Đây không phải chuyến đi ngoại giao thông thường, mà là hội nghị thượng đỉnh doanh nhân quy mô lớn nhất lịch sử.
Chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên sau chín năm vắng bóng của ông Trump mang một diện mạo hoàn toàn khác biệt.
Cùng lên chuyên cơ với ông là CEO Tim Cook của Apple, CEO Elon Musk của Tesla và CEO Jensen Huang của Nvidia – ba người đang nắm những đòn bẩy định hình nền kinh tế số toàn cầu – cùng 14 lãnh đạo tập đoàn hàng đầu khác.
Thông điệp từ danh sách tháp tùng ấy đã rõ trước khi máy bay hạ cánh: đây là chuyến đi của một doanh nhân ngồi vào ghế tổng thống, người tin rằng mọi vấn đề của thế giới, suy cho cùng, đều có thể quy về một bảng cân đối kế toán.
Trong giới ngoại giao, người ta hay dùng ẩn dụ bàn cờ để mô tả các cuộc gặp thượng đỉnh. Nhưng ông Trump mang đến Bắc Kinh một từ vựng khác: không phải một mà ba chữ B cùng lúc – Boeing, Beans (đậu tương) và Beef (thịt bò).
Nghe có vẻ đơn giản, nhưng đây chính xác là những gì ông muốn đặt lên bàn đàm phán. Trung Quốc mua máy bay Boeing để giải cứu ngành hàng không Mỹ đang chật vật cạnh tranh với Airbus; Trung Quốc mở cửa thị trường cho đậu tương và thịt bò Mỹ để xoa dịu nông dân vùng phía Tây – cử tri cốt lõi của ông.
Ba chữ B tuy thô mộc nhưng lại chính là ngôn ngữ mà ông Trump nói thành thạo nhất: ngôn ngữ của giao dịch, của trao đổi, của cân bằng ngay tức khắc trên sổ cái thương mại.
Ông không đến Bắc Kinh để bàn về giá trị phổ quát hay trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Ông đến để yêu cầu Trung Quốc mở cửa thị trường, mua hàng Mỹ và chia sẻ gánh nặng thâm hụt thương mại đang đè lên vai người lao động Mỹ.
Nhưng bên dưới ba chữ B giản dị đó là một tầng cấu trúc phức tạp hơn nhiều – và CEO Jensen Huang chính là người mang tầng đó lên máy bay vào phút chót.
Không có gì tình cờ trong chính trị. Việc ông Jensen Huang – CEO của Nvidia, kiến trúc sư của hạ tầng AI toàn cầu – được bổ sung vào danh sách hành khách của “Không lực Một” ngay sát giờ khởi hành là một tín hiệu có tính toán chi li.
Nvidia đang ở tâm điểm của cuộc xung đột công nghệ lớn nhất thế kỷ này. Chính quyền Biden trước đó đã ban hành lệnh kiểm soát xuất khẩu chip AI sang Trung Quốc – đòn hạn chế mà Bắc Kinh coi là vũ khí kinh tế, còn Washington gọi là biện pháp an ninh quốc gia. Nvidia mất đi một thị trường khổng lồ; Trung Quốc mất nguồn chip để nuôi tham vọng AI. Cả hai đều đang chịu tổn thất.
Ông Trump không tin vào những lệnh cấm vận dài hơi. Ông tin vào những thỏa thuận cụ thể. Sự hiện diện của ông Jensen Huang gửi đi một thông điệp rõ ràng: vấn đề chip sẽ nằm trên bàn đàm phán ở Bắc Kinh.
Câu hỏi không phải là Mỹ có bán chip AI cho Trung Quốc hay không, mà là bán cái gì, bán như thế nào và đổi lấy điều gì. Đây không còn là ngoại giao công nghệ – đây là mặc cả công nghệ, và ông Trump là người có thiên bẩm về mặc cả.
Trọng lực thực sự đang kéo “Không lực Một” về phía Bắc Kinh không chỉ là chip, không chỉ là đậu tương hay những chiếc Boeing chờ giao hàng.
Apple muốn ổn định chuỗi cung ứng đang bị kéo căng giữa áp lực đa dạng hóa sang Ấn Độ, Đông Nam Á và thực tế rằng không nhà máy nào trên thế giới có thể thay thế hệ sinh thái sản xuất tích hợp mà Trung Quốc đã mất mấy thập kỷ xây dựng.
Tesla muốn bảo vệ thị phần xe điện tại thị trường tiêu dùng lớn nhất hành tinh trước sức ép ngày càng mạnh từ các đối thủ như BYD. Còn Nvidia muốn biết liệu cánh cửa thị trường AI Trung Quốc – trị giá ước tính hàng chục tỉ USD – có được hé mở trở lại hay không.
Ba kỳ vọng lớn – khôi phục chuỗi cung ứng, mở cửa thị trường AI, duy trì đầu tư tại Trung Quốc – mới là trọng lực thực sự của chuyến đi này.
Và ông Trump, người hiểu ngôn ngữ của khu vực tư nhân hơn bất kỳ tổng thống nào trước ông, đã biến một chuyến thăm ngoại giao thành hội nghị thượng đỉnh doanh nhân quy mô lớn nhất lịch sử.
Bộ trưởng Quốc phòng Israel là ông Israel Katz viết trên mạng xã hội X rằng "chỉ huy cánh vũ trang của tổ chức Hamas ở Gaza đã bị tiêu diệt hôm qua", theo AFP.
Giới chức y tế Gaza thông báo các cuộc không kích mới của Israel đã giết chết ít nhất 7 người trong ngày 26.5.
Sau khi thông báo về cuộc tấn công hôm 26.5, Bộ trưởng Katz và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đưa ra một tuyên bố chung rằng ông Odeh "đứng đầu tình báo Hamas trong vụ tấn công ngày 7.10.2023 và được bổ nhiệm cách đây khoảng một tuần làm người kế nhiệm ông Ezzedine al-Haddad". Ông Haddad đã thiệt mạng trong một cuộc tấn công của Israel vào ngày 15.5 khi đang nắm vai trò thủ lĩnh cánh vũ trang Hamas.
Hiện chưa có thông tin phản ứng từ Hamas, theo AFP.
Sau vụ tấn công của Hamas vào Israel ngày 7.10.2023, ông Netanyahu cam kết sẽ nhắm mục tiêu và loại bỏ những kẻ cầm đầu. Vụ tấn công đó đã khiến 1.221 người thiệt mạng, theo thống kê của AFP dựa trên số liệu chính thức của Israel.
Các cuộc tấn công trả đũa của Israel ở Dải Gaza đã khiến ít nhất 72.803 người thiệt mạng, theo Cơ quan Y tế Gaza.
Bộ Ngoại giao Iran ngày 26.5 nói rằng các cuộc tấn công của Mỹ tại tỉnh Hormozgan thuộc miền nam Iran là "sự vi phạm nghiêm trọng" thỏa thuận ngừng bắn mong manh đã được duy trì gần 7 tuần, theo Reuters.
Trước đó cùng ngày, quân đội Mỹ tuyên bố các cuộc tấn công của họ mang tính chất phòng thủ, nhắm vào các địa điểm phóng tên lửa và các tàu đang cố gắng rải thủy lôi ở eo biển Hormuz.
Sau các cuộc tấn công mới, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói với các phóng viên rằng eo biển Hormuz phải được mở lại "bằng cách này hay cách khác".
Ông Rubio còn nói có thể mất vài ngày để đàm phán một thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc xung đột, sau khi cả hai bên trước đó đã cho thấy tiến triển trong một thỏa thuận ban đầu nhằm chấm dứt các hành động thù địch và nối lại hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz.
Sự việc xảy ra tối 19/4, khi khu trục hạm USS Zumwalt đang neo đậu tại thành phố Pascagoula thuộc bang Mississippi của Mỹ, nhưng thông tin chỉ được hải quân Mỹ công bố ngày 22/4. Đám cháy khiến ba thủy thủ bị thương, trong đó một người phải nhập viện và đang trong tình trạng ổn định.
Hải quân Mỹ đang điều tra nguyên nhân và đánh giá mức độ ảnh hưởng đến tàu Zumwalt.
Sự cố xảy ra trong lúc khu trục hạm Zumwalt đang trong quá trình thử nghiệm sau khi hiện đại hóa tại nhà máy của hãng Huntington Ingalls (HII). Dự án bắt đầu từ tháng 8/2023, trong đó pháo tầm xa AGS cỡ nòng 155 mm sẽ được thay bằng loạt ống phóng tên lửa siêu vượt âm C-HGB.
Tháng 12/2024, tàu Zumwalt rời ụ nổi và bước vào giai đoạn tiếp theo để chuẩn bị quay lại hoạt động. Chiến hạm ra biển lần đầu hôm 15/1, sau hơn hai năm nằm xưởng.
USS Zumwalt là chiếc đầu tiên của lớp tàu cùng tên, được coi là một trong những dự án quân sự tốn kém nhất lịch sử Mỹ, nhưng gây thất vọng với hàng loạt lỗi thiết kế, đội giá và chậm tiến độ.
Quốc hội Mỹ đã cắt giảm số lượng đặt mua từ 32 xuống chỉ còn 3 tàu, trong đó USS Zumwalt và USS Michael Monsoor đã đưa vào biên chế, còn USS Lyndon B. Johnson hạ thủy từ năm 2019 và đang trong giai đoạn thử nghiệm.
Văn phòng Kiểm toán Chính phủ Mỹ hồi tháng 9/2020 cho biết mỗi tàu lớp Zumwalt có giá hơn 9 tỷ USD, bao gồm cả chi phí nghiên cứu phát triển, so với mức giá dự kiến 1,3 tỷ USD/chiếc hồi năm 1998. Cơ quan này đánh giá lớp Zumwalt chỉ có thể đạt khả năng làm nhiệm vụ đầy đủ sớm nhất là sau năm 2025.
Hải quân Mỹ ban đầu định sử dụng lớp Zumwalt để tấn công các mục tiêu ven biển bằng pháo AGS. Đây là loại pháo lớn nhất được Mỹ chế tạo và trang bị cho chiến hạm từ sau Thế chiến II, có thể bắn 10 phát đạn mỗi phút nhằm vào mục tiêu cách vị trí khai hỏa hơn 150 km.
Tuy nhiên, mỗi quả đạn pháo dẫn đường tầm xa (LRLAP) cho AGS có trị giá gần một triệu USD, khiến hải quân Mỹ phải từ bỏ kế hoạch mua đạn và loay hoay tìm cách thay đổi cấu hình vũ khí cho lớp Zumwalt. Hải quân Mỹ cuối năm 2021 thông báo sẽ hoán cải tàu khu trục lớp Zumwalt, loại bỏ AGS để trang bị tên lửa siêu vượt âm tầm xa IRCPS.
Theo Hãng tin Reuters ngày 2-5, sắc lệnh hành pháp mới cho phép Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt lên các cá nhân, tổ chức và bên liên quan bị cho là hỗ trợ bộ máy an ninh Cuba, hoặc dính líu đến hoạt động tham nhũng và vi phạm nhân quyền nghiêm trọng.
Đáng chú ý, phạm vi áp dụng có thể mở rộng tới "bất kỳ cá nhân nước ngoài nào" hoạt động trong các lĩnh vực chủ chốt của nền kinh tế Cuba như năng lượng, quốc phòng, khai khoáng, tài chính hay an ninh.
Sắc lệnh cũng cho phép triển khai các biện pháp trừng phạt thứ cấp, nhằm vào những tổ chức hoặc cá nhân thực hiện hoặc tạo điều kiện cho các giao dịch với các đối tượng bị liệt kê.
Phản ứng trước động thái này, Ngoại trưởng Cuba Bruno Rodriguez lên tiếng phản đối, cho rằng các biện pháp của Mỹ là "cưỡng ép đơn phương", vi phạm Hiến chương Liên hợp quốc và nhằm áp đặt "trừng phạt tập thể" lên người dân Cuba.
Ông khẳng định Washington "không có quyền" áp đặt các biện pháp như vậy đối với Cuba hay các bên thứ ba, gọi các lệnh trừng phạt là "phi pháp" và "lạm dụng".
"Những điều đó sẽ không làm chúng tôi sợ hãi", ông Rodriguez viết trên mạng xã hội.
Các biện pháp trừng phạt của Washington được công bố đúng dịp Cuba tổ chức Ngày Quốc tế Lao động 1-5, khi nhiều người dân Havana xuống đường tuần hành tới Đại sứ quán Mỹ với khẩu hiệu "Bảo vệ Tổ quốc".
Cuộc tuần hành do Chủ tịch Miguel Diaz-Canel và cựu lãnh đạo Raul Castro dẫn đầu, thể hiện sự phản đối mạnh mẽ đối với chính sách của Mỹ.
Giới chức nước này cho biết đã thu thập được hơn 6 triệu chữ ký của người dân Cuba "vì Tổ quốc và vì hòa bình" trong vòng sáu tuần qua.
Động thái trừng phạt mới của Washington diễn ra trong bối cảnh Cuba đang đối mặt với nhiều khó khăn kinh tế nghiêm trọng. Tình trạng thiếu nhiên liệu, mất điện diện rộng và khan hiếm hàng hóa ngày càng phổ biến, trong khi ngành du lịch - nguồn thu chủ lực của quốc gia - sụt giảm mạnh.
Đặc biệt, việc Mỹ siết nguồn cung dầu từ Venezuela vào đầu năm nay đã làm trầm trọng thêm khủng hoảng năng lượng trên đảo.
Theo giới chức Washington, sắc lệnh mới nhất này cũng mang thông điệp cảnh báo ngầm tới Cuba, khi cáo buộc chính phủ nước này có liên hệ với Iran và các nhóm vũ trang như Hezbollah, đồng thời tạo điều kiện cho các hoạt động bị coi là thù địch gần lãnh thổ Mỹ.
