Khi màn đêm buông xuống tại ngôi làng nhỏ Doradal ở Colombia, sự yên tĩnh thường bị phá vỡ bởi những tiếng bước chân nặng nề của các “cư dân” khổng lồ nặng hơn 1,3 tấn đi ngang qua vườn nhà, sân trường và hiên nhà dân.
Dọc theo con sông Magdalena – tuyến sông lớn nhất Colombia – nhiều ngư dân cho biết, lưới đánh cá ngày càng ít cá da trơn hơn trước, thay vào đó là những gợn sóng lớn do đàn hà mã tạo ra. Nhiều người thậm chí không dám thả câu vào ban đêm.
“Chúng đã làm thay đổi cuộc sống của chúng tôi”, ngư dân Giovanny Contreras nói khi lái thuyền qua một con hà mã đực đang nổi trên mặt nước.
Ít ai ngờ rằng nơi cách xa quê hương châu Phi hàng nghìn cây số, loài động vật này lại sinh sôi mạnh giữa Colombia. Tất cả bắt đầu từ sở thích kỳ quái của trùm ma túy khét tiếng Pablo Escobar.
Từ “thú cưng” của trùm ma túy đến đại họa sinh thái
Trong thập niên 1980, trùm ma túy Escobar đưa 4 con hà mã về nuôi tại dinh thự Hacienda Nápoles rộng hơn 2.000ha của mình. Chúng gia nhập cùng hàng loạt động vật ngoại lai như voi, hươu cao cổ, tê giác, lạc đà, chuột túi…
Sau khi Escobar bị cảnh sát tiêu diệt năm 1993, khu điền trang bị bỏ hoang. Phần lớn động vật được chuyển tới sở thú, riêng đàn hà mã bị bỏ mặc giữa môi trường tự nhiên thuận lợi.
Không có thiên địch như sư tử hay cá sấu, chúng nhanh chóng sinh sản ngoài kiểm soát.
Hiện Colombia ước tính có khoảng 200 con hà mã hoang dã. Đây là quần thể duy nhất ngoài châu Phi. Các nhà khoa học dự báo con số này có thể vượt 1.000 con vào năm 2035 nếu không kiểm soát.
Giới chuyên gia cảnh báo đàn hà mã có thể phá hủy hệ sinh thái địa phương, cạnh tranh nguồn thức ăn với các loài bản địa như lợn nước capybara hay bò biển, đồng thời làm thay đổi chất lượng nước sông do lượng chất thải khổng lồ.
Kế hoạch tiêu hủy gây tranh cãi
Sau nhiều năm tìm giải pháp, đầu tháng 4 năm nay, chính phủ Colombia gần đây công bố kế hoạch trị giá 2 triệu USD (hơn 52 tỷ đồng) nhằm tiêu hủy 80 con hà mã bằng thuốc gây chết hoặc bắn hạ.
Đây được xem là biện pháp cuối cùng sau khi nhiều nỗ lực khác thất bại.
Trước đó, Colombia từng cố gắng di dời hà mã sang các quốc gia khác nhưng rất ít nơi chấp nhận. Việc triệt sản cũng cực kỳ khó khăn, cần ít nhất 8 người để bắt giữ, gây mê và phẫu thuật cho mỗi con.
Kế hoạch tiêu hủy lập tức gây chia rẽ dư luận giữa các nhóm bảo vệ động vật và giới bảo tồn sinh thái.
Mới đây, một tỷ phú Ấn Độ thậm chí từng đề nghị tiếp nhận số hà mã này vào khu bảo tồn tư nhân, song việc vận chuyển hàng chục con hà mã xuyên lục địa được đánh giá vô cùng phức tạp.
Từ cơn ác mộng tới mỏ vàng du lịch
Kế hoạch tiêu hủy cũng chia rẽ sâu sắc người dân Doradal – nơi đặt dinh thự cũ của Escobar. Tại đây, đàn hà mã duy nhất ngoài châu Phi lại trở thành mỏ vàng du lịch và dần định hình bản sắc địa phương.
“Tôi hiểu rằng họ cần loại bỏ hoặc di dời chúng. Nhưng suy cho cùng, chúng cũng chỉ là động vật, không có lỗi cho những quyết định của tên trùm ma túy”, anh Samy Castaño, 35 tuổi, sống đối diện một hồ đầy hà mã, chia sẻ.
Người đàn ông đồng thời chỉ trích chính quyền Colombia đã không hành động quyết liệt từ nhiều năm trước.
Nhưng suốt nhiều năm, đàn hà mã đã trở thành một phần kỳ lạ trong đời sống thường nhật ở ngôi làng tại Doradal.
Khách du lịch tới đây được chào đón bằng các bức tượng hà mã đầy màu sắc, Người dân mở tour ngắm hà mã. Nhiều người dân địa phương nhìn chúng với tâm trạng pha trộn giữa tự hào, thương cảm và dè chừng.
Hà mã là động vật có vú trên cạn lớn nhất sau voi và tê giác. Chúng nổi tiếng hung dữ, có thể chạy nhanh hơn con người và từng gây ra nhiều cái chết tại châu Phi.
Cho tới nay, các vụ tấn công ở Colombia còn hạn chế, dù người dân liên tục kể lại những lần chạm trán nguy hiểm khi hà mã đi kiếm ăn lúc bình minh hoặc hoàng hôn.
Năm 2020, một con hà mã từng tấn công một nông dân đang lấy nước bên bờ sông khiến người này gãy xương sườn và suýt thiệt mạng.
Năm 2023, một tài xế trên đường cao tốc đâm phải hà mã. Cú va chạm khiến con vật chết tại chỗ nhưng tài xế may mắn sống sót.
Các chuyên gia cảnh báo việc có người thiệt mạng chỉ còn là vấn đề thời gian.
“Khi đàn hà mã tiếp tục lan rộng, nguy cơ tai nạn sẽ ngày càng cao”, Katherine Corrales, chuyên gia về sinh vật xâm lấn làm việc cho cơ quan môi trường tại Boyacá nhận định.
Hiện khu điền trang cũ của trùm ma túy Colombia được chính quyền địa phương biến thành công viên giải trí tư nhân với cầu trượt nước và sở thú. Đến nay nơi này là điểm du lịch nổi tiếng.
Tại đây, du khách không còn nhắc tới tên của trùm ma túy. Du khách hiện có thể ngắm đàn hà mã hoang từ đài quan sát hoặc cho hai con hà mã nuôi nhốt tên Paco và Juaco ăn cà rốt.
“Đây không phải loài vật mà ngày nào bạn cũng được nhìn thấy”, nhân viên chăm sóc Henri Samil Perez nói khi nhắc các gia đình không cho trẻ trèo vào khu nuôi nhốt.
Được coi là mỏ vàng du lịch cho người dân Doradal, nhưng với người ngư dân, đàn hà mã là cơn ác mộng. Ngư dân Giovanny Contreras, 48 tuổi, cho biết ông rất mong kế hoạch tiêu hủy sớm bắt đầu.
Ông gần như bỏ hẳn việc đánh cá ban đêm. Trước khi, đó là thời điểm từng mang lại sản lượng lớn nhất. Nguyên nhân vì những con hà mã chìm dưới nước gần như vô hình trong bóng tối.
Ngư dân sợ vô tình lái thuyền đè lên cơ thể khổng lồ của chúng hoặc kích động một con hà mã đực. Chỉ một cú húc đầu, chúng cũng có thể phá hỏng thân thuyền.
“Mọi người cứ mãi nghĩ đến mạng sống của động vật. Nhưng tại sao không ai nghĩ tới nỗi khổ của ngư dân và những người nghèo sống bên bờ sông”, ông đặt câu hỏi.
Tại Hàn Quốc, màu xanh của matcha từng thống trị thực đơn các quán cà phê nhiều năm. Theo Korea Times, sắc tím của ube - khoai mỡ, đang chiếm lĩnh các quầy pha chế và gây sốt mạng xã hội tại xứ kim chi. Với màu tím đậm tự nhiên bắt mắt, khoai mỡ gây ấn tượng về thị giác, chinh phục thực khách bởi hương vị ngọt dịu, bùi ngậy xen lẫn hương vanilla đặc trưng.
Ube (khoai mỡ tím) là nông sản bản địa của Philippines, có vị ngọt và thoảng mùi đất cùng màu tím nổi bật, thường bị nhầm với khoai môn. Chúng chủ yếu được trồng trên các thửa ruộng nhỏ, mang tính mùa vụ, từ lâu được chế biến thành mứt, kem và bánh.
Tại một quán cà phê ở khu Mapo-gu, Seoul, những ly latte màu tím là sản phẩm bán chạy. Chủ quán cho biết thực khách bị thu hút không chỉ bởi hương vị mà còn bởi vẻ ngoài ăn ảnh.
Sức hút của khoai mỡ gắn liền với sự hỗ trợ của các nền tảng như TikTok và Instagram. Hiệu ứng thị giác giúp các món ăn từ khoai mỡ nhanh chóng thu về hàng triệu lượt yêu thích, giúp các cửa hàng nhỏ thu hút lượng lớn khách du lịch và giới trẻ địa phương.
Các "ông lớn" ngành F&B tại Hàn Quốc nhanh chóng bắt sóng trào lưu này. Starbucks Hàn Quốc gây chú ý khi giới thiệu món bánh Cheesecake Basque Ube với lớp vỏ cháy caramen đối lập với phần nhân tím mịn.
Chuỗi cà phê A Twosome Place cũng tung ra dòng sản phẩm mùa xuân phong phú gồm milkshake ube, latte ube và bánh kem "Ice Box" kết hợp giữa khoai mỡ và bánh quy. Các thương hiệu bánh donut nổi tiếng như Cafe Knotted hay các chuỗi giá rẻ như The Liter cũng không đứng ngoài cuộc với những ly latte nhiều tầng kết hợp giữa khoai mỡ và matcha.
Nhiều thực khách thường nhầm khoai mỡ với khoai lang tím hoặc khoai môn do màu sắc tương đồng. Tuy nhiên, ba loại củ này thuộc các nhóm thực vật khác nhau. Khoai mỡ thuộc họ củ nâu (Dioscoreaceae), cùng nhóm với củ mài; khoai lang tím thuộc họ bìm bìm (Convolvulaceae); còn khoai môn thuộc họ ráy (Araceae). So với khoai môn có thịt màu trắng đốm tím, khoai mỡ nổi bật với sắc tím đậm trải đều từ vỏ đến ruột.
Một yếu tố giúp khoai mỡ ghi điểm với người tiêu dùng hiện đại là xu hướng sống khỏe. Sắc tím của loại khoai này đến từ anthocyanin, loại sắc tố tự nhiên có khả năng chống oxy hóa, tương tự trong quả việt quất. Việc tạo ra màu sắc bắt mắt mà không cần đến phẩm màu tạo là điểm cộng lớn đối với tệp khách hàng trẻ đang ngày càng khắt khe về sức khỏe.
Tại các thành phố lớn của Hàn Quốc như Seoul, Daegu hay Gwangju, sự hiện diện của khoai mỡ trong các menu mùa xuân năm 2026 đang thay đổi thói quen của người tiêu dùng. Thay vì một ly matcha latte quen thuộc, thực khách giờ đây ưu tiên sự mới lạ của sắc tím.
"Nó không chỉ là một món ăn, đó là một trải nghiệm về thị giác và sức khỏe", một blogger ẩm thực tại Seoul nói.
Sự bùng nổ của ube tại Hàn Quốc không chỉ là hiện tượng văn hóa mà còn tạo giá trị kinh tế. Dữ liệu từ Bộ Thương mại và Công nghiệp Philippines cho thấy, lượng xuất khẩu khoai của nước này, bao gồm ube, đạt khoảng 610 tấn trong năm 2025, tăng vọt 43% so với năm 2024.
Tuy nhiên, đằng sau con số tăng trưởng là một nghịch lý của ngành nông nghiệp. Theo CNN, sản lượng ube nội địa tại Philippines lại ghi nhận mức sụt giảm 6,7% do ảnh hưởng tiêu cực từ biến đổi khí hậu và thiên tai.
Tình trạng cung không đủ cầu đẩy giá trị kim ngạch xuất khẩu lên mức hơn 3 triệu USD, đồng thời biến loại củ này từ một nguyên liệu bình dân trở thành "vàng tím" khan hiếm trên bản đồ ẩm thực toàn cầu. Chính sự khan hiếm này tạo nên cơn sốt ube tại các đô thị lớn như Seoul.
Theo thông tin từ Cục Hàng không Việt Nam, hãng hàng không Qatar Airways (QR) mới đây đã công bố điều chỉnh lịch bay đến 15.4. Theo đó, QR dự kiến khai thác trở lại 90 điểm đến trong toàn bộ mạng đường bay đi/đến Doha (DOH), bao gồm Hà Nội và TP.HCM. Trước đó, hãng dự kiến dừng khai thác đến hết 28.3.
Để giải tỏa hành khách bị ảnh hưởng tại Việt Nam, QR đã khai thác 3 chuyến bay vận chuyển gần 1.200 hành khách trong giai đoạn từ 24.3 - 29.3.
Tương tự, hãng hàng không Etihad Airways cũng đã khai thác ổn định trở lại đường bay Abu Dhabi - Hà Nội với tần suất tối đa 14 chuyến/tuần.
Trong khi đó, Emirates đang từng bước khôi phục lại tần suất khai thác 14 chuyến/tuần trên đường bay Dubai - TP.HCM; tần suất 7 chuyến/tuần trên đường bay Hà Nội - Dubai và tần suất 4 chuyến/tuần trên đường bay Dubai - Bangkok - Đà Nẵng từ Lịch bay mùa hè 2026 (từ 29.3).
Về diễn biến giá nhiên liệu hàng không, Cục Hàng không cho biết giá nhiên liệu ghi nhận xu hướng tăng trở lại trên phạm vi toàn cầu trong giai đoạn từ 27.3 - 30.3.
Tại châu Á, giá Jet A-1 (FOB Singapore) tăng từ khoảng 224,93 USD/thùng (ngày 27.3) lên mức 242,71 USD/thùng (ngày 30.3), trong khi giá tại Hàn Quốc và vùng Vịnh cũng đồng loạt tăng lên lần lượt khoảng 233,55 USD/thùng và 237,10 USD/thùng.
Đối với thị trường dầu thô, tính đến 30.3, giá dầu Brent tăng lên 112,78 USD/thùng và WTI đạt khoảng 102,88 USD/thùng.
Đáng chú ý, chênh lệch giá (premium) giữa nhiên liệu hàng không và nguyên liệu nên tiếp tục nới rộng từ khoảng 39,16 USD/thùng (27/3) lên mức 42,4 USD/thùng (30/3), trong khi cấu trúc backwardation tăng mạnh từ khoảng 39 USD/thùng lên vượt 45 USD/thùng, phản ánh sự thiếu hụt ngày càng nghiêm trọng nguồn cung nhiên liệu hàng không trong ngắn hạn.
Để hỗ trợ các hãng hàng không vượt bão giá xăng dầu, Cục Hàng không đã báo cáo Bộ Xây dựng đề xuất cơ chế phụ thu nhiên liệu hàng không đối với dịch vụ vận chuyển hành khách hàng không nội địa hạng phổ thông cơ bản, áp dụng trong thời gian ngắn (trong 3 tháng).
Đối với đề xuất giảm giá dịch vụ cất cánh, hạ cánh tàu bay và giá dịch vụ điều hành bay đi, đến, Cục cho biết đang tích cực phối hợp với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ để xây dựng các chính sách hỗ trợ giảm giá phù hợp, bảo đảm cân đối hài hòa hoạt động kinh doanh của các hãng hàng không cũng như các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ và sẽ báo cáo Bộ ngay sau khi các cơ quan, đơn vị thống nhất được phương án.
Chiều 25.5, tại họp báo giới thiệu Lễ hội Du lịch biển đảo Quảng Ngãi năm 2026, Sở VH-TT-DL tỉnh Quảng Ngãi cho biết lễ hội năm nay không chỉ là hoạt động văn hóa, du lịch thường niên mà còn hướng đến quảng bá hình ảnh địa phương, xúc tiến đầu tư và truyền cảm hứng phát triển du lịch trong giai đoạn mới.
Lễ hội diễn ra từ tháng 4 đến hết tháng 6.2026 với chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và trải nghiệm cộng đồng trải dài từ biển đảo đến miền núi.
Theo bà Phạm Thị Trung, Giám đốc Sở VH-TT-DL tỉnh Quảng Ngãi, điểm khác biệt của lễ hội năm nay là mô hình "không gian lễ hội mở", kết nối biển đảo - đồng bằng - đại ngàn, tạo chuỗi trải nghiệm liên hoàn giữa các không gian văn hóa, sinh thái và du lịch cộng đồng.
Chủ đề "Bản giao hưởng biển đảo" được xem là điểm nhấn xuyên suốt của lễ hội. Theo ban tổ chức, Quảng Ngãi không chỉ giới thiệu cảnh quan mà còn muốn khơi dậy chiều sâu văn hóa Sa Huỳnh, ký ức Hoàng Sa thiêng liêng cùng nếp sống bền bỉ của cư dân miền biển.
"Thông qua lễ hội, Quảng Ngãi mong muốn gửi đến du khách hình ảnh một vùng đất đang vươn khơi mạnh mẽ nhưng vẫn giữ nguyên hồn cốt văn hóa dân tộc", bà Trung nói.
Năm nay, tỉnh Quảng Ngãi kỳ vọng du khách không chỉ đến để tham quan đảo Lý Sơn, biển Mỹ Khê hay Sa Huỳnh mà còn cảm nhận được tình đất, tình người và nét hiếu khách của cư dân địa phương.
Lễ hội có nhiều hoạt động nổi bật như lễ hội thời trang và âm nhạc đường phố "Carnival sắc màu biển đảo Quảng Ngãi" diễn ra ngày 1.6; trình diễn diều nghệ thuật "Quảng Ngãi bay lên" từ ngày 1 - 3.6 tại Quảng trường Phạm Văn Đồng và khu vực cầu Cổ Lũy; lễ hội hoa đăng "Huyền ảo đêm rừng dừa" tổ chức tối 31.5 tại xã Tịnh Khê.
Ngoài ra còn có các chương trình giới thiệu ẩm thực, sản phẩm OCOP, trình diễn nghề truyền thống và hoạt động thể thao biển.
Theo Sở VH-TT-DL tỉnh Quảng Ngãi, giai đoạn 2021 - 2025, lượng khách du lịch đến địa phương tăng mạnh. Nếu năm 2021, tỉnh đón khoảng 611.000 lượt khách thì đến năm 2025 con số này đã đạt khoảng 5 triệu lượt khách, trong đó có gần 100.000 lượt khách quốc tế. Doanh thu du lịch đạt trên 3.500 tỉ đồng.
Hiện toàn tỉnh có khoảng 170 khách sạn, 449 nhà nghỉ và 84 homestay với khoảng 9.000 phòng lưu trú. Trong đó, khu vực phía đông tỉnh - nơi tập trung các điểm du lịch biển đảo - có khoảng 5.000 phòng.
Lễ hội lần này còn được xem là cơ hội để địa phương quảng bá tiềm năng phát triển du lịch biển đảo, du lịch sinh thái và thu hút thêm các nhà đầu tư chiến lược trong thời gian tới.
