Cây điều (hay còn gọi là đào lộn hột) có nguồn gốc từ Brazil, được du nhập vào miền Nam Việt Nam từ thế kỷ XVIII. Khi bén rễ tại vùng Đồng Nai, loại cây này đã nhanh chóng trở thành cây "xóa đói giảm nghèo" và làm giàu cho người nông dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc S'tiêng ở khu vực tỉnh Bình Phước cũ trước đây.
Từ những vườn cây sinh kế ban đầu, đến nay Đồng Nai đã phát triển thành vùng trồng điều tập trung lớn nhất cả nước, chiếm khoảng 50% với tổng diện tích gần 175.000 ha.
Danh tiếng của hạt điều nơi đây được tạo nên từ sự ưu đãi tuyệt vời của tự nhiên: vùng đất đỏ bazan phì nhiêu kết hợp với khí hậu đặc trưng của Đông Nam bộ. Đặc biệt, mùa khô kéo dài tại đây trùng khớp hoàn toàn với giai đoạn cây điều ra hoa, kết trái. Cùng với kinh nghiệm canh tác và bí quyết chế biến được tích lũy qua nhiều thế hệ của người dân bản địa, hạt điều Đồng Nai sở hữu một hương vị đặc trưng mà không nơi nào có được.
Về cảm quan, hạt điều Đồng Nai có đặc điểm thân tròn, chắc, mẩy, cuống hạt phình to, bề mặt vỏ cứng sáng bóng với màu trắng sữa hoặc ngà nhẹ.
Theo Hiệp hội Điều Việt Nam, Hội đồng Hạt quốc tế đã đánh giá Bình Phước cũ là vùng có hạt điều "ngon nhất thế giới". Không chỉ chứa hàm lượng dinh dưỡng cao, giàu protein và chất béo lành mạnh, hạt điều nơi đây còn chinh phục người tiêu dùng nhờ vị đậm đà, giòn rụm và hậu vị ngọt thanh tự nhiên.
Ông Nguyễn Hoàng Đạt, Phó chủ tịch Hiệp hội Điều Đồng Nai, cho biết địa phương không chỉ dẫn đầu về diện tích vùng trồng mà đã trở thành công xưởng chế biến hạt điều của thế giới.
Hiện trên địa bàn thành phố có hơn 1.400 doanh nghiệp chế biến. Trong đó, nhiều đơn vị đã chủ động đầu tư công nghệ chế biến sâu, xây dựng thương hiệu bài bản và xuất khẩu thành công đến những thị trường khó tính nhất toàn cầu như Mỹ, Trung Quốc, châu Âu…
Sự bứt phá của các doanh nghiệp đã đóng góp lớn vào bức tranh xuất khẩu chung của cả nước. Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong năm 2025, ngành điều Việt Nam đã lập kỷ lục lịch sử với kim ngạch xuất khẩu vượt mốc 5 tỉ USD.
Trước đó, tháng 5.2018, thương hiệu "Hạt điều Bình Phước" đã được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp bằng bảo hộ chỉ dẫn địa lý (bao gồm hạt điều nguyên liệu, hạt điều nhân và hạt điều rang muối) trên địa bàn 91 đơn vị cấp xã (toàn bộ thuộc tỉnh Bình Phước cũ).
Việc bảo hộ này có ý nghĩa pháp lý quan trọng nhằm khẳng định chất lượng đặc thù, bảo vệ danh tiếng sản phẩm sau khi sáp nhập địa giới hành chính, đồng thời ngăn chặn tình trạng hàng giả, hàng nhái trôi nổi trên thị trường.
Dù vị thế xuất khẩu liên tục thăng hạng, ngành điều tại Đồng Nai lại đang đối mặt với một nghịch lý lớn: diện tích vùng trồng liên tục sụt giảm mạnh, gây ra tình trạng khan hiếm nguyên liệu thô trong nước.
Số liệu thống kê cho thấy xu hướng sụt giảm rất rõ rệt. Riêng tại khu vực Bình Phước cũ, nếu năm 2020 diện tích cây điều đạt khoảng 170.000 ha thì đến năm 2025 chỉ còn khoảng 152.000 ha.
Hiện tổng diện tích toàn thành phố Đồng Nai khoảng 175.000 ha. Tuy nhiên, theo kế hoạch phát triển cây ăn trái và cây công nghiệp chủ lực của địa phương, dự kiến đến năm 2030, con số này sẽ tiếp tục thu hẹp xuống còn khoảng 163.000 ha.
Nhìn nhận về thực tế này, ông Nguyễn Hoàng Đạt cho biết khoảng 5 năm trở lại đây, người trồng điều gặp quá nhiều áp lực. Thời tiết diễn biến thất thường ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, tỷ lệ vườn điều già cỗi quá lớn, sâu bệnh phức tạp trong khi giá cả thị trường biến động mạnh khiến thu nhập của người dân không ổn định.
"Xu hướng chuyển đổi sang các loại cây trồng khác có giá trị kinh tế cao hơn đang diễn ra khá rõ ràng. Điều này tạo áp lực cực kỳ lớn cho ngành điều khi vùng nguyên liệu lớn nhất trong nước đang ngày càng thu hẹp", ông Đạt nhận định.
Cũng theo Phó chủ tịch Hiệp hội Điều Đồng Nai, nguồn nguyên liệu nội địa hiện chỉ đáp ứng được một phần nhỏ công suất các nhà máy, phần lớn nguyên liệu phải nhập khẩu từ châu Phi.
Việc này dù giúp duy trì chuỗi sản xuất nhưng lại đẩy doanh nghiệp vào thế bị động trước rủi ro chất lượng nguyên liệu không đồng đều, chi phí logistics neo ở mức cao và khó kiểm soát chặt chẽ tiêu chuẩn đầu vào.
"Về lâu dài, nếu không có chiến lược phục hồi và phát triển vùng nguyên liệu bền vững ngay trong nước, ngành điều Việt Nam sẽ rất khó để xây dựng và duy trì một thương hiệu mạnh, ổn định trên trường quốc tế", ông Đạt bày tỏ lo lắng.
Tin Gốc: Thanh Niên
