Hà Nội, Quảng Ninh nằm trong nhóm có tỷ lệ học sinh đỗ lớp 10 công lập thấp nhất cả nước
Năm 2025, trong số hơn 1,1 triệu thí sinh thi tốt nghiệp THPT, có 852.000 thí sinh đăng ký xét tuyển vào đại học. Số thí sinh trúng tuyển là 773.200, tức tương đương với khoảng 70%.
Trong khi đó, tỷ lệ thí sinh trúng tuyển lớp 10 công lập hàng năm tại nhiều tỉnh thành ít khi vượt qua mốc 70%.
Hà Nội là một trong những địa phương có tỷ lệ vào lớp 10 công lập thấp nhất cả nước. Năm học 2026-2027, toàn thành phố có khoảng 147.000 học sinh lớp 9 nhưng chỉ 81.448 em có suất vào lớp 10 công lập, tương đương 55,4%. Hơn 65.000 em còn lại sẽ học tư thục, học nghề hoặc có hướng đi riêng.
Số học sinh không được vào công lập của Hà Nội cao hơn tổng số học sinh lớp 9 của tỉnh Ninh Bình sau sáp nhập (gồm 3 tỉnh cũ là Ninh Bình, Nam Định và Hà Nam), đồng thời cao gấp 3 lần tổng số học sinh lớp 9 của tỉnh Quảng Ninh.
Cách đây 10 năm (năm học 2015-2016), tỷ lệ học sinh Hà Nội được vào lớp 10 công lập là 66,7%. Con số này từng đạt 70,9% vào năm học 2016-2017 và nhiều năm liên tiếp duy trì quanh ngưỡng 63-66%.
Tuy nhiên, từ năm học 2022-2023 đến nay, tỷ lệ tuyển sinh công lập liên tục giảm dưới mốc 60%. Năm nay, con số 55,4% trở thành mức thấp nhất trong một thập kỷ.
Diễn biến này phản ánh rõ áp lực dân số cơ học tăng nhanh trong khi tốc độ mở rộng quy mô trường lớp công lập không theo kịp. Sau 10 năm, số học sinh lớp 9 của Hà Nội tăng thêm khoảng 66.000 em nhưng chỉ tiêu lớp 10 công lập chỉ tăng khoảng 27.000.
Tuy nhiên, Hà Nội không phải địa phương có tỷ lệ học công lập thấp nhất. Quảng Ninh – tỉnh có tăng trưởng GRDP cao nhất cả nước – cũng chỉ có khoảng 50,3% học sinh được học lớp 10 công lập năm học tới. Ngay cạnh Hà Nội là Bắc Ninh, sau sáp nhập, địa phương này cũng chỉ có 59% học sinh được học lớp 10 công lập.
Cần phát triển mô hình trung học nghề
TS Sái Công Hồng, nguyên Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục trung học (Bộ GD&ĐT), nhận định, kỳ thi lớp 10 tại một số địa phương đã vượt ra khỏi tính chất của một kỳ thi chuyển cấp thông thường. Gốc rễ của vấn đề nằm ở cấu trúc hệ thống giáo dục khi trường công chưa theo kịp nhu cầu thực tế, còn phân luồng sau THCS vẫn chưa hiệu quả.
Theo TS Hồng, tại các địa phương có tốc độ phát triển kinh tế cao, số lượng học sinh tăng nhanh ngoài dự báo trong khi trường THPT công lập chưa được mở rộng tương ứng dẫn tới khoảng cách lớn giữa nhu cầu và khả năng đáp ứng.
“Phần lớn phụ huynh vẫn đặt mục tiêu vào trường công lập vì học phí thấp hơn, môi trường ổn định và niềm tin vào chất lượng giáo dục. Khi hơn 100.000 học sinh cùng dồn vào một “cánh cửa” không đủ rộng, áp lực là điều khó tránh khỏi”, ông Hồng nói.
Ông Nguyễn Văn Lực, nguyên giáo viên Trường THCS Trịnh Phong (Diên Khánh, Khánh Hòa), đưa thêm một góc nhìn khác, đó là sự chênh lệch chất lượng giữa các trường THPT khiến học sinh đổ dồn về một số trường điểm, gia tăng áp lực tuyển sinh cục bộ.
“Trong khi có những trường số lượng đăng ký thấp hơn chỉ tiêu thì nhiều trường khác lại có tỷ lệ chọi cực lớn. Chính sự không đồng đều về chất lượng đào tạo khiến áp lực thi vào lớp 10 công lập ở các đô thị, đặc biệt là trường chuyên, trường điểm, trở nên căng thẳng hơn cả thi đại học”, ông Lực nhận định.
Nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục trung học đề xuất, bên cạnh việc mở rộng trường lớp công lập, các địa phương có thể nghiên cứu mô hình xét tuyển kết hợp đánh giá năng lực để giảm áp lực thi cử.
TS Sái Công Hồng cũng cho rằng cần đẩy nhanh phát triển mô hình trường trung học nghề – loại hình vừa được bổ sung vào cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân – nhằm tạo thêm lựa chọn học tập cho học sinh sau THCS và giảm áp lực dồn vào lớp 10 THPT.
Theo ông, điểm khác biệt của mô hình này là học sinh vừa được học văn hóa phổ thông, vừa được đào tạo nghề ngay từ sớm thay vì tách biệt hoàn toàn giữa học văn hóa và học nghề như trước đây. Điều này giúp học sinh có thể linh hoạt lựa chọn tiếp tục học lên cao hoặc tham gia thị trường lao động với kỹ năng nghề nghiệp cụ thể.
“Lâu nay, nhiều phụ huynh vẫn có tâm lý nếu không vào THPT công lập là thất học, trong khi thực tế nền kinh tế đang rất cần lực lượng lao động kỹ thuật chất lượng cao. Nếu các trường trung học nghề được đầu tư bài bản, có đầu ra tốt, được xã hội nhìn nhận đúng giá trị thì áp lực vào lớp 10 sẽ giảm đáng kể”, TS Hồng nhận định.
Theo vị chuyên gia, phân luồng chỉ hiệu quả khi học sinh và phụ huynh thực sự nhìn thấy cơ hội nghề nghiệp, thu nhập và khả năng phát triển lâu dài từ giáo dục nghề nghiệp, thay vì coi đây là lựa chọn “bất đắc dĩ” sau một kỳ thi nhiều áp lực.
Hội đồng quản trị Đại học Northwestern ngày 18/5 công bố bổ nhiệm giáo sư Mung Chiang, 49 tuổi, làm hiệu trưởng thứ 18. Hiện, đây là trường có thứ hạng cao nhất Mỹ được điều hành bởi một học giả gốc Á.
Ông Chiang đã vượt qua nhiều ứng viên nặng ký trong chiến dịch tìm kiếm toàn cầu của Northwestern. Trường đánh giá ông là nhà nghiên cứu danh tiếng, nhà giáo dục, cố vấn khoa học quốc gia và là một lãnh đạo giáo dục đại học xuất sắc.
Về phía mình, ông Chiang nói đã ngưỡng mộ ngôi trường từ lâu bởi sự cống hiến cho học thuật liên ngành, sáng tạo nghệ thuật, các nghiên cứu có tầm ảnh hưởng lớn, hệ thống y tế khổng lồ và tinh thần sôi nổi.
Ông sẽ bắt đầu công việc ở trường mới từ tháng 7, sau khi hoàn tất vai trò hiệu trưởng Đại học Purdue, Mỹ.
Ông Mung Chiang cùng gia đình chuyển từ Thiên Tân đến Hong Kong (Trung Quốc) vào năm 11 tuổi, theo học tại trường Queen’s College. Lúc đó, ông hầu như không biết nói tiếng Quảng Đông và biết rất ít tiếng Anh.
Nhờ chăm chỉ, năm 1995, ông đạt thành tích tuyệt đối - 10 điểm A trong kỳ thi tốt nghiệp trung học Hong Kong (HKCEE), được tờ SCMP vinh danh là "Học sinh giỏi ngôn ngữ nhất năm".
Năm 18 tuổi, Chiang tới Đại học Stanford (Mỹ), nơi ông lấy bằng cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ ngành Kỹ thuật điện. Ông bắt đầu sự nghiệp học thuật tại Đại học Princeton - ngôi trường Ivy League danh tiếng, vào năm 2003. Các lĩnh vực nghiên cứu chuyên sâu của ông bao gồm tối ưu hóa mạng, điện toán sương mù (fog computing), Internet vạn vật (IoT) và định giá dữ liệu thông minh.
Trong 14 năm làm việc tại đây, ông là một trong những giáo sư giữ ghế danh dự trẻ nhất trường. Tới năm 2017, ông chuyển sang Đại học Purdue làm Trưởng khoa Kỹ thuật, trước khi được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng vào năm 2023.
Từ đó đến nay, GS Chiang đã chèo lái Purdue để mở rộng hoạt động nghiên cứu, giúp trường thu hút hơn 1 tỷ USD tài trợ và thiết lập nhiều mối quan hệ đối tác chiến lược với doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy các sáng kiến lớn về công nghệ, y tế và kinh doanh.
Cùng đó, ông là thành viên của các tổ chức khoa học như Viện hàn lâm kỹ thuật Mỹ, Viện hàn lâm khoa học kỹ thuật Hoàng gia Thụy Điển. Ông đã nhận nhiều giải thưởng danh giá như Huy chương sáng lập IEEE và giải thưởng Alan T. Waterman của Quỹ Khoa học Mỹ (vinh dự cao nhất của chính phủ Mỹ dành cho các nhà nghiên cứu dưới 40 tuổi).
Ngoài ra, ông từng là cố vấn khoa học và công nghệ cho Ngoại trưởng Mỹ, khởi xướng các sáng kiến ngoại giao công nghệ quan trọng. Hiện, ông đảm nhiệm vị trí chủ tịch hội đồng quản trị đầu tiên của Quỹ An ninh và Đổi mới Năng lượng Mỹ.
Thành lập vào năm 1851, Northwestern hiện xếp thứ 7 trên bảng xếp hạng đại học Mỹ, theo US News. Ở phạm vi thế giới, trường lần lượt đứng thứ 30 và 42 của bảng THE và QS.
Vài tháng trước, GS S. Jack Hu được bổ nhiệm hiệu trưởng Đại học California-Riverside, thuộc hệ thống trường công danh tiếng. Ông là cử nhân nội địa Trung Quốc đầu tiên lãnh đạo một đại học Mỹ.
GS.TS Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo - cho biết Bộ Giáo dục và Đào tạo đang trình Chính phủ dự thảo nghị định quy định chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược.
Dự kiến chính sách mới sẽ được áp dụng từ ngày 1-9-2026.
Theo ông Thảo, tuyển sinh đại học năm 2026 sẽ có những chính sách mới hỗ trợ người theo học các nhóm ngành STEM. Hiện Bộ Giáo dục và Đào tạo đang trình Chính phủ dự thảo nghị định quy định chính sách học bổng cho người theo học nhóm ngành này.
Mục tiêu của chính sách không chỉ dừng ở hỗ trợ chi phí học tập, sinh hoạt cho người học, mà quan trọng hơn là tạo động lực đủ mạnh để thu hút và giữ chân người học giỏi theo đuổi các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược - những lĩnh vực có vai trò quyết định đối với năng lực cạnh tranh quốc gia.
Chính sách học bổng dự kiến được áp dụng cho công dân Việt Nam đang theo học hệ chính quy, từ sinh viên cử nhân, kỹ sư đến học viên thạc sĩ, nghiên cứu sinh tiến sĩ.
Có hai nhóm được xem xét hỗ trợ học bổng. Thứ nhất, các thí sinh đoạt giải nhất, nhì, ba trong kỳ thi học sinh giỏi quốc gia hoặc quốc tế (thời gian đoạt giải không quá 3 năm).
Nhóm thứ hai, các thí sinh có tổng điểm thi tốt nghiệp trong tổ hợp xét tuyển gồm môn toán và hai môn trong số bốn môn lý, hóa, sinh, tiếng Anh từ 22,50 điểm trở lên (không tính điểm ưu tiên, điểm cộng, không tính điểm quy đổi môn tiếng Anh nếu thí sinh sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ để miễn thi tốt nghiệp).
Bên cạnh đó, nhóm thí sinh thứ hai cũng phải bảo đảm nằm trong nhóm 30% thí sinh đạt điểm trúng tuyển cao nhất cùng nhóm ngành trên phạm vi toàn quốc.
Để duy trì học bổng trong toàn khóa, người học phải đáp ứng các yêu cầu về kết quả học tập, tiến độ tích lũy tín chỉ, kỷ luật học tập. Đối với bậc sau đại học, là năng lực nghiên cứu khoa học.
Theo ông Thảo, danh mục nhóm ngành đề xuất được cấp học bổng dự kiến gồm 15 nhóm ngành gồm: sinh học, sinh học ứng dụng, khoa học vật chất, khoa học Trái đất, toán học, thống kê, máy tính, công nghệ thông tin, kỹ thuật cơ khí và cơ kỹ thuật, kỹ thuật điện - điện tử và viễn thông, kỹ thuật hóa học - vật liệu - luyện kim và môi trường, vật lý kỹ thuật, kỹ thuật địa chất - địa vật lý và trắc địa, kỹ thuật mỏ, xây dựng.
Ông Thảo cũng lưu ý tổ hợp xét tuyển của 3 môn thi tốt nghiệp phải nằm trong số 5 môn (toán, lý, hóa, sinh, tiếng Anh) mới đạt điều kiện nhận học bổng. Các tổ hợp khác ngoài 5 môn này nếu xét tuyển vào nhóm ngành trên sẽ không được nhận học bổng.
Các mức học bổng dự kiến chia theo bậc học và nhóm ngành. Ở bậc đại học, mức hỗ trợ dao động từ khoảng 3,7 triệu đến 5,5 triệu đồng/tháng; ở bậc thạc sĩ và tiến sĩ, mức hỗ trợ cao hơn, tối đa lên tới 8,4 triệu đồng/tháng.
"Đây là mức học bổng giúp bạn sinh viên đủ sinh hoạt phí khi theo học các chương trình đào tạo. Chính sách học bổng cũng thiết kế theo cấu trúc tăng dần theo trình độ đào tạo, phản ánh đúng yêu cầu về năng lực nghiên cứu và đóng góp của người học.
Ngoài ra việc xét và chi trả học bổng được thực hiện trên cơ sở dữ liệu sẵn có khi thí sinh đăng ký xét tuyển đại học, không phát sinh thủ tục hành chính cho người học, bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả", ông Thảo nói.
