Ấn Độ ngày 1/4 khởi động đợt tổng điều tra quy mô lớn để thống kê dân số, lần đầu tiên kể từ khi Cơ quan Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc xác định nước này vượt Trung Quốc, trở thành quốc gia đông dân nhất thế giới năm 2023 với khoảng 1,4 tỷ người.
Cuộc điều tra đặt ra thách thức hậu cần khổng lồ do quy mô dân số lớn, đa dạng và diện tích rộng lớn của Ấn Độ. Giới chức nước này dự kiến công bố kết quả trong năm 2027, nhưng chưa ấn định thời điểm cụ thể.
Ấn Độ điều tra dân số 10 năm một lần kể từ năm 1881, khi còn dưới sự cai trị của Anh. Trong cuộc tổng điều tra gần nhất năm 2011, Ấn Độ ghi nhận dân số hơn 1,2 tỷ người, nhưng từ đó đến nay chưa tiến hành cuộc điều tra dân số nào tương tự.
Trong 15 năm qua, cơ cấu nhân khẩu học Ấn Độ đã thay đổi đáng kể, khi hơn 40% dân số dưới 25 tuổi, và dữ liệu từ Liên Hợp Quốc cho thấy độ tuổi trung vị ở nước này năm 2023 chỉ khoảng 28, trẻ hơn gần 10 năm so với Trung Quốc. Điều này tạo nên lợi thế dân số, tiềm năng thúc đẩy tăng trưởng nhờ cơ cấu độ tuổi thuận lợi.
Ấn Độ dự kiến chi 1,2 tỷ USD cho cuộc tổng điều tra lần này, huy động hơn ba triệu nhân viên đến từng nhà thu thập dữ liệu. Họ sẽ rà soát hơn 640.000 ngôi làng và 9.700 thị trấn, thành phố, từ các khu dân cư đông đúc đến những cộng đồng hẻo lánh.
Để quản lý khối lượng công việc khổng lồ, quá trình được chia thành hai giai đoạn, triển khai tại toàn bộ 28 bang và 8 vùng lãnh thổ do chính quyền liên bang quản lý.
Tại cuộc họp báo ở New Delhi ngày 31/3, lãnh đạo cơ quan thống kê dân số Ấn Độ Mritunjay Kumar Narayan cho biết giai đoạn đầu, diễn ra từ ngày 1/4 đến tháng 9, nhằm lập danh sách đầy đủ hộ gia đình, đồng thời thu thập thông tin về điều kiện nhà ở và các tiện ích như nước, điện, vệ sinh và Internet.
Giai đoạn thứ hai sẽ thống kê từng cá nhân. Nhân viên điều tra sẽ thu thập thông tin như tên, tuổi, giới tính, ngày sinh, tình trạng hôn nhân, trình độ học vấn, nghề nghiệp, tôn giáo, phân tầng xã hội, tình trạng khuyết tật và lịch sử di cư. Giai đoạn này dự kiến diễn ra từ tháng 2/2027, hoàn tất vào ngày 31/3/2027. Các khu vực có tuyết vào mùa đông sẽ được khảo sát sớm hơn từ tháng 9 năm nay.
Cuộc khảo sát của những 'lần đầu tiên'
Cuộc khảo sát hiện tại là lần đầu tiên Ấn Độ số hóa hoàn toàn quy trình. Nhân viên sẽ sử dụng thiết bị di động để thu thập dữ liệu thông qua một ứng dụng, loại bỏ nhu cầu dùng biểu mẫu giấy.
Đây cũng là lần đầu tiên người dân có thể tự khai thông tin trực tuyến trên website hỗ trợ 16 ngôn ngữ được sử dụng phổ biến ở Ấn Độ. Dù điều tra viên vẫn sẽ đến từng hộ để xác minh, người dân có thể tiết kiệm đáng kể thời gian so với việc phải tham gia một cuộc phỏng vấn đầy đủ.
Lần đầu tiên kể từ năm 1931, Ấn Độ sẽ đưa yếu tố đẳng cấp trở lại điều tra dân số, điều gây bất ngờ bởi nước này đã cấm phân chia xã hội thành các đẳng cấp từ năm 1950.
Hệ thống phân chia đẳng cấp truyền thống tại Ấn Độ đã tồn tại hàng nghìn năm và vẫn chi phối rõ rệt trong đời sống ở nước này, từ các nhóm xã hội, nhóm hẹn hò, đến cơ hội giáo dục, việc làm.
Hệ thống này có nguồn gốc từ kinh Vệ Đà, phân chia người dân theo thứ bậc, quy định nghề nghiệp, nơi sinh sống và đối tượng kết hôn của một người dựa theo đẳng cấp của gia đình mà người đó sinh ra.
Hệ thống này gồm 4 đẳng cấp chính và hàng nghìn nhánh phụ, trong đó Brahmin, gồm các tăng lữ và học giả Bà La Môn là đẳng cấp cao nhất, rồi đến Kshatriya (vua chúa, chiến binh), Vaishya (thương nhân, điền chủ), Shudra (lao động phổ thông, phục vụ ba đẳng cấp trên).
Thấp nhất là Dalit, thậm chí còn không được xếp vào 4 đẳng cấp chính trong kinh Vệ Đà. Những người thuộc tầng lớp này bị xem là "không thể đụng tới", xếp ngoài lề xã hội, chịu kỳ thị nặng nề, không được tham gia các nghi lễ và phải làm những công việc như nhặt rác, dọn chất thải.
Ấn Độ những năm qua đã cố gắng xóa bỏ hệ thống đẳng cấp này bằng cách đưa ra một loạt thay đổi trong hiến pháp, cũng như thiết lập các nhóm đẳng cấp mới như người nghèo, thanh niên, phụ nữ và nông dân, làm cơ sở cho các chính sách hỗ trợ.
Nước này hiện áp dụng các chính sách hạn ngạch, dành một tỷ lệ nhất định việc làm trong khu vực nhà nước và chỉ tiêu giáo dục cho các nhóm ở vị thế thấp hơn. Vì vậy, việc thống kê các nhóm này được một số người coi là cần thiết để đảm bảo đại diện chính trị và quyền lợi xã hội.
Nhưng nội dung này cũng làm dấy lên tranh luận về việc liệu việc thống kê đẳng cấp có giúp cải thiện tình trạng của các nhóm yếu thế hay ngược lại, làm sâu sắc thêm chia rẽ xã hội.
Chính phủ của Thủ tướng Narendra Modi và đảng cầm quyền BJP ban đầu phản đối việc đưa yếu tố đẳng cấp vào điều tra dân số. Tuy nhiên, ông đã thay đổi lập trường sau sức ép từ phe đối lập.
Dữ liệu thu thập trong năm nay sẽ ảnh hưởng đến cách các chính sách ưu tiên xã hội được triển khai nhằm hỗ trợ các nhóm ở vị thế thấp hơn trong thập kỷ tới. Ngoài ra, kết quả điều tra còn có thể vẽ lại bản đồ chính trị, tái phân bổ quyền lực tại Ấn Độ.
Giới chức sẽ dựa vào dữ liệu để điều chỉnh số ghế quốc hội của mỗi bang theo quy mô dân số. Những bang có dân số tăng nhanh sẽ có thêm ghế, trong khi các bang tăng trưởng chậm có thể mất đi ảnh hưởng. Một số bang từng thành công trong việc kiểm soát dân số lo ngại sẽ bị giảm số ghế đại diện tại quốc hội sau cuộc tổng điều tra dân số.
Cuộc điều tra dân số cũng là nền tảng cho một đạo luật năm 2023, hiện chưa được triển khai, nhằm dành một phần ba số ghế trong quốc hội và các nghị viện bang cho phụ nữ.
Như Tâm (Theo CNN, Al Jazeera, Reuters)
Nguồn: https://vnexpress.net/cach-an-do-kiem-dem-dan-so-hon-1-4-ty-nguoi-5060670.html
