Sáng 12/7, chị Nguyễn Thị Mai Hương, Điều dưỡng trưởng Khoa Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Đa khoa Đống Đa, cùng gia đình đến một quán cà phê tại khu vực Linh Đàm, Hà Nội.
Khoảng hơn 10h, khi đang ngồi ở khu vực bên ngoài, chị bất ngờ nghe tiếng người trong quán hô lớn rằng có người bị ngã. Theo phản xạ của nhân viên y tế, chị lập tức chạy vào kiểm tra.
“Tôi thấy một nam thanh niên ngoài 30 tuổi nằm bất động trên nền nhà. Toàn thân người này co cứng, sau đó xuất hiện những cơn co giật liên tục. Mọi người xung quanh đều hoảng loạn, không biết phải xử trí thế nào”, chị Hương kể.
Hơn một phút ép tim giữa quán cà phê
Sau khi tiếp cận, chị Hương nới lỏng quần áo của người bệnh, bảo vệ vùng đầu và cổ nhằm hạn chế nguy cơ chấn thương do va đập trong lúc co giật. Đồng thời, nữ điều dưỡng theo dõi sát các biểu hiện bất thường.
Khi cơn co giật kết thúc, cơ thể nam thanh niên mềm dần, chân tay duỗi thẳng, môi chuyển tím tái. Nhận thấy người bệnh có dấu hiệu thiếu oxy nghiêm trọng, chị Hương kiểm tra mạch cảnh trong khoảng 10 giây.
Không phát hiện mạch, chị xác định người bệnh đã rơi vào tình trạng ngừng tuần hoàn và lập tức tiến hành hồi sinh tim phổi. Chị cũng yêu cầu những người xung quanh gọi Trung tâm Cấp cứu 115.
Giữa không gian đông người, nữ điều dưỡng liên tục ép tim cho bệnh nhân. Sau hơn một phút, nam thanh niên bắt đầu có mạch trở lại, ho, khạc đờm dãi và dần tỉnh.
“Khi thấy người bệnh có mạch trở lại và bắt đầu có phản ứng, tôi thực sự rất mừng, lúc đó mới dám thở phào. Vì cấp cứu ở ngoài cộng đồng, không có đầy đủ thiết bị và sự hỗ trợ như trong bệnh viện nên có rất nhiều điều khiến tôi lo lắng. Trong lúc cấp cứu, tôi không kịp nghĩ gì, chỉ biết phải làm mọi cách để cứu người. Đến khi bệnh nhân tỉnh lại, tôi mới thấy nhẹ nhõm, nhưng nghĩ lại vẫn còn run”, chị Hương chia sẻ.
Sau khi tuần hoàn của người bệnh được khôi phục, chị tiếp tục theo dõi tình trạng hô hấp, ý thức và giữ đường thở thông thoáng trong thời gian chờ lực lượng cấp cứu.
Khoảng 15 phút sau, xe cấp cứu 115 cùng nhân viên y tế có mặt tại quán, tiếp tục đánh giá, xử trí và đưa nam thanh niên đến bệnh viện.
Ngăn người dân nhét đũa, thìa vào miệng bệnh nhân
Theo chị Hương, trong lúc nam thanh niên co giật, một số người tại quán định dùng đũa hoặc thìa nhét vào miệng bệnh nhân vì lo người này cắn vào lưỡi. Nữ điều dưỡng đã kịp thời ngăn cản.
Chị cho biết đây là một quan niệm sai lầm vẫn khá phổ biến trong cộng đồng. Việc cố đưa đũa, thìa hoặc các vật cứng vào miệng người đang co giật không giúp bảo vệ bệnh nhân.
Ngược lại, hành động này có thể khiến người bệnh bị gãy răng, tổn thương môi, lưỡi và khoang miệng. Vật dụng được đưa vào cũng có nguy cơ gãy, rơi vào đường thở, gây hóc hoặc làm tình trạng thiếu oxy trở nên nghiêm trọng hơn.
Người hỗ trợ cũng có thể bị bệnh nhân cắn vào tay do cơ hàm co mạnh ngoài ý muốn.
“Khi gặp người đang co giật, điều quan trọng là giữ bình tĩnh, bảo vệ họ khỏi bị va đập và chờ cơn co giật kết thúc. Không nên cố ghì giữ tay chân và tuyệt đối không đưa bất cứ vật gì vào miệng người bệnh”, chị Hương khuyến cáo.
Người xung quanh nên dọn những vật cứng, sắc nhọn ra khỏi khu vực, kê vật mềm dưới đầu nếu có thể và nới lỏng quần áo quanh cổ. Không nên bế xốc người bệnh dậy, cho uống nước, uống thuốc hoặc cố thực hiện các biện pháp dân gian trong lúc họ chưa tỉnh táo.
Co giật có thể là biểu hiện của tình trạng nguy hiểm
Theo chị Hương, co giật không chỉ xảy ra ở người mắc động kinh mà còn có thể là biểu hiện của nhiều tình trạng cấp cứu như đột quỵ, hạ đường huyết, chấn thương sọ não, rối loạn điện giải, rối loạn nhịp tim hoặc ngừng tuần hoàn.
Trong trường hợp nam thanh niên tại quán cà phê, biểu hiện co cứng và co giật ban đầu có thể khiến những người xung quanh nghĩ đến một cơn động kinh.
Tuy nhiên, sau khi cơn co giật kết thúc, người bệnh mềm người, tím tái, mất phản ứng và không còn mạch. Việc đánh giá kịp thời đã giúp chị Hương nhận biết tình trạng ngừng tuần hoàn và tiến hành ép tim ngay tại chỗ, trước khi xe cấp cứu đến.
Nữ điều dưỡng cho biết, tại bệnh viện, chị từng chứng kiến một số trường hợp người bệnh co giật kéo dài dẫn đến thiếu oxy não. Khi đó, bệnh nhân có thể phải đặt nội khí quản và thực hiện các can thiệp hồi sức chuyên sâu. Quá trình điều trị không chỉ phức tạp, tốn kém mà còn có thể ảnh hưởng đến khả năng hồi phục sau này.
Theo chị Hương, tình huống trên cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của sơ cấp cứu ban đầu trong cộng đồng. Từ thời điểm phát hiện sự cố đến khi gọi được xe cấp cứu hoặc tiếp cận nhân viên y tế chuyên môn thường mất một khoảng thời gian nhất định, trong khi những phút đầu lại có ý nghĩa quyết định đối với khả năng sống còn của người bệnh.
“Sơ cấp cứu ban đầu rất quan trọng. Nhân viên y tế không phải lúc nào cũng có thể xuất hiện ngay trong những phút đầu. Nếu người dân nhận biết đúng tình trạng ngừng tuần hoàn, gọi cấp cứu sớm và biết thực hiện hồi sinh tim phổi, cơ hội sống của bệnh nhân sẽ được cải thiện đáng kể”, chị Hương nói.
Theo nữ điều dưỡng, người dân cũng cần được trang bị kiến thức xử trí các tình huống thường gặp như điện giật, đuối nước, say nắng hoặc say nóng. Việc nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và xử trí đúng có thể giúp hạn chế biến chứng, đồng thời tạo điều kiện để người bệnh hồi phục nhanh hơn.
Trước đó, chị Hương từng hỗ trợ một người phụ nữ lớn tuổi bị say nắng và ngất ngoài ruộng. Khi được đưa về nhà chị, người này có biểu hiện đỏ mặt, huyết áp tăng cao. Nhờ được phát hiện và xử trí kịp thời, bệnh nhân ổn định và không phải nhập viện.
Từ những tình huống thực tế, chị Hương cho rằng các kỹ năng như nhận biết người mất ý thức, đánh giá hô hấp, gọi cấp cứu và ép tim ngoài lồng ngực cần được phổ biến rộng rãi tại trường học, cơ quan, khu dân cư và những địa điểm công cộng.
Tin Gốc: Dân Trí