Tại hành lang khoa Nhi của Bệnh viện Phương Nam, TP.HCM (Thành viên Tập đoàn Y tế Phương Châu) không khó để bắt gặp những gương mặt lo âu của các bậc cha mẹ có con trong độ tuổi tiền dậy thì. Câu chuyện về dậy thì sớm hiện nay giống như “cơn sóng ngầm”, âm thầm len lỏi vào từng gia đình.
Điển hình, chị M. (mẹ bé gái 6 tuổi, TP.HCM) hốt hoảng đưa con đi khám khi phát hiện vùng ngực của con gái to lên sau một tuần. Trong tâm trí người mẹ trẻ, 6 tuổi là cái tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới”, việc phát triển ngực đồng nghĩa với một sự xáo trộn khủng khiếp về tâm sinh lý mà chị chưa sẵn sàng đối mặt.
Tuy nhiên, tại phòng khám Nội tiết nhi – Bệnh viện Phương Nam, sau khi được thực hiện đầy đủ các bước từ xét nghiệm hormone, chụp X-quang tuổi xương đến siêu âm tử cung, kết quả cho ra kịch bản khác. Tuổi xương của bé T. hoàn toàn trùng khớp với tuổi thực (6 tuổi), các cơ quan sinh sản chưa có dấu hiệu biến đổi. Bác sĩ kết luận bé chỉ bị “tăng sinh mô tuyến vú đơn thuần” – một tình trạng lành tính chỉ cần theo dõi định kỳ.
Mẹ bé thở phào nhẹ nhõm: “Hóa ra không phải cứ ngực to là dậy thì sớm, cần phải tiêm thuốc ngăn dậy thì”.
Nhưng không phải trường hợp nào cũng may mắn như trên. Cha mẹ bé H. (8 tuổi 9 tháng) lại đang trầm tư khi nghe bác sĩ phân tích biểu đồ tăng trưởng của con. Bé H. cao 141cm, vượt trội so với bạn bè cùng trang lứa, nhưng đó lại là dấu hiệu của việc “đốt cháy giai đoạn” tăng trưởng. Bé đã có kinh nguyệt và đáng tiếc tuổi xương của bé đã ở mức 11 tuổi.
“Với trường hợp này, nếu không can thiệp kịp thời, chiều cao dự kiến khi trưởng thành của bé sẽ bị giảm ít nhất 10cm so với tiềm năng di truyền. Khi tuổi xương đóng lại sớm, trẻ sẽ ngừng cao trong khi bạn bè vẫn đang tiếp tục phát triển”, ThS.BS.CKII Nguyễn Phương Khanh – Bác sĩ Nội tiết Nhi, Bệnh viện Phương Nam phân tích.
Theo ThS.BS.CKII Nguyễn Phương Khanh, dậy thì là một tiến trình tự nhiên, nhưng khi nó đến quá sớm (trước 8 tuổi ở bé gái, và trước 9 tuổi ở bé trai), nó trở thành một vấn đề cần chú ý. Một lầm tưởng phổ biến là phụ huynh thường đợi đến khi con có kinh nguyệt mới đi khám. Thực tế, kinh nguyệt là “nhà ga cuối cùng” của chuyến tàu dậy thì. Khi đó, cơ hội can thiệp để cải thiện chiều cao đã thu hẹp lại rất nhiều.
Dấu hiệu đầu tiên thường là các “nụ vú” (nhỏ như đồng xu dưới núm vú). Khoảng 15% bé gái lại bắt đầu bằng việc mọc lông mu hoặc lông nách. Ngoài ra, sự thay đổi về mùi cơ thể, mụn trứng cá hay dịch tiết âm đạo cũng là những tín hiệu báo bão.
Nguyên nhân của xu hướng dậy thì ngày càng sớm được các chuyên gia chỉ ra là do sự kết hợp của nhiều yếu tố. Trong đó, dinh dưỡng đóng vai trò then chốt. Chế độ ăn giàu thức ăn nhanh, đồ chiên rán và tình trạng thừa cân, béo phì là “chất xúc tác” mạnh mẽ. Các tế bào mỡ không chỉ là nơi dự trữ năng lượng mà còn tiết ra hormone kích hoạt trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến giáp hoạt động sớm hơn dự định.
Dậy thì sớm không chỉ là câu chuyện của những con số trên thước đo chiều cao. Đó còn là một cuộc khủng hoảng tâm lý diện rộng đối với một đứa trẻ chưa đầy 8-9 tuổi.
Hãy tưởng tượng một bé gái lớp 3 phải loay hoay với băng vệ sinh trong nhà vệ sinh trường học, đối mặt với những cơn đau bụng kinh hay sự trêu chọc của bạn bè. Trẻ dễ rơi vào trạng thái tự ti, cô lập và thậm chí là trầm cảm.
Những tiến bộ vượt bậc trong chẩn đoán và điều trị dậy thì sớm
Y học hiện đại đã giúp quy trình tầm soát và điều trị dậy thì sớm trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Tại những cơ sở y tế chuyên sâu như Bệnh viện Phương Nam, quy trình này được tối ưu hóa theo phác đồ của Hiệp hội Nội tiết Châu Âu và Hoa Kỳ.
Thay vì phải nằm viện dài ngày, việc thăm khám và xét nghiệm hiện nay chỉ gói gọn trong khoảng 2 giờ đồng hồ. Những ca có chỉ định điều trị sẽ được thực hiện tại khu điều trị ban ngày. Trẻ chỉ mất khoảng 1 giờ để tiêm thuốc và theo dõi, sau đó có thể về nhà ngay, không làm gián đoạn việc học tập hay sinh hoạt.
Khi con bước vào giai đoạn chuyển mình, sự thấu hiểu của cha mẹ là liều thuốc quý giá. Các chuyên gia nhi khoa khuyến cáo, hãy đưa trẻ đi khám ngay nếu phát hiện dấu hiệu dậy thì trước 8 tuổi hoặc nếu đến 13 tuổi mà trẻ vẫn “án binh bất động”.
Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men's Health, khác với bạo lực thể chất, bạo lực tinh thần thường khó nhận diện. Đó có thể chỉ là những câu nói lặp đi lặp lại như "anh chẳng làm được gì ra hồn", "đàn ông gì mà yếu vậy", hay những so sánh, mỉa mai kéo dài hoặc sự lạnh nhạt.
Những lời tưởng chừng "bình thường" lúc nóng giận nhưng nếu lặp lại lâu ngày có thể gây tổn thương sâu sắc. Khi ấy người đàn ông dần mất cảm giác được tôn trọng và không còn thấy an toàn trong chính ngôi nhà của mình.
Nhiều người đàn ông vẫn đi làm và sinh hoạt bình thường, nhưng khi về nhà lại sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài, nói gì cũng bị bắt bẻ, làm gì cũng bị chê, thậm chí trong những khoảnh khắc gần gũi cũng bị mỉa mai. Lâu dần, họ trở nên ít nói, mất ngủ, ngại giao tiếp, né tránh về nhà, đồng thời giảm ham muốn, khó duy trì sự cương hoặc tránh né quan hệ.
Những biểu hiện này dễ bị hiểu lầm là "yếu sinh lý", trong khi thực chất có thể là hệ quả của tổn thương tâm lý kéo dài.
Báo cáo của Chính phủ gửi Quốc hội về kết quả thực hiện các mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025 cho thấy tổng số vụ bạo lực gia đình giảm, nhưng số nam giới là nạn nhân tăng. Điều này khiến nhiều người phải nhìn lại một định kiến đã tồn tại từ lâu, rằng đàn ông thường được mặc định là người mạnh hơn, chịu đựng tốt hơn, nên ít khi được nhìn như một nạn nhân.
Thực tế, không ít người đàn ông không bị đánh đập, không có xô xát, nhưng mỗi ngày phải chịu những lời chê bai, hạ thấp từ chính bạn đời. Những tổn thương này âm thầm bào mòn lòng tự trọng, kéo theo suy giảm tâm lý và cuối cùng ảnh hưởng đến cả sinh lý.
Các nghiên cứu cho thấy nam giới là nạn nhân của bạo lực tinh thần thường đối mặt với trầm cảm, stress và lòng tự trọng thấp. Khi một người liên tục bị đánh giá, bị hạ thấp giá trị, họ sẽ khó duy trì trạng thái thư giãn và tự tin - yếu tố quan trọng cho đời sống tình dục.
"Nói cách khác, khi tinh thần luôn ở trạng thái phòng thủ, sinh lý cũng khó vận hành bình thường", bác sĩ Duy phân tích.
Một nghiên cứu trên The Journal of Sexual Medicine cho thấy nam giới bị trầm cảm có nguy cơ rối loạn cương cao hơn đáng kể, và ngược lại, người có rối loạn cương cũng dễ rơi vào trầm cảm. Trong bối cảnh bị bạo lực tinh thần, vòng xoắn này càng dễ hình thành, bởi càng bị chê bai càng tự ti, càng tự ti càng dễ gặp trục trặc, và khi trục trặc xảy ra lại càng cảm thấy thất bại.
Đó là lý do vì sao có những người đàn ông ban đầu không hề có vấn đề sinh lý rõ rệt, nhưng sau một thời gian dài sống trong môi trường nhiều xúc phạm và áp lực cảm xúc, cơ thể bắt đầu "đi xuống". Khi ấy, nếu chỉ nhìn vào triệu chứng sinh lý mà bỏ qua bối cảnh tâm lý, rất dễ điều trị không trúng gốc.
Nhiều người đàn ông không tìm đến bác sĩ vì "yếu", mà vì cảm thấy mệt mỏi, thu mình, không còn muốn trò chuyện hay gần gũi với bạn đời. Tình dục lúc này không còn là sự kết nối mà trở thành áp lực, thậm chí là nỗi sợ.
Theo bác sĩ Duy, khi nam giới có biểu hiện giảm ham muốn, rối loạn cương hoặc né tránh gần gũi trong bối cảnh bị xúc phạm, kiểm soát kéo dài, cần được đánh giá toàn diện. Không nên quy chụp là vấn đề "bản lĩnh" hay xem nhẹ như chuyện riêng trong gia đình.
Chỉ điều trị triệu chứng sinh lý mà bỏ qua yếu tố tâm lý thường không mang lại hiệu quả bền vững. Đôi khi, điều cần can thiệp trước không phải thuốc hay hormone, mà là những tổn thương tinh thần đang âm thầm kéo cơ thể đi xuống.
Chiều 4-6, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM Tăng Chí Thượng cho biết ngành y tế thành phố đang từng bước hiện thực hóa chiến lược mới tại khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu, sau gần một năm TP.HCM mở rộng không gian phát triển.
Ngay sau hợp nhất, hàng loạt bệnh viện đầu ngành của thành phố đã được phân công hỗ trợ toàn diện cho các bệnh viện khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu, từ chuyển giao kỹ thuật, đào tạo nhân lực, hỗ trợ quản trị đến trực tiếp tham gia điều trị các ca bệnh khó.
Nhiều kỹ thuật trước đây chỉ thực hiện được tại các bệnh viện tuyến cuối nay đã được triển khai thành công ngay tại địa phương, ngay cả nơi xa nhất là Côn Đảo, giúp người bệnh được điều trị kịp thời hơn, giảm chi phí và giảm áp lực chuyển tuyến.
Ngành y tế thành phố xác định rõ mục tiêu cuối cùng là giúp các cơ sở y tế của khu vực đủ năng lực tự phát triển, đủ sức giữ người bệnh ở lại địa phương và từng bước trở thành những hạt nhân quan trọng trong mạng lưới y tế của thành phố.
Ông Thượng cho biết thêm một trong những định hướng lớn của ngành y tế thành phố là tổ chức lại mạng lưới khám chữa bệnh theo mô hình đa tầng tại khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu.
Trong đó y tế cơ sở giữ vai trò quản lý sức khỏe người dân, các bệnh viện cấp cơ bản đảm nhận phần lớn nhu cầu khám chữa bệnh thông thường, các bệnh viện chuyên sâu tập trung cho kỹ thuật cao và các lĩnh vực mũi nhọn.
Sau giai đoạn đầu tập trung củng cố nền móng thì giai đoạn tiếp theo hướng đến mục tiêu lớn hơn, đó là phát triển cụm y tế chuyên sâu Bà Rịa - Vũng Tàu theo quy hoạch phát triển ngành y tế TP.HCM đến năm 2030, tầm nhìn năm 2045.
Theo ông Thượng, lợi thế của khu vực không chỉ nằm ở quy mô dân số ngày càng tăng mà còn ở vị trí chiến lược kết nối vùng Đông Nam Bộ, hệ thống cảng biển quốc tế, các khu công nghiệp trọng điểm, các trung tâm logistics và du lịch biển lớn nhất cả nước.
Đây là điều kiện thuận lợi để phát triển các trung tâm y tế chuyên sâu, các cơ sở đào tạo nhân lực y tế chất lượng cao, các trung tâm nghiên cứu khoa học, cấp cứu ngoại viện và du lịch y tế.
Khi gà đẻ trứng, vi khuẩn Salmonella từ phân gà có thể dính lên vỏ trứng. Nếu bảo quản hoặc xử lý không đúng cách, vi khuẩn có thể xâm nhập vào bên trong, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Salmonella là vi khuẩn có thể gây ngộ độc thực phẩm với các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy, sốt, buồn nôn hoặc nôn ói. Với người lớn tuổi, trẻ nhỏ hoặc người có hệ miễn dịch yếu, tình trạng này có thể nặng hơn.
Vỏ trứng quan trọng vì chúng không chỉ giúp bảo vệ phần lòng đỏ, lòng trắng khỏi va đập mà còn hoạt động như một hàng rào ngăn vi khuẩn xâm nhập. Bên dưới lớp vỏ cứng còn có một lớp màng mỏng giúp hạn chế vi sinh vật đi vào bên trong.
Khi vỏ bị nứt, nguy cơ vi khuẩn từ môi trường bên ngoài xâm nhập vào trứng sẽ tăng lên đáng kể. Mức độ xâm nhập sẽ thuộc vào thời điểm xuất hiện vết nứt, mức độ nứt và cách bảo quản sau đó.
Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) khuyến cáo không nên mua các hộp trứng bị nứt. Nguyên nhân là người mua không biết vết nứt đã xuất hiện từ khi nào và quả trứng đã tiếp xúc với môi trường bên ngoài bao lâu. Nếu vết nứt xảy ra trong quá trình vận chuyển hoặc bảo quản ở cửa hàng, vi khuẩn có thể đã xâm nhập vào bên trong từ trước.
Đặc biệt, những trứng có dấu hiệu rò rỉ lòng trắng, chảy nước hoặc có mùi lạ nên được bỏ ngay. Đây là dấu hiệu lớp màng bảo vệ bên trong đã bị hỏng, làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.
Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cũng lưu ý rằng trứng bán tại cửa hàng cần được bảo quản lạnh đúng nhiệt độ để hạn chế nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
Trường hợp trứng bị nứt trong lúc mang về nhà hoặc vô tình làm rơi trong bếp sẽ khác với trứng đã nứt sẵn ngoài siêu thị. Nếu vết nứt mới xuất hiện, trứng chưa có mùi lạ và chưa rò rỉ quá nhiều thì vẫn có thể dùng nếu xử lý đúng cách, chuyên gia an toàn thực phẩm Vanessa Coffman, giám đốc tổ chức phòng ngừa bệnh do thực phẩm Alliance to Stop Foodborne Illness (Mỹ), cho biết.
Khi đó, nên đập trứng vào hộp sạch có nắp kín rồi bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh và sử dụng càng sớm càng tốt. Thời gian lý tưởng là trong vòng 1 - 2 ngày. Điều quan trọng là phải nấu chín kỹ trước khi ăn, tức nấu đến khi cả lòng đỏ và lòng trắng đều đông lại hoàn toàn, theo Healthline.
