyền gen bệnh cho đời sau. Hầu hết họ không biết mình mang gen cho đến khi đi xét nghiệm hoặc không may sinh ra con bị bệnh.
Đại diện Viện Huyết học - Truyền máu T.Ư cho biết, các năm gần đây, viện vẫn tiếp nhận thêm hàng trăm bệnh nhi mới sinh bị bệnh tan máu bẩm sinh. Trên cả nước, mỗi năm có khoảng 8.000 em bé sinh ra bị bệnh tan máu bẩm sinh ở các mức độ khác nhau.
Tan máu bẩm sinh thalassemia đã được đưa vào danh sách các bệnh bắt buộc cần sàng lọc trước sinh và là bệnh đứng hàng đầu trong các bệnh di truyền cần tư vấn, xét nghiệm tiền hôn nhân. Việc này nhằm đẩy mạnh hoạt động sàng lọc thalassemia trước sinh và trước kết hôn, tiến tới giảm dần số trẻ sinh ra bị bệnh thalassemia.
Cũng tại lễ mít tinh tổ chức chiều nay 8.5, Viện Huyết học - Truyền máu T.Ư trao giải cuộc thi viết thư với chủ đề "Lòng mẹ bao la" và cuộc thi "Người đưa tin giỏi nhất".
Hai cuộc thi thu hút hàng trăm người bệnh, người nhà người bệnh tham gia. Các bài dự thi giúp cộng đồng hiểu hơn về những gánh nặng không tên trên vai người bệnh, lan tỏa thông điệp về tính cấp thiết của việc phòng bệnh thalassemia.
Ngay trước công bố của WHO hôm 3/5, Bộ Y tế Nam Phi thông báo cơ quan này đang điều trị tích cực cho một bệnh nhân mang quốc tịch Anh dương tính với loại virus trên tại thành phố Johannesburg. Người phát ngôn Foster Mohale cho biết giới chức Nam Phi và Viện Quốc gia về các bệnh truyền nhiễm đang khẩn trương truy vết người tiếp xúc. Ông Mohale khuyên công chúng duy trì bình tĩnh vì chỉ hai hành khách từ chuyến tàu này từng đi vào biên giới Nam Phi.
Trong số ba nạn nhân tử vong, giới chức y tế ghi nhận một cặp vợ chồng người Hà Lan. Người chồng 70 tuổi phát triệu chứng sốt, đau đầu, đau bụng, tiêu chảy đầu tiên và qua đời ngay lúc tàu cập cảng đảo St Helena. Nhà chức trách đang lưu giữ thi thể ông tại đây để chờ gia đình đưa về nước. Người vợ 69 tuổi mất tại một bệnh viện ở Johannesburg sau đó.
Đối với ca bệnh người Anh, ông khởi phát triệu chứng lúc tàu đi từ đảo St Helena đến đảo Ascension. Các nhân viên y tế đã chuyển bệnh nhân đến cơ sở tư nhân tại Sandton (Nam Phi) và tiến hành xét nghiệm cho kết quả dương tính.
Đợt lây nhiễm xảy ra khi tàu MV Hondius chở 170 hành khách, 57 thủy thủ đoàn, 13 hướng dẫn viên và một bác sĩ đi từ Ushuaia (Argentina) đến Cape Verde. Con tàu dài 108 mét rời miền nam Argentina ngày 20/3 và dự kiến kết thúc hành trình vào ngày 4/5. Trong quá trình di chuyển, MV Hondius đã đi qua Nam Cực, quần đảo Falkland, Nam Georgia cùng nhiều đảo trên Đại Tây Dương.
Tiến sĩ Emily Abdoler từ Đại học Michigan, Mỹ, đánh giá sự việc 6 người cùng mắc bệnh trên không gian kín như du thuyền vô cùng hy hữu. Chuyên gia nhận định Hantavirus không phải mầm bệnh điển hình trên tàu biển như Norovirus hay Corona. Bà đặt giả thiết virus tồn tại sẵn trên phương tiện hoặc hành khách đã tiếp xúc với nguồn lây tại các điểm dừng chân.
Hantavirus là một họ virus lây truyền chủ yếu từ các loài động vật gặm nhấm, đặc biệt là chuột, sang con người. Con người thường nhiễm mầm bệnh do hít phải không khí chứa bụi bẩn lẫn nước tiểu, phân, nước bọt của chuột mang bệnh hoặc qua tiếp xúc trực tiếp.
Tùy thuộc vào chủng loại, virus này có thể gây ra hội chứng phổi suy hô hấp nặng hoặc hội chứng sốt xuất huyết kèm suy thận. Các dấu hiệu ban đầu thường giống bệnh cúm thông thường nhưng có khả năng chuyển biến xấu rất nhanh và đe dọa tính mạng người mắc. Do hiện chưa có vaccine hay thuốc đặc trị, biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất là tiêu diệt loài gặm nhấm và giữ gìn vệ sinh môi trường sống sạch sẽ.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) thống kê 890 ca nhiễm Hantavirus từ năm 1993 đến năm 2023, trong đó có trường hợp tử vong gây chấn động của bà Betsy Arakawa, vợ nam diễn viên Gene Hackman vào năm ngoái. Nhằm kiểm soát tình hình hiện tại, WHO đang phối hợp cùng các quốc gia và vùng đảo liên quan triển khai chiến dịch ứng phó khẩn cấp để khoanh vùng mầm bệnh.
Đây là một phần kế hoạch khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân giai đoạn 2026 - 2030, do UBND tỉnh Tây Ninh vừa ban hành. Mục tiêu là bảo đảm 100% người dân trong tỉnh được khám ít nhất một lần mỗi năm, theo đối tượng và lộ trình ưu tiên.
Riêng năm 2026, tỉnh ưu tiên hơn 2,1 triệu người. Nhóm đông nhất là hơn 920.000 người cao tuổi, người khuyết tật, người thuộc hộ nghèo và cận nghèo, người có công, người dân tộc thiểu số và người sống ở vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn.
Tiếp đến là hơn 570.000 trẻ em mầm non và học sinh phổ thông, cùng hơn 630.000 lao động trong các cơ quan thuộc hệ thống chính trị.
Còn lại là hơn 3.000 dân quân thường trực chưa được bố trí kinh phí khám sức khỏe theo ngành, và hơn 1.000 người khác tùy khả năng cân đối ngân sách cùng các nguồn vốn hợp pháp khác.
Tất cả những người sau khi được khám sức khỏe hoặc khám sàng lọc đều được lập hồ sơ theo dõi và cập nhật vào hồ sơ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời.
Việc khám sức khỏe định kỳ với những người này sẽ được duy trì hằng năm đến năm 2030.
Tại buổi lễ, nhiều bệnh viện đa khoa tư nhân trên địa bàn đã cùng hưởng ứng với ngành y tế thực hiện chiến dịch 90 ngày đêm khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho người dân.
Ông Lê Văn Hẳn - Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh - cho biết chiến dịch 90 ngày đêm này nhằm tuyên truyền, vận động để mỗi người dân hiểu rõ ý nghĩa, quyền lợi, trách nhiệm và tích cực tham gia khám sức khỏe, từ đó chủ động đăng ký, tham gia khám theo hướng dẫn của địa phương và ngành y tế. Đồng thời huy động mọi nguồn lực của xã hội chung tay trong công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân.
