Với mặt tiền được trang trí bằng các cột, bệ đỡ và tượng khổng lồ theo phong cách La Mã, nhà ga xe lửa chính của Milan (Stazione di Milano Centrale), một trong những nhà ga lớn nhất châu Âu, thứ hai ở Italy, là một điểm tham quan du lịch. Điểm đến kết nối hơn 20 sân ga khác, được khánh thành vào năm 1931.
Nhà ga từng xuất hiện trong màn giới thiệu Thế vận hội Mùa đông Milano-Cortina 2026 đầu năm nay. Đến đây, du khách sẽ nhìn thấy các tấm áp phích treo khắp nơi với dòng chữ L’emozione di essere italiani – niềm tự hào khi được là người Italy.
Tuy nhiên, công trình cũng đại diện cho một khía cạnh khác, ít hào nhoáng hơn. Nhà ga là một trong những công trình nổi tiếng của đất nước được hoàn thành dưới thời phát xít, nhiều lần được chỉnh sửa để bổ sung các biểu tượng của chế độ độc tài Benito Mussolini.
Bên dưới khu vực phục vụ hành khách chính của trung tâm là một sân ga bí mật từng được sử dụng cho những mục đích khác nhau trong Thế chiến II (1939-1945).
Ẩn giấu suốt nhiều thế hệ, Binario 21, Sân ga số 21 là khu vực ngầm nơi quân Đức Quốc xã cùng đồng minh đã đưa người Do Thái và các đối thủ chính trị lên đường tới các trại tử thần thời Thế chiến II. Sự thật đen tối này phải đến năm 1994, các nhà nghiên cứu mới nhận ra. Ngay cả ngày nay, hơn 320.000 hành khách đi qua ga Stazione Centrale mỗi ngày hầu như không biết gì về lịch sử gây sốc này.
Hiện tại, không gian này đã được chuyển đổi thành Memoriale della Shoah di Milano – đài tưởng niệm Holocaust (Đài tưởng niệm thảm họa) của thành phố. Du khách có thể đi dọc theo những sân ga bí mật, bước vào các toa chở hàng mà phe phát xít từng cải tạo để vận chuyển con người, đồng thời lắng nghe những lời chứng ám ảnh của các nạn nhân sống sót sau Holocaust. Tất cả diễn ra trong khi phía trên đầu họ vẫn vang lên tiếng phanh rít và tiếng tàu lửa rung chuyển trên đường ray.
Khi Stazione Centrale mở cửa vào năm 1931, quyền lực của Mussolini đang ở đỉnh cao sau 9 năm lên nắm quyền, theo Vanda Wilcox, giáo sư lịch sử châu Âu hiện đại tại Đại học John Cabot.
Italy tham gia Thế chiến II cùng phe Đức Quốc xã vào ngày 10/6/1940. Ba năm sau, Mussolini bị lật đổ, nước này ký hiệp định đình chiến với phe Đồng minh vào tháng 9/1943.
Đáp trả động thái đó, Đức Quốc xã xâm lược đồng minh cũ, chiếm đóng miền bắc và miền trung Italy. Chính quyền Đức dựng lại Mussolini làm lãnh đạo một nhà nước bù nhìn mang tên Repubblica Sociale Italiana (RSI), đặt trụ sở tại hồ Garda và trên danh nghĩa cai trị phần lớn miền Bắc Italy.
Chủ nghĩa phát xít Italy từ lâu đã nhuốm màu bài Do Thái với Bộ luật Chủng tộc năm 1938 của Mussolini đã tước bỏ các quyền công dân của người Do Thái. Đức Quốc xã, với sự hỗ trợ của RSI, đã biến khu vực rộng gần 8.000 m2 này từ nơi xử lý thư tín và hàng hóa thành nơi “xử lý” con người.
Toàn bộ quá trình phần lớn được tiến hành bí mật, với các cuộc trục xuất diễn ra vào ban đêm. “Các xe tải sẽ chạy vào khu vực tiền sảnh”, Milena Santerini, chính trị gia kiêm Phó chủ tịch Quỹ Memoriale della Shoah di Milano, cho biết.
Không chỉ người Do Thái bị đưa tới cái chết. Các đối thủ chính trị và bất kỳ ai chống lại Đức Quốc xã đều bị đưa qua Milano Centrale. Nhiều người trong số đó là công nhân nhà máy từ chối sản xuất vũ khí cho quân chiếm đóng Đức. Họ bị trục xuất hàng loạt tới Mauthausen, trại lao động khổ sai ở Áo, nơi rất nhiều người bị bóc lột tới chết, theo Colacicco.
Rất ít hồ sơ còn sót lại từ giai đoạn đó, và chưa từng có ai tham gia vào các cuộc trục xuất đứng ra làm chứng về những gì đã xảy ra dưới lòng nhà ga, khiến việc xác định tổng số người bị đưa đi trở nên vô cùng khó khăn, Colacicco cho biết.
Hiện chỉ còn tồn tại hai danh sách hành khách, thuộc hai đoàn tàu đầu tiên rời Milan tới Auschwitz vào tháng 12/1943 và tháng 1/1944. Trong danh sách có 774 cái tên, nhưng chỉ 27 người sống sót. Tổng cộng, theo Colacicco, đã có hơn 20 đoàn tàu rời khỏi nhà ga và các nghiên cứu mới cho thấy hai danh sách đầu tiên đó thậm chí còn chưa đầy đủ.
Những người bị trục xuất bị nhồi nhét vào các toa tàu gỗ vốn trước đó dùng để chở hàng hóa, thậm chí cả gia súc. Mỗi toa bị ép chứa từ 60 đến 80 người, chật tới mức họ không thể ngồi xuống. Trong khi đó, nếu dùng để vận chuyển ngựa, mỗi toa chỉ được phép chở tối đa sáu con.
“Không có cửa sổ, không có nhà vệ sinh, không có thức ăn hay nước uống. Hành trình dài 1.250 km tới Auschwitz kéo dài suốt bảy ngày. Thật khó để tưởng tượng những gì họ đã phải trải qua”, Santerini nói.
Một số đoàn tàu thậm chí còn đi về phía đông nam tới Fossoli, trại tập trung dành cho người Do Thái ở vùng Emilia Romagna, trước khi quay ngược lên phía bắc tới Auschwitz. Đôi khi là để gom thêm người, đôi khi vì lý do kỹ thuật hoặc vì Auschwitz đã quá tải.
Việc quân Đồng minh tiến vào Milan và giải phóng Italy vào tháng 4/1945 đã chấm dứt các đoàn tàu tử thần. Những người tham gia vào hoạt động trục xuất đều giữ im lặng, còn phần lớn nạn nhân đã bị sát hại. Những người sống sót kể rằng họ bị ép bước vào một nơi giống như “hang động” rồi bị nhốt lên các toa tàu. Họ cũng nhớ tới một chuyển động kỳ lạ – cảm giác như bị nâng lên cao trước khi đoàn tàu lăn bánh.
Một trong những lời chứng quan trọng nhất đến từ Liliana Segre, người bị đưa tới Auschwitz cùng cha vào ngày 30/1/1944. Khi đó bà mới 13 tuổi và là người duy nhất trong gia đình sống sót. Nay ở tuổi 95, bà được bổ nhiệm làm “thượng nghị sĩ trọn đời” của Italy vào năm 2018.
Khu vực này được mở cửa cho công chúng vào năm 2013. Đây là địa điểm duy nhất liên quan tới các cuộc trục xuất của Đức Quốc xã còn được bảo tồn nguyên vẹn.
Ngày nay, du khách bước vào theo chính con đường mà các đoàn tàu tử thần từng đi qua. Hai sân ga ngầm nguyên bản vẫn được giữ nguyên. Trên một sân ga là những toa tàu cổ; sân ga còn lại để trống. Trên bức tường phía sau là tên của 774 người trong danh sách hành khách của hai đoàn tàu đầu tiên.
“Điều đó cho thấy đằng sau những con số là những con người có thật”, Santerini nói.
Colacicco cho rằng đây là một địa điểm đặc biệt quan trọng đối với người dân địa phương. Nó đại diện cho cơ hội để chúng ta nhìn lại quá khứ của chính mình, quá khứ của người dân Italy, bởi sau 80 năm, con người phần nào đã lãng quên những gì từng xảy ra.
Hành trình kết nối di sản miền Trung - tuyến tàu nối Huế với Đà Nẵng - sau hơn 2 năm vận hành với gần 3.000 chuyến, đang dần vượt khỏi vai trò của một con tàu đi lại để trở thành hành trình du lịch đúng nghĩa. Trên cung đường hơn 100km, chuyến tàu chọn một nhịp đi riêng: chậm rãi, sâu lắng và giàu cảm xúc.
Hơn 7h sáng, sân ga Huế còn bảng lảng sương. Tiếng còi tàu kéo dài, đoàn tàu HD-1 khoác sắc tím đặc trưng của xứ Huế bắt đầu lăn bánh. Không ồn ào, không vội vã, con tàu chuyển động chậm rãi như thể đang "dẫn dắt" hành khách rời khỏi nhịp sống gấp gáp thường ngày.
Tiếng bánh sắt lăn trên đường ray trở thành một thứ nhạc nền đều đặn, gợi cảm giác thư thái hiếm có. Ngồi trong toa tàu, nhiều hành khách dần buông điện thoại xuống, thay vào đó là ánh nhìn lặng lẽ qua ô cửa kính. Ngoài kia, những ngôi làng nhỏ trôi qua như thước phim quay chậm, như miền ký ức bình dị mà không phải lúc nào người ta cũng kịp nhận ra.
Đoàn tàu có 12 toa, mỗi toa 56 ghế ngồi mềm, ở giữa là toa VIP phong cách hoài cổ - nơi hành khách có thể ngồi đối diện cửa sổ lớn, phóng tầm mắt ra hai bên.
Khi tàu bắt đầu leo đèo Hải Vân, tốc độ chậm lại. Không gian mở ra bất ngờ: một bên là núi rừng trùng điệp, một bên là biển xanh kéo dài đến tận chân trời. Đây là đoạn đường sắt được nhiều du khách quốc tế ví như một trong những cung đường đẹp nhất thế giới.
Không ít người rời ghế, áp sát cửa kính để ghi lại cảnh đẹp. Sam, 24 tuổi, đến từ Anh, sau những ngày tham quan Huế, anh cùng bạn bè quyết định chọn chuyến tàu này để vào Đà Nẵng, đến với phố cổ Hội An theo lời gợi ý từ cộng đồng du lịch.
"Amazing!" - Sam thốt lên không ít lần."Đây là hành trình đáng nhớ nhất của tôi ở Việt Nam. Cảnh đẹp, đồ ăn ngon và con người rất thân thiện. Tôi chắc chắn sẽ quay lại", Sam nói.
Không náo nhiệt như nhóm bạn trẻ người Anh, Elena - du khách Tây Ban Nha - lại chọn cách tận hưởng rất riêng. Ngồi trong toa VIP, cô lấy ra cuộn len, vừa đan khăn vừa ngắm cảnh. Thỉnh thoảng khi tàu đi qua những đoạn đẹp nhất, cô mới dừng tay, chụp vài tấm hình cùng bạn trai.
"Tôi đã đi tàu ở nhiều nơi, nhưng chuyến này rất khác. Vừa ngắm cảnh, vừa thưởng thức đồ ăn địa phương như bánh, trà… mọi thứ rất nhẹ nhàng", Elena chia sẻ. Không gian trên tàu vì vậy không chỉ là để đi lại mà trở thành một "sân khấu" của nhiều cách trải nghiệm khác nhau.
Trên tàu, các món ăn mang hương vị miền Trung như một "trải nghiệm văn hóa": bánh lọc, bánh nậm, bánh mì, trà cung đình. Ở toa cộng đồng, các tiết mục nghệ thuật truyền thống biểu diễn với dàn nhạc công, ca sĩ chuyên nghiệp. Tiếng đàn tranh, đàn nguyệt, những làn điệu dân ca Huế vang lên vừa gần gũi vừa lạ lẫm.
Ít ai biết khi mới ra mắt vào tháng 3-2024, chuyến tàu này từng bị hoài nghi về tính hiệu quả. Với quãng đường chỉ hơn 100km nhưng mất hơn 3 giờ, lại phải cạnh tranh với ô tô tiện lợi, tàu hỏa không phải lựa chọn ưu tiên của nhiều du khách. Nhưng sau hơn 2 năm, tàu đã đón hơn 440.000 lượt khách với gần 2.800 chuyến, trong đó 50 - 55% là khách quốc tế.
Sự thành công này đến từ việc ngành đường sắt không chỉ "chạy tàu", mà còn làm du lịch: liên kết hơn 140 doanh nghiệp lữ hành, liên tục cải tiến dịch vụ, bổ sung trải nghiệm văn hóa, đưa âm nhạc và ẩm thực địa phương lên tàu.
Ông Trần Hữu Thùy Giang, Phó chủ tịch UBND TP Huế, nhận định đoàn tàu đã trở thành một sản phẩm du lịch đặc sắc, góp phần nâng tầm hình ảnh của ngành đường sắt cũng như du lịch miền Trung.
Theo ông Giang, TP Huế luôn tạo điều kiện tạo điều kiện thuận lợi về cơ chế, chính sách, hạ tầng và môi trường du lịch để ngành đường sắt triển khai hiệu quả sản phẩm này, đồng thời phối hợp cải tạo, nâng cấp cơ sở vật chất tại Ga Huế, từng bước hình thành không gian du lịch gắn với nhà ga - nơi vừa được ông nhận là một điểm du lịch ở thành phố di sản.
Khi tàu dừng ở ga Đà Nẵng, không ít hành khách vẫn nán lại. Không phải vì chưa đến nơi, mà vì chưa muốn kết thúc hành trình. Và biết đâu trong một lần trở lại, người ta sẽ lại chọn lên tàu không phải để đi nhanh hơn, mà để đi sâu hơn vào những điều bình dị đã từng bỏ lỡ.
Ngày 20/5, Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết nguy cơ lây lan của đợt dịch Ebola tại Congo và Uganda đang ở mức cao tại cấp quốc gia và khu vực, dù tính trên phạm vi toàn cầu vẫn ở mức thấp.
Đến nay, Cộng hòa Dân chủ Congo ghi nhận 51 ca Ebola, tập trung ở tỉnh Ituri và North Kivu. WHO cảnh báo quy mô thực tế có thể lớn hơn nhiều do còn gần 600 ca nghi nhiễm và 139 trường hợp liên quan khác đang được theo dõi. Trước đó, ngày 17/5, tổ chức này đã tuyên bố đợt bùng phát Ebola tại Trung Phi là tình huống y tế khẩn cấp gây quan ngại quốc tế.
Trước diễn biến này, hàng loạt điểm đến ở châu Á như Việt Nam, Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hong Kong, Indonesia, Nepal và Ấn Độ đã kích hoạt hệ thống giám sát tại các cửa khẩu quốc tế nhằm ngăn chặn dịch xâm nhập.
Tại Việt Nam, Bộ Y tế đang theo dõi chặt chẽ diễn biến dịch bệnh, cập nhật thường xuyên thông tin từ WHO, đồng thời tăng cường giám sát tại các cơ sở y tế và kiểm dịch y tế tại các cửa khẩu. Để phòng bệnh, Bộ Y tế khuyến cáo người đi về từ khu vực đang có dịch cần tự theo dõi sức khỏe trong 21 ngày, không tiếp xúc trực tiếp với người có triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh Ebola, máu, dịch cơ thể hoặc đồ dùng của người bệnh.
Tại các nước trong khu vực, biện pháp phòng dịch cũng được đẩy lên mức cao.
Hàn Quốc và Trung Quốc yêu cầu toàn bộ hành khách đến hoặc từng đi qua vùng dịch như Congo, Uganda, Nam Sudan bắt buộc phải khai báo tình trạng sức khỏe. Những người có triệu chứng sốt, buồn nôn hoặc có yếu tố tiếp xúc dịch tễ sẽ được chuyển thẳng đến cơ quan y tế để đánh giá. Chính quyền Hong Kong (Trung Quốc) đã chuẩn bị sẵn sàng cơ sở cách ly Penny’s Bay trên đảo Lantau - nơi từng dùng trong đại dịch Covid-19 - để kích hoạt ngay khi có ca nhiễm.
Singapore, Nhật Bản, Indonesia và Nepal áp dụng biện pháp theo dõi sức khỏe hành khách từ vùng ảnh hưởng trong vòng 21 ngày, tương ứng với thời gian ủ bệnh của virus Ebola. Cơ quan Bệnh truyền nhiễm Singapore khẳng định sẽ kiểm tra y tế ngay tại cửa khẩu đối với bất kỳ ai có triệu chứng nghi ngờ. Tại Ấn Độ, Viện Virus học Quốc gia ở Pune được chỉ định làm trung tâm xét nghiệm đầu mối nhằm mở rộng năng lực chẩn đoán nhanh.
Các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân cần cân nhắc và theo dõi sát thông tin dịch tễ nếu có kế hoạch đến khu vực Trung Phi và Đông Phi. Người di chuyển qua các cửa khẩu cần khai báo trung thực lịch sử đi lại, tránh tiếp xúc với người có triệu chứng sốt cao, chảy máu bất thường hoặc động vật hoang dã không rõ nguồn gốc.
Ngày 24-4, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng tổ chức công bố kết quả đợt khảo sát hang động mới năm 2026.
Đợt thám hiểm có sự tham gia của 10 chuyên gia Anh cùng đội ngũ hướng dẫn viên, porter và người dân địa phương từ ngày 21-3 đến 11-4, tại các xã Phong Nha, Thượng Trạch, Kim Phú, Kim Điền, Tân Thành, Tuyên Lâm và Trường Sơn.
Đoàn đã tiếp cận 29 hang động, trong đó có 26 hang mới và mở rộng 3 hang cũ, với tổng chiều dài đo vẽ đạt 13.643m. Nhiều hang có quy mô lớn, giá trị khoa học và du lịch cao được ghi nhận như hang Thiên Cung dài 4.206m, hang Nước Lặn dài 2.721m, hang Má Dơm dài 1.257m và hang Chả Nghéo dài 583m.
Ông Howard Limbert - Trưởng nhóm chuyên gia hang động Hoàng gia Anh - cho hay các hang mới trải dài gần như toàn vườn và đoàn mất 1 - 2 ngày để tiếp cận mỗi hang.
Hang Chả Nghéo là một trong những hang khá nổi bật những ngày vừa qua. Phải mất 1,5 ngày mới tiếp cận được cửa hàng. Cửa hang rất khó tiếp cận với độ sâu từ cửa hang đến nơi khảo sát là 350m, tổng chiều dài hang là 600m.
Cửa hang có dòng suối chảy thẳng vào hang. Quá trình khảo sát dùng rất nhiều dây và khoan lỗ bu lông để khám phá. "Hang khó tiếp cận và khảo sát nhất trong 36 năm qua, và tôi đánh giá hang này không phù hợp cho du lịch", ông Howard nói.
Hang Mò Rọ xuất phát từ bản Ón, khá phù hợp cho du lịch với tour một ngày qua nhiều phong cảnh đẹp như suối, thác nhỏ, văn hóa địa phương nổi bật. Hang này có nhiều đoạn với 66% phải bơi trong hang.
Hang Thiên Cung rất quan trọng trong đợt này, mất 5 - 6 ngày khảo sát. Đây là nhánh cao của hang Tối, khá rộng với 80m ngang và 100m cao. Hang rất đẹp với nhiều thạch nhũ.
Đoàn cũng tình cờ phát hiện cửa ra của hang cách 800m, cao so với mặt nước khoảng 50m. Đây là một lợi thế để phát triển du lịch ở hang này. Có 2 lựa chọn gồm phát triển du lịch đại chúng hoặc tour du lịch mạo hiểm.
Kết quả khảo sát cho thấy hệ thống hang động phát triển mạnh theo địa hình karst, tồn tại đồng thời các hang sâu dạng thẳng đứng và các hang quy mô lớn phát triển theo chiều ngang. Một số hang có cấu trúc phức tạp, xuất hiện suối ngầm, thác nước và vẫn chưa được khảo sát hết.
Ông Phạm Hồng Thái - Giám đốc Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng - cam kết phát triển du lịch trong các hang mới bền vững, gắn kết chặt chẽ với bảo tồn, phát huy vai trò của cộng đồng trong di sản.
