Theo ThS.BS Ngô Văn Tân, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM – Cơ sở 3, những năm gần đây các đợt nắng nóng cực đoan với nhiệt độ trên 37-38 độ C xuất hiện thường xuyên hơn. Trong bối cảnh này, quan niệm “uống nhiều nước là đủ” chưa phản ánh hết tính phức tạp của việc bảo vệ sức khỏe, đặc biệt là chức năng thận.
Mối nguy sỏi thận từ thời tiết khắc nghiệt
Thận đóng vai trò lọc máu, đào thải chất cặn bã và cân bằng điện giải. Khi trời nóng, cơ thể mất nước chủ yếu qua mồ hôi.
Nếu không được bù nước đúng cách, nước tiểu sẽ bị cô đặc khiến các khoáng chất như canxi, oxalat hoặc acid uric dễ kết tinh thành sỏi. Đây là lý do vì sao tỷ lệ người mắc sỏi thận thường tăng cao trong mùa hè, kể cả với những người chưa từng có tiền sử bệnh lý về thận.
Những sai lầm khi bù nước: Lợi bất cập hại
Uống nước là cần thiết, nhưng uống “sai cách” lại tiềm ẩn nhiều rủi ro:
Uống dồn dập một lúc: Nhiều người có thói quen uống một lượng lớn nước ngay sau khi đi nắng hoặc vận động mạnh. Việc này làm loãng nhanh nồng độ muối trong máu, gây rối loạn điện giải với các triệu chứng mệt mỏi, đau đầu, thậm chí chóng mặt.
Lạm dụng nước ngọt và nước tăng lực: Đồ uống có gas, chứa nhiều đường hoặc muối khoáng quá mức không những không bảo vệ thận mà còn làm tăng gánh nặng chuyển hóa, thúc đẩy quá trình hình thành sỏi.
Lời khuyên: Chia nhỏ lượng nước, uống đều đặn nhiều lần trong ngày ngay cả khi chưa thấy khát. Nước lọc vẫn là lựa chọn tối ưu. Người lao động cường độ cao có thể bổ sung nước điện giải ở mức vừa phải.
Nguy cơ từ thói quen “giải nhiệt” tức thì
Tắm nước lạnh ngay sau khi đi nắng là thói quen của nhiều người nhưng lại tiềm ẩn rủi ro lớn. Khi cơ thể đang nóng, mạch máu giãn rộng, việc tiếp xúc đột ngột với nước lạnh gây co mạch nhanh, làm rối loạn tuần hoàn tạm thời.
Dù không trực tiếp gây bệnh thận, tình trạng này lặp lại thường xuyên có thể ảnh hưởng đến cung cấp máu cho các cơ quan, đặc biệt nguy hiểm với người lớn tuổi hoặc người có bệnh lý tim mạch.
Dấu hiệu cảnh báo thận đang “kêu cứu”
Những tín hiệu sớm từ cơ thể trong mùa nóng:
Nước tiểu sẫm màu, mùi nồng, lượng nước tiểu ít.
Cảm giác tiểu rát nhẹ.
Khát nước liên tục kèm mệt mỏi.
Đau âm ỉ vùng hông hoặc thắt lưng.
Phòng bệnh theo nguyên tắc “Thanh nhiệt – Sinh tân”
Dưới góc nhìn y học cổ truyền, mùa hè thuộc hành Hỏa, dễ làm hao tổn tân dịch. Để bảo vệ sức khỏe, bác sĩ Ngô Văn Tân khuyến nghị:
Chế độ uống: Uống nước đều đặn, ưu tiên nước lọc, hạn chế chất kích thích và đồ uống quá nhiều đường.
Chế độ ăn: Tăng cường rau xanh, trái cây thanh mát để hỗ trợ thanh nhiệt và sinh tân dịch.
Sinh hoạt: Tuyệt đối không tắm lạnh ngay sau khi vận động mạnh hoặc vừa ngoài nắng về.
Theo dõi: Chú ý quan sát những thay đổi bất thường của nước tiểu và các cơn đau vùng lưng.
Nắng nóng có thể chỉ là cảm giác khó chịu nhất thời, nhưng những tác động âm thầm lên thận và hệ chuyển hóa có thể để lại hậu quả dài hạn. Hiểu đúng và thực hành phòng ngừa đúng là cách đơn giản nhất để bảo vệ bản thân trước sự khắc nghiệt của thời tiết.
Ngày 22/4, đại diện CDC cho biết số ca tử vong do bệnh dại hiện đã vượt hơn nửa tổng số của cả năm ngoái (5 trường hợp). Gần đây nhất, ngày 17/4, phường Phước Thắng xảy ra vụ việc một con chó nghi mắc bệnh dại tấn công khiến ba người bị thương. Cả ba được xử lý vết thương đúng cách và tiêm vaccine bệnh dại kịp thời, hiện sức khỏe đã ổn định.
Theo CDC, thời tiết nắng nóng gay gắt hiện nay là điều kiện thuận lợi cho bệnh dại bùng phát, được xem là "mùa cao điểm" của bệnh này. Ngành y tế đang phối hợp Chi cục Chăn nuôi và Thú y giám sát dịch tễ, truyền thông giáo dục và xử lý các ổ dịch, ngăn nguy cơ lây truyền từ động vật sang người.
Người nuôi thú cưng được khuyến cáo tuân thủ nghiêm ngặt thông điệp "5 không". Cụ thể, không nuôi chó mèo chưa được tiêm phòng dại. Không nuôi chó mèo khi chưa khai báo với chính quyền địa phương. Không nuôi chó thả rông. Không để chó cắn người. Không nuôi chó mèo gây ô nhiễm môi trường.
Trường hợp không may bị chó mèo cắn hoặc cào, giữ bình tĩnh và thực hiện sơ cứu tại chỗ, xối rửa kỹ vết thương liên tục trong 15 phút với xà phòng hoặc nước sạch. Sau đó, sát khuẩn lại bằng cồn 45-70 độ hoặc cồn i-ốt để giảm thiểu tối đa lượng virus dại xâm nhập tại vết thương. Đến ngay cơ sở y tế hoặc điểm tiêm chủng để khám, tiêm vaccine, huyết thanh kháng dại kịp thời.
Không tự ý sử dụng thuốc nam, thuốc Đông y, đắp lá cây hay áp dụng các phương pháp dân gian để điều trị vết thương do động vật cắn. Bệnh dại khi đã phát cơn đều dẫn đến tử vong. Phương pháp phòng ngừa duy nhất là tiêm vaccine và huyết thanh kháng dại.
Người có nguy cơ cao như cán bộ thú y, nhân viên phòng thí nghiệm, người làm nghề giết mổ chó hoặc người sinh sống, du lịch tại vùng lưu hành bệnh, nên chủ động tiêm vaccine dự phòng.
Theo Tổ chức chuyên về cholesterol và bệnh tim mạch của Anh- Heart UK - phần lớn người mắc cholesterol cao không nhận ra vì tình trạng này thường không gây triệu chứng rõ rệt.
Dù cholesterol cần thiết cho hoạt động của tế bào, điều quan trọng là phải phân biệt giữa cholesterol “tốt” và “xấu”. Khi mức LDL (cholesterol xấu) tăng cao, nó có thể tích tụ trong thành động mạch, gây tắc nghẽn và làm tăng nguy cơ đau tim, đột quỵ.
Cholesterol cao có thể do yếu tố di truyền, nhưng cũng thường liên quan đến lối sống như ăn uống không lành mạnh, ít vận động, hút thuốc và uống rượu.
Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) cho biết có thể giảm cholesterol cao bằng cách cắt giảm đồ béo, đặc biệt là chất béo bão hòa. Thay vào đó, nên sử dụng chất béo không bão hòa.
5 món nên ăn nhiều hơn
NHS khuyến nghị để giảm cholesterol xấu một cách tự nhiên, nên tập trung vào:
3 món nên kiêng hoặc hạn chế
Ngoài chế độ ăn, các chuyên gia khuyên nên nướng, hấp, áp chảo hoặc luộc thực phẩm thay vì chiên rán. NHS cũng khuyến nghị các biện pháp sau:
Tập thể dục: Đặt mục tiêu ít nhất 150 phút mỗi tuần với các hoạt động như bơi lội, đạp xe hoặc đi bộ nhanh.
Ngừng hút thuốc: Hút thuốc có thể làm tăng cholesterol và tăng nguy cơ đau tim, ung thư.
Hạn chế rượu, bia.
Kiểm tra nhãn thực phẩm để kiểm tra hàm lượng chất béo.
Lúc này, rạng sáng 5/4, chuyến bay của hãng hàng không Nhật Bản từ TP HCM đi Tokyo đang ở độ cao 10.000 m, còn khoảng 30 phút nữa là hạ cánh xuống sân bay Haneda. Hệ thống loa trên máy bay vang lên bằng ba ngôn ngữ (Anh, Nhật, Việt), tìm kiếm bác sĩ hỗ trợ hành khách gặp sự cố y tế.
Bác sĩ Tiến, công tác tại Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, có mặt trên chuyến bay, vừa dùng xong bữa ăn và đang định nghỉ ngơi. Nghe thông báo, anh lập tức đứng dậy đến nơi một phụ nữ đang ngất xỉu được tổ bay đặt nằm nghiêng trên sàn. Sắc mặt bệnh nhân nhợt nhạt, gọi hỏi hoàn toàn không đáp ứng.
Chồng và con trai bệnh nhân đi cùng cho biết bà không có tiền sử đái tháo đường (nguyên nhân dễ dẫn đến hạ đường huyết), không tăng huyết áp, chưa từng bị ngất trước đó. Bác sĩ yêu cầu tiếp viên mang máy đo huyết áp tới, kiểm tra chỉ số của bệnh nhân 70/40 mmHg - mức tụt huyết áp rất sâu.
"Đây là mức huyết áp nguy hiểm", bác sĩ Tiến cho biết, một ngày sau sự việc. Mức huyết áp này có thể gây rối loạn nhịp tim, giảm tưới máu đến các cơ quan trọng yếu như não, tim, thận, dẫn đến những biến chứng khó hồi phục như nhồi máu não hoặc nhồi máu cơ tim.
Trong điều kiện hạn chế trên không, không thể xác định ngay nguyên nhân bệnh nhân tụt huyết áp. Bác sĩ quyết định ưu tiên dùng dung dịch đẳng trương theo các khuyến cáo cấp cứu, cho đến khi tìm được nguyên nhân hoặc có đủ phương tiện có thể chẩn đoán chính xác nguyên nhân.
Trong vali cấp cứu y tế (doctor kit) của tổ bay mang theo có dung dịch truyền đẳng trương (Normal Saline) và kim luồn. Bác sĩ quyết định thiết lập đường truyền tĩnh mạch ngay tại chỗ cho bệnh nhân.
Chuyên ngành chính là chấn thương chỉnh hình, bác sĩ Tiến cho biết những thao tác như đặt đường truyền tĩnh mạch thường xuyên thực hiện thời học bác sĩ nội trú song đã khá lâu anh không đụng đến. Trong khi đó không gian chật hẹp của khoang cabin, máy bay đang giảm độ cao, hơi rung lắc cùng ánh mắt dõi theo của nhiều hành khách xung quanh càng tạo thêm áp lực.
"Lúc đó tôi thực sự có chút lo vì mình không làm việc này hằng ngày, nhưng trong tình huống khẩn cấp, không có nhiều thời gian để chần chừ", bác sĩ Tiến nói với VnExpress, ngày 6/5.
May mắn, thao tác diễn ra trơn tru, kim được đâm vào đúng vị trí và dòng dịch truyền bắt đầu chảy đều. Để cả tổ bay, gồm một tiếp viên người Việt và các tiếp viên người Nhật, có thể phối hợp nhịp nhàng, bác sĩ Tiến chủ động trao đổi hoàn toàn bằng tiếng Anh trong suốt quá trình cấp cứu.
Sau khi thiết lập đường truyền, bác sĩ Tiến ngồi cạnh để theo dõi sát bệnh nhân. Khoảng 10 phút sau, khi chai dịch vơi đi một nửa, huyết áp dần cải thiện, người phụ nữ tỉnh táo trở lại và có thể nói chuyện. Trong suốt thời gian còn lại của chuyến bay, tổ tiếp viên liên tục đo huyết áp bệnh nhân mỗi 5 phút và ghi nhận các chỉ số tăng dần.
Khi máy bay đáp xuống sân bay Haneda, toàn bộ hành khách được yêu cầu nán lại cabin để đội cấp cứu mặt đất gồm 8-10 người lên tiếp cận bệnh nhân. Bác sĩ Tiến trực tiếp bàn giao tình trạng bệnh nhân cùng các bước đã xử trí cho đội y tế địa phương.
Bác sĩ Tiến sau đó tiếp tục chuyến bay nội địa đến Toyama để tham gia khóa học chuyên sâu về cột sống kéo dài ba tháng. Trước đó, anh học ở Nhật 6 tháng tại tỉnh Yamagata. Anh cũng tham gia nhiều khóa học tại Thụy Sĩ, Đài Loan...
Nhìn lại sự việc, bác sĩ Tiến coi đây là một trải nghiệm khó quên. Quá trình diễn ra chớp nhoáng rồi nhanh chóng trở lại bình thường, nhưng cảm giác xử trí một ca cấp cứu giữa không trung, ở độ cao 10.000 m, là điều anh chưa từng trải qua.
