Ngày 16/5, tại hội thảo tổng kết Sáng kiến Hợp tác Thể thao vì Sức khỏe Cộng đồng, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng các chuyên gia y tế, giáo dục đã cảnh báo về “khủng hoảng thiếu vận động” ở giới trẻ Việt Nam.
Theo WHO, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ thanh thiếu niên ít vận động ở mức cao, với 91% trẻ em gái và 82% trẻ em trai chưa đáp ứng khuyến nghị vận động tối thiểu mỗi ngày. Những con số đáng báo động này cho thấy lối sống tĩnh tại ngày càng phổ biến ở giới trẻ.
Thiếu vận động thể chất là một trong những tác nhân chính góp phần làm gia tăng gánh nặng các bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam, như béo phì, tim mạch, tiểu đường và các vấn đề sức khỏe tâm thần.
Nguyên nhân cốt lõi đầu tiên khiến thanh thiếu niên thiếu thời gian vận động đến từ áp lực học tập khổng lồ. Dữ liệu từ Nghiên cứu Y tế Học đường Toàn cầu (GSHS) do WHO và Bộ Y tế thực hiện chỉ ra phần lớn học sinh duy trì thói quen tĩnh tại do ngồi học quá lâu, trong khi môn giáo dục thể chất tại trường học nhiều nơi vẫn nặng tính hình thức, thời lượng ít ỏi và thiếu sức hút.
Nguyên nhân thứ hai là sự bùng nổ của kỷ nguyên số, khi thiết bị thông minh và mạng xã hội dần thay thế các hoạt động thể chất ngoài trời, “giam lỏng” giới trẻ trong không gian ảo.
Bên cạnh đó, tốc độ đô thị hóa nhanh làm thu hẹp không gian xanh, công viên và sân chơi tại các thành phố lớn cũng tạo ra rào cản đáng kể. Khi môi trường sống thiếu không gian vận động an toàn, cộng thêm tình trạng ô nhiễm không khí và giao thông phức tạp, phụ huynh có xu hướng giữ con ở nhà, vô tình đẩy trẻ vào lối sống khép kín.
Cuối cùng, nguyên nhân sâu xa thuộc về văn hóa gia đình là tâm lý ưu tiên tuyệt đối cho thành tích học tập, xem nhẹ vai trò của thể thao. Hệ lụy của nhận thức này, kết hợp cùng chế độ dinh dưỡng dư thừa thức ăn nhanh, đã được Viện Dinh dưỡng Quốc gia liên tục cảnh báo qua tỷ lệ béo phì ở học sinh thành thị đang ở mức báo động đỏ, kéo theo sự khởi phát sớm của các bệnh lý rối loạn chuyển hóa, đái tháo đường type 2 và tăng huyết áp ngay ở độ tuổi học đường.
Trong nỗ lực can thiệp, tổ chức PATH cùng các đối tác trong nước và quốc tế đã triển khai chương trình thúc đẩy thể thao học đường giai đoạn 2025-2026. Trải qua gần hai năm, dự án giúp hơn 229.000 học sinh cùng người dân duy trì thói quen tập luyện thường xuyên, đồng thời tăng 22,6% tỷ lệ học sinh đạt chuẩn vận động tại 10 trường thí điểm.
TS.BS Lê Thị Thu Hiền, Giám đốc chương trình Chăm sóc Sức khỏe Ban đầu tại PATH, cho biết ban tổ chức lồng ghép nhiều hoạt động quen thuộc như đạp xe, khiêu vũ hay kéo co nhằm thu hút giới trẻ, giúp các em rèn luyện thể lực và xây dựng tinh thần đồng đội.
Thay đổi tích cực từ dự án đã chạm đến nhiều học sinh. Em Lê Khánh Thy, trường THCS Cao Xuân Huy (Nghệ An), cho hay bản thân từng ngại chơi thể thao nhưng nay đã tự tin truyền cảm hứng vận động cho cộng đồng.
Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, đánh giá cao cách tiếp cận trao quyền cho học sinh dẫn dắt phong trào thể chất, từ đó tạo ra tác động bền vững mà nhiều quốc gia khác có thể học hỏi. WHO đặt mục tiêu toàn cầu giảm 15% tình trạng thiếu vận động thể chất vào năm 2030, trong đó trường học được xem là môi trường trọng tâm để thay đổi hành vi.
Bên cạnh giới trẻ, WHO cũng khuyến cáo người trưởng thành cần duy trì ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa hoặc 75 phút cường độ mạnh mỗi tuần. Thói quen rèn luyện thể chất thường xuyên giúp mọi người giảm 30% nguy cơ mắc bệnh tim mạch, kiểm soát tốt cân nặng, huyết áp và mỡ máu. Các chuyên gia nhấn mạnh việc duy trì lối sống lành mạnh và tầm soát định kỳ giúp con người phòng ngừa đến 80% số ca tử vong sớm do bệnh lý tim mạch.
Ngày 13-7, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh cho biết vừa cứu sống một bệnh nhân đa chấn thương vô cùng nguy kịch, sau khi nhảy cầu Bãi Cháy.
Theo Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh, bệnh nhân là P.V.T., sinh năm 1993, ở tỉnh Hưng Yên, được cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh trong tình trạng vô cùng nguy kịch, sốc mất máu, sốc đa chấn thương như đụng dập nhu mô phổi, gãy gai ngang đốt sống thắt lưng L5, vỡ bàng quang, niệu đạo, tiền liệt tuyến...
Qua hội chẩn đa chuyên khoa nhận định đây là ca cấp cứu tối khẩn với nhiều tổn thương nặng nề phức tạp, bệnh nhân sốc mất máu, cần phải được xử trí ngoại khoa ngay lập tức để cứu sống người bệnh.
Các bác sĩ thực hiện khâu phục hồi bàng quang, kiểm soát niệu quản hai bên, khâu phục hồi niệu đạo tiền liệt tuyến, tạo hình cơ thắt hậu môn sau khi bị đứt hoàn toàn, mở thông bàng quang trên xương mu, làm hậu môn nhân tạo bảo vệ và cố định lại khung chậu, khớp mu.
Toàn bộ các tổn thương được xử trí trong cùng một cuộc phẫu thuật nhằm kiểm soát chảy máu, hạn chế nguy cơ nhiễm trùng và bảo tồn tối đa chức năng các cơ quan.
Quá trình mổ, người bệnh được hồi sức chống sốc, truyền máu và các chế phẩm máu nhằm duy trì huyết động giúp phẫu thuật viên xử trí tổn thương an toàn.
Sau phẫu thuật, bệnh nhân được chuyển đến khoa hồi sức tích cực để tiếp tục theo dõi và điều trị.
3 ngày sau, tình trạng người bệnh đã có nhiều chuyển biến, các chỉ số sinh tồn ổn định, được rút ống nội khí quản và tự thở.
Bác sĩ Nguyễn Thanh Phương, Phó khoa phụ trách ngoại, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ninh, cho biết: "Đây là một trong những ca đa chấn thương rất nặng, trong đó có tổn thương vỡ phức tạp ở hệ tiết niệu, tầng sinh môn và khung chậu, nguy cơ tử vong cao.
Chúng tôi vừa hồi sức chống sốc, truyền máu, vừa nỗ lực xử trí các tổn thương nặng trong một cuộc phẫu thuật để giành lại sự sống cho người bệnh. Điều quan trọng nhất không chỉ là cứu sống người bệnh, mà còn tạo cơ hội phục hồi chức năng về lâu dài” - bác sĩ Phương nói.
Ngày 13-6, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM Tăng Chí Thượng cho biết sau hơn hai tháng triển khai thí điểm mô hình "Đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư" tại một số xã trên địa bàn đã đạt được nhiều hiệu quả thiết thực.
Tại các xã Bắc Tân Uyên, Đất Đỏ và Hiệp Phước, người dân đã được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe ngay tại nơi cư trú. Những kết quả đạt được bước đầu đang khẳng định tính đúng đắn của định hướng đổi mới y tế cơ sở theo tinh thần Nghị quyết 72 và chiến lược phát triển hệ thống y tế TP theo hướng lấy người dân làm trung tâm.
Cụ thể tại xã Bắc Tân Uyên, 6 đội chăm sóc sức khỏe đã phụ trách toàn bộ 18 ấp, trực tiếp đến từng hộ gia đình để lập hồ sơ sức khỏe, theo dõi bệnh mạn tính và tư vấn phòng bệnh.
Sau hai tháng triển khai, 429 người từ 75 tuổi trở lên đã được quản lý sức khỏe, đồng thời phát hiện thêm 94 trường hợp mắc bệnh mới hoặc bệnh mạn tính chưa được kiểm soát ổn định.
Tại xã Đất Đỏ, 4 đội chăm sóc sức khỏe với 57 thành viên đã thực hiện phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà", khám sức khỏe và lập hồ sơ quản lý cho toàn bộ khoảng 750 người dân từ 75 tuổi trở lên, đạt tỉ lệ 100%.
Tổng cộng đã có hơn 1.100 người dân được khám và tư vấn sức khỏe, nhiều trường hợp bệnh không lây nhiễm được phát hiện sớm và đưa vào quản lý.
Trong khi đó tại xã Hiệp Phước, chỉ trong hai tháng, 7 đội chăm sóc sức khỏe đã tiếp cận hơn 3.500 người dân, trong đó có trên 1.500 người cao tuổi. Nhiều trường hợp tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch và bệnh phổi mạn tính được phát hiện ngay tại cộng đồng trước khi xuất hiện các biến chứng nguy hiểm.
Tại nhiều địa phương, số lượt người dân đến khám tại trạm y tế đã tăng lên sau khi mô hình được triển khai. Điều này phản ánh một tín hiệu tích cực: niềm tin đối với y tế cơ sở đang từng bước được khôi phục và củng cố.
Ông Thượng nhận định những kết quả bước đầu từ mô hình Đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư đang cho thấy một hướng đi đúng đắn và đầy triển vọng trong quá trình đổi mới y tế cơ sở.
Từ chỗ người dân phải tìm đến cơ sở y tế khi có bệnh, nay đội ngũ nhân viên y tế đã chủ động đến với người dân, quản lý sức khỏe ngay từ cộng đồng, phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật, theo dõi liên tục các bệnh mạn tính và đồng hành cùng người dân trong suốt quá trình chăm sóc sức khỏe.
Quan trọng hơn, mô hình tạo điều kiện để nhân viên y tế theo dõi liên tục tình trạng sức khỏe của người dân thay vì chỉ tiếp xúc khi người bệnh đến khám. Đây chính là bản chất của chăm sóc sức khỏe liên tục, một định hướng đang được nhiều quốc gia phát triển áp dụng nhằm kiểm soát hiệu quả gánh nặng bệnh không lây nhiễm trong cộng đồng.
Ông đề xuất cần sớm có cơ chế, chính sách đặc thù của TP nhằm hỗ trợ và duy trì hoạt động của các đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư.
Đầu tư cho mô hình này chính là đầu tư cho y tế cơ sở, đầu tư cho sức khỏe cộng đồng và đầu tư cho sự phát triển bền vững của TP.
"Khi mỗi người dân đều được theo dõi, quản lý và chăm sóc sức khỏe ngay từ cộng đồng, chúng ta sẽ tiến gần hơn đến mục tiêu xây dựng một hệ thống y tế công bằng, hiệu quả, lấy người dân làm trung tâm và không để ai bị bỏ lại phía sau", ông Thượng nhấn mạnh.
Gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) là tình trạng mỡ tích tụ quá nhiều trong gan dù người bệnh không uống hoặc uống rất ít rượu bia. Theo trang sức khỏe WebMD (Mỹ), cá là nguồn thực phẩm giàu đạm, ít chất béo xấu và phù hợp cho người mắc bệnh này.
Lợi ích nổi bật nhất của cá nằm ở omega-3. Các loại cá béo như cá hồi, cá thu và cá mòi chứa nhiều axit béo omega-3 chuỗi dài (EPA và DHA), được nghiên cứu về khả năng chống viêm.
Một số nghiên cứu cho thấy omega-3 từ cá béo có thể giúp giảm lượng mỡ trong gan và cải thiện các dấu hiệu viêm gan khi được sử dụng trong chế độ ăn cân bằng và kiểm soát năng lượng hợp lý.
Ngoài omega-3, cá còn cung cấp vitamin D, selen và các vitamin nhóm B - những dưỡng chất hỗ trợ sức khỏe chuyển hóa. Việc ăn cá phù hợp với chế độ ăn Địa Trung Hải còn được đánh giá có lợi cho người gan nhiễm mỡ.
Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) khuyến nghị nên ăn ít nhất 2 khẩu phần cá mỗi tuần (mỗi phần khoảng 140 g cá đã nấu chín), trong đó có ít nhất 1 phần là cá béo.
Các loại cá béo nên ưu tiên:
Ngoài cá béo, các loại cá trắng ít béo như cá tuyết, cá bơn hay cá vược cũng là nguồn protein nạc, ít calo, phù hợp để đa dạng thực đơn và hỗ trợ kiểm soát cân nặng ở người gan nhiễm mỡ.
Nướng lò: Đây là phương pháp lý tưởng vì cần rất ít dầu mỡ mà vẫn giữ được độ ẩm và dưỡng chất của cá.
Nướng vỉ hoặc áp chảo ít dầu: Giúp tạo mùi vị hấp dẫn nhờ lớp cháy xém nhẹ, đồng thời để bớt mỡ chảy ra ngoài.
Hấp: Giúp giữ tối đa dưỡng chất và không cần thêm dầu mỡ.
Cách làm: Hấp cá khoảng 8 - 12 phút đến khi chín; phù hợp với các loại cá thịt mềm như cá bơn.
Nấu giấy bạc: Cá được gói cùng rau và thảo mộc trong giấy nướng rồi đem nướng. Phương pháp này kết hợp ưu điểm của hấp và nướng, giúp món ăn thơm ngon mà không cần nhiều dầu.
Luộc nhẹ: Luộc cá trong nước dùng nhẹ cùng rau thơm giúp giữ độ ẩm mà không cần thêm chất béo.
Người bị gan nhiễm mỡ nên hạn chế cá chiên ngập dầu, cá tẩm bột chiên giòn vì chứa nhiều chất béo bão hòa và tinh bột tinh chế, dễ làm nặng thêm tình trạng kháng insulin. Các loại sốt kem, sốt bơ, sốt phô mai hay nước sốt đóng chai cũng thường chứa nhiều chất béo, đường và muối. Thay vào đó, nên ưu tiên dùng một ít dầu ôliu, sữa chua Hy Lạp ít béo, chanh và rau thơm để tạo hương vị cho món ăn, theo WebMD.
