Khi màn đêm buông xuống tại ngôi làng nhỏ Doradal ở Colombia, sự yên tĩnh thường bị phá vỡ bởi những tiếng bước chân nặng nề của các “cư dân” khổng lồ nặng hơn 1,3 tấn đi ngang qua vườn nhà, sân trường và hiên nhà dân.
Dọc theo con sông Magdalena – tuyến sông lớn nhất Colombia – nhiều ngư dân cho biết, lưới đánh cá ngày càng ít cá da trơn hơn trước, thay vào đó là những gợn sóng lớn do đàn hà mã tạo ra. Nhiều người thậm chí không dám thả câu vào ban đêm.
“Chúng đã làm thay đổi cuộc sống của chúng tôi”, ngư dân Giovanny Contreras nói khi lái thuyền qua một con hà mã đực đang nổi trên mặt nước.
Ít ai ngờ rằng nơi cách xa quê hương châu Phi hàng nghìn cây số, loài động vật này lại sinh sôi mạnh giữa Colombia. Tất cả bắt đầu từ sở thích kỳ quái của trùm ma túy khét tiếng Pablo Escobar.
Từ “thú cưng” của trùm ma túy đến đại họa sinh thái
Trong thập niên 1980, trùm ma túy Escobar đưa 4 con hà mã về nuôi tại dinh thự Hacienda Nápoles rộng hơn 2.000ha của mình. Chúng gia nhập cùng hàng loạt động vật ngoại lai như voi, hươu cao cổ, tê giác, lạc đà, chuột túi…
Sau khi Escobar bị cảnh sát tiêu diệt năm 1993, khu điền trang bị bỏ hoang. Phần lớn động vật được chuyển tới sở thú, riêng đàn hà mã bị bỏ mặc giữa môi trường tự nhiên thuận lợi.
Không có thiên địch như sư tử hay cá sấu, chúng nhanh chóng sinh sản ngoài kiểm soát.
Hiện Colombia ước tính có khoảng 200 con hà mã hoang dã. Đây là quần thể duy nhất ngoài châu Phi. Các nhà khoa học dự báo con số này có thể vượt 1.000 con vào năm 2035 nếu không kiểm soát.
Giới chuyên gia cảnh báo đàn hà mã có thể phá hủy hệ sinh thái địa phương, cạnh tranh nguồn thức ăn với các loài bản địa như lợn nước capybara hay bò biển, đồng thời làm thay đổi chất lượng nước sông do lượng chất thải khổng lồ.
Kế hoạch tiêu hủy gây tranh cãi
Sau nhiều năm tìm giải pháp, đầu tháng 4 năm nay, chính phủ Colombia gần đây công bố kế hoạch trị giá 2 triệu USD (hơn 52 tỷ đồng) nhằm tiêu hủy 80 con hà mã bằng thuốc gây chết hoặc bắn hạ.
Đây được xem là biện pháp cuối cùng sau khi nhiều nỗ lực khác thất bại.
Trước đó, Colombia từng cố gắng di dời hà mã sang các quốc gia khác nhưng rất ít nơi chấp nhận. Việc triệt sản cũng cực kỳ khó khăn, cần ít nhất 8 người để bắt giữ, gây mê và phẫu thuật cho mỗi con.
Kế hoạch tiêu hủy lập tức gây chia rẽ dư luận giữa các nhóm bảo vệ động vật và giới bảo tồn sinh thái.
Mới đây, một tỷ phú Ấn Độ thậm chí từng đề nghị tiếp nhận số hà mã này vào khu bảo tồn tư nhân, song việc vận chuyển hàng chục con hà mã xuyên lục địa được đánh giá vô cùng phức tạp.
Từ cơn ác mộng tới mỏ vàng du lịch
Kế hoạch tiêu hủy cũng chia rẽ sâu sắc người dân Doradal – nơi đặt dinh thự cũ của Escobar. Tại đây, đàn hà mã duy nhất ngoài châu Phi lại trở thành mỏ vàng du lịch và dần định hình bản sắc địa phương.
“Tôi hiểu rằng họ cần loại bỏ hoặc di dời chúng. Nhưng suy cho cùng, chúng cũng chỉ là động vật, không có lỗi cho những quyết định của tên trùm ma túy”, anh Samy Castaño, 35 tuổi, sống đối diện một hồ đầy hà mã, chia sẻ.
Người đàn ông đồng thời chỉ trích chính quyền Colombia đã không hành động quyết liệt từ nhiều năm trước.
Nhưng suốt nhiều năm, đàn hà mã đã trở thành một phần kỳ lạ trong đời sống thường nhật ở ngôi làng tại Doradal.
Khách du lịch tới đây được chào đón bằng các bức tượng hà mã đầy màu sắc, Người dân mở tour ngắm hà mã. Nhiều người dân địa phương nhìn chúng với tâm trạng pha trộn giữa tự hào, thương cảm và dè chừng.
Hà mã là động vật có vú trên cạn lớn nhất sau voi và tê giác. Chúng nổi tiếng hung dữ, có thể chạy nhanh hơn con người và từng gây ra nhiều cái chết tại châu Phi.
Cho tới nay, các vụ tấn công ở Colombia còn hạn chế, dù người dân liên tục kể lại những lần chạm trán nguy hiểm khi hà mã đi kiếm ăn lúc bình minh hoặc hoàng hôn.
Năm 2020, một con hà mã từng tấn công một nông dân đang lấy nước bên bờ sông khiến người này gãy xương sườn và suýt thiệt mạng.
Năm 2023, một tài xế trên đường cao tốc đâm phải hà mã. Cú va chạm khiến con vật chết tại chỗ nhưng tài xế may mắn sống sót.
Các chuyên gia cảnh báo việc có người thiệt mạng chỉ còn là vấn đề thời gian.
“Khi đàn hà mã tiếp tục lan rộng, nguy cơ tai nạn sẽ ngày càng cao”, Katherine Corrales, chuyên gia về sinh vật xâm lấn làm việc cho cơ quan môi trường tại Boyacá nhận định.
Hiện khu điền trang cũ của trùm ma túy Colombia được chính quyền địa phương biến thành công viên giải trí tư nhân với cầu trượt nước và sở thú. Đến nay nơi này là điểm du lịch nổi tiếng.
Tại đây, du khách không còn nhắc tới tên của trùm ma túy. Du khách hiện có thể ngắm đàn hà mã hoang từ đài quan sát hoặc cho hai con hà mã nuôi nhốt tên Paco và Juaco ăn cà rốt.
“Đây không phải loài vật mà ngày nào bạn cũng được nhìn thấy”, nhân viên chăm sóc Henri Samil Perez nói khi nhắc các gia đình không cho trẻ trèo vào khu nuôi nhốt.
Được coi là mỏ vàng du lịch cho người dân Doradal, nhưng với người ngư dân, đàn hà mã là cơn ác mộng. Ngư dân Giovanny Contreras, 48 tuổi, cho biết ông rất mong kế hoạch tiêu hủy sớm bắt đầu.
Ông gần như bỏ hẳn việc đánh cá ban đêm. Trước khi, đó là thời điểm từng mang lại sản lượng lớn nhất. Nguyên nhân vì những con hà mã chìm dưới nước gần như vô hình trong bóng tối.
Ngư dân sợ vô tình lái thuyền đè lên cơ thể khổng lồ của chúng hoặc kích động một con hà mã đực. Chỉ một cú húc đầu, chúng cũng có thể phá hỏng thân thuyền.
“Mọi người cứ mãi nghĩ đến mạng sống của động vật. Nhưng tại sao không ai nghĩ tới nỗi khổ của ngư dân và những người nghèo sống bên bờ sông”, ông đặt câu hỏi.
Nâng niu cây non, tự tay vun đất, trồng cây…, trải nghiệm tuyệt vời khiến đôi bạn thân Georgia và Olivia (du khách Úc) tại Hà Giang (Tuyên Quang) thấy chuyến đi của họ càng thêm ý nghĩa.
Sau thời gian ngồi xe máy rong ruổi khắp các cung đường đèo Hà Giang, Georgia và Olivia cùng các du khách khác trong chuyến đi dừng chân tại điểm trồng cây. Cây non theo họ từ khi bắt đầu hành trình được trồng bên sườn núi.
"Ở Melbourne quê hương tôi, người dân luôn có ý thức bảo vệ thiên nhiên, tuân thủ các quy định bảo tồn của chính phủ. Trải nghiệm trồng cây trong lịch trình tour thực sự là một ý tưởng tuyệt vời góp phần bảo vệ môi trường và du lịch bền vững ở Hà Giang", Olivia chia sẻ.
Ý tưởng trồng cây thú vị này là do Jasmine Tours (một đơn vị chuyên tour du lịch tại Tuyên Quang) khởi xướng dành cho khách quốc tế. Anh Phượng Sơn, đại diện Jasmine Tours, cho biết hoạt động được tổ chức từ tháng 4-2026.
Đến nay, khoảng 5.200 cây sa mộc, cây mỡ đã được du khách (chủ yếu là khách quốc tế) tự tay trồng ở thôn Hà Chớ (xã Lũng Phìn, Tuyên Quang) và thôn Bản Phố (xã Minh Tân, Tuyên Quang).
"Trong quá trình chạy tour xe máy, nhiều du khách và tài xế nhận thấy dọc cung "Hà Giang loop" có những sườn đồi nhiều đất trống, tình trạng xói mòn hay xảy ra vào mùa mưa. Đó là lý do chúng tôi thực hiện dự án này, với mong muốn góp phần tăng độ che phủ của rừng", anh Sơn cho hay.
Khi chuẩn bị bắt đầu hành trình, du khách sẽ được giới thiệu về hoạt động trồng cây và mỗi người nhận lấy một cây nhỏ, tự bảo quản trong suốt chuyến đi.
Hiện tại, hai loại cây được lựa chọn trồng dựa theo điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và mong muốn của chủ đất.
Anh Vương Đức Tài (xã Minh Tân, Tuyên Quang) chưa bao giờ nghĩ có ngày nhiều người nước ngoài đến trồng cây cho mình như vậy. Mỗi người một cây, mảnh đất nhà anh Tài giờ đã phủ kín bằng 2.000 cây mỡ. Từ hôm đó, ngày nào anh Tài cũng chăm bón cẩn thận.
"Trước đây nhà mình trồng ngô, trồng 8kg hạt, đến lúc thu hoạnh bán đi cũng chỉ được hơn chục triệu đồng. Mấy năm đầu còn được thu hoạch nhiều, về sau đất bạc màu cũng không được bao nhiêu.
Giờ được trồng cây mỡ rồi, mình cố gắng chăm sóc, phát cỏ, vun đất cho cây. Chăm tốt thì 10 năm được thu hoạch, còn lâu hơn thì 15 năm", anh Tài nói.
Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, anh Phượng Sơn cho biết trong thời gian tới đơn vị này tiếp tục xây dựng dự án "Cung đường xanh - The green road", với quãng đường khoảng 13km từ xã Thuận Hòa đến Lùng Tám.
Anh Sơn hy vọng mỗi cây xanh nhỏ trong dự án sẽ góp phần giúp Hà Giang (Tuyên Quang) trở thành điểm đến xanh hơn, và khiến du khách quay trở lại nhiều lần.
Ngày 3-6, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng cho biết đoàn khách MICE khoảng 5.000 người thuộc Công ty CP Dịch vụ Thương mại Tổng hợp WinCommerce đang tham quan, lưu trú và tham gia chuỗi hoạt động hội nghị tại thành phố.
Đây là một trong những đoàn khách MICE có quy mô lớn nhất đến Đà Nẵng trong năm 2026, góp phần khẳng định năng lực tổ chức sự kiện, hội nghị và du lịch MICE chuyên nghiệp của thành phố, đồng thời củng cố vị thế điểm đến hàng đầu của miền Trung và Việt Nam.
Đoàn khách do Công ty CP Du lịch Vietravel khai thác, tham gia nhiều hoạt động hội nghị, nghỉ dưỡng, tham quan và trải nghiệm ẩm thực tại các điểm đến nổi bật của Đà Nẵng.
Để bảo đảm chương trình diễn ra thuận lợi, Công an TP Đà Nẵng đã phối hợp triển khai các phương án bảo đảm an ninh trật tự, phân luồng và điều tiết giao thông tại các khu vực đoàn lưu trú, di chuyển và tổ chức sự kiện.
Sở Xây dựng TP Đà Nẵng cũng phối hợp hỗ trợ công tác giao thông, hướng dẫn lộ trình di chuyển, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động vận chuyển và tổ chức các chương trình phục vụ đoàn khách.
Bà Trần Thị Kim Cúc, Giám đốc Trung tâm MICE Việt Nam thuộc Vietravel, cho biết Đà Nẵng sở hữu nhiều lợi thế để phát triển du lịch MICE nhờ hạ tầng đồng bộ, hệ thống dịch vụ chất lượng và sản phẩm du lịch đa dạng.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng, cùng với việc tích cực quảng bá hạ tầng chuyên nghiệp để đón các đoàn khách lớn, Đà Nẵng cũng hoàn thiện các chính sách phát triển du lịch MICE theo hướng chuyên nghiệp và bền vững.
Chương trình xúc tiến thu hút khách du lịch MICE được triển khai từ năm 2021 tiếp tục được nâng cấp trong năm 2026 với chủ đề "Đà Nẵng - Nâng tầm trải nghiệm du lịch MICE", mở rộng nhiều chính sách hỗ trợ dành cho doanh nghiệp và các đoàn khách trong nước, quốc tế.
Đáng chú ý, mới đây Đà Nẵng đã công bố giải thưởng "MICE - The Rising Wave" nhằm tôn vinh các doanh nghiệp có đóng góp nổi bật trong công tác thu hút khách MICE năm 2025. Đây là những đơn vị tiên phong kết nối thị trường, tổ chức thành công nhiều đoàn khách lớn, góp phần đưa nguồn khách chất lượng đến thành phố.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng, trong 5 tháng đầu năm 2026, thành phố đã tư vấn và đón khoảng 101 đoàn khách MICE trong nước và quốc tế với tổng cộng 28.428 lượt khách. Trong đó có khoảng 18.908 lượt khách quốc tế và 9.520 lượt khách nội địa.
Hoạt động du lịch MICE tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, đặc biệt ở phân khúc khách quốc tế với sự gia tăng của các đoàn đến từ Ấn Độ, Malaysia, Trung Quốc, Singapore và nhiều đoàn khách đa quốc gia khác.
Những ngày gần đây, nhiều du khách vượt cả trăm cây số tham quan hàng thông trăm tuổi cùng đồi chè Biển Hồ (xã Biển Hồ, Gia Lai).
Không ít người tỏ ra hụt hẫng khi chứng kiến nhiều khoảnh chè trơ gốc, lá úa vàng, cảnh quan không còn xanh mướt như trước.
Bà Phạm Thu Trâm, du khách đến từ Lâm Đồng cho biết bà đã xem hình ảnh đồi chè Biển Hồ và rất mong chờ được tận mắt chiêm ngưỡng. Tuy nhiên, khi đến nơi, nhiều khu vực chè đã khô héo, xơ xác khiến trải nghiệm không còn trọn vẹn.
Theo bà Trâm, nếu chuyển toàn bộ diện tích chè sang trồng cà phê, cảnh quan đặc trưng của Biển Hồ sẽ mất đi. Trong trường hợp chè quá già cỗi, nên thay bằng giống chè mới để vừa giữ cảnh quan và duy trì giá trị kinh tế.
Chị Phạm Thị Hiền (trú tại phường Thống Nhất, Gia Lai) cho biết dịp cuối tuần chị thường đưa bạn bè đến đồi chè Biển Hồ để ngắm cảnh, chụp ảnh. Thời gian gần đây chè rụng lá, việc cắt tỉa, dọn vệ sinh chưa kỹ khiến cảnh quan xuống cấp, thu hẹp các điểm check-in của du khách.
“Nhắc đến Pleiku, nhiều người nghĩ ngay đến đồi chè và hàng thông Biển Hồ. Đây gần như là biểu tượng du lịch của địa phương. Do đó, nhà nước nên cần có chính sách bảo tồn và phát triển phù hợp”, chị Hiền chia sẻ.
Ngày 18/5, phóng viên ghi nhận tại khu vực đồi chè và hàng thông ở xã Biển Hồ, chứng kiến nhiều diện tích chè đã bị rụng lá, cây chết khô trải dài thành từng mảng lớn. Không ít luống chè khô quắt, trơ cành, xen lẫn các khoảng đất trống nham nhở do gốc chè bị đào bới.
Nhiều khu vực chè sau khi cắt tỉa không được dọn dẹp, cành lá khô phủ kín mặt luống khiến cảnh quan trở nên xơ xác. Một số vị trí nằm gần trụ điện cao thế xuất hiện tình trạng cây chết hàng loạt, chỉ còn lác đác vài mảng xanh.
Theo người dân địa phương, tình trạng chè già cỗi, thiếu nước tưới kéo dài cùng việc một số gốc chè bị đào trộm làm cảnh đang khiến vùng chè nổi tiếng của Pleiku dần mất đi vẻ xanh mướt vốn có.
Chật vật giữ “lá phổi xanh” Biển Hồ
Đại diện Phòng Kế hoạch - Tổ chức (Công ty cổ phần chè Biển Hồ) cho biết thời gian qua, thời tiết nắng nóng kéo dài khiến nhiều diện tích chè thiếu nước tưới. Bên cạnh đó, phần lớn chè đã già cỗi, nhiều cây đến tuổi chết tự nhiên.
Tình trạng người dân lén đào trộm gốc chè về làm cảnh cũng diễn ra rải rác nhiều năm nay. Một số diện tích chè giao khoán chăm sóc kém bị chết, người dân chặt về làm củi.
Theo đại diện Phòng Kế hoạch - Tổ chức Công ty cổ phần chè Biển Hồ, do thiếu máy móc và nhân công, nhiều hộ nhận khoán sau khi cắt tỉa chưa dọn dẹp kỹ khiến đồi chè mất mỹ quan, ảnh hưởng hình ảnh du lịch nổi tiếng của Pleiku.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Nguyễn Văn Quản, Tổng giám đốc Công ty cổ phần chè Biển Hồ, cho biết sau cổ phần hóa, doanh nghiệp được giao quản lý khoảng 550ha chè. Công ty chuyển đổi 232ha chè sang trồng cà phê và giữ lại hơn 62ha để phục vụ cảnh quan du lịch.
Theo ông Quản, việc giữ lại hơn 62ha chè là theo chỉ đạo của UBND tỉnh Gia Lai nhằm phục vụ du lịch.
Để duy trì diện tích này, doanh nghiệp đã giao khoán cho 113 hộ dân chăm sóc và thu mua chè tươi với giá 4.000-6.000 đồng/kg. Tuy nhiên, việc duy trì vùng chè đang tạo áp lực lớn về chi phí nhân công, vận hành nhà máy sơ chế và duy tu cảnh quan
“Chúng tôi đã kiến nghị tỉnh có cơ chế hỗ trợ bù lỗ cho doanh nghiệp hoặc có chính sách hỗ trợ người lao động. Từ đó, doanh nghiệp mới có điều kiện duy trì diện tích chè phục vụ du lịch”, ông Quản nói.
Cũng theo Tổng giám đốc Công ty cổ phần chè Biển Hồ, doanh nghiệp đang chịu áp lực lớn về chi phí vận hành, tiền thuê đất và đảm bảo thu nhập cho công nhân chăm sóc diện tích chè phục vụ cảnh quan. Nếu tình trạng này kéo dài, công ty sẽ rất khó đảm bảo nguồn lực để chăm sóc, duy trì cảnh quan và vận hành vùng chè theo yêu cầu của tỉnh.
UBND tỉnh Gia Lai đã thống nhất giữ nguyên hiện trạng hơn 62ha chè, gắn với cảnh quan du lịch như hàng thông trăm tuổi, chùa Bửu Minh và hồ Ya Lũ (xã Biển Hồ). Lãnh đạo tỉnh Gia Lai giao các đơn vị liên quan làm rõ hiệu quả sản xuất và đời sống của các hộ nhận khoán để nghiên cứu cơ chế, chính sách hỗ trợ phù hợp.
Công ty cổ phần chè Biển Hồ tiếp tục theo dõi, chăm sóc hơn 62ha chè gắn với cảnh quan du lịch và thực hiện thu mua toàn bộ chè của các hộ dân nhận khoán.
