Từ dịch lời nói trực tiếp trong các cuộc gọi video đến tính năng lồng tiếng tự động trên TikTok, AI đang xóa nhòa rào cản ngôn ngữ với tốc độ chưa từng có. Các công cụ của OpenAI, Meta, Google cùng nhiều hãng khác hiện có thể dịch gần như tức thì giữa hàng chục ngôn ngữ.
Vậy nếu máy móc làm điều này nhanh hơn và chính xác hơn con người, thì nhiều năm học ngoại ngữ còn có ý nghĩa gì? Câu trả lời không đơn giản như ta tưởng.
Từ trước đến nay, con người luôn chuyển giao một phần công việc nhận thức cho công cụ hỗ trợ: chữ viết giúp giảm gánh nặng ghi nhớ, máy tính bỏ túi thay thế tính nhẩm. AI cũng nằm trong dòng chảy phát triển ấy. Nhưng từ chỗ AI là công cụ hỗ trợ đến chỗ hoàn toàn phụ thuộc vào AI mà không học ngoại ngữ – đó là một sai lầm.
Trên trang The Conversation, tiến sĩ Olivia Maurice và phó giáo sư Mark Antoniou (cùng thuộc Đại học Tây Sydney) chỉ ra rằng chính nỗ lực mới là yếu tố then chốt trong quá trình học ngoại ngữ.
Khi người học vật lộn với ngữ pháp, tìm kiếm từ ngữ phù hợp hay xây dựng ý nghĩa giữa nhiều ngôn ngữ, các mạng lưới thần kinh liên quan đến trí nhớ, sự tập trung và nhận thức được kích hoạt. Theo thời gian, điều này giúp kiến thức được khắc sâu hơn nhiều so với việc tiếp xúc thụ động.
Các nhà tâm lý học gọi đây là “những khó khăn đáng mong muốn” – những thử thách tuy khiến việc học có vẻ kém hiệu quả trước mắt, nhưng lại củng cố trí nhớ dài hạn và tạo nền tảng hiểu biết vững chắc hơn.
Sự vận động trí óc bền bỉ đó còn góp phần tạo nên “khả năng phục hồi nhận thức” – năng lực giúp não bộ duy trì hoạt động khi con người già đi. Não bộ của người đa ngôn ngữ phải liên tục xử lý, theo dõi ngữ cảnh và thích nghi linh hoạt giữa các ngôn ngữ.
Các nghiên cứu cũng chỉ ra mối liên hệ giữa việc sử dụng nhiều ngôn ngữ với thời điểm khởi phát bệnh Alzheimer muộn hơn và quá trình lão hóa tích cực hơn. Nhìn chung, sử dụng nhiều ngôn ngữ trong thời gian dài dường như là một dạng rèn luyện trí não mà tác động của nó được tích lũy suốt cả đời.
AI dịch thuật vượt trội ở tốc độ và khả năng tiếp cận, nhưng nó vận hành dựa trên nhận dạng khuôn mẫu, chứ không phải sự thấu hiểu được hình thành từ trải nghiệm sống. AI vẫn gặp khó khăn với ngữ cảnh văn hóa, sắc thái ngôn ngữ, sự hài hước hay những tầng ý nghĩa gắn với cảm xúc – đặc biệt với các ngôn ngữ ít dữ liệu huấn luyện.
Ở trạng thái tốt nhất, AI chỉ nắm bắt được lớp nghĩa “từ vựng” của ngôn ngữ, trong khi bỏ lỡ hoàn toàn khía cạnh xã hội.
Hãy nhớ lại cảnh phim trong bộ phim hài lãng mạn Love Actually: nhân vật Jamie (do diễn viên Colin Firth thủ vai) vụng về nhưng chân thành cầu hôn Aurelia bằng thứ tiếng Bồ Đào Nha ngập ngừng. Khoảnh khắc ấy xúc động chính bởi nỗ lực, sự dễ tổn thương và thành ý chứa trong những lời nói chưa hoàn hảo. Nếu thay bằng phần mềm dịch theo thời gian thực, thứ còn lại chỉ là thông tin chứ không còn là biểu đạt cảm xúc.
Trên báo The Guardian, ông Diego Marani – tiểu thuyết gia người Ý, nguyên phiên dịch viên tại Ủy ban châu Âu – nhấn mạnh rằng dù các hệ thống AI được cung cấp đầy đủ thông tin về một quốc gia và nền văn hóa của nước đó, chúng vẫn luôn thiếu khả năng đánh giá hoàn cảnh thực tế. Không có gì bảo đảm AI sẽ không mắc sai sót.
Năm 2019, nhân viên tại một trung tâm giam giữ của Cơ quan Thực thi di trú và Hải quan Mỹ (ICE) đã sử dụng AI để xử lý hồ sơ xin tị nạn. Nhưng công cụ dịch giọng nói này không thể hiểu được giọng địa phương của người nộp đơn, khiến đương sự bị giam giữ suốt sáu tháng trong tình trạng gần như không thể giao tiếp hay được thấu hiểu bởi bất kỳ ai.
Học một ngôn ngữ không chỉ là biết dịch – mà là hiểu cách người khác suy nghĩ, hệ giá trị của họ, ý nghĩa được hình thành từ bối cảnh và lịch sử. Sự hiểu biết văn hóa ấy chỉ có thể phát triển qua tương tác và trải nghiệm trực tiếp, và đó là điều con người không thể giao phó cho máy móc.
AI chắc chắn sẽ tiếp tục thay đổi cách học ngôn ngữ: cá nhân hóa việc giảng dạy, giảm rào cản, cung cấp phản hồi trên quy mô lớn. Nhưng quá trình nhận thức và trải nghiệm văn hóa đến từ việc tự mình học một ngôn ngữ – đó là điều AI không thể thay thế.
Theo Thanh Niên thống kê tới trưa nay (8.7), 107 cơ sở giáo dục đại học (ĐH) trên cả nước đã chính thức công bố ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào (điểm sàn) ở các phương thức xét tuyển, như dùng kết quả từ kỳ thi tốt nghiệp THPT, học bạ, kỳ thi riêng do trường ĐH tổ chức hay kết hợp nhiều đầu điểm.
Trong số đó, 37 trường có ngành lấy từ 15 điểm trở lên, chiếm khoảng 35%, hầu hết là trường tư thục hoặc trường ở các tỉnh, thành khác ngoài Hà Nội, TP.HCM. Mức 15 điểm cũng là yêu cầu bắt buộc nếu thí sinh muốn xét vào ĐH, theo quy chế tuyển sinh năm 2026 của Bộ GD-ĐT.
Hướng đi cho thí sinh dưới 15 điểm
Song song đó, khoảng 32% - tương đương 34 đơn vị - có ngành xét từ 20 điểm trở lên. Một số cái tên "hot" thậm chí có ngành lấy 22 điểm trở lên, như ĐH Kinh tế quốc dân; Trường ĐH Công nghệ và Trường ĐH Khoa học tự nhiên thuộc ĐH Quốc gia Hà Nội; Trường ĐH Ngoại thương; Trường ĐH Khoa học tự nhiên, ĐH Quốc gia TP.HCM...
Cá biệt, các chương trình đào tạo tài năng tại Trường ĐH Khoa học tự nhiên, ĐH Quốc gia Hà Nội và xét tổ hợp D01, D02 với ứng viên nữ tại Học viện Khoa học quân sự đang dẫn đầu cả nước về điểm sàn - ở mức 25.
Tính theo lĩnh vực, nhiều chương trình đào tạo liên quan đến công nghệ thuộc nhóm STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học) thường có mức điểm sàn dẫn đầu, chẳng hạn như ĐH Thái Nguyên lấy điểm quanh mức 22,5-23 ở các ngành bán dẫn, trong khi ĐH Phenikaa (Hà Nội) lấy 24 điểm ở ngành khoa học máy tính, khoa học và công nghệ bán dẫn - hơn 2 điểm so với các chương trình còn lại.
Mức sàn 24 điểm cũng xuất hiện ở nhóm ngành công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo... của Trường ĐH Công nghệ (ĐH Quốc gia Hà Nội), hoặc thiết kế vi mạch, công nghệ bán dẫn... của Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM).
Một số chương trình đào tạo ngoài nhóm STEM cũng lấy mức điểm sàn cao là logistics và quản lý chuỗi cung ứng, truyền thông đa phương tiện...
Dự báo điểm chuẩn ĐH 2026
Bên dưới là điểm sàn của các cơ sở giáo dục ĐH theo hai phương thức, gồm xét tuyển dựa trên điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2026 (thang 30) và dựa trên nhiều đầu điểm (thang 100, áp dụng ở một số trường như Kinh tế TP.HCM, Bách khoa TP.HCM...). Thí sinh xem thông tin chi tiết các mức điểm sàn trong danh sách dưới đây.
Riêng với khối ngành sức khỏe, sư phạm và pháp luật ở các trường, điểm sàn dựa trên mức Bộ GD-ĐT dự kiến công bố vào hôm nay (8.7). Tuy nhiên, một số trường trước đó cũng thông báo mức điểm sàn nhận hồ sơ ứng tuyển ở các ngành này.
** Thanh Niên sẽ liên tục cập nhật điểm sàn của các trường ĐH.
Ngoài ra, thí sinh có thể truy cập trang Tra cứu điểm thi của Thanh Niên để theo dõi thêm thông tin phổ điểm các môn thi tốt nghiệp THPT, phổ điểm tổ hợp cùng điểm trung bình ở các tỉnh, thành.
Bộ GD-ĐT lưu ý sau khi hoàn thành đăng ký nguyện vọng, thí sinh cần nộp lệ phí xét tuyển trực tuyến trong khoảng thời gian từ 15.7 tới 17 giờ ngày 21.7. Đồng thời, thí sinh phải xác nhận nhập học trực tuyến đợt 1 trên hệ thống của Bộ GD-ĐT trước 17 giờ 21.8 sau khi biết điểm chuẩn.
Nội dung nằm trong chỉ thị của Thủ tướng ngày 18/5 về việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học, giáo dục nghề nghiệp năm 2026.
Thủ tướng đánh giá kỳ thi những năm qua ngày càng nghiêm túc, cơ bản đáp ứng được mục tiêu đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông và yêu cầu tuyển sinh, nhưng vẫn còn hạn chế. Cụ thể, với tuyển sinh có hiện tượng tuyển vượt quá quy định đảm bảo chất lượng. Việc quy đổi điểm ở một số trường còn bất hợp lý.
Người đứng đầu Chính phủ yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo, các tỉnh, thành có kế hoạch, phương án tổ chức kỳ thi, tuyển sinh và phân công nhiệm vụ theo tinh thần đảm bảo 6 rõ: rõ người, rõ việc, thời gian, trách nhiệm, sản phẩm và thẩm quyền để lãnh đạo.
Việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT cần giảm áp lực, chi phí, đảm bảo độ tin cậy để các trường đại học, cao đẳng sử dụng trong tuyển sinh. Bộ Giáo dục và Đào tạo phải xây dựng đề thi đảm bảo chất lượng, bảo mật, có độ phân hóa phù hợp. Đồng thời, Bộ chỉ đạo các cơ sở đào tạo công bố phương thức và tuyển sinh bảo đảm thống nhất, công bằng, khách quan theo hướng đánh giá đúng năng lực của người học, bảo đảm kiểm soát thống nhất chất lượng đầu vào, góp phần đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và mục tiêu tăng trưởng kinh tế "2 con số".
Trước đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố một số thay đổi trong tuyển sinh nhằm tăng chất lượng đầu vào. Như với xét học bạ, các trường cần lấy điểm trung bình chung 6 học kỳ của tối thiểu ba môn, bắt buộc có Toán hoặc Văn với trọng số tính điểm xét không thấp hơn 10/30. Đồng thời, thí sinh phải có tổng điểm ba môn thi tốt nghiệp (theo tổ hợp hoặc Toán, Văn và một môn khác) tối thiểu là 15/30. Năm ngoái, Bộ chỉ yêu cầu xét điểm cả năm lớp 12 với trọng số tối thiểu 25%.
Bộ cũng siết việc xét điểm cộng và quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ. Trong đó, điểm khuyến khích với chứng chỉ quốc tế tối đa là 1,5, giảm một nửa so với năm ngoái. Nếu quy đổi chứng chỉ, các trường phải có tối thiểu 5 mức điểm chênh lệch, đã quy đổi thì không cộng điểm khuyến khích.
Ngoài ra, Bộ siết số lượng nguyện vọng của thí sinh (còn 15 thay vì không giới hạn), số phương thức xét tuyển của các trường (tối đa 5).
Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay diễn ra ngày 11-12/6. Thí sinh biết điểm vào ngày 1/7 và đăng ký, điều chỉnh nguyện vọng đại học từ ngày 2/7 đến 17h ngày 14/7. Thí sinh biết kết quả đỗ - trượt từ 17h ngày 9/8 đến 13/8.
Dựa trên chỉ tiêu và số lượng nguyện vọng 1 của từng trường, phụ huynh, học sinh có thể điều chỉnh nguyện vọng lớp 10 từ nay đến 17h ngày 8/5.
Năm nay, TP HCM có hơn 169.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng gần 43.000 so với năm ngoái. Khoảng 70% trong số này có suất vào lớp 10 công lập.
Kỳ thi vào lớp 10 dự kiến vào ngày 1-2/6 với ba môn Toán, Văn, Ngoại ngữ (chủ yếu Tiếng Anh). Nhóm có nguyện vọng vào trường chuyên sẽ làm bài môn chuyên tương ứng. Riêng ở xã đảo Thạnh An, đặc khu Côn Đảo, các trường xét tuyển vào lớp 10 bằng học bạ.
