Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho thấy thông điệp rất rõ là giáo dục đại học và khoa học công nghệ đang được đặt vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia. Đây không chỉ là định hướng chính trị mà còn là “mệnh lệnh hành động” đối với các trường đại học trong giai đoạn tới.
Trong nhiều năm, các trường đại học thường được nhìn nhận chủ yếu với vai trò đào tạo nhân lực. Tuy nhiên, tinh thần của các nghị quyết mới cho thấy kỳ vọng đã thay đổi căn bản: đại học phải trở thành trung tâm sáng tạo tri thức, làm chủ công nghệ lõi, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và góp phần giải quyết các bài toán phát triển của đất nước.
Người đứng đầu Đảng và Nhà nước cũng nhấn mạnh “vấn đề quyết định hiện nay là hành động”. Điều này phản ánh thực tế Việt Nam hiện không thiếu chủ trương hay quyết sách chiến lược.
Thách thức lớn nhất nằm ở năng lực triển khai, làm sao để các nghị quyết đi vào thực tiễn, tạo ra sản phẩm khoa học công nghệ, mô hình đào tạo mới và giá trị thực sự cho xã hội.
Với các trường đại học, điều đó đòi hỏi sự thay đổi mạnh mẽ từ tư duy quản trị đến mô hình hoạt động. Chương trình đào tạo phải gắn hơn với nhu cầu phát triển quốc gia và doanh nghiệp; nghiên cứu khoa học phải hướng tới ứng dụng và thương mại hóa.
Đồng thời cần hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo kết nối “ba nhà” (nhà trường – doanh nghiệp – Nhà nước). Qua đó phát huy tối đa nguồn lực tri thức phục vụ sự nghiệp phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước có ý nghĩa tạo động lực lớn cho hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.
Các trường tốp đầu như Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia TP.HCM nếu hành động nhanh có thể trở thành “đầu tàu” trong thu hút nhân tài quốc tế, xây dựng trung tâm nghiên cứu mạnh và mở rộng hợp tác sâu với doanh nghiệp.
Tuy nhiên câu hỏi đặt ra là liệu mục tiêu này có khả thi khi hệ thống giáo dục đại học Việt Nam vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế về quản trị, tư duy và nguồn lực.
Thực tế cho thấy không ít cơ sở đào tạo vẫn vận hành theo mô hình quản trị nặng tính hành chính, chương trình đào tạo chậm cập nhật, giảng viên thiếu động lực cho nghiên cứu ứng dụng, nhiều trường ưu tiên sự an toàn hơn là chấp nhận rủi ro để đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh đó, nguồn lực dành cho khoa học – công nghệ còn hạn chế. Ngân sách nghiên cứu thấp, cơ sở vật chất lạc hậu, đội ngũ giảng viên phải kiêm nhiệm nhiều công việc, số lượng công bố quốc tế chất lượng cao chưa nhiều. Hệ thống với hơn 240 trường đại học cũng dẫn đến tình trạng đầu tư dàn trải.
Khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp vẫn là điểm nghẽn lớn. Số lượng nghiên cứu được chuyển giao vào thực tiễn còn ít, nhiều sinh viên sau tốt nghiệp thiếu kỹ năng thực hành và trải nghiệm dự án thực tế trong các lĩnh vực như IoT, bảo trì dự đoán hay học tập theo dự án.
Điều quan trọng là đổi mới quản trị đại học, lựa chọn đội ngũ lãnh đạo có năng lực, giảm can thiệp hành chính, trao quyền tự chủ thực chất, cho phép tuyển dụng nhân tài quốc tế, xây dựng cơ chế trả lương theo hiệu quả nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.
Cần tập trung nguồn lực, ưu tiên đầu tư chiều sâu cho khoảng 10 – 15 trường đại học mũi nhọn thay vì dàn trải. Đồng thời, tăng cường liên kết doanh nghiệp trong hoạt động R&D để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra đúng “điểm nghẽn cốt lõi” của sự phát triển quốc gia khi khoảng cách giàu nghèo giữa các quốc gia hiện không còn chủ yếu nằm ở tài nguyên thiên nhiên hay lao động giá rẻ, mà nằm ở năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Một quốc gia chậm đổi mới sẽ không chỉ tụt hậu về kinh tế, mà còn suy giảm năng lực cạnh tranh, lệ thuộc vào công nghệ bên ngoài và đánh mất quyền chủ động trong quá trình phát triển.
Tôi thấy nhận định này đặc biệt có ý nghĩa vì đại học không chỉ là nơi đào tạo nhân lực mà còn là trung tâm sản sinh tri thức, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ cho xã hội. Nếu chỉ dừng ở truyền thụ kiến thức mà không thúc đẩy nghiên cứu, sáng tạo và tư duy đổi mới, chúng ta sẽ khó tạo ra đội ngũ đủ năng lực dẫn dắt nền kinh tế tri thức.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học và chuyển đổi số đang thay đổi cấu trúc toàn cầu, yêu cầu đặt ra là các trường đại học phải chuyển mạnh từ “dạy những gì mình có” sang “đào tạo những gì đất nước cần và tương lai đòi hỏi”.
Điều đó đòi hỏi đầu tư lớn hơn cho nghiên cứu, tăng quyền tự chủ đại học, thu hút nhân tài và thúc đẩy hợp tác quốc tế. Đại học phải là trung tâm nghiên cứu lõi và phát triển công nghệ chuyên sâu của đất nước.
Lịch sử cho thấy không có quốc gia phát triển bền vững nào đứng ngoài khoa học và công nghệ. Vì vậy, phát triển tri thức, đổi mới sáng tạo và giáo dục đại học chính là con đường ngắn nhất để Việt Nam nâng cao vị thế quốc gia và tránh nguy cơ tụt hậu trong kỷ nguyên cạnh tranh toàn cầu.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, thông tư mới được ban hành nhằm đổi mới căn bản công tác kiểm định chất lượng, chuyển từ cách tiếp cận "đạt chuẩn" sang "cải tiến chất lượng liên tục", tiệm cận các chuẩn mực khu vực và quốc tế, qua đó nâng cao chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh của hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.
Thông tư mới đã rút gọn bộ tiêu chuẩn đánh giá từ 25 tiêu chuẩn, 111 tiêu chí xuống còn 15 tiêu chuẩn và 60 tiêu chí, được cấu trúc theo ba nhóm chính gồm: chiến lược, hệ thống và kết quả.
Thay đổi này nhằm giảm trùng lập, tập trung vào các yêu cầu cốt lõi và phản ánh đầy đủ chu trình quản trị chất lượng của cơ sở giáo dục đại học.
Bên cạnh đó, phương thức đánh giá cũng được đổi mới theo hướng thực chất, dựa trên vận hành và hiệu quả của hệ thống bảo đảm chất lượng, thay vì chỉ dừng lại ở việc kiểm tra sự tuân thủ hồ sơ.
Thông tư xác lập rõ việc chuyển từ kiểm định dựa trên "tuân thủ quy định" sang "cải tiến chất lượng liên tục".
Theo đó, chất lượng được đánh giá không chỉ ở mức đáp ứng tiêu chuẩn tối thiểu, mà còn ở mức độ cơ sở giáo dục đạt được mục tiêu do chính mình xác lập.
Đáng chú ý, thông tư quy định ba mức đánh giá gồm: đạt, đạt có điều kiện và không đạt.
Cơ sở giáo dục đại học được đánh giá là đạt có điều kiện khi có không quá 4 tiêu chuẩn không đạt. Trong trường hợp này, cơ sở giáo dục đại học phải xây dựng và triển khai kế hoạch cải tiến chất lượng, bảo đảm hoàn thiện các nội dung không đạt trong thời gian không quá 24 tháng kể từ ngày được công nhận đạt có điều kiện, để đáp ứng điều kiện được công nhận đạt theo quy định.
Quy định mới cũng đã tăng cường yêu cầu công khai, minh bạch: các cơ sở giáo dục phải công bố báo cáo tự đánh giá và báo cáo đánh giá ngoài, nâng cao trách nhiệm giải trình trước xã hội.
Công tác hậu kiểm và cơ chế thu hồi giấy chứng nhận kiểm định cũng được bổ sung nhằm bảo đảm chất lượng được duy trì thực chất.
Theo thông tư, chu kỳ kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục đại học là 5 năm, đồng thời quy định rõ quy trình tự đánh giá, đánh giá ngoài và công nhận đạt tiêu chuẩn chất lượng.
Đây là những sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, vươn lên trong học tập, được đề cử bởi các trường THPT trên địa bàn huyện Bình Sơn (cũ). Nhiều bạn chỉ mới vừa rời ghế THPT, lần đầu đặt chân đến thành phố lớn để bắt đầu hành trình ĐH, mang theo khát khao và hy vọng vào tương lai. Mỗi suất học bổng trị giá 2 triệu đồng, 1 balo cùng với chứng nhận học bổng Nguyễn Thái Bình do Báo Thanh Niên phát động.
Quỹ học bổng Nguyễn Thái Bình được thành lập từ năm học 1990 - 1991, khởi đầu với 20 suất học bổng trị giá 180.000 đồng trao cho những học sinh và sinh viên nghèo hiếu học ở một số tỉnh, thành. Đến nay, chương trình học bổng mang tên liệt sĩ - sinh viên yêu nước, anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Thái Bình đã trở thành một trong những quỹ học bổng uy tín cả nước, mỗi năm tiếp sức cho hàng trăm tấm gương vượt khó.
Học bổng mang tên người anh hùng là nguồn động viên khích lệ tinh thần cho các thế hệ trẻ vượt lên khó khăn để chinh phục con đường tri thức. Mỗi suất học bổng được trao đi là một hạt mầm của hy vọng, gieo niềm tin để các bạn học sinh và sinh viên viết tiếp ước mơ, hiện thực hóa hoài bão tuổi trẻ.
Có mặt trong buổi trao học bổng từ sớm, Hồ Ngọc Nam, sinh viên năm 2 ngành y đa khoa, Trường ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch (TP.HCM), thấy xúc động khi gặp được nhiều đồng hương Quảng Ngãi. Đây cũng là lần đầu chàng trai quê xã Bình Sơn được tay bắt mặt mừng với nhiều đồng hương như thế ở thành phố mang tên Bác.
Xa quê vào thành phố học tập, Nam hiện thuê trọ gần trường. Ở quê, mẹ của Nam làm nghề đổ bánh tráng, còn ba thì đi biển nên thu nhập gia đình không mấy dư dả. Thế nên vào cuối năm nhất, khi đã quen với môi trường học tập mới cũng như nhịp sống thành phố, Nam đã chủ động đăng ký làm gia sư để trang trải chi phí sinh hoạt.
"Em biết đến học bổng Nguyễn Thái Bình thông qua thầy giáo ở trường THPT. Buổi gặp mặt giúp em vơi bớt nỗi nhớ quê, thấy mình không lẻ loi vì biết có nhiều cô chú, anh chị đồng hương luôn sẵn sàng giúp đỡ. Em tự hứa với bản thân và mọi người sẽ chăm chỉ học tập thật tốt", Nam nói.
Trong số 24 sinh viên nhận học bổng Nguyễn Thái Bình còn có Huỳnh Ngọc Yến Nhi, sinh viên năm nhất ngành giáo dục đặc biệt, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM. Nhi kể, từ nhỏ đến giờ, cô may mắn lớn lên trong sự quan tâm và chăm sóc không chỉ của cha mẹ mà còn của thầy cô, bạn bè lẫn mọi người xung quanh. Bởi, cô từng được nhận học bổng từ Quỹ Pacific Links, Quỹ Thiên Bút và Quỹ học bổng cựu học sinh Trần Quốc Tuấn...
"Những ân tình này, tôi không thể 'trả' liền ngay được. Đó là lý do tôi chọn học ngành giáo dục đặc biệt, một phần để đáp đền tiếp nối - tiếp tục trao đi sự tử tế mình đã nhận được cho xã hội, phần khác vì đây là ngành còn thiếu hụt rất nhiều nhân lực. Bản thân tôi mong muốn được trở thành một giáo viên hoạt động ở các trường công lập, hỗ trợ những em nhỏ có xu hướng tự kỷ, chậm nói và tăng động giảm chú ý", Nhi kể.
Đặc biệt, Nhi từng hai lần được trao học bổng Nguyễn Thái Bình của Báo Thanh Niên, một lần tại Trường THPT Kỳ Phong (Quảng Ngãi) nơi cô từng theo học, và mới nhất là lần hiện tại.
"Cả hai lần biết tin được trao học bổng Nguyễn Thái Bình, tôi đều bất ngờ và hạnh phúc vì không nghĩ mình sẽ được đề cử. Dù đã được trường miễn học phí, tôi vẫn đối diện với gánh nặng chi phí học liệu và văn phòng phẩm. Do đó, nguồn động viên từ học bổng có thể giúp tôi mua thêm giáo trình và tài liệu để chuẩn bị cho kỳ thi kết thúc học phần sắp tới", cô bộc bạch.
Nhi kể, vì gia đình gặp khó khăn tài chính, sau cô còn hai em nhỏ nên từ khi lên THPT, nữ sinh đã chọn đi làm phục vụ bàn ở quán cà phê và phụ bếp ở tiệm bánh để tự trang trải cuộc sống. Tuy vậy, cô vẫn thành công giành được một giải nhì và một giải ba học sinh giỏi môn ngữ văn cấp tỉnh, đồng thời năng nổ tham gia hoạt động Đoàn. Lên ĐH, nữ sinh cũng chăm sinh hoạt trong các hoạt động của trường và làm phụ bếp ở một nhà hàng gần chỗ trọ.
Ông Trần Đình Vĩnh (Nhà báo Quốc Vĩnh) - Chủ tịch Hội đồng hương Quảng Ngãi tại TP.HCM, chia sẻ: "Mấy năm qua, tôi nhận thấy sự kết nối của những người con Bình Sơn xa quê ngày càng nhiều, tốt hơn. Từ sự gắn bó này mà ngày càng có thêm nhiều suất học bổng cho học sinh nghèo, nhiều chương trình thiện nguyện ý nghĩa giúp đỡ bà con quê nhà".
Sáng 8-5, tại Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, lễ tổng kết và trao giải hội thi sáng tác ảnh Tuổi Xanh lần thứ XIX năm học 2025-2026 đã diễn ra với sự tham gia của gần 200 học sinh vào vòng chung kết.
Hội thi do Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM phối hợp báo Tuổi Trẻ cùng Công ty cổ phần đầu tư và phát triển giáo dục Phương Nam (SEDIDCO) và Công ty cổ phần xuất nhập khẩu Việt Hồng - nhà phân phối độc quyền Nikon tại Việt Nam - tổ chức.
Năm nay, hội thi ghi nhận hơn 40.000 tác phẩm dự thi từ học sinh THCS, THPT tại TP.HCM. Từ vòng sơ loại, ban tổ chức đã chọn gần 200 thí sinh xuất sắc bước vào vòng chung kết.
Ở bảng THPT, giải nhất thuộc về học sinh Hồ Phú Đức (lớp 11 Trường THPT Dầu Tiếng). Chia sẻ sau lễ trao giải, Phú Đức cho biết hội thi là cơ hội để học sinh được trải nghiệm thực tế, tiếp cận nhiều góc nhìn mới và học cách kể chuyện bằng hình ảnh.
"Qua cuộc thi, em học được cách quan sát nhiều hơn và cố gắng đưa cảm xúc của mình vào từng bức ảnh", Phú Đức chia sẻ.
Ở bảng THCS, giải nhất thuộc về học sinh Trần Thụy Khánh An (Trường THCS Ngô Quyền). Khánh An gửi lời cảm ơn đến thầy cô, ban tổ chức và các chuyên gia nhiếp ảnh đã đồng hành, góp ý cho thí sinh trong suốt hội thi.
"Em học được nhiều điều về bố cục, cách tìm khoảnh khắc đẹp và cách kể một câu chuyện bằng hình ảnh", Khánh An nói.
Ngoài hai giải nhất, ban tổ chức còn trao các giải nhì, giải ba và giải khuyến khích cho nhiều thí sinh ở hai bảng thi.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Bảo Quốc - Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM - cho rằng hội thi là sân chơi giúp học sinh rèn luyện khả năng quan sát, cảm nhận cuộc sống và biểu đạt suy nghĩ bằng hình ảnh.
Ông Quốc kể vui rằng tại vòng chung kết ở cảng cá Bình Châu, bản thân ông cũng thử chụp ảnh và tự chấm ảnh của mình nếu dự thi chắc sẽ được... hạng nhì. Tuy nhiên khi xem các tác phẩm của học sinh, ông cảm thấy thật sự không thể bằng các em.
"Các em rất giỏi. Có những cảnh tôi đã trực tiếp nhìn thấy ở cảng cá, nhưng qua góc máy của học sinh thì lại trở nên rất đẹp và giàu cảm xúc. Tôi rất khâm phục các em", ông Quốc chia sẻ.
Nhà báo Trương Bảo Châu - Phó tổng thư ký tòa soạn báo Tuổi Trẻ - cho biết trong nhiều năm đồng hành cùng hội thi, báo Tuổi Trẻ luôn mong muốn những tác phẩm của học sinh được lan tỏa rộng rãi đến bạn đọc cả nước thông qua các nền tảng của báo Tuổi Trẻ.
Ngoài lễ trao giải, triển lãm các tác phẩm đoạt giải cũng được tổ chức tại sảnh Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM từ ngày 4 đến 8-5, thu hút nhiều học sinh và giáo viên đến tham quan.
