Theo các bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai, ung thư vú ở giai đoạn đầu, bệnh thường tiến triển âm thầm, gần như không có triệu chứng rõ ràng. Nhiều người chỉ phát hiện khi khối u đã lớn hoặc di căn.
Tuy nhiên nhiều trường hợp ung thư vú được phát hiện khi khối u còn rất nhỏ, chưa gây đau hay sờ thấy bất thường nhờ chụp X-quang tuyến vú định kỳ. Theo đó tỉ lệ tử vong do ung thư vú ở phụ nữ cũng giảm 25 – 30%.
Các chuyên gia cho biết chụp X-quang tuyến vú (mammography) hiện vẫn là phương pháp sàng lọc hiệu quả nhất giúp phát hiện sớm ung thư vú, kể cả khi tổn thương mới chỉ vài milimet hoặc chưa thể sờ thấy trên lâm sàng.
Theo đó ung thư vú là kết quả của quá trình biến đổi âm thầm, kéo dài nhiều năm trong các tế bào tuyến vú.
Ban đầu, các tế bào chỉ tăng sinh bất thường, tăng sinh quá mức. Theo thời gian, khi các đột biến gene tiếp tục tích lũy, tổn thương có thể tiến triển thành ung thư tại chỗ, rồi ung thư xâm lấn, có khả năng lan rộng sang các cơ quan khác. Quá trình này chịu ảnh hưởng bởi nội tiết tố, yếu tố di truyền và môi trường sống.
Chính vì diễn tiến âm thầm nên việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi được chẩn đoán sớm, người bệnh có cơ hội điều trị hiệu quả hơn, giảm nguy cơ phải cắt bỏ toàn bộ tuyến vú, đồng thời cải thiện đáng kể chất lượng sống và tiên lượng lâu dài.
X-quang tuyến vú là kỹ thuật sử dụng tia X liều thấp để khảo sát cấu trúc mô vú. Phương pháp này có khả năng phát hiện những tổn thương rất nhỏ, đặc biệt là các vi vôi hóa, dấu hiệu sớm có thể xuất hiện trước cả khi hình thành khối u rõ rệt.
Trong thực hành, người bệnh thường được chụp hai bên vú với các tư thế tiêu chuẩn để bác sĩ đánh giá toàn diện mô tuyến và đối chiếu giữa hai bên.
Nhiều phụ nữ lo ngại việc chụp X-quang có thể gây hại do tia xạ. Tuy nhiên các chuyên gia khẳng định liều tia sử dụng trong chụp X-quang tuyến vú rất thấp và nằm trong giới hạn an toàn. Lợi ích của việc phát hiện sớm ung thư vượt trội hơn rất nhiều so với nguy cơ từ tia xạ.
Các khuyến cáo hiện đại đều cho rằng sàng lọc ung thư vú cần dựa trên phân tầng nguy cơ, thay vì áp dụng chung cho tất cả phụ nữ.
Với nhóm nguy cơ trung bình – tức không có tiền sử bản thân mắc ung thư vú, không mang đột biến gene nguy cơ cao và không có người thân gần mắc bệnh sớm – nhiều hướng dẫn hiện nay khuyến cáo nên bắt đầu chụp X-quang tuyến vú định kỳ từ 40 tuổi.
Trong khi đó nhóm nguy cơ cao như người mang đột biến BRCA1, BRCA2, có nhiều người thân mắc ung thư vú hoặc từng xạ trị vùng ngực từ trẻ… cần được theo dõi sớm hơn, thậm chí từ 25-30 tuổi.
Những trường hợp này thường được chỉ định kết hợp X-quang tuyến vú với cộng hưởng từ để tăng khả năng phát hiện tổn thương, đặc biệt ở phụ nữ trẻ có mô vú dày.
Các bác sĩ cảnh báo không ít phụ nữ chỉ đi khám khi sờ thấy khối u hoặc xuất hiện đau vú kéo dài. Tuy nhiên khi có triệu chứng rõ ràng, bệnh đôi khi đã ở giai đoạn muộn hơn.
Ngoài tầm soát định kỳ, phụ nữ cần lưu ý các dấu hiệu bất thường như sờ thấy khối cứng ở vú hoặc nách; tiết dịch bất thường ở núm vú; da vú dày lên, đỏ, lõm hoặc biến dạng; núm vú co kéo, thay đổi hình dạng
Khi xuất hiện các biểu hiện này, người bệnh cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và chụp X-quang tuyến vú kịp thời.
Ổi là loại trái cây nhiệt đới, vị ngọt, giòn dễ ăn, mang lại nhiều lợi ích sức khỏe. Không chỉ hỗ trợ tiêu hóa, tăng cường miễn dịch, ổi còn tốt cho đường huyết và mỡ máu - hai yếu tố quan trọng liên quan đến bệnh tim mạch, tiểu đường.
Hỗ trợ ổn định đường huyết
Ăn ổi thường xuyên có thể giúp ổn định đường huyết lúc đói. Hiệu quả này chủ yếu nhờ hàm lượng chất xơ dồi dào, giúp làm chậm quá trình hấp thu đường vào máu.
Nhờ vậy, ổi góp phần hạn chế các đợt tăng đường huyết đột ngột sau ăn, hỗ trợ cải thiện độ nhạy insulin theo thời gian. Ổi có chỉ số đường huyết tương đối thấp, nên ít gây biến động đường huyết so với nhiều loại trái cây ngọt khác. Đây là lựa chọn có lợi cho người tiền đái tháo đường hoặc mắc tiểu đường type 2.
Cải thiện cholesterol và mỡ máu
Không chỉ tác động đến đường huyết, ổi còn góp phần cải thiện lipid máu. Chất xơ hòa tan trong ổi đóng vai trò liên kết và loại bỏ bớt chất béo dư thừa khỏi cơ thể. Đồng thời, các chất chống oxy hóa giúp giảm viêm, stress oxy hóa - yếu tố góp phần gây rối loạn mỡ máu.
Ở một số người, ăn ổi có thể giúp tăng nhẹ HDL (cholesterol tốt), từ đó cải thiện cân bằng lipid và giảm nguy cơ xơ vữa động mạch.
Có lợi với sức khỏe tim mạch
Ổi chứa kali - khoáng chất quan trọng giúp điều hòa huyết áp. Khi kết hợp với chế độ ăn giàu chất xơ, tiêu thụ ổi thường xuyên có thể giảm cả chỉ số huyết áp tâm thu và tâm trương.
Vitamin C và các hợp chất thực vật trong ổi giúp bảo vệ thành mạch, giảm tổn thương do gốc tự do đồng thời cải thiện chức năng mạch máu. Những yếu tố này góp phần giảm nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim về lâu dài.
Tốt cho chuyển hóa
Lợi ích của ổi đến từ thành phần dinh dưỡng đa dạng và cân bằng. Trước hết, hàm lượng chất xơ cao giúp làm chậm quá trình hấp thu đường trong ruột, đồng thời hỗ trợ giảm cholesterol trong máu. Các chất chống oxy hóa như flavonoid và vitamin C có tác dụng giảm viêm, stress oxy hóa - những yếu tố liên quan đến rối loạn chuyển hóa.
Cách ăn ổi để đạt hiệu quả tối ưu
Các nghiên cứu cho thấy lợi ích rõ rệt hơn khi ăn khoảng một quả ổi cỡ vừa mỗi ngày. Thời điểm phù hợp có thể là giữa buổi sáng, buổi chiều hoặc trước bữa ăn để hỗ trợ kiểm soát cảm giác thèm ăn và ổn định đường huyết.
Ổi có thể được ăn trực tiếp, thêm vào salad hoặc xay sinh tố tùy khẩu vị. Để tăng hiệu quả dinh dưỡng, có thể kết hợp ổi với nguồn đạm hoặc chất béo lành mạnh như sữa chua hoặc các loại hạt. Quan trọng hơn, việc duy trì thói quen ăn đều đặn mỗi ngày mang lại lợi ích rõ ràng hơn so với việc chỉ sử dụng ngắt quãng.
Theo bác sĩ Trần Thị Thanh Huyền, Bệnh viện Y học cổ truyền (YHCT) Đà Nẵng, việc chủ động điều dưỡng cơ thể trong tiết Hạ chí năm 2026 (từ ngày 21.6 - 5.7) sẽ giúp chúng ta phòng tránh các hệ lụy sức khỏe nguy hiểm khi thời tiết chuyển sang giai đoạn nắng nóng cực đoan.
Theo YHCT, Hạ chí là thời điểm dương khí trong tự nhiên đạt trạng thái hưng thịnh nhất. Mùa hạ thuộc hành Hỏa, tương ứng với tạng Tâm (tim). Lúc này, hiện tượng "Dương khí xuất ngoại" diễn ra mạnh mẽ, năng lượng dồn ra bề mặt da để bài tiết mồ hôi, điều hòa thân nhiệt, vô tình làm hao tổn tân dịch và khí.
Nếu không biết cách điều dưỡng, cơ thể rất dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, suy nhược, mất ngủ, bứt rứt và dễ cáu gắt. Nguy hiểm hơn là tình trạng say nắng, say nóng, hoặc hiện tượng thấp nhiệt tích tụ gây rối loạn tiêu hóa, viêm đường tiết niệu và các bệnh lý về da như rôm sảy, mụn nhọt. Tổn thương cơ thể trong mùa hè còn tạo mầm mống cho bệnh tật bộc phát vào mùa thu đông tới.
Theo bác sĩ Huyền, nắng nóng kéo dài sẽ ép tim phải làm việc với tần suất cao hơn. Cổ nhân có câu "Tâm tĩnh tự nhiên lương", khi tâm trạng bình ổn, cơ thể sẽ dễ thích nghi với cái nóng. Do đó, việc điều hòa hơi thở, thiền, tập các bài dưỡng sinh, yoga nhẹ nhàng là rất cần thiết.
Bác sĩ Huyền cũng lưu ý một sai lầm phổ biến để giải nhiệt tức thời trong mùa hè là lạm dụng nước đá, đồ ướp lạnh hoặc ngồi điều hòa quá lâu. Thói quen này vô tình dập tắt "đốm lửa" của tỳ vị vốn đang suy yếu bên trong, dẫn đến đầy bụng, tiêu chảy và chán ăn.
Để thuận theo tự nhiên, chúng ta cần vận động điều độ, sinh hoạt tích cực; đồng thời chú trọng bù nước, sinh tân dưỡng âm do cơ thể mất nhiều mồ hôi. Kinh nghiệm "mùa hè ăn gừng, mùa đông ăn củ cải" chính là giải pháp kinh điển để làm ấm lại phần bên trong cơ thể đang bị lạnh, bảo vệ tỳ vị.
Để sống khỏe trong giai đoạn này, chuyên gia YHCT khuyến cáo người dân điều chỉnh lối sống theo 3 phương diện:
Thực dưỡng cân bằng: Ăn uống thanh đạm, dễ tiêu. Ưu tiên rau xanh, thực phẩm vị đắng như rau đắng, khổ qua, tâm sen để thanh tâm, giải nhiệt. Thêm vị chua nhẹ (chanh, sấu, tắc) giúp co nhỏ lỗ chân lông, giảm thất thoát tân dịch và kích thích ngon miệng. Kết hợp các loại rau củ tính mát như bí đao, dưa leo, củ sen và bù điện giải khi ra nhiều mồ hôi. Hạn chế tối đa đồ chiên rán, thức ăn cay nóng và rượu bia.
Sinh hoạt thuận tự nhiên: Nên ngủ muộn (tầm sau 22 - 23 giờ) và dậy sớm phù hợp với quy luật ngày dài đêm ngắn; đón ánh nắng bình minh để nạp dương khí tốt. Duy trì giấc ngủ trưa ngắn (20 - 30 phút) trong khung giờ từ 11 - 13 giờ để tạng Tâm nghỉ ngơi, giảm nguy cơ đột quỵ. Không để điều hòa chênh lệch quá 5 - 7 độ C so với ngoài trời. Tuyệt đối không tắm nước lạnh ngay khi vừa đi nắng về. Ngâm chân nước ấm trước khi ngủ để trừ thấp khí, giảm đau mỏi xương khớp.
Vận động vừa sức, tránh "Đại hãn", tức ra mồ hôi quá nhiều khi tập luyện cường độ cao sẽ làm hao tổn cả dương khí lẫn tân dịch. Tập thể thao vào sáng sớm hoặc chiều mát với các bài tập nhẹ (đi bộ, yoga, thái cực quyền) để cơ thể tiết ít mồ hôi lại.
Những thói quen ăn uống ở tuổi 50 có thể ảnh hưởng lớn đến sức khỏe khi về già. Hạn chế dùng một số loại thực phẩm ở độ tuổi này có thể giúp ích.
Thực phẩm nhiều muối
Sau tuổi 50, bạn nên giảm lượng muối tiêu thụ. Natri là yếu tố góp phần gây tăng huyết áp - tình trạng rất phổ biến ở người lớn tuổi. Giảm lượng muối khoảng một thìa cà phê mỗi ngày có thể phòng ngừa tăng huyết áp. Các thực phẩm tiềm ẩn natri nên hạn chế gồm snack mặn như khoai tây chiên, bánh quy mặn, pizza, súp đóng hộp, thực phẩm đông lạnh chế biến sẵn...
Thực phẩm giàu chất béo bão hòa
Càng lớn tuổi, hạn chế chất béo không lành mạnh càng quan trọng. Chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa - thường có trong sữa nguyên kem và thịt chế biến - có thể làm tăng nguy cơ tử vong, đặc biệt do bệnh tim mạch.
Chất béo bão hòa cũng có trong thực phẩm nguồn gốc động vật như thịt đỏ, thịt chế biến sẵn (xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội), da gia cầm, đồ chiên rán...
Thực phẩm nhiều đường bổ sung
Nữ giới nên hạn chế đường nạp vào cơ thể khoảng 25 g và nam giới là 36 g một ngày. Sau tuổi 50, ăn quá nhiều đường có thể làm tăng nguy cơ tiểu đường, bệnh tim mạch, viêm mạn tính và suy giảm nhận thức.
Các thực phẩm nên hạn chế gồm bánh ngọt, sản phẩm sữa có đường như sữa chua vị trái cây, ngũ cốc ăn sáng, đồ uống có đường như soda, cà phê sữa và trà đường...
Thực phẩm siêu chế biến
Chúng thường chứa nhiều muối, chất béo và đường - những thành phần nên hạn chế khi lớn tuổi. Ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến có thể thúc đẩy lão hóa nhanh hơn. Các thực phẩm nên cân nhắc giảm gồm bơ đậu phộng chế biến sẵn, xúc xích, khoai tây chiên giòn...
Rượu bia
Uống nhiều rượu bia có liên quan đến suy giảm nhận thức nhanh hơn và khiến cơ thể lão hóa sớm. Khi lớn tuổi, quá trình chuyển hóa thay đổi khiến cơ thể nhạy cảm hơn với rượu, làm tăng nguy cơ té ngã và tai nạn. Rượu bia còn có thể tương tác với thuốc điều trị mà người lớn tuổi thường sử dụng.
Từ tuổi 50, hãy ưu tiên thực phẩm nguyên chất, giàu dinh dưỡng. Cần ăn đủ protein để hạn chế mất cơ và dùng các loại thảo mộc, gia vị thay cho muối để tăng hương vị món ăn. Chế độ ăn nên tập trung vào trái cây, rau củ, sữa và chế phẩm từ sữa, ngũ cốc nguyên hạt, thịt nạc và nguồn protein thực vật...
Nếu đang mắc bệnh hoặc lo ngại nguy cơ sức khỏe, bạn nên tham khảo chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng chế độ ăn phù hợp theo tuổi tác.
