Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13/5 đến Bắc Kinh, bắt đầu chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên trong nhiệm kỳ hai. Tiêu điểm của sự kiện là cuộc hội đàm giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sáng 14/5, cuộc gặp trực tiếp thứ hai giữa hai lãnh đạo trong hơn 6 tháng.
WSJ dẫn nguồn thạo tin nói ông Trump và ông Tập nhiều năm qua vẫn trao đổi thư nhằm xây dựng quan hệ cá nhân. Mối quan hệ này sẽ đối mặt thử thách tại cuộc gặp thượng đỉnh, khi hai lãnh đạo thảo luận hàng loạt vấn đề là nguồn cơn căng thẳng song phương như thuế quan, Đài Loan, trí tuệ nhân tạo (AI), khoáng sản chiến lược và chiến sự Iran.
“Ông Trump và ông Tập nhìn chung đều muốn ổn định, đồng thời coi thương mại và đầu tư là kênh hiệu quả nhất để đạt điều đó trong ngắn hạn”, Elizabeth Economy, cựu cố vấn về Trung Quốc trong chính quyền Joe Biden, nói. Tuy nhiên, đằng sau những thông điệp ngoại giao, lãnh đạo hai siêu cường thế giới đều có kỳ vọng riêng của mình.
Một trong những ưu tiên đối ngoại lớn nhất của Tổng thống Trump hiện nay là chiến sự Iran, bởi cuộc xung đột kéo dài hơn hai tháng qua đang gây áp lực lên kinh tế toàn cầu cũng như nước Mỹ, đe dọa vị thế đảng Cộng hòa trước thềm cuộc bầu cử quốc hội giữa kỳ vào tháng 11.
Trong cuộc hội đàm, ông Trump nhiều khả năng sẽ đề xuất ông Tập sử dụng ảnh hưởng với Iran để thúc đẩy hòa đàm và hỗ trợ mở lại eo biển Hormuz, tuyến đường biển vận chuyển 20% nguồn cung dầu thế giới đến từ vùng Vịnh đang bị Iran và Mỹ phong tỏa.
Lãnh đạo Mỹ có thể thuyết phục rằng Trung Quốc cũng có lợi nếu tuyến hàng hải này thông suốt, bởi khủng hoảng năng lượng kéo dài sẽ khiến kinh tế thế giới suy thoái, ảnh hưởng tới xuất khẩu của nước này.
Dù vậy, Trung Quốc đến nay vẫn tương đối thận trọng trong vấn đề này. Bắc Kinh tránh can dự trực tiếp vào cuộc chiến mà họ cho là Washington phải tự giải quyết, đồng thời không muốn bị kéo sâu vào xung đột ở Trung Đông.
Ngay trước chuyến thăm của ông Trump, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã tới Bắc Kinh, động thái được đánh giá là nhằm thể hiện sức ảnh hưởng từ Trung Quốc đến Iran. Trung Quốc hiện là đối tác kinh tế quan trọng của Iran, mua lượng lớn dầu từ nước này.
“Vấn đề Iran thực tế lại có lợi cho Trung Quốc”, Li Daokui, nhà kinh tế học Đại học Thanh Hoa, nhận định. Bởi vậy, trong cuộc hội đàm, ông Tập có thể tận dụng đòn bẩy với Iran để gây sức ép, buộc ông Trump nhượng bộ trong những vấn đề mà họ quan tâm hơn, đặc biệt liên quan đến Đài Loan.
Ngoài Iran, thương mại tiếp tục là chủ đề trọng tâm và Tổng thống Trump muốn Trung Quốc tăng mua hàng hóa Mỹ. Tuy nhiên, khác với trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, Trung Quốc dường như đã tự tin hơn trong đối đầu thương mại với Mỹ.
Năm 2025, khi Mỹ áp thuế hơn 140% với hàng hóa Trung Quốc, Bắc Kinh đã đáp trả bằng cách hạn chế xuất khẩu đất hiếm, nguồn nguyên liệu quan trọng với ngành quốc phòng và công nghệ của Washington.
Chiến sự Iran càng gia tăng lợi thế cho Trung Quốc, bởi kho dự trữ vũ khí Mỹ bị tiêu hao đáng kể, còn nhiều linh kiện quân sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng liên quan tới nền kinh tế số hai thế giới.
Washington cũng muốn thúc ép Bắc Kinh mạnh tay hơn với fentanyl. Chính quyền Tổng thống Trump từ lâu cáo buộc các công ty Trung Quốc bán tiền chất fentanyl cho các băng đảng Mexico sản xuất loại ma túy gây chết người này.
Politico dẫn lời một quan chức Mỹ cho biết fentanyl sẽ là một trong những nội dung trọng tâm trong các cuộc họp kín giữa hai bên. Với ông Trump, việc thể hiện lập trường cứng rắn với Trung Quốc về fentanyl có ý nghĩa chính trị quan trọng với cử tri MAGA.
Tuy nhiên, đòn bẩy của ông chủ Nhà Trắng trong vấn đề này đã suy giảm sau khi Trung Quốc không nhượng bộ trước các đe dọa thuế quan từ Mỹ. Bắc Kinh hiện muốn được đưa ra khỏi “danh sách các quốc gia trung chuyển hoặc sản xuất ma túy bất hợp pháp” mà Bộ Ngoại giao Mỹ công bố hàng năm.
Phái đoàn Mỹ lần này còn có nhiều doanh nhân lớn góp mặt, như Elon Musk, phản ánh mong muốn của phía Mỹ trong thúc đẩy hợp tác kinh tế và đầu tư vào thị trường khổng lồ của Trung Quốc.
Trong khi Tổng thống Trump mong muốn đạt kết quả cụ thể, đột phá về kinh doanh, đầu tư, Chủ tịch Tập dường như muốn duy trì môi trường ổn định để Trung Quốc có thêm thời gian củng cố sức mạnh kinh tế và công nghệ.
Kinh tế Trung Quốc hiện đối mặt nhiều áp lực suy giảm, do đó, Bắc Kinh muốn tránh một cuộc đối đầu mới với Washington, có thể gây bất ổn cho tăng trưởng.
“Trung Quốc cần thêm thời gian và không gian để củng cố cho cuộc cạnh tranh trong tương lai”, theo Amanda Hsiao, nhà nghiên cứu tại Eurasia Group.
Trong nhiều năm qua, Bắc Kinh đã thúc đẩy chiến lược “tự lực tự cường”, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ. Sau hàng loạt biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip từ Mỹ, các công ty Trung Quốc đang đẩy mạnh phát triển công nghệ nội địa và giảm phụ thuộc vào phương Tây.
Nhưng Bắc Kinh cũng sẵn sàng thể hiện lập trường cứng rắn với Washington. Khi Mỹ áp lệnh trừng phạt với một nhà máy lọc dầu Trung Quốc hồi tháng 4 vì mua dầu Iran, Bắc Kinh được cho là đã yêu cầu các doanh nghiệp không tuân thủ biện pháp này.
Với ông Tập, mục tiêu sâu xa hơn còn là định hình lại cách Mỹ nhìn nhận Trung Quốc.
“Nếu Tổng thống Mỹ là lãnh đạo của thế giới tự do và Chủ tịch Trung Quốc được xem là ngang hàng, điều đó có nghĩa ông Tập cũng phải là một lãnh đạo tầm cỡ toàn cầu”, bà Yun Sun, giám đốc chương trình Trung Quốc tại Trung tâm Stimson, Mỹ, nói.
Giới phân tích nhận định Đài Loan tiếp tục là vấn đề nhạy cảm nhất trong quan hệ song phương. Truyền thông Mỹ cho biết chính quyền ông Trump đã trì hoãn công bố gói bán vũ khí trị giá 13 tỷ USD cho Đài Loan nhằm tránh làm Trung Quốc phẫn nộ trước hội nghị thượng đỉnh.
Phát biểu hồi đầu tuần này, ông Trump để ngỏ khả năng thảo luận với ông Tập về vấn đề Mỹ bán vũ khí cho đảo Đài Loan. “Chủ tịch Tập muốn chúng tôi không làm vậy và tôi sẽ thảo luận điều đó”, ông nói với các phóng viên.
Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng hai bên khó đạt được bất kỳ thỏa thuận mang tính bước ngoặt nào về Đài Loan hoặc cấu trúc quan hệ song phương. Thay vào đó, kết quả thực tế hơn có thể chỉ là nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng và duy trì trạng thái ổn định trong ngắn hạn.
Với Tổng thống Trump, điều đó có thể giúp ông đạt thêm một số kết quả cụ thể về thương mại và đối ngoại nhằm hạ nhiệt áp lực từ dư luận trong nước với tình hình kinh tế và chiến sự Iran. Với Chủ tịch Tập, ổn định quan hệ với Washington sẽ giúp Trung Quốc tránh thêm cú sốc kinh tế và có thêm thời gian chuẩn bị cho cuộc cạnh tranh lâu dài giữa hai siêu cường.
Và để tạo thuận lợi cho ổn định mối quan hệ như vậy, Trung Quốc có thể cam kết mua thêm máy bay Boeing, đậu nành và thịt bò Mỹ. “Với Trung Quốc, đây là cái giá hoàn toàn phù hợp để đổi lấy sự ổn định”, bà Hsiao nói.
Theo Hãng tin Reuters, phát biểu tại Phòng Bầu dục ngày 30-4 giờ địa phương, ông Trump cho biết việc cắt giảm lực lượng tại hai quốc gia Nam Âu này là điều "có thể xảy ra", đồng thời đặt câu hỏi ngược lại rằng tại sao Mỹ không nên làm vậy.
"Ý tôi là họ không thực sự ủng hộ chúng tôi. Có thể tôi sẽ làm vậy. Tại sao lại không? Ý chẳng giúp ích gì, còn Tây Ban Nha thì rất tệ, cực kỳ tệ", ông Trump giải thích.
Tuyên bố trên được đưa ra chỉ một ngày sau khi ông Trump xác nhận chính quyền đang "nghiên cứu và xem xét" khả năng giảm quân số tại Đức - nơi hiện có hơn 36.000 binh sĩ Mỹ đồn trú, chiếm hơn một nửa lực lượng Mỹ tại châu Âu.
Theo số liệu tính đến cuối năm 2025, Mỹ có khoảng 12.662 binh sĩ tại Ý và 3.814 binh sĩ tại Tây Ban Nha.
Động thái trên phản ánh sự bất mãn ngày càng tăng của Washington đối với các đồng minh thuộc Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), khi nhiều nước không tham gia hoặc không ủng hộ chiến dịch quân sự của Mỹ - Israel nhằm vào Iran, cũng như không hỗ trợ bảo vệ hoạt động vận tải dầu qua eo biển Hormuz.
Không chỉ dừng lại ở lời chỉ trích, chính quyền ông Trump còn được cho là đang cân nhắc các biện pháp cứng rắn hơn.
Một email nội bộ của Lầu Năm Góc do Hãng tin Reuters tiết lộ cho biết Mỹ đã xây dựng các phương án "trừng phạt" những đồng minh bị cho là không hỗ trợ chiến dịch, trong đó có khả năng đình chỉ tư cách thành viên NATO của Tây Ban Nha.
Trước đó, ông Trump cũng từng đe dọa áp đặt lệnh cấm vận thương mại toàn diện đối với Madrid, sau khi nước này từ chối cho phép quân đội Mỹ sử dụng các căn cứ để phục vụ các đợt không kích Iran. Ngoài ra ông còn nhiều lần chỉ trích Tây Ban Nha vì không tăng chi tiêu quốc phòng theo kỳ vọng của Washington.
Quan hệ với Ý cũng xuất hiện rạn nứt. Trong cuộc phỏng vấn đầu tháng 4 với báo Corriere della Sera, ông Trump bất ngờ công kích Thủ tướng Giorgia Meloni, cho rằng bà "thiếu dũng khí" trong vấn đề Iran, dù trước đó hai bên được xem là có quan hệ gần gũi.
Các nước châu Âu nhìn chung đều từ chối tham gia trực tiếp vào xung đột giữa Mỹ với Iran, thay vào đó kêu gọi giải pháp ngoại giao - điều khiến ông Trump thể hiện rõ thái độ không hài lòng.
Tổng thống Trump từng cân nhắc lại vai trò của Mỹ trong NATO, gọi liên minh này là "con hổ giấy".
Trong khi đó, Ý cũng phản ứng trước các chỉ trích từ Washington. Bộ trưởng Quốc phòng Guido Crosetto cho biết Rome "không hiểu lý do" cho các phát biểu của ông Trump, nhấn mạnh dù Ý không sử dụng eo biển Hormuz nhưng vẫn đề xuất tham gia nhiệm vụ bảo vệ vận tải biển - điều mà quân đội Mỹ từng đánh giá cao.
Bộ Tư pháp Mỹ ngày 16.6 thông báo đã truy tố 5 người đàn ông liên quan âm mưu tấn công nhằm ám sát các quan chức chính phủ và các khách mời tại sự kiện UFC Freedom 250 ở Nhà Trắng hôm 14.6, theo tờ The Guardian.
Võ đài đã được dựng lên trong khuôn viên Nhà Trắng để tổ chức các trận đấu thuộc khuôn khổ Giải vô địch võ thuật tổng hợp (UFC) nhằm kỷ niệm 250 năm quốc khánh Mỹ. Tổng thống Donald Trump cùng nhiều quan chức cấp cao đã dự khán các trận đấu vào hôm 14.6, cũng là dịp sinh nhật 80 tuổi của nhà lãnh đạo, và cũng có mặt vào ngày 15.6.
FBI cho biết đã bắt giữ những đối tượng trên vào cuối tuần qua tại các bang Ohio, Missouri, Nebraska và California. Năm người này bị cáo buộc âm mưu thực hiện một vụ việc gây thương vong lớn, lên kế hoạch sử dụng máy bay không người lái (UAV) mang chất nổ để tấn công. Các bị can còn chuẩn bị dùng súng trường bắn tỉa để ám sát các mục tiêu giá trị cao trong lúc hỗn loạn.
Danh tính của các bị can đã được công bố và nhóm có độ tuổi từ 19 - 32. Trong số đó, người nhỏ tuổi nhất là Tycen Proper, sống tại thành phố Danville, bang Ohio. Hồ sơ tòa án cho thấy mẹ của thanh niên này đã gọi điện báo cảnh sát vào ngày 10.6 vì lo ngại về hành vi của con, việc người này mua súng và thiết bị liên lạc từ trên mạng.
Theo cáo trạng, Proper khai đã liên lạc với người bán từ tháng 3. Người mẹ cho biết những người đó tự xưng là cựu quân nhân và theo Cơ Đốc giáo.
Proper khai báo với cơ quan điều tra rằng thành viên của nhóm người trên mạng đó tin rằng nước Mỹ đang đi sai đường. Một số người không muốn nhìn thấy những người liên quan với tội phạm ấu dâm Jeffrey Epstein điều hành đất nước.
"Theo Proper, cuộc tấn công này được thiết kế để 'khởi động' một cuộc cách mạng tại Mỹ", cáo trạng đối với bị can nêu.
Hãng Reuters đưa tin Nga điều hàng trăm máy bay không người lái (UAV) và phóng hàng chục tên lửa vào các thành phố trên khắp Ukraine vào sáng 2.6, khiến ít nhất 18 người thiệt mạng và hơn 100 người bị thương.
Đợt tấn công vào các thành phố, bao gồm Kyiv và Dnipro, diễn ra sau những cảnh báo của Nga về các cuộc tấn công "có hệ thống" nhằm đáp trả cuộc tấn công chết người của Ukraine vào một ký túc xá ở vùng Luhansk (miền đông Ukraine nhưng đang do Nga kiểm soát) hồi tháng trước, điều mà Kyiv phủ nhận.
Đây là đợt tấn công dữ dội thứ ba vào Kyiv trong vòng chưa đầy một tháng.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết Nga đã phóng 73 tên lửa và hơn 600 UAV trong cuộc tấn công và một lần nữa kêu gọi Mỹ gửi thêm tên lửa đánh chặn Patriot để bổ sung nguồn cung đang cạn kiệt của Kyiv.
"Đây là một cuộc tấn công quy mô lớn và là một tuyên bố hoàn toàn rõ ràng từ Nga: nếu Ukraine không được bảo vệ khỏi các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo và các loại tên lửa khác, những cuộc tấn công này sẽ tiếp tục", ông Zelensky cho biết.
Điện Kremlin ngày 2.6 cho biết cuộc chiến đã thay đổi theo một kiểu mới. Sau đợt tấn công trên, Bộ Quốc phòng Nga cho hay lực lượng nước này đã đánh trúng 10 doanh nghiệp ở Kyiv. Bên cạnh đó, bộ này cho biết đã tấn công các cơ sở công nghiệp quốc phòng tại nhiều vùng khác nhau ở Ukraine.
Trang The Kyiv Independent ngày 2.6 dẫn lời Tổng thống Zelensky tuyên bố Ukraine hiện có khả năng tấn công toàn bộ hệ thống hậu cần quân sự của Moscow tại các vùng lãnh thổ bị kiểm soát, sau khi 15 nhà máy lọc dầu của Nga bị tấn công từ tháng 1 đến tháng 5 năm nay.
"Các chiến binh của chúng ta hiện có khả năng tấn công các tuyến tiếp cận hậu cần quân sự của Nga trên toàn bộ lãnh thổ bị Nga kiểm soát tạm thời. Thực tế là không còn con đường an toàn nào cho quân đối phương ở phía nam và phía đông của đất nước chúng ta nữa", ông phát biểu.
Tuyên bố của Tổng thống Zelensky được đưa ra sau khi Quân đoàn 3 của Ukraine hôm 31.5 cho biết UAV của Ukraine đã giành quyền kiểm soát các tuyến đường tiếp tế quân sự quan trọng của Nga ở các khu vực do Nga kiểm soát thuộc tỉnh Luhansk (miền đông Ukraine).
Ukraine đang mở rộng chiến dịch tấn công tầm trung, nhắm vào các mục tiêu quân sự ở độ sâu tác chiến khoảng 20 đến 300 km tính từ tiền tuyến.
Bộ Tổng tham mưu quân đội Ukraine cho biết lực lượng nước này ngày 2.6 tấn công nhà máy lọc dầu Ilsky ở vùng Krasnodar của Nga.
Nằm cách lãnh thổ do Ukraine kiểm soát khoảng 500 km, nhà máy lọc dầu này là một trong những nhà máy lớn nhất ở miền nam nước Nga, sản xuất gần 6,6 triệu tấn nhiên liệu mỗi năm.
Theo Bộ Tổng tham mưu quân đội Ukraine, vụ tấn công vào nhà máy lọc dầu đã gây ra một vụ hỏa hoạn lớn.
Giới chức Nga chưa tiết lộ hậu quả của vụ tấn công hoặc đưa ra đánh giá về thiệt hại.
Bộ Quốc phòng Nga cho biết hệ thống phòng không của họ đã đánh chặn 148 UAV trong đêm 1.6 tại 8 khu vực của Nga, cũng như trên bán đảo Crimea, biển Đen và biển Azov.
Thống đốc Alexander Khinshtein tại vùng Kursk của Nga cho biết rằng trong 24 giờ qua hệ thống phòng không của Nga đã bắn hạ 111 UAV của Ukraine tại vùng này.
Do các cuộc tấn công của lực lượng vũ trang Ukraine vào đêm 1.6 và rạng sáng 2.6, một người đàn ông 59 tuổi đã bị thương tại làng Giryi thuộc huyện Belovsky, theo ông Khinshtein.
Ukraine chưa bình luận về thông tin trên. Hai bên trước nay luôn bác bỏ mọi cáo buộc tấn công nhắm vào dân thường.
Trả lời phỏng vấn của tờ The Kyiv Independent ngày 1.6, Chánh văn phòng Tổng thống Ukraine Kyrylo Budanov cho biết việc chấm dứt chiến sự trước mùa đông năm nay là một mục tiêu khả thi.
Nhận định của ông Budanov tương tự những phát biểu gần đây của Tổng thống Zelensky. Hôm 31.5, ông Zelensky cho rằng khi Moscow mất thế chủ động trên chiến trường và Kyiv tăng cường các cuộc tấn công tầm xa vào lãnh thổ Nga, cơ hội đàm phán hòa bình hiệu quả với Moscow sẽ vẫn mở cho đến mùa đông.
Về phía Nga, hãng TASS ngày 2.6 dẫn lời phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov cho rằng cuộc xung đột ở Ukraine "có thể được giải quyết vào cuối ngày" nếu Tổng thống Zelensky "ra lệnh rút quân khỏi các vùng lãnh thổ của Nga".
"Về phần ông Zelensky và việc chấm dứt chiến sự vào cuối năm nay, chiến sự có thể kết thúc ngay trong ngày hôm nay, như chúng tôi đã nói nhiều lần. Để đạt được điều này, ông Zelensky phải ra lệnh cho lực lượng vũ trang của mình rút khỏi lãnh thổ Nga", ông Peskov phát biểu.
