Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa kết thúc chuyến thăm Bắc Kinh, đánh dấu lần đầu tiên một ông chủ Nhà Trắng thăm Trung Quốc sau gần một thập kỷ. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh trật tự kinh tế toàn cầu đang bị thử thách.
Cách đây 25 năm, Mỹ bỏ xa Trung Quốc ở hầu hết chỉ số kinh tế cốt lõi. Nhưng hiện tại, bàn cờ vĩ mô đã chứng kiến một cuộc bám đuổi quyết liệt. Bóc tách từng lăng kính từ thương mại, công nghệ đến tài nguyên, bức tranh so sánh hai siêu cường phơi bày những dịch chuyển sâu sắc về dòng vốn và quyền lực chuỗi cung ứng.
Những con số biết nói
Thương mại là nơi chứng kiến sự thay đổi ngoạn mục nhất. Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới và hệ thống WITS, năm 2001, Mỹ là nhà xuất khẩu số một toàn cầu với 729 tỷ USD, cao gấp 3 lần con số 266 tỷ USD của Trung Quốc. Khi đó, chỉ 30 nền kinh tế chọn Bắc Kinh là đối tác thương mại lớn hơn Washington.
Ngày nay, Trung Quốc vươn lên thành “công xưởng thế giới”, xuất khẩu 3.590 tỷ USD hàng hóa mỗi năm, vượt xa mức 1.900 tỷ USD của Mỹ. Hiện có tới 145 quốc gia giao thương với nền kinh tế châu Á nhiều hơn với xứ cờ hoa. Năm 2024, Trung Quốc ghi nhận mức thặng dư thương mại kỷ lục hơn 1.000 tỷ USD, chủ yếu nhờ xuất khẩu máy móc, thiết bị điện tử (1.680 tỷ USD) và kim loại.
Ngược lại, Mỹ phải gánh khoản thâm hụt thương mại khổng lồ khi nhập khẩu tới 3.120 tỷ USD. Đây chính là lý do Tổng thống Trump liên tục sử dụng công cụ thuế quan để bảo vệ sản xuất trong nước. Theo Penn Wharton Budget Model, mức thuế hiệu quả trung bình của Mỹ áp lên hàng Trung Quốc hiện ở mức 31,6%. Đáp lại, theo Reuters, Bắc Kinh cũng áp thuế chung 10% kèm các phụ thu nặng nề lên nông sản và năng lượng Mỹ.
Dù vậy, về quy mô tổng thể, Mỹ vẫn giữ ngôi vương. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), GDP danh nghĩa của Mỹ năm 2026 dự kiến vượt 30.000 tỷ USD, chiếm 25% quy mô toàn cầu. Trung Quốc bám sát với 20.000 tỷ USD (17%). Tuy nhiên, nền kinh tế tỷ dân đang chạy nhanh gấp đôi với tốc độ tăng trưởng trung bình 5,48% mỗi năm kể từ 2017, so với mức 2,5% của Mỹ.
Dẫu rút ngắn khoảng cách quy mô, chất lượng tài sản vẫn là một ranh giới lớn. IMF dự báo GDP bình quân đầu người của Mỹ năm nay vượt 94.000 USD, trong khi Trung Quốc chỉ dừng ở mức 15.000 USD.
Gánh nặng nợ nần và “ván cược” năng lượng xanh
Cả hai siêu cường đều đang phải gánh những khối nợ khổng lồ để duy trì cỗ máy tăng trưởng, nhưng với cấu trúc hoàn toàn khác biệt.
Nợ công của Mỹ hiện đã vượt mốc lịch sử 39.000 tỷ USD, tương đương 115% GDP. Khối nợ này phình to chủ yếu từ các gói cứu trợ ngân hàng sau khủng hoảng tài chính 2008 và các chương trình kích thích kinh tế thời đại dịch. Trong khi đó, nợ của Trung Quốc ở mức 94% GDP, nhưng phần lớn bắt nguồn từ các khoản vay đầu tư hạ tầng khổng lồ của chính quyền địa phương.
Để vận hành nền kinh tế, nhu cầu năng lượng của hai quốc gia cũng đứng đầu thế giới. Trung Quốc tiêu thụ 48.477 TWh điện năng trong năm 2024, với 80% đến từ nhiên liệu hóa thạch (chủ yếu là than đá). Mỹ tiêu thụ 26.349 TWh, cũng phụ thuộc 80% vào hóa thạch nhưng nghiêng về dầu mỏ.
Tuy nhiên, trên mặt trận năng lượng xanh, Bắc Kinh đang bỏ xa đối thủ. Báo cáo của REN21 chỉ ra Trung Quốc đã chi 290 tỷ USD cho năng lượng tái tạo trong năm 2024, gấp 3 lần con số 97 tỷ USD của Mỹ. Sự vượt trội này thể hiện rõ nhất ở ngành công nghiệp xe điện. Nhờ khoản trợ cấp 230 tỷ USD trong 15 năm qua, gần một nửa số ô tô mới bán ra tại Trung Quốc hiện nay là xe điện, trong khi tỷ lệ này tại thị trường Mỹ chỉ vỏn vẹn 10%.
Cuộc cạnh tranh khốc liệt nhất giữa hai nền kinh tế hiện tập trung vào công nghệ lõi và chuỗi cung ứng chiến lược.
Mỹ tiếp tục khẳng định vị thế thống trị tuyệt đối trong lĩnh vực Trí tuệ nhân tạo (AI). Theo số liệu từ Morgan Stanley, giới doanh nghiệp Mỹ đã rót 109 tỷ USD vào AI trong năm 2024, gần bằng toàn bộ phần còn lại của thế giới cộng lại. Các mô hình ngôn ngữ lớn như ChatGPT hay Gemini giúp Washington duy trì khoảng cách an toàn trước các đối thủ từ Trung Quốc như DeepSeek.
Đồng thời, Mỹ cũng nắm giữ lợi thế lớn trong thiết kế bán dẫn nhờ nền tảng phần mềm của Nvidia. Dù vậy, điểm yếu chí mạng của cả hai siêu cường là đều phụ thuộc vào Đài Loan (Trung Quốc) – nơi sản xuất gần 90% lượng chip tiên tiến toàn cầu.
Nếu Mỹ nắm giữ phần mềm, Trung Quốc lại kiểm soát phần cứng từ gốc rễ. Bắc Kinh hiện sở hữu 44 triệu tấn oxit đất hiếm, chiếm hơn một nửa trữ lượng toàn cầu. Quan trọng hơn, họ gần như độc quyền trong khâu tinh luyện chế biến. Trong khi đó, Mỹ chỉ sở hữu 1,9 triệu tấn và gặp nhiều rào cản khai thác do các quy định môi trường khắt khe.
Sự phụ thuộc vào nguồn cung đất hiếm từ Trung Quốc – nguyên liệu sống còn cho pin xe điện, bán dẫn và thiết bị quân sự – từng khiến Tổng thống Trump đe dọa áp thuế 100% vào năm ngoái.
Chiều 3/6, Hội đồng quản trị Petrolimex thông báo chủ trương bán hết cổ phiếu quỹ. Quyết định này được đưa hai tháng sau khi tập đoàn công bố việc không đáp ứng điều kiện công ty đại chúng. Theo quy định của Luật Chứng khoán, công ty đại chúng phải có tối thiểu 10% cổ phần có quyền biểu quyết được sở hữu bởi ít nhất 100 cổ đông thiểu số.
Hồi tháng 4, Petrolimex cho biết có 43.266 cổ đông. Theo báo cáo thường niên mới nhất, tập đoàn có hai cổ đông lớn là Bộ Tài chính (đại diện vốn nhà nước) và ENEOS, còn lại cổ đông thiểu số nắm tổng cộng 9,42% vốn.
Trong trường hợp bán hết 23,28 triệu cổ phiếu quỹ, tỷ lệ sở hữu của cổ đông thiểu số tăng lên khoảng 11,2%, qua đó đáp ứng điều kiện công ty đại chúng.
Tại nghị quyết, Hội đồng quản trị Petrolimex cho biết bán hết cổ phiếu quỹ còn giúp tập đoàn tăng cường năng lực tài chính và cân đối nguồn vốn dài hạn. Tính theo giá đóng cửa phiên giao dịch gần nhất là 39.150 đồng, số cổ phiếu này trị giá hơn 910 tỷ đồng.
Tương tự Petrolimex, nhiều doanh nghiệp niêm yết có nguồn gốc từ cổ phần hóa công ty nhà nước cũng chưa đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông. Họ có thời hạn đến ngày 1/1/2027 để khắc phục, tránh bị hủy tư cách đại chúng và kéo theo hủy niêm yết cổ phiếu.
Giữa tháng trước, lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho hay đang hoàn thiện chính sách, đơn giản hóa thủ tục chào bán chứng khoán. Cơ quan này cũng đẩy mạnh ứng dụng dịch vụ công trực tuyến, tăng hướng dẫn và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình phát hành cổ phiếu, thoái vốn và cơ cấu lại cổ đông.
Petrolimex hiện chiếm khoảng 50% thị phần bán lẻ xăng dầu trên thị trường. Năm nay, tập đoàn đặt mục tiêu tổng doanh thu hợp nhất 330.300 tỷ đồng, tăng 7% so với cùng kỳ. Lợi nhuận trước thuế hợp nhất dự kiến giảm nhẹ, đạt 3.370 tỷ đồng.
Trong quý đầu năm, tập đoàn ghi nhận doanh thu thuần xấp xỉ 98.700 tỷ đồng, gấp rưỡi cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, sau khi trừ hết chi phí, họ lỗ hợp nhất 662 tỷ đồng. Đây là mức lỗ đậm nhất tính theo quý trong vòng 6 năm qua, chủ yếu do trích lập dự phòng tồn kho khi giá xăng lên cao theo xung đột Trung Đông.
Tại phiên họp thường niên cuối tháng 4, Tổng giám đốc Petrolimex Lưu Văn Tuyển nói ban lãnh đạo nỗ lực bằng mọi giá để đảm bảo quyền lợi của cổ đông, dù kế hoạch lợi nhuận năm nay có thể không bằng 2025.
Theo ghi nhận của Tổng công ty Điện lực TP Hà Nội (EVNHANOI), trong các ngày nắng nóng kỷ lục cuối tháng 5 vừa qua, sản lượng điện bình quân tháng 5 đạt 93,33 triệu kWh, tăng 15,3% so với tháng trước liền kề và tăng 19,6% so với bình quân cùng kỳ năm 2025.
Riêng nhóm khách hàng thuộc thành phần quản lý tiêu dùng dân cư chiếm hơn 54,6% tổng sản lượng điện tiêu thụ toàn thành phố. Điều này cho thấy nhu cầu sử dụng điện sinh hoạt đang tăng rất mạnh trong giai đoạn cao điểm nắng nóng.
Vì thế, EVNHANOI cho rằng sản lượng điện tiêu thụ tăng cao trong thời điểm cuối tháng 5 sẽ tác động trực tiếp tới hóa đơn tiền điện của tháng 6. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc nhu cầu sử dụng các thiết bị làm mát tăng cao do thời tiết nắng nóng kéo dài.
Đặc biệt, điều hòa thường hoạt động liên tục trong nhiều giờ, nhất là vào buổi tối, khiến lượng điện năng tiêu thụ tăng mạnh so với thời điểm thời tiết bình thường.
Tương tự, Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) cũng cho hay đợt nắng nóng diện rộng và gay gắt nhất từ đầu mùa hè 2026 đang khiến nhu cầu sử dụng điện tại miền Bắc tăng mạnh và liên tiếp thiết lập kỷ lục.
Dự báo thời gian tới (từ tháng 6 đến tháng 8-2026) vẫn còn xuất hiện các đợt nắng nóng kéo dài trên toàn quốc, đặc biệt ở khu vực miền Bắc. Vì vậy các đơn vị điện lực khuyến nghị khách hàng chủ động sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả, chủ động điều chỉnh thói quen sinh hoạt để kiểm soát chi phí tiền điện.
Cụ thể, EVNHANOI đưa ra thông điệp "Hai bật ba tắt", tức khách hàng nên bật điều hòa ở mức từ 26°C trở lên và kết hợp sử dụng quạt để tăng hiệu quả làm mát. Ưu tiên bật chế độ Eco (chế độ tối ưu năng lượng) trên các thiết bị điện khi sử dụng nhằm giảm điện năng tiêu thụ.
Cùng đó, khách hàng cần tắt các thiết bị điện khi không sử dụng, tắt giảm đồng thời các thiết bị có công suất lớn trong cùng một thời điểm và tắt nguồn điện chờ, rút phích cắm các thiết bị khi không cần thiết để tránh tiêu hao điện năng.
EVNHANOI cũng khuyến nghị người dân nên thường xuyên bảo dưỡng, vệ sinh điều hòa định kỳ để thiết bị vận hành ổn định và tiết kiệm điện hơn. Khi lựa chọn thiết bị làm mát, cần ưu tiên các dòng điều hòa sử dụng công nghệ Inverter hoặc có dán nhãn năng lượng 5 sao.
Các cơ quan, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất cần rà soát phụ tải, bố trí kế hoạch sản xuất phù hợp, kiểm tra hệ thống điện nội bộ và các thiết bị tiêu thụ điện lớn nhằm giảm tổn thất điện năng, tiết kiệm chi phí và bảo đảm vận hành an toàn.
EVNNPC cũng khuyến khích khách hàng nghiên cứu lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ để tận dụng nguồn năng lượng sạch, giảm lượng điện mua từ lưới điện quốc gia và hướng tới sử dụng năng lượng xanh, bền vững.
Tổng thống Mỹ Donald Trump mới ký sắc lệnh mở rộng cơ hội tiết kiệm cho hàng chục triệu lao động chưa có quỹ hưu trí tại nơi làm việc. Theo đó, Bộ Tài chính sẽ xây dựng nền tảng trực tuyến giúp họ tìm kiếm, so sánh và mở các tài khoản hưu trí (IRA) chi phí thấp do các đơn vị tư nhân cung cấp.
Trọng tâm của chương trình là "Saver’s Match" - cơ chế chính phủ liên bang hỗ trợ tối đa 1.000 USD mỗi năm cho người thu nhập thấp và trung bình, nếu họ tiết kiệm đạt mức yêu cầu.
Theo Nhà Trắng, một lao động 25 tuổi tiết kiệm khoảng 165 USD mỗi tháng và khi nhận đủ khoản đối ứng này có thể tích lũy được 465.000 USD ở tuổi 65, với giả định lợi suất đầu tư 6% mỗi năm.
Ông Trump khuyến khích người trẻ tiết kiệm đều đặn để tích lũy số tiền này. "Nói cách khác, họ sẽ trở nên giàu có", ông tuyên bố.
Tuy nhiên, một số chuyên gia tài chính hoài nghi, thậm chí phản bác rằng 465.000 USD chưa chắc đủ để được xem là giàu khi nghỉ hưu, đặc biệt khi số tiền này dùng cho chi tiêu trong khoảng hai đến ba thập kỷ.
"Những tài khoản hưu trí này có nhiều lợi ích, nhưng tôi không tin chúng sẽ khiến mọi người trở nên giàu có", ông Barry Glassman, chuyên gia hoạch định tài chính, nhà sáng lập Glassman Wealth Services, nhận định.
Theo ông, 465.000 USD có thể là một khoản đáng kể cho hưu trí nhưng với lạm phát 3% thì sau 30 năm, giá trị tương đương hiện nay sẽ dưới 200.000 USD. "Đây không phải số tiền nhỏ, nhưng chắc chắn chưa thể xem là giàu", ông phân tích.
Bà Winnie Sun, Đồng sáng lập kiêm CEO Sun Group Wealth Partners tại Irvine (California), đánh giá 465.000 USD là số tiền lớn với nhiều gia đình thu nhập thấp. Nhưng khi nghỉ hưu, con số này giống như "mức thu nhập khiêm tốn" hơn là khoản tài sản đủ để khiến ai đó có thể nói "tôi giàu có".
Ví dụ, thử xem xét "quy tắc 4%", tức số tiền một hộ gia đình có thể rút an toàn hàng năm từ tiết kiệm hưu trí trong suốt quãng đời còn lại. Theo đó, họ rút được khoảng 18.600 USD trong năm đầu về hưu và tăng dần theo lạm phát. Nói cách khác, 465.000 USD tương đương thu nhập khoảng 19.000 USD mỗi năm.
Ngoài ra, số tiền này cũng thấp hơn nhiều so với mức đa số người Mỹ nghĩ là "giàu có". Theo khảo sát của Charles Schwab, trung bình người Mỹ sở hữu khoảng 2,3 triệu USD mới được xem là giàu. Người tham gia khảo sát còn cho biết họ cần đến 839.000 USD mới cảm thấy "thoải mái về tài chính".
Dù vậy, 465.000 USD là nền tảng tốt cho người thu nhập thấp ở tuổi 65, theo các chuyên gia. Các nghiên cứu lĩnh vực hưu trí tại Mỹ thường đánh giá mức tiết kiệm qua "tỷ lệ thay thế thu nhập" (income replacement ratio). Nghĩa là, khoản tiết kiệm cá nhân và các nguồn từ an sinh xã hội khác của một người về hưu có thể thay thế bao nhiêu phần thu nhập khi còn làm việc.
Vì vậy, nếu sắc lệnh của ông Trump giúp một lao động duy trì mức sống tương đương trước nghỉ hưu thì người này có thể được xem là "giàu" so với những người cùng hoàn cảnh, chứ không phải toàn xã hội.
"Nếu mục tiêu là duy trì lối sống trước khi nghỉ hưu, đây là bước tiến lớn giúp lao động thu nhập thấp đạt được", ông Michael Finke, chuyên gia hoạch định tài chính tại The American College of Financial Services, bình luận.
Ngoài ra, trong bối cảnh sắc lệnh của ông Trump, khái niệm "giàu có" có thể không phải con số mà là việc hình thành thói quen dành dụm. "Đôi khi 'sự giàu có' không nằm ở mức dư dả. Tôi nghĩ chương trình không nhắm đến tạo ra các triệu phú, mà khơi gợi động lực bắt đầu tiết kiệm", bà Winnie Sun, nhận định.
Theo Nhà Trắng, khoảng 41-56 triệu người Mỹ không có quỹ hưu trí tại nơi làm việc. Phát ngôn viên Kush Desai cho biết họ chủ yếu là nhóm thu nhập thấp và hiện gần như không tiết kiệm gì cho tuổi già. Theo ông, khoản 465.000 USD "có thể tạo ra khác biệt rất lớn" với nhóm lao động này.
