Tại hành lang khoa Nhi của Bệnh viện Phương Nam, TP.HCM (Thành viên Tập đoàn Y tế Phương Châu) không khó để bắt gặp những gương mặt lo âu của các bậc cha mẹ có con trong độ tuổi tiền dậy thì. Câu chuyện về dậy thì sớm hiện nay giống như “cơn sóng ngầm”, âm thầm len lỏi vào từng gia đình.
Điển hình, chị M. (mẹ bé gái 6 tuổi, TP.HCM) hốt hoảng đưa con đi khám khi phát hiện vùng ngực của con gái to lên sau một tuần. Trong tâm trí người mẹ trẻ, 6 tuổi là cái tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới”, việc phát triển ngực đồng nghĩa với một sự xáo trộn khủng khiếp về tâm sinh lý mà chị chưa sẵn sàng đối mặt.
Tuy nhiên, tại phòng khám Nội tiết nhi – Bệnh viện Phương Nam, sau khi được thực hiện đầy đủ các bước từ xét nghiệm hormone, chụp X-quang tuổi xương đến siêu âm tử cung, kết quả cho ra kịch bản khác. Tuổi xương của bé T. hoàn toàn trùng khớp với tuổi thực (6 tuổi), các cơ quan sinh sản chưa có dấu hiệu biến đổi. Bác sĩ kết luận bé chỉ bị “tăng sinh mô tuyến vú đơn thuần” – một tình trạng lành tính chỉ cần theo dõi định kỳ.
Mẹ bé thở phào nhẹ nhõm: “Hóa ra không phải cứ ngực to là dậy thì sớm, cần phải tiêm thuốc ngăn dậy thì”.
Nhưng không phải trường hợp nào cũng may mắn như trên. Cha mẹ bé H. (8 tuổi 9 tháng) lại đang trầm tư khi nghe bác sĩ phân tích biểu đồ tăng trưởng của con. Bé H. cao 141cm, vượt trội so với bạn bè cùng trang lứa, nhưng đó lại là dấu hiệu của việc “đốt cháy giai đoạn” tăng trưởng. Bé đã có kinh nguyệt và đáng tiếc tuổi xương của bé đã ở mức 11 tuổi.
“Với trường hợp này, nếu không can thiệp kịp thời, chiều cao dự kiến khi trưởng thành của bé sẽ bị giảm ít nhất 10cm so với tiềm năng di truyền. Khi tuổi xương đóng lại sớm, trẻ sẽ ngừng cao trong khi bạn bè vẫn đang tiếp tục phát triển”, ThS.BS.CKII Nguyễn Phương Khanh – Bác sĩ Nội tiết Nhi, Bệnh viện Phương Nam phân tích.
Theo ThS.BS.CKII Nguyễn Phương Khanh, dậy thì là một tiến trình tự nhiên, nhưng khi nó đến quá sớm (trước 8 tuổi ở bé gái, và trước 9 tuổi ở bé trai), nó trở thành một vấn đề cần chú ý. Một lầm tưởng phổ biến là phụ huynh thường đợi đến khi con có kinh nguyệt mới đi khám. Thực tế, kinh nguyệt là “nhà ga cuối cùng” của chuyến tàu dậy thì. Khi đó, cơ hội can thiệp để cải thiện chiều cao đã thu hẹp lại rất nhiều.
Dấu hiệu đầu tiên thường là các “nụ vú” (nhỏ như đồng xu dưới núm vú). Khoảng 15% bé gái lại bắt đầu bằng việc mọc lông mu hoặc lông nách. Ngoài ra, sự thay đổi về mùi cơ thể, mụn trứng cá hay dịch tiết âm đạo cũng là những tín hiệu báo bão.
Nguyên nhân của xu hướng dậy thì ngày càng sớm được các chuyên gia chỉ ra là do sự kết hợp của nhiều yếu tố. Trong đó, dinh dưỡng đóng vai trò then chốt. Chế độ ăn giàu thức ăn nhanh, đồ chiên rán và tình trạng thừa cân, béo phì là “chất xúc tác” mạnh mẽ. Các tế bào mỡ không chỉ là nơi dự trữ năng lượng mà còn tiết ra hormone kích hoạt trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến giáp hoạt động sớm hơn dự định.
Dậy thì sớm không chỉ là câu chuyện của những con số trên thước đo chiều cao. Đó còn là một cuộc khủng hoảng tâm lý diện rộng đối với một đứa trẻ chưa đầy 8-9 tuổi.
Hãy tưởng tượng một bé gái lớp 3 phải loay hoay với băng vệ sinh trong nhà vệ sinh trường học, đối mặt với những cơn đau bụng kinh hay sự trêu chọc của bạn bè. Trẻ dễ rơi vào trạng thái tự ti, cô lập và thậm chí là trầm cảm.
Những tiến bộ vượt bậc trong chẩn đoán và điều trị dậy thì sớm
Y học hiện đại đã giúp quy trình tầm soát và điều trị dậy thì sớm trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Tại những cơ sở y tế chuyên sâu như Bệnh viện Phương Nam, quy trình này được tối ưu hóa theo phác đồ của Hiệp hội Nội tiết Châu Âu và Hoa Kỳ.
Thay vì phải nằm viện dài ngày, việc thăm khám và xét nghiệm hiện nay chỉ gói gọn trong khoảng 2 giờ đồng hồ. Những ca có chỉ định điều trị sẽ được thực hiện tại khu điều trị ban ngày. Trẻ chỉ mất khoảng 1 giờ để tiêm thuốc và theo dõi, sau đó có thể về nhà ngay, không làm gián đoạn việc học tập hay sinh hoạt.
Khi con bước vào giai đoạn chuyển mình, sự thấu hiểu của cha mẹ là liều thuốc quý giá. Các chuyên gia nhi khoa khuyến cáo, hãy đưa trẻ đi khám ngay nếu phát hiện dấu hiệu dậy thì trước 8 tuổi hoặc nếu đến 13 tuổi mà trẻ vẫn “án binh bất động”.
Ngày 15.4 tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, một bé trai chào đời với cân nặng 2,4 kg bằng phương pháp sinh mổ khi thai nhi được 38 tuần tuổi. Trước đó 13 tuần, chị gái song sinh của bé trai này đã chào đời non tháng khi được 25 tuần tuổi, với cân nặng 650 gr.
32 tuổi, ở Bắc Ninh, mang thai nhờ IVF, nhập viện tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội khi song thai được 20 tuần tuổi do nguy cơ sinh non, cổ tử cung bắt đầu mở 2 - 3 cm, một thai sa thấp. Khi thai được 25 tuần tuổi, sản phụ chuyển dạ sinh thường bé gái đầu lòng. Do là trường hợp sinh cực non, bé gái được hồi sức sơ sinh và chuyển đến chăm sóc đặc biệt tại Bệnh viện Nhi T.Ư.
Thai nhi thứ hai của song thai này tiếp tục được bác sĩ của Bệnh viện Phụ sản Hà Nội giữ lại trong bụng mẹ với sự hỗ trợ sát sao về y tế. Trong 13 tuần "nuôi dưỡng" thai nhi trong bụng mẹ, các bác sĩ đã phối hợp rất chặt chẽ các chuyên khoa: sản, nhi, gây mê - chống nhiễm khuẩn; theo dõi chặt chẽ diễn biến sức khỏe sản phụ, các chỉ số bạch cầu, thân nhiệt để có các chỉ định phù hợp, đảm bảo an toàn cho mẹ và thai. Quá trình điều trị, chăm sóc, các bác sĩ phải khống chế nhiễm trùng, giảm cơn co ở người mẹ, chống phù não thai nhi…
TS Mai Trọng Hưng, Giám đốc Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, chia sẻ: Thai nhi được phát triển trong bụng mẹ có ý nghĩa quan trọng đến sự phát triển, hoàn thiện của thai nhi và sức khỏe của em bé sau khi chào đời, đặc biệt cần thiết cho sự phát triển của phổi, tim mạch.
Để giữ lại được thai nhi trong bụng mẹ suốt 13 tuần là thử thách rất lớn về chuyên môn, trước thực tế người mẹ vẫn có nguy cơ sinh non do cơn co "đẩy" thai; thai có nguy cơ nhiễm trùng rất cao, đồng thời cũng lo ngại về sự phát triển thai nhi do được giữ lại trong điều kiện không hoàn toàn bình thường, vì mẹ đã vỡ ối sinh non bé gái trước đó.
Bé trai nêu trên - trường hợp có nguy cơ sinh cực non (khi 25 tuần tuổi) được kéo dài đến khi trưởng thành về tuổi thai, về sự phát triển, và chào đời khi được 38 tuần tuổi - là ca đầu tiên tại VN. Sức khỏe của mẹ và bé trai hiện hoàn toàn bình thường. Trước đây đã có các trường hợp trẻ có nguy cơ sinh non khi thai 25 - 26 tuần được kéo dài đến 30 - 31 tuần.
Theo TS Mai Trọng Hưng, thành công trong việc nuôi dưỡng thêm 13 tuần tuổi, tránh sinh cực non không chỉ giúp bé chào đời, phát triển tốt mà góp phần cho khởi đầu xây dựng các phác đồ điều trị mới, nhằm kéo dài thai kỳ trong những trường hợp bệnh lý phức tạp, thai kỳ nguy cơ cao. Vì các bé được sinh ra khi thai ngoài 30 tuần tuổi thì khả năng hoàn thiện về sự phát triển (tim, phổi…) cao. Nếu sinh non và cực non (dưới 27 tuần tuổi) thì sự phát triển của em bé sẽ rất khó khăn.
Đây là một trong những ca kéo dài thai kỳ lâu nhất sau khi đã sinh một thai, tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội. Thai kỳ thứ hai được duy trì thêm 13 tuần, từ tuần 26 - 38, là trường hợp thành công hiếm gặp tại VN và thế giới.
Thông tin được Giám đốc Sở Y tế TP HCM Tăng Chí Thượng cho biết ngày 20/5, khi thành phố vừa ban hành kế hoạch khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân theo chỉ đạo của Chính phủ.
Theo đó, TP HCM sẽ huy động toàn bộ hệ thống y tế tham gia, từ bệnh viện công lập, bệnh viện tư nhân, phòng khám đa khoa, trung tâm y tế cho đến trạm y tế phường, xã, đặc khu. Điều này đồng nghĩa người dân không cần tập trung vào một vài bệnh viện lớn mà có thể khám ngay ở nơi gần nhất, ngay ở tuyến y tế cơ sở gần nơi sinh sống. Các trạm y tế và trung tâm y tế địa phương sẽ không chỉ làm nhiệm vụ tiêm chủng hay quản lý dịch bệnh như trước mà còn trở thành nơi khám sức khỏe định kỳ, theo dõi nguy cơ bệnh mạn tính và nhắc tái khám.
Song song đó, các bệnh viện đa khoa sẽ tổ chức lại khoa khám bệnh, bố trí khu vực riêng dành cho khám sức khỏe và sàng lọc bệnh. Quy trình khám dự kiến tách biệt với luồng khám chữa bệnh thông thường nhằm tránh quá tải, đồng thời giúp người dân đi khám nhanh hơn. Tại đây, bác sĩ sẽ tập trung phát hiện sớm các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, tiểu đường, tim mạch, bệnh hô hấp mạn tính hoặc yếu tố nguy cơ ngay ở giai đoạn đầu.
Để giảm áp lực cho bệnh viện đa khoa, các bệnh viện chuyên khoa cũng sẽ tham gia hỗ trợ nhân lực cho tuyến dưới. Người dân nếu có dấu hiệu bất thường trong quá trình khám sàng lọc có thể được bác sĩ chuyên khoa tim mạch, mắt, tai mũi họng, răng hàm mặt, sản phụ khoa hay ung bướu tư vấn sâu hơn.
Ngành y tế TP HCM cũng dự kiến đưa dịch vụ đến gần người dân hơn thông qua các đội khám lưu động tại khu dân cư, nhà máy, xí nghiệp và trường học. Người lao động có thể được khám ngay tại nơi làm việc, học sinh - sinh viên khám tại trường, trong khi người cao tuổi hoặc nhóm nguy cơ cao được lồng ghép với các chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Theo lãnh đạo ngành y tế, mục tiêu của chương trình không chỉ là khám miễn phí một lần, mà hướng đến việc giúp người dân hình thành thói quen khám sức khỏe định kỳ. Kết quả khám sẽ được cập nhật lên sổ sức khỏe điện tử tích hợp trên ứng dụng VNeID để người dân thuận tiện tra cứu, theo dõi sức khỏe và tái khám khi cần.
Dự kiến, toàn bộ lịch sử khám chữa bệnh và chỉ số sức khỏe của người dân TP HCM sẽ được tích hợp duy nhất trên Ứng dụng Công dân số TP HCM, giúp tra cứu nhanh, không cần mang sổ giấy hay cài nhiều app.
Ngày 24/4, tại hội thảo “Cập nhật một số điểm mới trong sàng lọc, điều trị bệnh lý đột quỵ não cấp” diễn ra tại Cà Mau, các chuyên gia, bác sĩ đến từ Cà Mau và TPHCM đã nhấn mạnh hậu quả nghiêm trọng của đột quỵ.
Theo các chuyên gia, đột quỵ là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế. Trong cấp cứu đột quỵ, thời gian là yếu tố then chốt, quyết định khả năng cứu sống, phục hồi và giảm nguy cơ biến chứng cho người bệnh.
Từ góc độ chuyên gia, PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng, Phó Chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, cho rằng việc mỗi địa phương có bệnh viện hoặc trung tâm đạt chứng nhận điều trị đột quỵ sẽ giúp nhiều bệnh nhân khu vực lân cận được hưởng lợi.
“Khi bệnh nhân bị đột quỵ, thời gian rất quan trọng. Nếu từ Bạc Liêu, Cà Mau di chuyển đến các thành phố lớn, bệnh nhân sẽ mất nhiều thời gian. Điều này khiến khả năng hồi phục và kết quả điều trị giảm đáng kể, so với việc có thể triển khai các kỹ thuật điều trị ngay tại địa phương”, ông Thắng nhấn mạnh.
Theo các chuyên gia, với bệnh nhân đột quỵ, mỗi phút trôi qua có hàng triệu tế bào não bị tổn thương. Vì vậy, việc rút ngắn thời gian từ khi nhập viện đến lúc tiêm thuốc tiêu sợi huyết (door-to-needle) xuống ≤60 phút là yếu tố quyết định.
Để đạt được điều này, các cơ sở y tế cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa các chuyên khoa, cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại và quy trình chuẩn hóa, nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và cơ hội hồi phục cho người bệnh.
Chia sẻ tại hội thảo, ThS.BS Phạm Thanh Vũ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Bệnh viện Đa khoa Thanh Vũ Medic Bạc Liêu, cho biết đến nay bệnh viện đã điều trị khoảng 190 ca đột quỵ trong “giờ vàng”, với tỷ lệ thành công gần 80%, trong đó can thiệp nội mạch chiếm khoảng 20%.
Theo bác sĩ Vũ, trong bối cảnh hiện nay, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong chẩn đoán hình ảnh, cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại, giúp rút ngắn thời gian đánh giá tổn thương não, hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định điều trị nhanh và chính xác hơn.
Ông cũng cho rằng, việc kết hợp công nghệ hiện đại với quy trình cấp cứu chuẩn hóa đã góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, đồng thời giảm nguy cơ di chứng cho người bệnh.
“Việc xây dựng hệ thống điều trị đột quỵ hiệu quả ngay tại địa phương có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với người dân khu vực Đồng bằng sông Cửu Long”, bác sĩ Vũ nhấn mạnh, đồng thời cho biết bệnh viện vừa nhận giải thưởng vàng trong điều trị đột quỵ não cấp từ Tổ chức Đột quỵ Thế giới.
Cập nhật về điều trị đột quỵ năm 2026, BS.CKI Trần Quốc Tuấn, phụ trách Đơn nguyên Can thiệp nội mạch thần kinh - Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, đã trình bày các điểm mới trong sàng lọc, chẩn đoán hình ảnh và chiến lược điều trị theo khuyến cáo quốc tế.
Theo bác sĩ Tuấn, việc nhận diện sớm, tối ưu quy trình cấp cứu trong “giờ vàng”, kết hợp ứng dụng chẩn đoán hình ảnh và cá thể hóa điều trị là chìa khóa để nâng cao cơ hội sống và phục hồi cho bệnh nhân.
