Từ các công ty công nghệ, nhà máy dệt may đến lĩnh vực công nghiệp nặng, làn sóng sa thải đang lan rộng trên khắp Iran.
Các chuyên gia cảnh báo những khó khăn hiện nay có thể kéo theo bất ổn xã hội nghiêm trọng tại Iran – nơi người dân vốn đã phải vật lộn với lạm phát, đồng nội tệ mất giá và tỉ lệ thất nghiệp cao trong nhiều năm qua.
Giữa tháng 3, Babak (49 tuổi), một nhà thiết kế sản phẩm tại công ty công nghệ ở Tehran, được gọi vào văn phòng và nhận thông báo mất việc.
“Trong suốt sự nghiệp, tôi luôn cố gắng học hỏi và phát triển. Nhưng giờ đây tôi lại rơi vào tình trạng đầy bất định và mơ hồ”, Babak chia sẻ với tờ New York Times.
Những câu chuyện như Babak dần trở nên phổ biến tại Iran khi nhiều doanh nghiệp liên tục cắt giảm nhân sự trong những tuần gần đây. Theo các báo cáo truyền thông Iran, tình trạng sa thải xuất hiện ở cả lĩnh vực công nghệ lẫn sản xuất công nghiệp.
Đối với chính quyền Tổng thống Donald Trump, khó khăn kinh tế của Iran là một phần trong chiến lược gây áp lực buộc Tehran phải nhượng bộ. “Tôi hy vọng nền kinh tế đó sụp đổ. Vì tôi muốn chiến thắng”, ông Trump nói với các phóng viên vào đầu tháng 5 vừa qua.
Trong khi đó, Iran khẳng định sẽ không đầu hàng trước áp lực kinh tế và quân sự từ Washington.
Ông Gholamhossein Mohammadi, quan chức Chính phủ Iran, ước tính cuộc chiến đã khiến khoảng 1 triệu người mất việc và gây ra 2 triệu trường hợp thất nghiệp trực tiếp và gián tiếp tại nước này.
Trong khi đó, một nền tảng tìm việc của Tehran ghi nhận tới 318.000 hồ sơ xin việc chỉ trong một ngày cuối tháng 4, tăng 50% so với mức kỷ lục trước đó.
Ngay cả trước chiến sự, kinh tế Iran đã lao đao vì nhiều năm chịu trừng phạt quốc tế, tham nhũng và quản lý yếu kém. Đồng rial mất giá mạnh khiến sức mua của người dân suy giảm nghiêm trọng.
“Một vòng xoáy khủng hoảng kinh tế đang ngày càng phức tạp hơn”, nhà kinh tế Amir Hossein Khaleghi tại Isfahan nhận định, cho rằng Iran vốn đã ở trong “tình trạng kinh tế rất tồi tệ” trước khi chiến sự nổ ra.
Trong lĩnh vực công nghệ, hậu quả đặc biệt nghiêm trọng do lệnh cắt Internet kéo dài. Người đứng đầu một nhóm vận động hành lang của ngành công nghệ Iran cho biết việc Internet bị cắt đã khiến nước này thiệt hại tới 80 triệu USD mỗi ngày.
Digikala – nền tảng thương mại điện tử lớn nhất Iran, thường được ví như “Amazon của Iran” – đã cắt giảm khoảng 200 nhân viên, tương đương 3% lực lượng lao động. Tháng 4 vừa qua, nhà sáng lập công ty thương mại điện tử Kamva thậm chí tuyên bố đóng cửa doanh nghiệp hoàn toàn.
Không chỉ lĩnh vực công nghệ, ngành sản xuất Iran cũng rơi vào tình trạng đình trệ nghiêm trọng do thiếu nguyên liệu thô.
Nhiều nhà máy hóa dầu và thép lớn bị nhắm mục tiêu trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel, khiến nguồn cung cho nhiều ngành công nghiệp bị gián đoạn. Ngoài ra, lệnh phong tỏa cảng biển của Mỹ cũng khiến hoạt động nhập khẩu nguyên liệu nước này gặp nhiều khó khăn.
Theo Hãng tin Lao động Iran (ILNA), một nhà máy dệt ở miền tây nước này đã sa thải 700 trong tổng số 800 công nhân, trong khi một nhà máy khác ở miền bắc Iran cắt giảm 500 lao động.
Nhiều nhà máy chưa tuyên bố sa thải chính thức nhưng thực tế chỉ còn hoạt động cầm chừng. “Một số đơn vị gần như không còn sản xuất thực sự mà chỉ duy trì hoạt động bán phần để tồn tại”, ông Bahram Zonoubi Tabar, lãnh đạo một hội đồng lao động tại tỉnh Fars, cho biết.
Ông Mehdi Bostanchi, lãnh đạo Hội đồng Điều phối Công nghiệp Iran, cảnh báo quá trình thu hẹp sản xuất hiện nay có thể ảnh hưởng tới 3,5 triệu lao động.
Theo ông, tình trạng thất nghiệp thực tế có thể còn nghiêm trọng hơn số liệu chính thức do nhiều doanh nghiệp lựa chọn không gia hạn hợp đồng, cắt giờ làm hoặc cho công nhân nghỉ phép bắt buộc thay vì tuyên bố sa thải.
Trong nỗ lực đối phó lạm phát, Chính phủ Iran hồi tháng 3 đã tăng 60% lương tối thiểu. Tuy nhiên, theo giới doanh nghiệp, động thái này vô tình tạo thêm áp lực tài chính và khiến làn sóng cắt giảm nhân sự diễn ra mạnh hơn.
Đối với nhiều gia đình Iran, khủng hoảng hiện nay đã tác động trực tiếp đến cuộc sống thường ngày. Babak cho biết ông đã bị sa thải hai lần chỉ trong vòng một năm. Sau khi mất việc gần đây, ông và vợ buộc phải bán xe và nữ trang để trang trải chi phí sinh hoạt.
“Điều khiến tôi đau lòng nhất là thấy tinh thần của vợ mình bị ảnh hưởng”, ông nói. “Có những lúc cả hai chúng tôi đều suy sụp, nhưng vẫn cố gắng giữ hy vọng”.
Khi tới xem World Cup 1994 lúc còn là một thiếu niên, Brian Rizzo đã choáng ngợp trước sức hút của sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh.
Mẹ Rizzo lúc bấy giờ mua cho ông một vé ở khán đài tầng dưới sân Soldier Field ở Chicago với giá 85 USD để xem trận Đức gặp Bỉ ở vòng 16 đội. Rizzo, khi ấy đang chơi đội bóng trường trung học ở Texas, đã lặn lội đến sân để cổ vũ cho thần tượng của mình là thủ môn tuyển Đức.
Giờ đây, khi giải đấu trở lại Mỹ lần đầu tiên sau 32 năm, Rizzo quyết tâm dành tặng cô con gái 8 tuổi cơ hội trải nghiệm ngày hội bóng đá giống như mình khi xưa.
Nhưng ông chưa từng nghĩ rằng phần lớn trải nghiệm tại World Cup 2026 của mình lại là những chuỗi ngày mòn mỏi xếp hàng trực tuyến chỉ để đổi lấy cơ hội mua vé với mức giá đắt gấp 10 lần thông thường.
"Toàn bộ quá trình này thật sự gây nản lòng", ông nói.
Ma trận 'giá thả nổi'
Rizzo, 48 tuổi, kỹ sư giám sát xây dựng sống ở ngoại ô Houston, đã tốn hàng giờ đồng hồ canh trên trang web của FIFA để chờ xếp hàng mua vé, nhưng rồi liên tục gặp lỗi hệ thống hoặc giật mình vì mức giá quá đắt. Sau khi vượt qua những trở ngại kỹ thuật, ông đành chấp nhận mua vé ở vị trí không đẹp bằng năm 1994 cho một trận đấu ít kịch tính hơn, với mức giá vẫn rất đắt đỏ.
Ba tấm vé hạng trung xem một trận đấu ở vòng bảng của tuyển Mỹ đã khiến ông tiêu tốn tới 2.910 USD.
Cách bán vé của FIFA cho kỳ World Cup năm nay, giải đấu sẽ khởi tranh vào ngày 11/6, đã khiến nhiều người bất bình, thậm chí còn khiến tổng chưởng lý các bang New York và New Jersey gửi trát yêu cầu điều tra FIFA.
FIFA cho biết họ đặt giá vé theo mức giá thị trường và doanh thu từ World Cup sẽ giúp họ tài trợ cho việc phát triển bóng đá trên toàn thế giới. Nhưng đối với những cổ động viên như Rizzo, kỳ World Cup năm nay thực sự là một thử thách lớn đối với lòng hâm mộ của họ.
Rizzo nhanh chóng nhận ra FIFA không niêm yết một bảng giá cố định. Thay vào đó, họ tận dụng nhu cầu cao ngất ngưởng cùng thị trường Mỹ giàu có để áp dụng chính sách giá thả nổi, kết hợp với việc tung vé ra nhỏ giọt. Điều này càng làm tăng thêm áp lực cho người hâm mộ, khi họ không thể biết liệu số vé mình đang thấy trên mạng có chuẩn bị biến mất hay không hoặc mức giá sắp tới sẽ tăng lên hay giảm đi.
Rizzo liên tục thất bại trong các đợt bốc thăm để giành quyền mua vé sớm. Vì vậy hồi tháng 4, khi FIFA mở bán chặng chót, ông lao vào điên cuồng săn vé. Lúc nào ông cũng mở sẵn một tab trên mọi thiết bị, mỗi ngày dành hàng tiếng đồng hồ canh trên trang web của FIFA để dò giá.
Có lúc, Rizzo đã chọn được ba chiếc vé trong giỏ hàng trực tuyến để xem trận mở màn Mỹ gặp Paraguay tại Los Angeles. Số vé này thuộc Hạng 3, một trong những khu vực xa sân nhất trong hệ thống 4 hạng vé của FIFA, với mức giá 1.232 USD mỗi chiếc.
Ông nhận ra rằng với số tiền mua ba chiếc vé cho một trận duy nhất ở World Cup, ông có thể mua cặp vé VIP xem trọn gói 18 trận cả mùa của đội Houston Dynamo tại giải Nhà nghề Mỹ, còn được bao cả đồ ăn thức uống. Vậy nên Rizzo đã không xuống tiền.
Rizzo chuyển hướng sang tìm vé cho trận Mỹ gặp Australia tại Seattle với mức giá mềm hơn.
Theo nền tảng bán vé Ticombo, trụ sở tại Berlin, vé Hạng 2 của trận đấu trên thuộc phân khúc từ trung đến cao cấp, được ấn định mức giá 405 USD trong đợt mở bán sớm cho chủ thẻ Visa hồi tháng 10 năm ngoái, sau đó tăng lên 470 USD vào tháng 11. Đến tháng 4, mức giá vọt lên 570 USD. Rizzo cho biết ông đã cố chọn vé và thanh toán, nhưng trang web FIFA bị lỗi và không cho ông thực hiện.
Rizzo cố thử lại lần nữa, kiên nhẫn xếp hàng trực tuyến suốt 2 tiếng 15 phút. Khi đến lượt ông, trang web của FIFA lại đẩy ông ngược trở lại hàng đợi. Một lần nữa, ông phải chờ tiếp hơn hai tiếng đồng hồ. Khi cuối cùng cũng vào được hệ thống, toàn bộ vé đã bị bán sạch.
Đến tận hôm 29/4, Rizzo mới gặp may. FIFA tung thêm một đợt vé mới nhưng với giá lên tới 970 USD mỗi chiếc. Dù vậy, ông vẫn quyết định bấm bụng mua ba vé cho mình, vợ và con gái.
Vài tuần sau khi đã mua được vé, Rizzo lại nhận về một thực tế phũ phàng khác. FIFA tiếp tục tung thêm đợt vé mới cho trận Mỹ gặp Australia, chỗ ngồi đẹp hơn với cùng mức giá mà ông từng trả.
"Tôi thấy nhẹ người khi không phải chực chờ canh vé nữa", Rizzo nói. "Nhưng nghĩ tới số tiền phải bỏ ra, tôi vẫn thấy xót ruột".
Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov ngày 13/5 tuyên bố lệnh ngừng bắn sẽ đạt được vào thời điểm Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky rút quân đội khỏi các vùng lãnh thổ do Nga kiểm soát.
"Tổng thống Zelensky nên ra lệnh cho lực lượng vũ trang Ukraine ngừng bắn và rời khỏi vùng lãnh thổ Donbass, rời khỏi các vùng lãnh thổ của Nga. Vào thời điểm đó, lệnh ngừng bắn sẽ đạt được và các bên có thể bình tĩnh tiến hành đàm phán”, ông Peskov nói với các phóng viên, trả lời câu hỏi về bước quan trọng nào mà Tổng thống Zelensky nên thực hiện để tiến gần hơn đến việc giải quyết xung đột Ukraine.
Theo ông Peskov, các cuộc đàm phán chắc chắn sẽ rất phức tạp, với nhiều chi tiết quan trọng.
"Các bên hoàn toàn có thể tham gia đàm phán, và tất nhiên, quá trình này sẽ rất phức tạp và bao gồm nhiều chi tiết quan trọng", người phát ngôn Điện Kremlin nói thêm.
Ông Peskov khẳng định Nga sẽ tiếp tục duy trì liên lạc với Mỹ để giải quyết xung đột Ukraine.
“Về các cuộc tiếp xúc, chúng tôi tiếp tục đối thoại với Mỹ thông qua các kênh hiện có. Các cuộc tiếp xúc này được thực hiện liên tục”, ông Peskov nói với các phóng viên, bình luận về các cuộc tiếp xúc đang diễn ra liên quan đến việc giải quyết xung đột Ukraine.
Ông Peskov nói rằng Nga trao đổi thông tin với Ukraine thông qua vai trò trung gian của Mỹ.
Nga hy vọng rằng, khi phía Mỹ ngừng gắn việc giải quyết xung đột Ukraine với việc phát triển hợp tác song phương Nga - Mỹ, một con đường sẽ mở ra cho một số dự án hợp tác giữa hai nước.
Ông Peskov nhận định, có thể có nhiều dự án đầu tư và kinh tế trong chương trình nghị sự của Nga và Mỹ, mang lại lợi ích cho các công ty của cả hai nước.
Cố vấn Tổng thống Nga Yury Ushakov ngày 10/5 tuyên bố quân đội Ukraine phải rút khỏi vùng Donbass ở phía đông để tiến trình hòa bình có thể tiến triển.
Theo ông Ushakov, bất kỳ cuộc đàm phán nào cũng sẽ không thay đổi tình hình trừ khi quân đội Ukraine rút khỏi Donbass.
Ông Ushakov cũng xác nhận Moscow vẫn duy trì liên lạc chặt chẽ với Washington về tiến trình hòa bình, đồng thời nói thêm rằng các đặc phái viên của Tổng thống Trump, ông Steve Witkoff và Jared Kushner, có thể sẽ "sớm" đến thăm Nga.
Tổng thống Nga Vladimir Putin gần đây tuyên bố xung đột Ukraine đang "đi đến hồi kết", đồng thời để ngỏ khả năng gặp nhà lãnh đạo Ukraine.
Tổng thống Putin cho biết cuộc gặp với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky có thể diễn ra “ở bất kỳ đâu”, kể cả ở một quốc gia thứ ba. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Nga nói rằng cuộc gặp chỉ diễn ra sau khi một thỏa thuận hòa bình dài hạn cuối cùng được chuẩn bị đầy đủ và sẵn sàng để ký kết.
Tình trạng của vùng Donbass, gồm Lugansk và Donetsk, vẫn là một trong những trở ngại chính đối với các cuộc đàm phán hòa bình, khi cả Moscow và Kiev đều duy trì lập trường trái ngược về vấn đề này.
Nga đã nhiều lần nhấn mạnh việc Ukraine rút quân hoàn toàn khỏi khu vực này là một bước thiết yếu để đạt được một lệnh ngừng bắn lâu dài và mở đường cho các cuộc thảo luận sâu hơn về một sự dàn xếp bền vững.
Trong khi đó, giới lãnh đạo Ukraine đã nhiều lần từ chối nhượng bộ bất kỳ vùng lãnh thổ nào và khẳng định rằng việc giành lại các khu vực đã sáp nhập vào Nga, bao gồm Lugansk và Donetsk, vẫn là một trong những mục tiêu cuối cùng của họ.
Video do C-Span, mạng lưới truyền hình cáp và vệ tinh tại Mỹ, công bố cho thấy tiêm kích F-35B của thủy quân lục chiến hôm 4/7 thả càng và giảm tốc, sau đó treo lơ lửng gần Đài tưởng niệm Washington tại Quảng trường Quốc gia. Đây là một phần trong khuôn khổ các hoạt động chào mừng kỷ niệm 250 năm quốc khánh Mỹ.
Chiếc F-35B xoay về bên phải rồi quay ngược lại hướng ban đầu, tiếp tục treo lơ lửng. Nó xoay một vòng về hướng bên trái, rồi thu càng và bay đi.
F-35B là phiên bản được phát triển cho thủy quân lục chiến Mỹ, nổi bật nhờ khả năng cất cánh trên đường băng ngắn và hạ cánh thẳng đứng (STOVL), cho phép nó hoạt động trên các tàu đổ bộ có sàn đáp nhỏ hơn tàu sân bay thông thường. Ngoài thủy quân lục chiến Mỹ, một số quốc gia đồng minh của Washington cũng đặt mua và đang biên chế dòng F-35B.
Tiêm kích F-35B sử dụng một quạt nâng cỡ lớn lắp ngay sau buồng lái, kết nối với động cơ chính thông qua trục truyền động. Khi kích hoạt chế độ bay treo, nắp che trên lưng F-35B sẽ mở rộng để quạt hút gió và tạo ra lực nâng, kết hợp với cửa xả động cơ có thể xoay xuống theo góc 95 độ để giữ cân bằng cho máy bay.
Cơ cấu STOVL của F-35B dựa trên thiết kế tiêm kích Yakolev Yak-141 thời Liên Xô, được Lockheed Martin mua lại từ Nga với giá 400 triệu USD vào năm 1991.
Để giữ tiêm kích F-35B lơ lửng trên không đòi hỏi động cơ tua-bin phản lực hoạt động ở công suất tối đa, tạo ra luồng xả có nhiệt độ rất cao. Luồng khí phụt xuống từ chiến đấu cơ F-35B nóng đến mức có thể làm tan chảy bề mặt đường băng tiêu chuẩn ở sân bay, cũng như làm biến dạng sàn đáp không được gia cố trên tàu hải quân.
Bay treo tiêu tốn lượng lớn nhiên liệu, khiến những chiếc F-35B chỉ có thể duy trì trạng thái lơ lửng trong vòng vài phút. Hệ thống STOVL cồng kềnh cũng khiến F-35B có tầm hoạt động và khả năng cơ động thua kém biến thể F-35A không quân và F-35C hải quân.
Chiến đấu cơ F-35B cũng không thể bay treo nếu mang đầy tải vũ khí, do khối lượng máy bay khi đó vượt quá tổng lực đẩy theo phương thẳng đứng. Trước khi hạ cánh theo phương thẳng đứng, máy bay thường phải xả bớt nhiên liệu hoặc thả bớt vũ khí chưa sử dụng để giảm khối lượng.
Trên khắp nước Mỹ, người dân đã ăn mừng ngày quốc khánh bằng những cuộc diễu hành, hòa nhạc, bắn pháo hoa và hàng loạt sự kiện yêu nước. Tuy nhiên, giông bão nghiêm trọng và nắng nóng kỷ lục đã làm gián đoạn các hoạt động lễ hội tại một số thành phố, buộc nhà tổ chức trì hoãn, điều chỉnh hoặc hủy bỏ một số chương trình.
Trong bài phát biểu tại lễ kỷ niệm, Tổng thống Trump khẳng định nước Mỹ đang trở nên "đáng tự hào hơn bao giờ hết" trong nhiệm kỳ của ông.
