Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa kết thúc chuyến thăm Bắc Kinh, đánh dấu lần đầu tiên một ông chủ Nhà Trắng thăm Trung Quốc sau gần một thập kỷ. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh trật tự kinh tế toàn cầu đang bị thử thách.
Cách đây 25 năm, Mỹ bỏ xa Trung Quốc ở hầu hết chỉ số kinh tế cốt lõi. Nhưng hiện tại, bàn cờ vĩ mô đã chứng kiến một cuộc bám đuổi quyết liệt. Bóc tách từng lăng kính từ thương mại, công nghệ đến tài nguyên, bức tranh so sánh hai siêu cường phơi bày những dịch chuyển sâu sắc về dòng vốn và quyền lực chuỗi cung ứng.
Những con số biết nói
Thương mại là nơi chứng kiến sự thay đổi ngoạn mục nhất. Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới và hệ thống WITS, năm 2001, Mỹ là nhà xuất khẩu số một toàn cầu với 729 tỷ USD, cao gấp 3 lần con số 266 tỷ USD của Trung Quốc. Khi đó, chỉ 30 nền kinh tế chọn Bắc Kinh là đối tác thương mại lớn hơn Washington.
Ngày nay, Trung Quốc vươn lên thành “công xưởng thế giới”, xuất khẩu 3.590 tỷ USD hàng hóa mỗi năm, vượt xa mức 1.900 tỷ USD của Mỹ. Hiện có tới 145 quốc gia giao thương với nền kinh tế châu Á nhiều hơn với xứ cờ hoa. Năm 2024, Trung Quốc ghi nhận mức thặng dư thương mại kỷ lục hơn 1.000 tỷ USD, chủ yếu nhờ xuất khẩu máy móc, thiết bị điện tử (1.680 tỷ USD) và kim loại.
Ngược lại, Mỹ phải gánh khoản thâm hụt thương mại khổng lồ khi nhập khẩu tới 3.120 tỷ USD. Đây chính là lý do Tổng thống Trump liên tục sử dụng công cụ thuế quan để bảo vệ sản xuất trong nước. Theo Penn Wharton Budget Model, mức thuế hiệu quả trung bình của Mỹ áp lên hàng Trung Quốc hiện ở mức 31,6%. Đáp lại, theo Reuters, Bắc Kinh cũng áp thuế chung 10% kèm các phụ thu nặng nề lên nông sản và năng lượng Mỹ.
Dù vậy, về quy mô tổng thể, Mỹ vẫn giữ ngôi vương. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), GDP danh nghĩa của Mỹ năm 2026 dự kiến vượt 30.000 tỷ USD, chiếm 25% quy mô toàn cầu. Trung Quốc bám sát với 20.000 tỷ USD (17%). Tuy nhiên, nền kinh tế tỷ dân đang chạy nhanh gấp đôi với tốc độ tăng trưởng trung bình 5,48% mỗi năm kể từ 2017, so với mức 2,5% của Mỹ.
Dẫu rút ngắn khoảng cách quy mô, chất lượng tài sản vẫn là một ranh giới lớn. IMF dự báo GDP bình quân đầu người của Mỹ năm nay vượt 94.000 USD, trong khi Trung Quốc chỉ dừng ở mức 15.000 USD.
Gánh nặng nợ nần và “ván cược” năng lượng xanh
Cả hai siêu cường đều đang phải gánh những khối nợ khổng lồ để duy trì cỗ máy tăng trưởng, nhưng với cấu trúc hoàn toàn khác biệt.
Nợ công của Mỹ hiện đã vượt mốc lịch sử 39.000 tỷ USD, tương đương 115% GDP. Khối nợ này phình to chủ yếu từ các gói cứu trợ ngân hàng sau khủng hoảng tài chính 2008 và các chương trình kích thích kinh tế thời đại dịch. Trong khi đó, nợ của Trung Quốc ở mức 94% GDP, nhưng phần lớn bắt nguồn từ các khoản vay đầu tư hạ tầng khổng lồ của chính quyền địa phương.
Để vận hành nền kinh tế, nhu cầu năng lượng của hai quốc gia cũng đứng đầu thế giới. Trung Quốc tiêu thụ 48.477 TWh điện năng trong năm 2024, với 80% đến từ nhiên liệu hóa thạch (chủ yếu là than đá). Mỹ tiêu thụ 26.349 TWh, cũng phụ thuộc 80% vào hóa thạch nhưng nghiêng về dầu mỏ.
Tuy nhiên, trên mặt trận năng lượng xanh, Bắc Kinh đang bỏ xa đối thủ. Báo cáo của REN21 chỉ ra Trung Quốc đã chi 290 tỷ USD cho năng lượng tái tạo trong năm 2024, gấp 3 lần con số 97 tỷ USD của Mỹ. Sự vượt trội này thể hiện rõ nhất ở ngành công nghiệp xe điện. Nhờ khoản trợ cấp 230 tỷ USD trong 15 năm qua, gần một nửa số ô tô mới bán ra tại Trung Quốc hiện nay là xe điện, trong khi tỷ lệ này tại thị trường Mỹ chỉ vỏn vẹn 10%.
Cuộc cạnh tranh khốc liệt nhất giữa hai nền kinh tế hiện tập trung vào công nghệ lõi và chuỗi cung ứng chiến lược.
Mỹ tiếp tục khẳng định vị thế thống trị tuyệt đối trong lĩnh vực Trí tuệ nhân tạo (AI). Theo số liệu từ Morgan Stanley, giới doanh nghiệp Mỹ đã rót 109 tỷ USD vào AI trong năm 2024, gần bằng toàn bộ phần còn lại của thế giới cộng lại. Các mô hình ngôn ngữ lớn như ChatGPT hay Gemini giúp Washington duy trì khoảng cách an toàn trước các đối thủ từ Trung Quốc như DeepSeek.
Đồng thời, Mỹ cũng nắm giữ lợi thế lớn trong thiết kế bán dẫn nhờ nền tảng phần mềm của Nvidia. Dù vậy, điểm yếu chí mạng của cả hai siêu cường là đều phụ thuộc vào Đài Loan (Trung Quốc) – nơi sản xuất gần 90% lượng chip tiên tiến toàn cầu.
Nếu Mỹ nắm giữ phần mềm, Trung Quốc lại kiểm soát phần cứng từ gốc rễ. Bắc Kinh hiện sở hữu 44 triệu tấn oxit đất hiếm, chiếm hơn một nửa trữ lượng toàn cầu. Quan trọng hơn, họ gần như độc quyền trong khâu tinh luyện chế biến. Trong khi đó, Mỹ chỉ sở hữu 1,9 triệu tấn và gặp nhiều rào cản khai thác do các quy định môi trường khắt khe.
Sự phụ thuộc vào nguồn cung đất hiếm từ Trung Quốc – nguyên liệu sống còn cho pin xe điện, bán dẫn và thiết bị quân sự – từng khiến Tổng thống Trump đe dọa áp thuế 100% vào năm ngoái.
TS Nguyễn Minh Thảo, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, nhấn mạnh khi trao đổi với Tuổi Trẻ về dự thảo nghị quyết cắt giảm ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến các bộ ngành. Bà Thảo nói:
- Việc đưa ra con số cụ thể về số ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện phải cắt giảm, giao từng bộ ngành phải cắt giảm bao nhiêu ngành nghề cho thấy sự quyết liệt ngay từ đầu của Trung ương và Chính phủ trong nỗ lực xây dựng một môi trường đầu tư kinh doanh tốt, thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp.
* Việc Chính phủ cắt giảm 58 ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, theo bà, sẽ tạo hiệu ứng tích cực gì với cộng đồng kinh doanh?
- Theo Luật Đầu tư 2025, có 198 ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Thời gian qua, việc cấp phép kinh doanh trong các ngành nghề kinh doanh có điều kiện vô cùng khó khăn. Nhiều người phải bỏ cuộc vì điều kiện kinh doanh khắt khe, đan xen nhau.
Hơn nữa các ngành nghề kinh doanh có điều kiện trong luật có "mũ rất to" - nội hàm rộng, bao phủ nhiều lĩnh vực, hoạt động kinh doanh. Do đó việc Chính phủ cắt giảm 58 ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện sẽ tạo môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng, thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.
* Sau khi đưa ra khỏi danh sách những ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, việc quản lý những ngành nghề này sẽ thực hiện ra sao, thưa bà?
- Trong số 58 ngành nghề cắt giảm có những ngành nghề bỏ hẳn ra khỏi danh mục kinh doanh có điều kiện như ngành dịch vụ kế toán, nhưng đa phần các ngành nghề kinh doanh sẽ được chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và một số ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện được gộp lại.
Thay vì phải xin cấp phép khi hoạt động kinh doanh như trước đây, tới đây người dân và doanh nghiệp không phải xin cấp phép nhưng vẫn phải tuân thủ các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn nghề và các cơ quan quản lý nhà nước sẽ hậu kiểm sau.
Ví dụ doanh nghiệp kinh doanh lưu trú, tới đây không phải xin cấp phép từ cơ quan quản lý nhà nước nhưng sẽ vẫn phải tuân thủ, đáp ứng các tiêu chuẩn, quy chuẩn về phòng ốc, phải đảm bảo điều kiện về an toàn phòng cháy chữa cháy. Như vậy, với từng ngành nghề kinh doanh sẽ vẫn có những điều kiện kinh doanh riêng.
Tôi cho rằng sau khi cắt giảm các ngành nghề kinh doanh có điều kiện, cần thực hiện thêm một bước nữa - rà soát xem các điều kiện đưa vào tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn nghề nghiệp có thực sự cần thiết, đã hợp lý chưa. Cần mạnh tay loại bỏ các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật không phù hợp, làm khó người dân, doanh nghiệp.
Nếu chúng ta cắt giảm hàng loạt ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện nhưng lại ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn phục vụ hậu kiểm quá khó thì việc cắt giảm sẽ không có nhiều ý nghĩa.
* Việc đưa một số ngành nghề "nhạy cảm" như kinh doanh casino, đặt cược, karaoke, vũ trường... ra khỏi danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện liệu có gây ra những tác động tiêu cực nào không?
- Việc đưa những ngành nghề này ra khỏi danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện không có nghĩa rằng chúng ta buông lỏng hoạt động kinh doanh của các ngành nghề này. Không phải ai muốn mở quán karaoke, vũ trường, sòng bài ở đâu thì mở.
Thay vào đó sẽ có phương thức quản lý khác phù hợp hơn để quản lý những ngành nghề kinh doanh nhạy cảm, có tác động lớn tới cộng đồng, xã hội.
Việc thay đổi phương thức quản lý cũng tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp trong hoạt động đầu tư, kinh doanh. Ví dụ như dịch vụ lưu trú, khi chúng ta đã có những quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật tốt rồi, người dân chỉ việc tuân thủ trong kinh doanh mà không cần phải đến cơ quan quản lý xin giấy phép đủ điều kiện kinh doanh nữa.
* Nhiều năm qua chúng ta cũng đã thực hiện nhiều đợt cắt giảm thủ tục, điều kiện kinh doanh nhưng nhiều ý kiến cho rằng việc cắt giảm vẫn còn hình thức. Theo bà, cần làm gì để việc cắt giảm điều kiện kinh doanh thực chất hơn?
- Chính phủ rất quyết liệt khi đưa ra danh sách hàng chục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện phải cắt giảm nhưng để quá trình cắt giảm thực chất cần có sự tham gia giám sát của đối tượng chịu tác động, các bên liên quan và có giải trình, tiếp thu rõ ràng.
Ngoài ra cần có một đơn vị, đầu mối đánh giá độc lập, khách quan về hiệu quả cắt giảm ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Các đơn vị, đầu mối này phải có chuyên môn sâu, am hiểu từng ngành nghề đầu tư, kinh doanh thì mới đánh giá đúng được hiệu quả cắt giảm.
Để lên được danh mục điều kiện kinh doanh cần cắt giảm trong từng ngành nghề đầu tư kinh doanh cũng cần dựa trên nền tảng, khung tiêu chuẩn đánh giá để biết được trong từng ngành nghề thì điều kiện nào không phù hợp cần cắt giảm. Như vậy quá trình cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh mới trở lên thực chất hơn.
Ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam (PVcomBank) vừa công bố báo cáo tài chính quý I/2026 với nhiều điểm đáng chú ý. Trong bối cảnh hoạt động tín dụng vẫn chưa thực sự bứt phá, động lực chính tăng lợi nhuận của ngân hàng lại đến từ mảng kinh doanh chứng khoán.
Trong kỳ, thu nhập lãi thuần ngân hàng giảm xuống còn 1.181 tỷ đồng. Chi phí của hoạt động cốt lõi tăng kéo lợi nhuận từ hoạt động cung cấp dịch vụ ngân hàng giảm.
Áp lực chi phí hoạt động và dự phòng rủi ro cũng tăng mạnh, lần lượt tăng hơn 19% lên 1.066 tỷ đồng và tăng mạnh 57% lên gần 780 tỷ đồng.
Ngược lại, lãi thuần từ mua bán chứng khoán đầu tư đạt 265,7 tỷ đồng, tăng gấp 15,3 lần so với quý I/2025. Trong khi đó, lãi từ mua bán chứng khoán kinh doanh đạt 135 tỷ đồng, cao gấp 3,4 lần cùng kỳ.
Đây được xem là yếu tố kéo lợi nhuận PVcomBank tăng mạnh trong bối cảnh nguồn thu cốt lõi từ tín dụng chưa cải thiện tương xứng. Trừ các chi phí, ngân hàng ghi nhận lợi nhuận trước thuế đạt 679,7 tỷ đồng trong quý đầu năm, tăng 39% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế đạt gần 660 tỷ đồng, tăng 36%.
Ngân hàng cho biết, trong kỳ đã có tái cơ cấu danh mục chứng khoán đầu tư.
Tính đến cuối quý I, tổng tài sản PVcomBank đạt hơn 276.400 tỷ đồng, tăng gần 5% so với đầu năm. Dư nợ cho vay khách hàng đạt 155.513 tỷ đồng, tăng 2,5%, còn tiền gửi khách hàng đạt hơn 203.800 tỷ đồng.
PVcomBank có cổ đông lớn là Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (chiếm 52%) và cổ đông chiến lược Morgan Stanley (6,7%).
Thực tế, nhiều công ty dùng tiền nhàn rỗi để đầu tư chứng khoán. Bên cạnh một số bên thắng lớn, không ít bên đang ôm lỗ. Liên tục thua lỗ khiến một đại gia ngành bán lẻ vừa tuyên bố sẽ không đầu tư chứng khoán nữa, mà sẽ đầu tư vào các tài sản tài chính khác.
Tối 30/6, liên Bộ Tài chính - Công Thương quyết định điều chỉnh giá bán lẻ xăng dầu cùng thời điểm Nghị quyết kéo dài thời gian áp dụng mức thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN), miễn thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng (VAT) với xăng dầu đến ngày 30/9 có hiệu lực từ 0h ngày 1/7.
Riêng thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng được áp dụng trở lại, ở mức 10% với xăng khoáng, 8% với xăng E5 và 7% với xăng E10.
Theo đó, xăng E5 RON 92 tăng 1.430 đồng/lít, giá xăng E10 RON 95 được điều chỉnh tăng 1.290 đồng/lít. Sau khi tăng, mức giá bán lẻ tối đa với xăng E5 RON 92 là 20.780 đồng/lít và xăng E10 RON 95 là 21.200 đồng/lít.
Trong khi đó, dầu diesel giữ nguyên 21.860 đồng/lít, dầu mazut giữ nguyên ở mức 15.030 đồng/kg. Ở kỳ điều hành này, cơ quan quản lý tiếp tục quyết định trích lập quỹ bình ổn giá xăng dầu. Cụ thể, trích lập 300 đồng/lít với xăng sinh học; 800 đồng/lít với dầu diesel và dầu mazut.
Như vậy, giá xăng đã tăng sau 5 kỳ giảm liên tiếp gần đây. Hiện mặt bằng giá xăng dầu của Việt Nam vẫn đang ở mức thấp hơn so với các quốc gia trong khu vực.
Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết 34, cho phép kéo dài thời gian miễn thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN), thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng (VAT) với xăng dầu đến ngày 30/9, tức là thêm 3 tháng so với quy định đang áp dụng.
Riêng thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng sẽ được thu trở lại từ 1/7, cụ thể xăng khoáng mức 10%, E5 là 8% và E10 là 7%. Nghị quyết có hiệu lực đến ngày 30/9, trường hợp cần thiết, Bộ Công Thương đề xuất Chính phủ điều chỉnh thời gian áp dụng để phù hợp với diễn biến thị trường xăng dầu, yêu cầu điều hành kinh tế vĩ mô.
Theo Bộ Tài chính, việc gia hạn nhằm đa dạng hóa nguồn cung xăng dầu, bảo đảm an ninh năng lượng, đồng thời góp phần giảm chi phí vận tải, logistics, sản xuất kinh doanh, hỗ trợ kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Theo đánh giá của Bộ, với phương án tiếp tục miễn các loại thuế xăng dầu đến hết tháng 9 (trừ thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng), mỗi lít xăng E5 và E10 tăng khoảng 7-8%. Còn giá dầu diesel gần như không thay đổi.
Như vậy, bình quân mặt bằng giá xăng dầu tăng khoảng 5%, tác động đến CPI khoảng 0,11 điểm phần trăm - thấp hơn nhiều so với kịch bản khôi phục toàn bộ các sắc thuế. Ngân sách Nhà nước dự kiến giảm thu khoảng 15.400 tỷ đồng trong 3 tháng cuối quý III.
Bộ Tài chính cho biết việc kéo dài thời gian áp dụng mức thuế ưu đãi đối với xăng dầu, nguyên liệu sản xuất xăng dầu và nhiên liệu bay nhằm hài hòa mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát giá năng lượng, đồng thời tạo lộ trình đưa các sắc thuế trở lại mức thông thường một cách phù hợp, tránh gây cú sốc giá cho thị trường và người tiêu dùng.
