Nằm trong phòng lọc máu Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo ngày 6/5, bà Minh cảm giác “như được trở về” sau hơn một thập kỷ rời đảo chữa bệnh. Với bà, đây không chỉ là buổi lọc máu định kỳ, mà còn khép lại quãng thời gian dài bán nhà để vào đất liền chạy thận duy trì sự sống.
Là quần đảo nằm ngoài khơi Nam Bộ, Côn Đảo cách trung tâm TP HCM khoảng 230 km đường chim bay. Trước đây, để tiếp cận bệnh viện tuyến cuối, người bệnh chỉ có hai lựa chọn là đi máy bay với chi phí đắt đỏ hoặc lênh đênh nhiều giờ trên tàu biển rồi tiếp tục di chuyển bằng xe khách đến TP HCM. Khoảng cách xa xôi khiến những bệnh nhân phải chạy thận một tuần ba lần gần như không thể bám trụ lại đảo.
Năm 2014, khi chuẩn bị nghỉ hưu ở tuổi 54, bà Minh khám sức khỏe và bàng hoàng nhận kết quả suy thận mạn giai đoạn cuối. Từ những triệu chứng mệt mỏi tưởng là bệnh tim, bà buộc phải mổ cầu tay, bắt đầu chuỗi ngày gắn chặt với máy lọc máu. Không thể liên tục đi lại giữa đảo và đất liền, bà đành rời nơi mình gắn bó từ năm 1984, thời còn là thanh niên xung phong ra xây dựng Côn Đảo. Để lại hai người con đang làm việc tại đảo, vợ chồng bà vào TP HCM thuê trọ chạy thận suốt 5 năm.
Chi phí sinh hoạt và điều trị nơi đất khách dần cạn kiệt tài chính gia đình. Bà ngậm ngùi bán căn nhà ở Côn Đảo. Thời điểm đó du lịch chưa phát triển, giá nhà còn thấp, số tiền bán nhà không đủ mua nhà ở TP HCM, vợ chồng bà đành về Tân An, Long An (nay thuộc Tây Ninh) mua đất cất nhà.
Từ đó, mỗi tuần 3 ngày, chồng bà lại chở vợ vượt 50 km từ Tân An đến Bệnh viện Thống Nhất chạy thận, mất hơn 2 tiếng di chuyển. Con trai lớn cũng nghỉ việc tại cơ quan nhà nước ở Côn Đảo, vào đất liền tìm việc để tiện chăm sóc mẹ lúc đau ốm.
Hành trình chạy chữa nhiều lần chạm mặt tử thần. Có lần, bà Minh bị đột quỵ ngay trong lúc chạy thận, hôn mê suốt 3 tuần. May mắn hồi phục không để lại di chứng nặng, nhưng hai chân yếu đi khiến bà phải gắn bó với xe lăn. Dù vậy, mong muốn được trở lại Côn Đảo – nơi người con trai thứ hai và các cháu đang sinh sống, cùng nhiều kỷ niệm suốt thời tuổi trẻ – chưa bao giờ nguôi ngoai.
Giấc mơ hồi hương của bà Minh thành hiện thực khi Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo chính thức vận hành hệ thống chạy thận nhân tạo. Nếu trước kia phải mất hơn 2 tiếng di chuyển, nay bà chỉ cần đi chưa tới 2 km để đến phòng lọc máu.
PGS.TS.BS Nguyễn Bách, Trưởng khoa Nội thận Lọc máu, Bệnh viện Thống Nhất, cho biết tổng thời gian chuẩn bị để đưa hệ thống vào hoạt động chỉ vỏn vẹn 20 ngày – một kỷ lục. Thông thường, nhanh nhất cũng mất khoảng 6 tháng do yêu cầu khắt khe về xử lý nước và nhân lực chuyên môn.
Để triển khai kỹ thuật này, ngoài hệ thống thiết bị đạt chuẩn châu Âu, Bệnh viện Thống Nhất cử một êkíp luân phiên túc trực tại Côn Đảo trong 6 tháng, đồng thời đào tạo chuyển giao kỹ thuật cho hai êkíp y bác sĩ địa phương. Ngay ngày đầu vận hành, ngoài bà Minh, hệ thống còn phục vụ hai bệnh nhân khác đang chạy thận nhiều năm nay, đăng ký ra đảo vừa điều trị vừa thăm nhà.
BS.CK2 Lê Công Thọ, Giám đốc Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo, cho biết việc triển khai thành công hệ thống lọc máu là bước ngoặt giúp giải tỏa nỗi trăn trở kéo dài nhiều năm của y tế tuyến đảo. Với đội ngũ y bác sĩ nơi đây, điều mong mỏi nhất là đưa được bệnh nhân suy thận trở về điều trị ngay tại quê nhà, thay vì tiếp tục cảnh ly hương để duy trì sự sống. Hiện Côn Đảo có 4 bệnh nhân đang chạy thận định kỳ tại Bệnh viện Thống Nhất và Bệnh viện Vũng Tàu.
Theo lãnh đạo trung tâm, việc duy trì chạy thận trên đảo đối mặt nhiều rào cản hơn đất liền, từ đảm bảo hệ thống nước RO, vật tư tiêu hao mùa biển động đến chống ăn mòn thiết bị trong môi trường muối mặn hay đấu thầu số lượng ít. Để giải quyết khó kăn ban đầu, Bệnh viện Thống Nhất đã hỗ trợ toàn bộ thuốc men và vật tư thiết yếu ra đảo. Nhờ quá trình đào tạo bài bản, đội ngũ y bác sĩ tại chỗ đã tự tin làm chủ kỹ thuật, sẵn sàng mở rộng công suất phục vụ người dân và khách du lịch.
Giám đốc Sở Y tế TP HCM Tăng Chí Thượng đánh giá đây là dấu mốc đặc biệt với ngành y tế thành phố và người dân Côn Đảo, chính thức chấm dứt cảnh nhiều bệnh nhân suy thận phải ly hương, thuê trọ, chia cắt gia đình để duy trì sự sống. Việc làm chủ kỹ thuật chạy thận không chỉ giúp người dân bám đảo, mà còn mở ra tiềm năng du lịch y tế. Những bệnh nhân suy thận ở nhiều địa phương có thể an tâm đến Côn Đảo du lịch, nghỉ dưỡng mà không lo gián đoạn điều trị.
Côn Đảo, trước thuộc tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, nay là đặc khu của TP HCM, đang được tăng cường đầu tư y tế nhằm nâng cao chất lượng khám chữa bệnh. Từ tháng 9/2025, Sở Y tế TP HCM luân phiên bác sĩ từ các bệnh viện lớn ra công tác tại Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo. Nhờ đó, trung tâm từng bước làm chủ nhiều kỹ thuật chuyên sâu, xử trí hiệu quả nhiều ca bệnh phức tạp ngay tại đảo, giảm đáng kể các trường hợp phải chuyển viện bằng tàu hoặc trực thăng.
Ngày 14.4, Bệnh viện đa khoa thành phố Cần Thơ công bố thông tin về việc tiếp nhận chuyển giao và thực hiện thành công ca lấy, ghép thận từ người hiến sống đầu tiên tại đơn vị. Đây là một dấu mốc quan trọng trong lộ trình phát triển các kỹ thuật y khoa chuyên sâu của bệnh viện nói riêng và ngành y tế thành phố Cần Thơ nói chung.
Trước đó, sáng 11.4, ca phẫu thuật lấy và ghép thận từ người hiến sống đã được thực hiện với sự phối hợp chặt chẽ giữa các ê kíp tại Bệnh viện đa khoa thành phố Cần Thơ và đoàn chuyên gia đến từ Bệnh viện Trung ương Huế.
Quá trình triển khai kỹ thuật đã nhận được sự giám sát trực tiếp từ Giáo sư - tiến sĩ - bác sĩ Phạm Như Hiệp, Giám đốc Bệnh viện Trung ương Huế. Sau hơn 3 giờ, ca ghép thận thành công trong niềm phấn khởi của tập thể y bác sĩ cả hai đơn vị.
Hiện tại sau ca ghép, sức khỏe của cả người hiến và người nhận thận đều bình phục tốt, các chỉ số xét nghiệm đang dần ổn định và tiếp tục được theo dõi tại bệnh viện.
Trước đó, ngày 21.1, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 208/QĐ-BYT chính thức công nhận Bệnh viện đa khoa thành phố Cần Thơ là cơ sở đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật lấy, ghép thận từ người hiến sống và người hiến chết não.
Chia sẻ sau ca ghép thận trên, Giáo sư - tiến sĩ - bác sĩ Phạm Như Hiệp, Giám đốc Bệnh viện Trung ương Huế, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì sự ổn định bền vững trong triển khai kỹ thuật ghép tạng và cam kết sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ đào tạo để Bệnh viện đa khoa thành phố Cần Thơ sớm làm chủ hoàn toàn kỹ thuật này.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Lý Hồng Khiêm, Giám đốc Bệnh viện đa khoa thành phố Cần Thơ, cho biết trong định hướng hợp tác chiến lược sắp tới, bệnh viện sẽ tiếp tục tiếp phát triển các kỹ thuật chuyên sâu như mổ tim và ghép gan… Đặc biệt là hoàn thiện hơn nữa các điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị, nguồn nhân lực chất lượng cao. Mục tiêu cốt lõi là đưa kỹ thuật ghép thận trở thành thường quy, giúp bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối tại Cần Thơ và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long được tiếp cận dịch vụ y tế kỹ thuật cao ngay tại địa phương, từ đó giảm bớt gánh nặng chi phí và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Trong khi nhiều người vẫn tranh cãi giữa việc "kiêng khem khổ sở" và "ăn cho sướng mồm", các bác sĩ tại Bệnh viện Nhân dân số 1 Tương Dương (Hồ Bắc, Trung Quốc) đã công bố một danh sách "đen" các thực phẩm thúc đẩy ung thư dựa trên kinh nghiệm lâm sàng và các nghiên cứu khoa học.
Thực phẩm quá nóng (trên 65 độ C)
Cơm vừa bắc ra khỏi bếp, trà đặc, cà phê nóng, hay các loại canh, cháo, sữa đậu nành đang bốc khói... đều tiềm ẩn nguy cơ. Đồ uống nóng trên 65 độ C đã được xếp vào nhóm tác nhân gây ung thư 2A. Nhiệt độ cao làm bỏng niêm mạc thực quản, khiến chúng phải liên tục tự sửa chữa và tăng sinh, từ đó dẫn đến ung thư thực quản.
Thực phẩm nấm mốc
Lạc (đậu phộng), ngô, gạo, trái cây hoặc các loại hạt bị mốc chứa Aflatoxin - tác nhân gây ung thư nhóm 1. Đáng ngại là loại độc tố này chịu được nhiệt độ cao, việc đun nấu thông thường không thể tiêu diệt được chúng. Bác sĩ khuyến cáo nếu thực phẩm đã mốc một phần, hãy vứt bỏ toàn bộ thay vì cắt bỏ chỗ hỏng.
Đồ muối chua, hun khói và thịt chế biến sẵn
Dưa muối, kim chi, cá mặn, thịt hun khói, xúc xích, lạp xưởng đều nằm trong danh sách này. Đồ muối chứa nitrite khi vào cơ thể sẽ chuyển hóa thành chất gây ung thư, tăng nguy cơ ung thư dạ dày và vòm họng. Trong khi đó, thịt chế biến sẵn đã được chứng minh có liên quan mật thiết đến ung thư đại trực tràng.
Đồ chiên rán ở nhiệt độ cao
Gà rán, khoai tây chiên, quẩy, bánh rán... khi được xử lý ở nhiệt độ cao sẽ sản sinh ra "amin dị vòng". Chất này liên quan trực tiếp đến ung thư ruột, mỗi lần tiêu thụ là một lần tích tụ gánh nặng cho cơ thể.
Thực phẩm nhiều đường
Trà sữa, nước ngọt, bánh kem, kẹo, trái cây sấy khô... không chỉ gây béo phì mà còn "kích thích" tế bào ung thư phát triển. Thừa mỡ cơ thể là tác nhân hàng đầu dẫn đến các bệnh ung thư vú, đại tràng và nội mạc tử cung.
Đồ uống có cồn
Dù là rượu mạnh, bia hay rượu vang, ethanol và chất chuyển hóa acetaldehyde của nó đều là tác nhân gây ung thư nhóm 1. Không có "ngưỡng an toàn" cho việc uống rượu; lượng uống càng nhiều, nguy cơ ung thư đầu cổ, thực quản và gan càng lớn.
Thay vì lo sợ, hãy chủ động đưa những thực phẩm có đặc tính "kháng ung thư" này vào thực đơn mỗi ngày:
Ngũ cốc nguyên hạt: Yến mạch, ngô, gạo lứt, kiều mạch... Nghiên cứu năm 2020 trên 500.000 người cho thấy việc ăn đủ ngũ cốc nguyên hạt giúp giảm 8-20% nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Cá biển (2 lần/tuần): Các loại cá giàu omega-3 như cá hồi, cá thu có khả năng kháng viêm mạnh mẽ. Một nghiên cứu năm 2024 chỉ ra rằng phụ nữ ăn cá thường xuyên có thể giảm tới 36% nguy cơ tử vong do ung thư.
Rau họ Thập tự: Bông cải xanh, súp lơ, bắp cải, củ cải... chứa các hợp chất giúp ngăn ngừa ung thư kết tràng hiệu quả nhất khi tiêu thụ khoảng 40-60 g mỗi ngày.
Quả mọng và họ cam quýt: Nho, dâu tây, việt quất, cam, bưởi... giàu vitamin C và polyphenol, là những "trợ thủ" đắc lực giúp chống oxy hóa và giảm viêm.
Một nắm hạt mỗi ngày: Thay thế đồ ăn vặt bằng khoảng 10 g hạt (lạc, hạnh nhân, óc chó...) giúp giảm 45% nguy cơ tái phát hoặc di căn ở bệnh nhân ung thư vú.
Ung thư không xảy ra đột ngột mà là kết quả của thói quen xấu tích tụ lâu ngày. Ăn uống phòng bệnh không phải là kiêng tất cả, mà là sự lựa chọn thông minh: bớt một miếng thịt muối, thêm một miếng bông cải; bớt một ly trà sữa, thêm một tách trà nhạt. Lựa chọn của bạn hôm nay chính là lá chắn cho sức khỏe mai sau.
Thực chất, việc thức giấc lúc 3 giờ sáng lại xuất phát từ cơ chế sinh học tự nhiên của cơ thể. Khi tình trạng này lặp lại nhiều ngày, đó là dấu hiệu cho thấy có thể nhịp sống của bạn đang bị xáo trộn, theo tờ Hindustan Times (Ấn Độ).
Ông Amir Khan, bác sĩ tại Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), cho biết cơ thể vận hành theo chu kỳ ngày đêm của hormone cortisol. Hormone này tăng và giảm theo từng thời điểm trong ngày, giúp điều chỉnh trạng thái tỉnh táo và nghỉ ngơi.
Cortisol tăng cao vào buổi sáng để giúp cơ thể tỉnh táo. Khi đêm xuống, mức hormone này giảm dần để cơ thể thư giãn và dễ ngủ. Chu kỳ lên xuống này diễn ra tự nhiên và giữ vai trò quan trọng đối với chất lượng giấc ngủ.
Nếu chu kỳ này bị lệch, giấc ngủ sẽ bị ảnh hưởng rõ rệt. Cơ thể không thể chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi hoàn toàn, dẫn đến việc tỉnh giấc giữa đêm.
Ông Khan cho biết căng thẳng là nguyên nhân chính khiến cortisol không giảm vào ban đêm.
Khi mức hormone này duy trì ở mức cao, cơ thể luôn trong trạng thái tỉnh táo, gây khó ngủ và ngủ không sâu.
Vào khoảng 3 - 4 giờ sáng, cortisol tự nhiên bắt đầu tăng trở lại để chuẩn bị cho việc thức dậy. Đây là quá trình bình thường của cơ thể. Tuy nhiên, khi cortisol đã cao sẵn do căng thẳng, sự gia tăng này trở nên mạnh hơn.
Sự tăng cao bất thường cortisol khiến cơ thể bị đánh thức sớm. Sau khi tỉnh giấc, trạng thái tỉnh táo kéo dài khiến việc ngủ lại trở nên khó khăn.
Việc thức giấc lúc 3 giờ sáng xảy ra khá phổ biến. Hiện tượng này không mang yếu tố bất thường mà phản ánh tình trạng căng thẳng kéo dài trong cuộc sống hằng ngày.
Khi áp lực không được kiểm soát, cơ thể khó duy trì nhịp sinh học ổn định. Giấc ngủ vì vậy dễ bị gián đoạn, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tinh thần.
