Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa kết thúc chuyến thăm Bắc Kinh, đánh dấu lần đầu tiên một ông chủ Nhà Trắng thăm Trung Quốc sau gần một thập kỷ. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh trật tự kinh tế toàn cầu đang bị thử thách.
Cách đây 25 năm, Mỹ bỏ xa Trung Quốc ở hầu hết chỉ số kinh tế cốt lõi. Nhưng hiện tại, bàn cờ vĩ mô đã chứng kiến một cuộc bám đuổi quyết liệt. Bóc tách từng lăng kính từ thương mại, công nghệ đến tài nguyên, bức tranh so sánh hai siêu cường phơi bày những dịch chuyển sâu sắc về dòng vốn và quyền lực chuỗi cung ứng.
Những con số biết nói
Thương mại là nơi chứng kiến sự thay đổi ngoạn mục nhất. Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới và hệ thống WITS, năm 2001, Mỹ là nhà xuất khẩu số một toàn cầu với 729 tỷ USD, cao gấp 3 lần con số 266 tỷ USD của Trung Quốc. Khi đó, chỉ 30 nền kinh tế chọn Bắc Kinh là đối tác thương mại lớn hơn Washington.
Ngày nay, Trung Quốc vươn lên thành “công xưởng thế giới”, xuất khẩu 3.590 tỷ USD hàng hóa mỗi năm, vượt xa mức 1.900 tỷ USD của Mỹ. Hiện có tới 145 quốc gia giao thương với nền kinh tế châu Á nhiều hơn với xứ cờ hoa. Năm 2024, Trung Quốc ghi nhận mức thặng dư thương mại kỷ lục hơn 1.000 tỷ USD, chủ yếu nhờ xuất khẩu máy móc, thiết bị điện tử (1.680 tỷ USD) và kim loại.
Ngược lại, Mỹ phải gánh khoản thâm hụt thương mại khổng lồ khi nhập khẩu tới 3.120 tỷ USD. Đây chính là lý do Tổng thống Trump liên tục sử dụng công cụ thuế quan để bảo vệ sản xuất trong nước. Theo Penn Wharton Budget Model, mức thuế hiệu quả trung bình của Mỹ áp lên hàng Trung Quốc hiện ở mức 31,6%. Đáp lại, theo Reuters, Bắc Kinh cũng áp thuế chung 10% kèm các phụ thu nặng nề lên nông sản và năng lượng Mỹ.
Dù vậy, về quy mô tổng thể, Mỹ vẫn giữ ngôi vương. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), GDP danh nghĩa của Mỹ năm 2026 dự kiến vượt 30.000 tỷ USD, chiếm 25% quy mô toàn cầu. Trung Quốc bám sát với 20.000 tỷ USD (17%). Tuy nhiên, nền kinh tế tỷ dân đang chạy nhanh gấp đôi với tốc độ tăng trưởng trung bình 5,48% mỗi năm kể từ 2017, so với mức 2,5% của Mỹ.
Dẫu rút ngắn khoảng cách quy mô, chất lượng tài sản vẫn là một ranh giới lớn. IMF dự báo GDP bình quân đầu người của Mỹ năm nay vượt 94.000 USD, trong khi Trung Quốc chỉ dừng ở mức 15.000 USD.
Gánh nặng nợ nần và “ván cược” năng lượng xanh
Cả hai siêu cường đều đang phải gánh những khối nợ khổng lồ để duy trì cỗ máy tăng trưởng, nhưng với cấu trúc hoàn toàn khác biệt.
Nợ công của Mỹ hiện đã vượt mốc lịch sử 39.000 tỷ USD, tương đương 115% GDP. Khối nợ này phình to chủ yếu từ các gói cứu trợ ngân hàng sau khủng hoảng tài chính 2008 và các chương trình kích thích kinh tế thời đại dịch. Trong khi đó, nợ của Trung Quốc ở mức 94% GDP, nhưng phần lớn bắt nguồn từ các khoản vay đầu tư hạ tầng khổng lồ của chính quyền địa phương.
Để vận hành nền kinh tế, nhu cầu năng lượng của hai quốc gia cũng đứng đầu thế giới. Trung Quốc tiêu thụ 48.477 TWh điện năng trong năm 2024, với 80% đến từ nhiên liệu hóa thạch (chủ yếu là than đá). Mỹ tiêu thụ 26.349 TWh, cũng phụ thuộc 80% vào hóa thạch nhưng nghiêng về dầu mỏ.
Tuy nhiên, trên mặt trận năng lượng xanh, Bắc Kinh đang bỏ xa đối thủ. Báo cáo của REN21 chỉ ra Trung Quốc đã chi 290 tỷ USD cho năng lượng tái tạo trong năm 2024, gấp 3 lần con số 97 tỷ USD của Mỹ. Sự vượt trội này thể hiện rõ nhất ở ngành công nghiệp xe điện. Nhờ khoản trợ cấp 230 tỷ USD trong 15 năm qua, gần một nửa số ô tô mới bán ra tại Trung Quốc hiện nay là xe điện, trong khi tỷ lệ này tại thị trường Mỹ chỉ vỏn vẹn 10%.
Cuộc cạnh tranh khốc liệt nhất giữa hai nền kinh tế hiện tập trung vào công nghệ lõi và chuỗi cung ứng chiến lược.
Mỹ tiếp tục khẳng định vị thế thống trị tuyệt đối trong lĩnh vực Trí tuệ nhân tạo (AI). Theo số liệu từ Morgan Stanley, giới doanh nghiệp Mỹ đã rót 109 tỷ USD vào AI trong năm 2024, gần bằng toàn bộ phần còn lại của thế giới cộng lại. Các mô hình ngôn ngữ lớn như ChatGPT hay Gemini giúp Washington duy trì khoảng cách an toàn trước các đối thủ từ Trung Quốc như DeepSeek.
Đồng thời, Mỹ cũng nắm giữ lợi thế lớn trong thiết kế bán dẫn nhờ nền tảng phần mềm của Nvidia. Dù vậy, điểm yếu chí mạng của cả hai siêu cường là đều phụ thuộc vào Đài Loan (Trung Quốc) – nơi sản xuất gần 90% lượng chip tiên tiến toàn cầu.
Nếu Mỹ nắm giữ phần mềm, Trung Quốc lại kiểm soát phần cứng từ gốc rễ. Bắc Kinh hiện sở hữu 44 triệu tấn oxit đất hiếm, chiếm hơn một nửa trữ lượng toàn cầu. Quan trọng hơn, họ gần như độc quyền trong khâu tinh luyện chế biến. Trong khi đó, Mỹ chỉ sở hữu 1,9 triệu tấn và gặp nhiều rào cản khai thác do các quy định môi trường khắt khe.
Sự phụ thuộc vào nguồn cung đất hiếm từ Trung Quốc – nguyên liệu sống còn cho pin xe điện, bán dẫn và thiết bị quân sự – từng khiến Tổng thống Trump đe dọa áp thuế 100% vào năm ngoái.
Thị trường chứng khoán ngày 25/6 khép lại trong sắc đỏ khi VN-Index giảm 14,95 điểm xuống 1.863,07 điểm sau nhiều phiên tăng liên tiếp từ đầu tuần. Thanh khoản trên HoSE đạt hơn 16.113 tỷ đồng. Độ rộng thị trường nghiêng mạnh về phía giảm giá với 177 mã giảm, trong khi chỉ có 119 mã tăng.
Điểm sáng đáng chú ý trong phiên đến từ cổ phiếu YEG của Tập đoàn YeaH1. Mã này tăng kịch trần lên 9.550 đồng/cổ phiếu, dư mua giá trần hơn 2,35 triệu đơn vị khi kết phiên.
Đà tăng giá xuất hiện sau khi doanh nghiệp công bố sự trở lại của chương trình "Anh trai vượt ngàn chông gai 2026". Trước đó, mùa đầu tiên phát sóng năm 2024 đã tạo được sức hút lớn và nhận được sự quan tâm của đông đảo khán giả. Năm nay, doanh nghiệp đặt mục tiêu doanh thu 1.650 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế hợp nhất 105 tỷ đồng.
Trong khi đó, nhóm ngân hàng diễn biến phân hóa. Một số cổ phiếu giữ được sắc xanh như KLB, NVB, PGB, SGB, OCB... Ngược lại, nhiều mã ngân hàng vốn hóa lớn điều chỉnh như VCB, MBB, BID, EIB, CTG.
Ở nhóm cổ phiếu ảnh hưởng đến chỉ số, VIC và VHM trở thành lực cản lớn nhất của thị trường. Theo thống kê, VIC là mã tác động tiêu cực mạnh nhất lên VN-Index, trong khi VHM cũng nằm trong nhóm kéo giảm chỉ số đáng kể. Kết phiên, VIC giảm 2,39% còn VHM giảm 1,94%.
Chiều ngược lại, TCB, STB, LPB, VJC và VPB là những cổ phiếu hỗ trợ tích cực nhất cho thị trường, song không đủ bù đắp áp lực điều chỉnh từ nhóm vốn hóa lớn.
Nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục bán ròng hơn 1.068 tỷ đồng. VHM và VIC nằm trong nhóm cổ phiếu chịu áp lực bán đáng kể từ khối ngoại, cùng với CTG, FPT, BSR, STB...
Sở Giao dịch chứng khoán TP.HCM (HoSE) vừa đưa cổ phiếu BMI của Tổng công ty cổ phần Bảo Minh vào diện cảnh báo kể từ ngày 10-4 tới.
Lý do tổ chức kiểm toán có ý kiến kiểm toán ngoại trừ đối với báo cáo tài chính tổng hợp năm 2025 đã được kiểm toán của tổ chức niêm yết.
Trước đó, BMI đã công bố báo cáo tài chính năm 2025 đã qua kiểm toán PwC Việt Nam kiểm toán. Theo đó, kiểm toán viên đưa ra ý kiến ngoại trừ về khoản tài sản thiếu chờ xử lý với giá trị hơn 155,9 tỉ đồng của BMI.
"Chúng tôi không thể thu thập được đầy đủ bằng chứng kiểm toán phù hợp liên quan đến khả năng thu hồi của khoản này. Do đó, chúng tôi không thể xác định liệu có cần thiết phải lập dự phòng phải thu khó đòi đối với khoản này hay không", kiểm toán viên lưu ý.
Trong văn bản giải trình gửi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, BMI cho biết đây là tài sản chênh lệch, phát sinh trong một vụ gian lận có liên quan đến một nhân viên Tổng công ty đối với một tài khoản thanh toán của ở một ngân hàng trong nước.
"Vụ việc này hiện đang trong quá trình xác định nguyên nhân và chờ quyết định xử lý của cơ quan chức năng", BMI cho hay.
Cũng theo văn bản thì Tổng công ty này đã chủ động gửi đơn tố giác vụ việc đến cơ quan công an để trình báo, đồng thời thực hiện các thủ tục pháp lý cần thiết nhằm làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan.
Do vụ việc đang trong quá trình điều tra của cơ quan chức năng nên PwC Việt Nam không thể thu thập được bằng chứng kiểm toán phù hợp liên quan đến khả năng thu hồi của khoản này. Đồng thời không xác định được liệu có cần thiết phải lập dự phòng phải thu khó đòi đối với khoản này hay không, do đó kiểm toán viên đã đưa ý kiến ngoại trừ đối với khoản phải thu này.
Bảo Minh được thành lập từ năm 1994, giai đoạn đầu hình thành thị trường bảo hiểm Việt Nam. Đây cũng là doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ lớn tại Việt Nam.
Hiện cổ đông lớn nhất là Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) nắm 50,7% vốn, tiếp đến là Tập đoàn Tài chính - Bảo hiểm AXA (Pháp) với tỉ lệ 16,65%, còn Firstland Company Limited hơn 5%.
Về hoạt động kinh doanh, Bảo Minh hiện đứng thứ 3 thị phần doanh thu phí bảo hiểm toàn ngành, sau PVI và Bảo Việt. Theo báo cáo tài chính năm 2025, công ty này ghi nhận doanh thu phí bảo hiểm thuần 5.059 tỉ đồng, lợi nhuận sau thuế 257 tỉ đồng.
Mất ba ngày tìm mua, chị Loan (phường Xuân Hòa, TP HCM) mới có được một trái trầu bà nặng khoảng 700 gram với giá 380.000 đồng. Trước đó, ba cửa hàng chị liên hệ đều báo hết hàng.
"Tôi xem nhiều video người ta ăn thấy lạ nên muốn thử. Cửa hàng nói nhà vườn ở Đà Lạt đang khan hàng, phải chờ mới có", chị kể.
Không chỉ chị Loan, những ngày gần đây, trên các hội nhóm về trái cây và mạng xã hội xuất hiện dày đặc bài đăng tìm mua loại quả này. Nhiều người sẵn sàng chi hơn nửa triệu đồng để mua hai trái chỉ để thưởng thức hoặc quay video trải nghiệm.
Những video mukbang ghi lại cảnh bóc từng lớp vảy xanh, để lộ phần thịt trắng ngà rồi mô tả hương vị như sự kết hợp giữa chuối, dứa, mãng cầu... đã thu hút lượng lớn người xem, biến loại quả vốn ít người biết đến thành món ăn gây tò mò.
Cơn sốt nhanh chóng lan sang thị trường. Nhiều cửa hàng trái cây tại TP HCM, Hà Nội, Đà Nẵng, Lâm Đồng, Đăk Lăk... vốn chỉ bán các loại trái cây thông thường cũng bắt đầu tìm nguồn trầu bà để bán. Theo người bán, lượng quả về đến đâu hết đến đó vì nguồn cung từ nhà vườn rất hạn chế.
Bà Trần Thi Ngọc Châu, chủ một cửa hàng trái cây tại TP HCM, cho biết trầu bà chỉ thực sự được khách hỏi mua nhiều từ hai tháng nay, sau khi liên tục xuất hiện trong các video mukbang trên nền tảng số.
"Người ta thích đồ lạ nên tìm mua. Phần lớn khách mua để ăn thử vì tò mò, trong đó có nhiều nhà sáng tạo nội dung trên các nền tảng số và cả khách nước ngoài vốn đã biết đến loại quả này", bà nói.
Theo bà Châu, cửa hàng đã nhập khoảng 50 quả từ một nhà vườn ở Đà Lạt để bán nhưng nhanh chóng hết hàng chỉ sau thời gian ngắn. Hiện mỗi quả có giá 250.000-350.000 đồng tùy kích cỡ, tương đương hơn nửa triệu đồng một kg.
Tuy nhiên, cơn sốt cũng kéo theo nhiều phản hồi trái chiều. Dưới các video mukbang và bài đăng chia sẻ trải nghiệm, không ít người cho biết sau khi ăn bị ngứa môi, lưỡi hoặc cổ họng. Một số khác nhận xét hương vị khá lạ nhưng không quá đặc biệt so với mức giá vài trăm nghìn đồng mỗi quả.
Bà Châu cho biết, phần lớn trường hợp bị ngứa xuất phát từ việc ăn khi quả chưa chín hoàn toàn. Trầu bà chỉ ăn được khi chín tự nhiên và các mắt trên vỏ tự bong. Nếu ăn quá sớm, tinh thể canxi oxalat còn trong quả có thể gây châm chích, ngứa hoặc bỏng rát ở miệng và cổ họng. Ngược lại, quả chín có phần thịt ngọt, thơm, được nhiều người ví như sự kết hợp giữa chuối, dứa, mãng cầu và bình bát, tạo nên hương vị khác biệt so với các loại trái cây phổ biến
Ở đầu nguồn, chị Thanh Nga, một nhà vườn tại Đà Lạt (Lâm Đồng), cho biết gia đình trồng trầu bà hơn 20 năm nhưng chủ yếu làm cây cảnh, chưa từng nghĩ đến chuyện kinh doanh quả.
"Trước đây quả chín chủ yếu để rụng hoặc cho người quen ăn. Gia đình chưa bao giờ nghĩ có ngày lại bán với giá vài trăm nghìn đồng mỗi quả", chị kể.
Chỉ từ khi hình ảnh quả trầu bà lan truyền trên các nền tảng số, nhiều người liên tục gọi điện hỏi mua, gia đình chị mới bắt đầu thu hoạch để bán.
Vụ đầu tiên năm nay, vườn của chị chỉ thu được khoảng 40 quả và đã bán hết trong thời gian ngắn. Mỗi quả nặng khoảng 500-600 gram, được bán tại vườn với giá khoảng 220.000 đồng.
Theo chị Nga, gia đình không có kế hoạch mở rộng diện tích bởi đây là loại cây sinh trưởng rất chậm. Từ khi trồng đến lúc cho quả mất khoảng 6 năm, còn mỗi lứa quả phải mất thêm một năm đến một năm rưỡi mới đủ già và chín tự nhiên.
"Đây vốn vẫn là cây cảnh, quả chỉ là sản phẩm phát sinh chứ không phải cây ăn trái được trồng để kinh doanh. Muốn tăng sản lượng cũng không thể làm trong một sớm một chiều", chị nói.
Trầu bà (Monstera deliciosa) có nguồn gốc từ các khu rừng mưa nhiệt đới, phân bố tự nhiên từ miền nam Mexico đến Panama. Tại nơi xuất xứ, quả chín từ lâu đã được dùng làm trái cây tươi hoặc chế biến thành kem, đồ uống nhờ hương vị được nhiều người ví như sự kết hợp giữa chuối, dứa và nhiều loại trái cây nhiệt đới.
Trong khi đó, tại Việt Nam, trầu bà nhiều năm chủ yếu được trồng làm cảnh nhờ bộ lá lớn đặc trưng. Dù cây vẫn cho quả, ít người biết loại quả này có thể ăn khi chín hoàn toàn nên phần lớn để rụng hoặc chỉ cho người quen thưởng thức.
