Chính những “gen trội” giúp TP.HCM liên tục thu hút con người, dòng vốn và cơ hội.
Nhưng một “cơ thể” càng lớn và phát triển, càng dễ bộc lộ những điểm nghẽn nếu thiếu một bộ khung tương xứng. Đằng sau dáng vóc của đầu tàu kinh tế, TP.HCM có không ít nút thắt cấu trúc đang khiến tiềm năng của thành phố chưa thể vận hành trọn vẹn.
Theo bà Trương Thiết Hà, Phó trưởng phòng Nghiên cứu phát triển kinh tế (Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM), công tác quy hoạch và triển khai quy hoạch trong giai đoạn trước đây thành phố chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn phát triển.
Không ít đồ án quy hoạch thiếu tính đồng bộ, thiếu tầm nhìn dài hạn. Điều này dẫn đến sự xáo trộn về không gian đô thị, môi trường, cảnh quan và quyền lợi chính đáng của người dân.
Những “căn bệnh mãn tính” của đô thị vì thế ngày càng lộ rõ. Kẹt xe ở các cửa ngõ TP.HCM không còn là chuyện nhất thời, mà đã trở thành nỗi ám ảnh thường nhật. Mỗi mùa mưa đến, nỗi lo ngập nước lại phủ lên đời sống người dân như một vòng lặp quen thuộc đến ngán ngẩm.
Cùng với đó, giấc mơ an cư vẫn là bài toán cho lao động nhập cư. Người trẻ, công nhân…, những người đang góp phần tạo nên ADN năng động của TP.HCM, vẫn sống trong các khu trọ chật hẹp, điều kiện còn nhiều hạn chế.
Báo cáo điều tra nhu cầu nhà ở giai đoạn 2026 – 2030 của Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM cho thấy, tổng nhu cầu nhà ở của TP.HCM sau sáp nhập đến năm 2030 lên tới 974.000 căn. Không có điều kiện mua nhà, họ đành chấp nhận sống trong các phòng trọ ẩm thấp, giá rẻ với diện tích phòng trọ trung bình chỉ từ 19 – 22 m2.
Một thành phố nổi tiếng với khả năng dung nạp con người, nhưng nếu không giải được bài toán hạ tầng và chỗ ở, chính “gen mở” ấy lại trở thành áp lực ngược.
Tổng vốn đầu tư toàn xã hội của TP.HCM hiện vẫn chưa tương xứng với quy mô kinh tế. Đầu tư công giải ngân chậm, trong khi đó, việc huy động nguồn lực tư nhân cũng chưa đạt kỳ vọng.
Ở một khía cạnh khác, quá trình chuyển đổi số và phát triển khoa học – công nghệ vẫn đối mặt với nhiều rào cản: từ thể chế, dữ liệu đến công nghệ và đặc biệt là nguồn nhân lực.
Nếu ADN Sài Gòn – TP.HCM vẫn để những “gen lặn” tồn tại (như quản trị phân mảnh, quy hoạch dàn hàng ngang), cơ thể đô thị sẽ dần suy yếu. TP.HCM cần những bước chuyển mình tích cực để tạo ra một phiên bản ưu việt hơn.
Trả lời phóng viên Báo Thanh Niên, ông Huỳnh Hồ Đại Nghĩa (thạc sĩ Chính sách công, giảng viên Trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn – Đại học Quốc gia TP.HCM) cho rằng, TP.HCM đang cần ít nhất 3 bước chuyển chiến lược trong tư duy quản trị và mô hình phát triển để vừa giữ phần lõi bản sắc ADN của Sài Gòn – TP.HCM, vừa di truyền để “tiến hoá” trong tương lai.
Thứ nhất là chuyển từ tư duy quản lý đô thị sang tư duy kiến tạo hệ sinh thái đô thị. Trong nhiều năm, thành phố được quản lý theo từng mảng riêng lẻ: giao thông, nhà ở, văn hóa, môi trường, kinh tế…
Nhưng một siêu đô thị như TP.HCM không thể phát triển bằng các mảnh ghép rời rạc. TP.HCM cần được nhìn như một hệ sinh thái, nơi hạ tầng cứng, hạ tầng mềm, văn hóa, công nghệ, con người và thể chế tác động qua lại với nhau. Nếu không đổi tư duy này, thành phố sẽ luôn rơi vào vòng luẩn quẩn “chữa cháy từng phần”.
Thứ hai là chuyển từ phát triển bằng mở rộng vật lý sang phát triển bằng tổ chức lại không gian và nâng cấp chất lượng. TP.HCM không thể mãi lớn lên theo kiểu trải rộng thêm trên mặt đất, bởi giới hạn không gian, hạ tầng và môi trường đã rất rõ.
Qua đó, TP.HCM cần chuyển sang giai đoạn phát triển theo chiều sâu với trọng tâm tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng đa trung tâm. TP.HCM không chỉ phát triển trên không gian mặt đất mà còn cần khai thác hiệu quả không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian số và dữ liệu, cũng như không gian biển, ven sông và không gian văn hóa.
Cùng với đó, yêu cầu đặt ra là phải tổ chức lại các dòng chảy kinh tế – xã hội theo hướng hiệu quả hơn, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới.
Nói cách khác, bứt phá của TP.HCM trong tương lai sẽ không đến từ việc “có thêm bao nhiêu đất”, mà từ việc dùng không gian thông minh đến đâu.
Thứ ba là đặt văn hóa và chất lượng sống của người dân vào trung tâm phát triển. Trong nhiều năm, tăng trưởng kinh tế là ưu tiên dễ thấy nhất, nhưng nếu chỉ chạy theo GDP mà không chăm lo đến bản sắc, không gian công cộng, ký ức đô thị, môi trường sống và sự gắn kết cộng đồng…, thành phố sẽ lớn nhưng không mạnh.
TP.HCM cần hiểu rằng văn hóa không phải phần trang trí phía sau phát triển, mà là phần lõi tạo nên sức hấp dẫn, sức bền và sức cạnh tranh dài hạn. Một thành phố muốn giữ nhân tài, hút đầu tư tốt, phát triển sáng tạo mạnh thì phải là thành phố đáng sống, có câu chuyện riêng và có chiều sâu văn hóa.
Ông Nghĩa nhấn mạnh: “Thách thức lớn nhất của TP.HCM hiện nay không phải là thiếu nguồn lực, mà là làm sao chuyển được từ một đô thị tăng trưởng nhanh sang một đô thị trưởng thành. nơi tăng trưởng kinh tế, bản sắc văn hóa và chất lượng sống không triệt tiêu nhau mà nâng đỡ nhau.
Nếu nói ngắn gọn, cú hích mà TP.HCM cần là: biến đổi về tư duy quản trị, tổ chức không gian, và biến đổi trong việc đặt văn hóa – con người vào trung tâm của mô hình phát triển mới”.
Ông nghĩa nói thêm: “Điều quan trọng nhất, TP.HCM không nên đánh đổi ADN của mình để phát triển; ngược lại, phải phát triển bằng chính ADN đó. Tức là lấy tính mở để hội nhập, lấy tính năng động để đổi mới, lấy tinh thần dung hợp để sáng tạo và lấy bản sắc thị dân để giữ lại phần hồn của thành phố”.
Bứt phá là đánh thức “gen” đặc biệt trong ADN của thành phố. Chỉ cần một bộ khung hạ tầng và cơ chế đủ tầm, thành phố sẽ tự tiến hóa để không chỉ lớn mạnh về quy mô, mà còn khẳng định bản sắc và là thành phố đáng sống.
Sáng 3.4, Sở Du lịch và Sở Nội vụ TP.HCM tổ chức "Sàn giao dịch việc làm ngành du lịch TP.HCM năm 2026". Tại đây, có 35 doanh nghiệp khách sạn, nhà hàng... tuyển dụng hơn 2.100 vị trí việc làm, có thể đi làm ngay.
Việc làm ngành du lịch ở TP.HCM có yêu cầu về trình độ công việc đa dạng, phù hợp với mọi đối tượng, từ lao động phổ thông, trung cấp nghề cho đến đại học. Mức lương, đãi ngộ... được các doanh nghiệp đưa ra nhằm thu hút người lao động, dao động từ 5 triệu đồng đối với thực tập sinh cho đến gần 30 triệu đồng cho vị trí quản lý.
Bà Bùi Thị Ngọc Hiếu, Phó giám đốc Sở Du lịch TP.HCM cho biết: "Sàn giao dịch việc làm ngành du lịch ra đời từ năm 2022 trong bối cảnh sau đại dịch Covid - 19. Năm 2026, số doanh nghiệp đăng ký tham gia sàn giao dịch việc làm tăng 30% so với năm ngoái. Đây là tín hiệu tích cực của ngành, thể hiện niềm tin, sự kết nối hiệu quả của doanh nghiệp với người lao động. Đồng thời, giúp thu hẹp khoảng cách giữa việc đào tạo và thị trường lao động".
Từ sáng sớm, hàng trăm người lao động, trong đó phần lớn là sinh viên ngành du lịch, lữ hành, nhà hàng... có mặt tại sàn giao dịch việc làm.
Anh Mathew Nguyen, đại diện khách sạn - spa Alagon, cho biết đang cần tuyển đa dạng vị trí, từ nhân viên phục vụ đến cấp quản lý. Với vị trí quản lý, yêu cầu của công ty là phải có kinh nghiệm tối thiểu 5 năm, tốt nghiệp đại học trở lên và lương thỏa thuận tùy theo năng lực của ứng viên.
Công ty cổ phần Takahiro hoạt động trong lĩnh vực nhà hàng đợt này cần tuyển hơn 700 vị trí, từ nhân viên phục vụ, pha chế, thu ngân, phụ bếp, lễ tân...
Chị Phạm Trần Cẩm Chân, nhân viên tuyển dụng công ty này cho biết: "Chúng tôi cần tuyển số lượng lớn nhân viên ở nhiều vị trí để phục vụ cho kế hoạch mở rộng chi nhánh các nhà hàng tại TP.HCM và các tỉnh miền Nam. Người lao động có thể chọn công việc bán thời gian, lương từ 35.000 - 37.000 đồng/giờ, phù hợp với sinh viên. Nếu làm toàn thời gian, người lao động có thể hưởng mức lương khoảng 10 triệu đồng, chưa tính phụ cấp, hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội..."
Anh Bạch Thanh Tùng, Công ty cổ phần Okela (hoạt động trong lĩnh vực du lịch với điểm mạnh là cung cấp các tour trong nước và quốc tế) cho hay đang cần tuyển dụng 20 nhân viên kinh doanh, 1 phó giám đốc kinh doanh và 1 nhân viên phát triển thị trường.
Với vị trí phó giám đốc kinh doanh, công ty yêu cầu có 5 -10 năm kinh nghiệm, lương thỏa thuận theo năng lực, khoảng 30 triệu đồng chưa tính hoa hồng. Vị trí nhân viên kinh doanh ưu tiên lực lượng lao động là sinh viên thực tập. Nếu chưa có kinh nghiệm, công ty hỗ trợ đào tạo và phụ cấp 2 - 3 triệu đồng. Với sinh viên có kinh nghiệm, công ty trả theo năng lực, khoảng 5 triệu đồng/tháng, chưa tính hoa hồng...
Công ty du lịch phong cách Việt cần tuyển 20 nhân viên kinh doanh khách đoàn và khách lẻ, khách quốc tế... Đơn vị ưu tiên nguồn lao động trẻ là sinh viên mới ra trường. Lương khởi điểm cho vị trí này dao động khoảng 5,5 đến 9 triệu đồng/tháng, chưa tính hoa hồng.
Chị Đỗ Phương Thảo, đại diện tuyển dụng cho biết đơn vị đánh giá cao khả năng kết nối cung - cầu lao động tại sàn giao dịch việc làm ngành du lịch và hy vọng có thể tuyển đủ ứng viên phù hợp trong sáng 3.4.
Sự kiện này thu hút đông đảo sinh viên đến từ nhiều trường đại học, đặc biệt là người theo học ngành du lịch với mong muốn tìm kiếm cơ hội việc làm. Lần đầu tham gia, anh Bảo Hiệp (21 tuổi, sinh viên năm 3 chuyên ngành du lịch) kỳ vọng có thể tìm được công việc phù hợp, đồng thời tiếp cận các cơ hội thực tập đúng với định hướng của bản thân.
Chị Phương Trang (20 tuổi) chia sẻ: "Mục đích chính của mình khi đến đây là tìm hiểu thị trường ngành du lịch, cũng như giao lưu, kết nối và mở rộng mối quan hệ". Theo chị Trang, lần đầu tham dự, chị khá bất ngờ khi sự kiện thu hút số lượng lớn người tham gia trong buổi sáng.
Sáng 20/4, thảo luận tổ về dự thảo Nghị quyết phát triển văn hóa Việt Nam, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh, Phó đoàn Phú Thọ, đánh giá cao các đề xuất về tuyển dụng, đào tạo và tiền lương cho lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn. Tuy nhiên, ông cho rằng mức bồi dưỡng hiện nay vẫn quá thấp.
"Tôi đã xem một phóng sự về đời sống của các nghệ sĩ loại hình nghệ thuật truyền thống như ballet, xiếc, nơi mỗi ngày biểu diễn họ chỉ nhận được khoảng 70.000 đến 80.000 đồng. Với mức đãi ngộ như vậy, dù có yêu nghề đến đâu họ cũng khó có thể sống được bằng nghề", ông nói.
Theo dự thảo, viên chức, người lao động hoạt động đặc thù trong các đơn vị sự nghiệp công lập lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn được hưởng phụ cấp ưu đãi nghề và chế độ bồi dưỡng luyện tập, biểu diễn theo lộ trình. Cụ thể, phụ cấp ưu đãi nghề từ 40% đến 60% mức lương hiện hưởng cộng phụ cấp chức vụ và thâm niên vượt khung. Mức bồi dưỡng luyện tập từ 5% đến 15% lương cơ sở mỗi buổi, bồi dưỡng biểu diễn từ 15% đến 30% lương cơ sở mỗi buổi.
Đại biểu Nguyễn Văn Mạnh cho rằng mức bồi dưỡng này vẫn thấp, nhất là với diễn viên hợp đồng có thu nhập chỉ 2-3 triệu đồng mỗi tháng. Để tạo đột phá thực chất, chính sách phát triển văn hóa cần tập trung vào con người, trong đó có cơ chế đãi ngộ đủ mạnh, đặc biệt với các loại hình nghệ thuật truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một.
Ông cũng kiến nghị bổ sung chính sách ưu tiên sử dụng các trụ sở công dôi dư cho hoạt động văn hóa, thể thao. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều trụ sở chưa được khai thác hiệu quả, trong khi lĩnh vực này vẫn thiếu không gian hoạt động. Ông đề nghị Chính phủ hướng dẫn thủ tục rút gọn trong việc giao, cho thuê các trụ sở này để tránh kéo dài thời gian thực hiện. "Nếu vẫn áp dụng đầy đủ quy trình như hiện nay, có thể mất vài năm mới hoàn tất, làm chậm việc phát huy hiệu quả tài sản công", ông nêu.
Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Thị Phú Hà cũng ủng hộ việc có phụ cấp nghề nghiệp cho viên chức nghệ thuật. Tuy nhiên, bà cho rằng không nên quy định cứng mức bồi dưỡng luyện tập, biểu diễn từ 5% đến 15% ngay trong Nghị quyết. Nội dung này nên giao Chính phủ quy định chi tiết để đảm bảo linh hoạt trong điều chỉnh. "Nếu thực tế cho thấy mức bồi dưỡng quá thấp, Chính phủ có thể điều chỉnh ngay mà không phải chờ sửa Nghị quyết", bà nói.
Thực tế cho thấy thu nhập của viên chức ngành nghệ thuật còn thấp. Diễn viên hạng 4 có hệ số lương 1,86-4,06, tương đương khoảng 3,35-7,3 triệu đồng mỗi tháng; hạng 3 từ 4,2-8,96 triệu đồng. Với người có thâm niên khoảng 10 năm, thu nhập thực nhận trung bình khoảng 5 triệu đồng - chỉ nhỉnh hơn mức lương tối thiểu vùng.
Đối với người mới vào nghề, mức lương còn thấp hơn. Diễn viên mới được hưởng hệ số 1,86, sau khi trừ bảo hiểm xã hội chỉ còn khoảng 3 triệu đồng mỗi tháng, khó đáp ứng chi phí sinh hoạt cơ bản.
Ngoài lương, chế độ bồi dưỡng luyện tập và biểu diễn hiện hành cũng ở mức thấp, với 35.000-80.000 đồng mỗi buổi tập và 80.000-200.000 đồng mỗi buổi diễn. Mức này đã duy trì hơn 10 năm, dù lương cơ sở đã nhiều lần điều chỉnh. Báo cáo Quốc hội năm 2024, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẳng định chế độ bồi dưỡng hiện hành không theo kịp nhu cầu cuộc sống, chưa đủ tạo động lực cho đội ngũ nghệ sĩ, người lao động trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn.
Luật Hộ tịch hiện hành quy định thẩm quyền đăng ký khai sinh, kết hôn, giám hộ hoặc khai tử thuộc UBND cấp xã nơi người đăng ký cư trú. Quá trình triển khai, điều này dần gây nhiều khó khăn cho người dân trong việc đi lại, nhất là các trường hợp có nơi làm việc và nơi thường trú hoặc tạm trú cách xa nhau.
Từ 1.3.2027, luật mới cho phép UBND cấp xã thực hiện đăng ký hộ tịch không phụ thuộc vào nơi cư trú của người đăng ký. Người dân có thể lựa chọn cơ quan đăng ký hộ tịch thuận tiện nhất.
Chính phủ cho hay, hiện đã có đầy đủ các điều kiện để thực hiện đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính. Trong đó, cơ sở dữ liệu hộ tịch đã đưa vào vận hành thống nhất trên toàn quốc, phục vụ việc kết nối, tra cứu thuận tiện. Đội ngũ công chức hộ tịch tại các địa phương cũng đã được kiện toàn, bảo đảm năng lực chuyên môn.
Luật Hộ tịch năm 2026 quy định chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền ký giấy tờ hộ tịch. Căn cứ tình hình thực tế tại địa phương, chủ tịch UBND cấp xã được ủy quyền ký giấy tờ hộ tịch theo quy định, trừ giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn và giấy tờ hộ tịch có yếu tố nước ngoài.
Với quy định mới, chủ tịch UBND cấp xã có thể ủy quyền cho công chức hộ tịch ký giấy khai tử. Điều này nhằm giải quyết tình trạng "chủ tịch xã đi công tác thì ai sẽ ký giấy khai tử để người dân tổ chức đám tang" mà đại biểu Quốc hội từng băn khoăn.
Riêng với giấy khai sinh và chứng nhận kết hôn, đây là các giấy tờ gốc, đi theo suốt cuộc đời của mỗi người, không chỉ sử dụng trong nước mà ở cả nước ngoài. Do đó, luật tiếp tục quy định lãnh đạo UBND cấp xã phải trực tiếp ký, nhằm bảo đảm tính chính xác, chặt chẽ và trang trọng.
Luật Hộ tịch hiện hành quy định người dân có trách nhiệm tự thực hiện đăng ký khai sinh, khai tử trong thời hạn luật định; nếu chậm đăng ký có thể bị xử phạt vi phạm hành chính.
Luật mới bổ sung phương thức đăng ký hộ tịch chủ động. Khi các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh kết nối và chia sẻ dữ liệu với hệ thống hộ tịch, cơ quan đăng ký sẽ tự động thực hiện việc đăng ký khai sinh, khai tử. Lộ trình thực hiện trên toàn quốc chậm nhất là 1.1.2031.
Theo Chính phủ, đây là cải cách lớn, chuyển từ cơ chế "người dân yêu cầu" sang "cơ quan nhà nước chủ động phục vự".
Trong giai đoạn chuyển tiếp, các địa phương đủ điều kiện thì chủ động triển khai trước. Nhà nước sẽ tiếp tục đầu tư hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực và đẩy mạnh truyền thông chính sách nhằm bảo đảm tính khả thi và đồng thuận xã hội.
Một điểm mới quan trọng khác, luật Hộ tịch năm 2026 cho phép thay đổi thông tin về quê quán trong nội dung đăng ký khai sinh của người đã thành niên theo yêu cầu của người đó hoặc trong nội dung đăng ký khai sinh của con chưa thành niên theo yêu cầu của cha, mẹ đẻ.
Chính phủ cho hay, quê quán là thông tin gắn với nguồn gốc, dòng tộc và bản sắc cá nhân, được cha, mẹ thỏa thuận lựa chọn cho con khi đăng ký khai sinh.
Song, thực tiễn phát sinh nhiều trường hợp thông tin này được xác định chưa phù hợp (do khai theo tập quán, theo một bên cha hoặc mẹ, hoặc do sai sót lịch sử) hoặc cá nhân đã thành niên muốn thay đổi quê quán do cha, mẹ đã lựa chọn trước đây.
Vì thế, việc mở rộng phạm vi thay đổi thông tin hộ tịch như luật mới sẽ tạo điều kiện để cá nhân được điều chỉnh phù hợp với ý chí, nguyện vọng chính đáng của mình.
Luật hiện hành quy định sổ hộ tịch là sổ giấy. Còn theo luật mới, sổ hộ tịch gồm cả sổ giấy và sổ điện tử. Sau thời điểm 1.3.2027, sổ giấy vẫn có giá trị làm căn cứ chứng minh các sự kiện, thông tin hộ tịch của cá nhân, sử dụng để tra cứu, cấp giấy tờ hộ tịch.
Chính phủ cho hay, dữ liệu hộ tịch điện tử được lưu trữ tập trung, có cơ chế sao nhiều lớp, bảo đảm an toàn cao hơn so với phương thức lưu trữ phân tán bằng số giấy truyền thống.
Việc duy trì song song hệ thống sổ giấy đối với toàn bộ các sự kiện hộ tịch sẽ làm phát sinh chi phí, tăng khối lượng công việc, chưa kể khả năng sai lệch, không phù hợp với chủ trương chuyển đổi số.
Do vậy, luật mới chỉ yêu cầu sử dụng sổ giấy và sổ điện tử đối với thủ tục đăng ký kết hôn và đăng ký giám hộ.
