Khoảng ba tháng trước, Bàn Thị Tâm, 20 tuổi, quê Tuyên Quang cùng bạn trai Nguyễn Minh Hiệp, 22 tuổi, quê Ninh Bình chuyển đến sống tại một khu trọ ở phường Phú Diễn, Hà Nội cùng con gái 4 tuổi của Tâm.
Theo cơ quan công an, Hiệp và Tâm khai đã nhiều lần đánh đập đứa trẻ. Cứ vài ngày, hai người lại dùng dép, chổi, cán hót rác, móc quần áo đánh đập đứa trẻ. Đầu tháng 5, bé bị bỏ đói, bắt đeo chai nước nặng vào cổ. Sáng 3/5, sau trận đòn, bé có dấu hiệu ngừng thở, được đưa đi cấp cứu và tử vong chiều 6/5 tại bệnh viện.
Vân Anh (đã đổi tên), sinh viên năm nhất, thuê trọ ở tầng trên ngay phía trên phòng của Tâm và Hiệp. Cô nói chưa lần nào gặp bé gái 4 tuổi con của Tâm, nhưng tối nào cũng nghe tiếng khóc.
“Từ tháng 4, tôi nghe tiếng chửi mắng xưng mày tao và ép bé đọc chữ cái đến khuya”, Vân Anh kể. Cuối tháng 4, tiếng khóc xuất hiện liên tục hơn. Cô sinh viên nghĩ đó là đứa trẻ lười học bị cha mẹ phạt. Sự thiếu gắn kết ở khu trọ cũng khiến cô không gõ cửa hỏi thăm.
Vân Anh nói khi bi kịch xảy ra với cháu bé, cô đã rất sốc và “tràn ngập cảm giác áy náy”. “Nếu thời gian quay trở lại, khi nghe tiếng khóc bất thường tôi sẽ báo công an chứ không im lặng như lần này”, cô nói.
Anh Đinh Hữu Thành, 25 tuổi, ở tầng một khu trọ, cho biết các phòng tại đây luôn đóng kín. Anh từng gặp bé gái vài lần, thấy bình thường. “Các phòng ở đây đều đóng kín cửa nên khó nghe rõ bên trong. Tôi ở tầng một buôn bán nên cũng ồn”, anh nói.
Anh cho biết nếu nhận diện được dấu hiệu, chắc chắn sẽ can thiệp để bi kịch không xảy ra. Tuy nhiên, Thành thừa nhận chưa từng tìm hiểu dấu hiệu trẻ bị bạo hành.
Theo ông Đặng Hoa Nam, nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em (Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội cũ), sự thiếu hiểu biết và lối sống khép kín là rào cản trong việc giải cứu trẻ em. Trung bình mỗi năm, Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em 111 nhận hơn 300.000 cuộc gọi. Đến nay, Tổng đài đã can thiệp hơn 11.000 trường hợp trẻ bị xâm hại. Riêng năm 2024, gần 2.000 vụ việc bị điều tra hình sự với khoảng 1.500 bị can. Nhiều vụ trong số đó, thủ phạm là người thân sống cùng nhà.
Ông Nam cho biết trẻ sống trong gia đình có cha mẹ ly hôn, sống cùng cha dượng, mẹ kế thường đối mặt nguy cơ bạo lực cao hơn. “Pháp luật đã quy định đầy đủ, nhưng việc phòng ngừa ở cơ sở còn yếu. Nhiều cán bộ phụ trách trẻ em cấp xã làm kiêm nhiệm nên khó phát hiện sớm”, ông nói.
Theo chuyên gia tâm lý trẻ em Hồng Hương (Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam) trẻ bị bạo hành thường có một số dấu hiệu nhận biết như: e dè, sợ sệt, né tránh tiếp xúc hoặc sống thu mình, lầm lũi. Ngoài ra, tiếng quát mắng kéo dài của cha mẹ, tiếng khóc thường xuyên, cùng các vết bầm tím, trầy xước ở vùng mô mềm cũng là dấu hiệu cảnh báo.
“Người lớn xung quanh có thể quan sát dấu hiệu báo động đỏ thông qua phản ứng của trẻ. Nhiều em chỉ cần thấy người khác giơ tay lên đã hoảng loạn, cúi gằm mặt hoặc né tránh theo phản xạ”, bà Hương nói.
Các chuyên gia cho rằng khi phát hiện trẻ có nguy cơ bị bạo hành, người dân cần chủ động báo công an, tổ dân phố hoặc gọi Tổng đài bảo vệ trẻ em 111 để được hướng dẫn can thiệp. Trong tình huống khẩn cấp, nên hô hào người xung quanh can thiệp sớm, giúp cứu một đứa trẻ khỏi bi kịch.
Bà Hương phân tích thêm, ở đô thị, lối sống khép kín khiến hàng xóm khó nhận ra bất thường sau cánh cửa. Vì vậy, công tác bảo vệ trẻ em không thể chỉ trông chờ vào gia đình.
“Cần có những chương trình gõ cửa từng hộ dân tại các khu trọ để tuyên truyền kỹ năng nhận diện bạo hành, đặc biệt ở nhóm lao động nhập cư”, bà nói.
Bài viết "Càng lớn tuổi, càng có địa vị trong xã hội vợ chồng càng khó chia sẻ, nói chuyện với nhau?" trên Tuổi Trẻ Online nhận được nhiều ý kiến của bạn đọc. Các ý kiến phân tích nguyên nhân khó nói chuyện của những người "bạn cùng nhà" dưới nhiều góc nhìn khác nhau.
Người ta thường tin rằng càng sống lâu với nhau, càng trải qua nhiều biến cố, vợ chồng sẽ tự khắc hiểu nhau, chẳng cần nói nhiều. Nhưng thực tế càng thành công, nhiều cặp đôi lại nói chuyện với cả thế giới trơn tru hơn là với chính người đầu gối tay ấp.
Như bạn đọc Na nhận xét: “Nhiều cặp vợ chồng hiện đại đang giỏi giao tiếp với cả thế giới nhưng lại vụng về với chính người bên cạnh mình”.
Bạn đọc Lam nói thẳng: “Đáng sợ nhất không phải là cãi nhau, mà là im lặng”.
Cũng theo bạn đọc này, cãi nhau ít nhất còn cho thấy hai người còn muốn tương tác, còn im lặng kéo dài chỉ đơn giản là không còn gì để nói.
Nhiều người vin vào một niềm tin rất phổ biến: sống lâu thì tự hiểu nhau. Nhưng bạn đọc Mai phản biện: “Càng lâu lại càng phải nói, nếu không khoảng cách sẽ lớn dần. Bởi con người không đứng yên. Mỗi giai đoạn cuộc đời, mỗi áp lực công việc, mỗi trải nghiệm mới đều thay đổi cách suy nghĩ. Nếu không cập nhật cho nhau bằng những cuộc trò chuyện thì việc tự hiểu chỉ là ảo tưởng”.
Bạn đọc Yến Anh cho rằng nếu muốn thì sẽ tìm cách, không muốn thì tìm lý do.
“Công việc có thể chiếm nhiều thời gian, nhưng không thể chiếm luôn cả nhu cầu kết nối. Khi người ta thật sự muốn giữ một mối quan hệ, họ sẽ tìm được cách, dù là một bữa cơm tối, một cuộc trò chuyện ngắn, hay đơn giản là vài phút hỏi han tử tế”, bạn đọc Yến Anh bình luận thêm.
Bạn đọc Anh ví von rất đúng: “Bận cỡ nào cũng nên quan tâm nhau, giống như bếp lâu quá không nấu thì củi lửa sẽ nguội lạnh”.
Ở một góc thực tế, bạn đọc Quang kể câu chuyện của mình: “Vợ tôi đi công tác suốt, về chỉ nói dăm ba câu rồi mạnh ai nấy ngủ. Một hình ảnh tưởng chừng bình thường, nhưng lại là chân dung của rất nhiều cuộc hôn nhân hiện đại”.
Và khi đã có “địa vị”, một yếu tố khác bắt đầu chen vào đó chính là cái tôi. Bạn đọc Giang chỉ ra: “Ai cũng có cái tôi của mình, ai cũng muốn thể diện, không chịu hạ mình dù là chuyện nhỏ. Phần vì công việc căng thẳng, cứ cho qua rồi tới một ngày nào đó khó hàn gắn”.
Không phải mọi cuộc hôn nhân nguội dần đều bắt đầu từ sự thay đổi tính cách hay địa vị. Nhiều bạn đọc cho rằng gốc rễ của sự xa cách đôi khi nằm ở chính nhịp sống hiện đại.
Bạn đọc Minh Tâm nhìn nhận: “Không phải ai có địa vị cũng khó chia sẻ. Vấn đề nằm ở nền tảng giáo dục gia đình và quan điểm về hạnh phúc của mỗi người”.
Trong khi đó, bạn đọc Lan lại chỉ ra một thực tế: “Không phải do hết yêu, mà là do con người ta dồn hết năng lượng cho công việc, đến lúc về nhà thì cạn năng lượng, không còn gì để chia sẻ nữa”.
Bạn đọc NhatTin phân tích: “Vợ chồng còn trẻ quan tâm tình cảm, có con thì lo con, lớn nữa thì lo tiền bạc, bệnh tật… có chức vụ thì ôm cả núi việc, mang về nhà làm tới khuya, người rã rời, chỉ muốn ngủ”.
Một góc nhìn khác đến từ bạn đọc Khang, khi nhắc đến vai trò của con cái:
“Những đứa con là mối gắn kết của vợ chồng. Nhưng khi con lớn, có thế giới riêng thì cha mẹ cũng ngày càng xa cách. Con cái giống như cầu nối tạm thời. Khi cây cầu đó rút đi, hai người nếu không có nền tảng kết nối riêng sẽ bỗng nhiên thấy lạc nhau ngay trong chính ngôi nhà”.
Nhiều người có thói quen phân tích quá kỹ mọi chuyện (overthinking). Tuy nhiên, theo Tiến sĩ tâm lý học Mark Travers (ĐH Cornell, Mỹ) nếu được định hướng một cách tích cực, thói quen này là biểu hiện của người có trí tuệ cảm xúc (EQ) cao. Dưới đây là 3 thói quen phổ biến:
Liên tục "tua lại" các cuộc trò chuyện
Nhiều người thường tái hiện các cuộc đối thoại trong đầu sau khi kết thúc. Người có EQ cao sẽ tự đặt câu hỏi về việc họ có hiểu sai giọng điệu đối phương hay phản ứng của bản thân đã phù hợp chưa.
Nghiên cứu công bố trên tạp chí Personality and Individual Differences cho biết người có EQ cao thường thực hiện "đánh giá cảm xúc". Họ phân tích lại các tín hiệu phi ngôn ngữ như giọng điệu, biểu cảm và ngữ cảnh. Khả năng nhìn lại các tương tác cũ giúp họ nhận ra những ẩn ý bị bỏ lỡ lúc đầu.
Xem xét kỹ trước mỗi hành động
Người có EQ cao thường giả định các kịch bản trước khi đưa ra quyết định để xem hành động của mình tác động thế nào đến người xung quanh.
Nghiên cứu trên tạp chí Early Child Development and Care năm 2015 cho biết khả năng thấu hiểu góc nhìn của người khác là kỹ năng cốt lõi giúp tăng cường sự hợp tác và giảm xung đột. Việc chậm trễ đưa ra quyết định là cách họ cân nhắc đến người khác trước khi hành động.
Tự gọi tên cảm xúc cá nhân
Người có EQ cao luôn phân tích phản ứng của chính họ. Khi cáu gắt hoặc bất an, họ không phớt lờ mà tìm hiểu nguyên nhân thực sự.
Theo nghiên cứu trên tạp chí Emotion Review năm 2018, các nhà khoa học cho biết quá trình này là "gọi tên cảm xúc" (emotion labeling). Việc nhận diện chính xác cảm xúc giúp con người làm dịu sự tiêu cực và kiểm soát hành vi tốt hơn.
Ranh giới của suy nghĩ nhiều
Tiến sĩ Mark Travers cho biết ranh giới giữa việc phản tỉnh và suy nghĩ tiêu cực nằm ở mục đích. Tư duy phản tỉnh hướng đến sự thấu hiểu và rút kinh nghiệm. Ngược lại, suy nghĩ miên man khiến con người mắc kẹt trong vòng lặp lo âu.
"Người EQ cao biết cách chuyển từ suy ngẫm sang hành động khi tìm ra bản chất vấn đề. Họ hiểu việc chìm đắm trong quá khứ không thể thay đổi thực tại hay cải thiện hành vi", ông Travers nói.
Ở tuổi 44, chị Đ.T.N (Hà Nội) mang trên mình thân hình nặng tới 101kg. Với chiều cao 1m64, con số ấy đưa chỉ số khối cơ thể (BMI) của chị lên 37,6, ngưỡng béo phì mức độ nặng theo phân loại y khoa.
Là giáo viên mầm non, công việc đòi hỏi phải liên tục di chuyển, đứng lớp và chăm sóc trẻ nhỏ, nhưng thân hình quá khổ khiến chị nhanh kiệt sức sau mỗi ngày làm việc. Những cơn đau nhức kéo dài, cảm giác hụt hơi khi vận động hay việc không thể mặc vừa quần áo bình thường dần trở thành áp lực âm thầm đè nặng lên cuộc sống của người phụ nữ này.
Từng nhiều lần ăn kiêng, tập luyện rồi lại thất bại, chị N. đặt hy vọng cuối cùng vào hút mỡ, phương pháp mà chị tin rằng sẽ giúp mình "đổi đời" nhanh chóng. Nhưng tại cơ sở thẩm mỹ, chị bất ngờ khi bị từ chối.
Cũng theo lời chia sẻ của bệnh nhân, phía sau cân nặng 101kg ấy còn là một hành trình làm mẹ đầy khó khăn. Do ảnh hưởng của béo phì và rối loạn chuyển hóa, chị từng mang thai tới 13 lần nhưng chỉ giữ được 3 bé.
Tại Bệnh viện đa khoa Phương Đông, dưới sự tư vấn và thăm khám chuyên sâu, chị N. đã quyết định thực hiện phương pháp phẫu thuật thu nhỏ dạ dày. Khác với suy nghĩ trước đây về một giải pháp giảm cân nhanh chóng, lần này chị bước vào hành trình điều trị với sự chuẩn bị nghiêm túc và hiểu rõ đây là quá trình thay đổi sức khỏe lâu dài.
PGS.TS.BS Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Ngoại khoa cho biết, thu nhỏ dạ dày là phương pháp loại bỏ 70 - 80 thể tích dạ dày. Sau phẫu thuật giúp người bệnh nhanh no hơn, giảm cảm giác thèm ăn, đồng thời hỗ trợ cải thiện rối loạn chuyển hóa và các bệnh lý liên quan đến béo phì.
Theo PGS. Tuấn, đây là phương pháp điều trị hiệu quả đối với bệnh nhân béo phì mức độ nặng khi các biện pháp thông thường không còn đáp ứng.
Nhờ phương pháp trên, kết hợp cùng sự theo dõi sát sao của bác sĩ, chỉ sau 9 tháng, bệnh nhân đã giảm được 34kg, từ 101kg xuống còn 67kg, đưa BMI từ 37,6 về khoảng 24,9 - tiệm cận ngưỡng bình thường. Các chỉ số sức khỏe dần ổn định, khả năng vận động cải thiện rõ rệt.
Giờ đây, việc đứng lớp cả ngày với chị N. không còn là "cực hình", và lần đầu tiên sau nhiều năm, chị cảm thấy cơ thể mình nhẹ nhõm, khỏe khoắn thay vì là gánh nặng phải mang theo mỗi ngày.
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Anh Tuấn, trường hợp của nữ bệnh nhân N. phản ánh một nhầm lẫn rất phổ biến hiện nay đó là đánh đồng hút mỡ tạo hình với điều trị béo phì.
"Hút mỡ không phải phương pháp giảm cân. Đây là kỹ thuật tạo hình cơ thể, loại bỏ một phần mỡ dưới da ở các vùng nhất định. Với người béo phì nặng, hút mỡ tiềm ẩn nhiều nguy cơ và không giải quyết được gốc rễ bệnh lý", BS.Nguyễn Anh Tuấn cho biết.
Theo ông, việc cơ sở thẩm mỹ từ chối ca của bệnh nhân N. là quyết định đúng về mặt an toàn, dù gây thất vọng cho người bệnh.
Theo chuyên gia, béo phì là bệnh lý chuyển hóa phức tạp, không thể chỉ nhìn ở lớp mỡ dưới da. Bệnh liên quan trực tiếp tới chuyển hoá, nội tiết và kéo theo hàng loạt nguy cơ như tim mạch, đái tháo đường, gan nhiễm mỡ hay vô sinh... Hút bỏ một phần mỡ không chạm tới được những cơ chế bệnh lý ẩn sâu bên trong.
Với trường hợp BMI cao, phẫu thuật giảm cân như thu nhỏ dạ dày hay phẫu thuật chuyển hóa được xem là giải pháp y khoa hiệu quả, giúp giảm lượng thức ăn nạp vào, thay đổi cơ chế hấp thu và hỗ trợ giảm cân bền vững. Tuy nhiên, PGS.Tuấn cũng lưu ý, người bệnh cần được đánh giá kỹ lưỡng, theo dõi đa chuyên khoa và duy trì chế độ dinh dưỡng, vận động khoa học để đảm bảo hiệu quả lâu dài.
