TP.HCM là nơi có quy mô học sinh rất lớn, tốc độ tăng dân số cơ học cao. Trong khi đó, số chỗ học ở trường THPT công lập lại không đáp ứng đủ. Hằng năm, thành phố phải tổ chức kỳ thi lớp 10 với hàng chục nghìn thí sinh để “lọc” vào số chỉ tiêu công lập có giới hạn. Nói cách khác, nếu tất cả học sinh đều muốn vào trường công nhưng không đủ chỗ thì hoặc phải thi tuyển, hoặc phải dùng một cơ chế sàng lọc khác.
Kỳ thi này còn phản ánh sự chênh lệch chất lượng và uy tín giữa các trường. Ở TP.HCM, có những trường THPT được xem là “điểm đến” vì truyền thống, đội ngũ giáo viên, môi trường học tập, tỷ lệ đỗ đại học… Chính điều này tạo nên hiện tượng “trường top”, kéo theo cuộc cạnh tranh gay gắt. Nếu mọi trường đều tương đối đồng đều về chất lượng và cơ hội phát triển, áp lực thi tuyển sẽ giảm đáng kể.
Từ góc nhìn chính sách quốc gia, kỳ thi lớp 10 gắn với chủ trương “phân luồng sau THCS”. Nhà nước nhiều năm nay định hướng không phải 100% học sinh đều đi theo con đường THPT để lên đại học mà một bộ phận sẽ học nghề, trung cấp, giáo dục thường xuyên… Đây là lý do nhiều địa phương vẫn duy trì thi tuyển hoặc giới hạn chỉ tiêu THPT công lập.
Về lý thuyết, phân luồng giúp xã hội cân đối nguồn nhân lực nhưng trong thực tế, tâm lý xã hội Việt Nam vẫn xem THPT công lập và đại học là con đường chính, còn học nghề thường bị coi là lựa chọn thứ yếu. Vì vậy, kỳ thi lớp 10 trở thành một “cuộc đua” luôn căng thẳng.
Ngoài ra, còn một nguyên nhân ít được nói đến là kỳ thi lớp 10 hiện nay đóng vai trò như một công cụ đánh giá chất lượng đầu ra THCS. Khi quy mô quá lớn, thi tuyển giúp ngành giáo dục dễ phân tầng, phân bổ học sinh và kiểm soát đầu vào.
Tuy nhiên, cái giá phải trả thì đã rõ ràng, học sinh lớp 9 chịu áp lực nặng nề, học thêm kéo dài, phụ huynh căng thẳng, việc học dễ thiên về luyện đề hơn phát triển năng lực. Nhiều chia sẻ của học sinh trên mạng xã hội cho thấy các em cảm thấy mình bị cuốn vào guồng điểm số và cạnh tranh từ rất sớm (lóp 6, 7).
Nếu bỏ thi mà số chỗ học vẫn thiếu, áp lực sẽ chuyển sang “chạy” hộ khẩu, học bạ, “xin trường”, hoặc cạnh tranh ngầm còn phức tạp hơn. Vì vậy, muốn giảm áp lực thật sự thì phải xử lý tận gốc.
Để bỏ thi lớp 10 đại trà, cần một vài giải pháp căn cơ. Quan trọng nhất là tăng năng lực tiếp nhận của hệ thống THPT công lập. Khi phần lớn học sinh đều có chỗ học phù hợp, kỳ thi sẽ tự giảm vai trò.
Thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các trường. Khi phụ huynh không còn tâm lý “phải vào trường top mới có tương lai”, cạnh tranh sẽ dịu xuống. Đây là bài toán đầu tư giáo viên, cơ sở vật chất và quyền tự chủ cho trường học.
Nâng giá trị thật của giáo dục nghề nghiệp nhưng chỉ bằng tuyên truyền là chưa đủ. Muốn phân luồng hiệu quả thì trường nghề phải gắn với việc làm, thu nhập, cơ hội liên thông. Nếu học nghề vẫn bị xã hội xem là “đường lui”, “đường cùng” thì phụ huynh sẽ tiếp tục dồn con vào kỳ thi lớp 10 bằng mọi giá.
Có thể chuyển dần từ thi tuyển sang kết hợp nhiều tiêu chí, như học bạ, đánh giá năng lực (được biết, sắp tới, dự kiến Trường ĐH Sư phạm TP.HCM sẽ tổ chức thi đánh giá năng lực cho học sinh lớp 9), hồ sơ học tập, định hướng nghề nghiệp… Nhưng cách này đòi hỏi hệ thống đánh giá ở THCS phải minh bạch và tương đối đồng đều. Nếu không sẽ phát sinh bệnh thành tích và “làm đẹp học bạ”.
Về lâu dài, nên xây dựng mô hình giáo dục phổ thông linh hoạt hơn. Như học sinh có thể chuyển đổi giữa học THPT và giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên mà không bị mặc cảm hay bế tắc.
Kỳ thi lớp 10 ở TP.HCM không chỉ là chuyện có nên thi hay không, mà phản ánh cả cấu trúc giáo dục và tâm lý xã hội. Khi trường công còn thiếu, trường tốp đầu quá hấp dẫn, và đại học được xem là con đường gần như duy nhất để thành công thì kỳ thi này vẫn còn tồn tại dưới hình thức nào đó. Muốn bỏ kỳ thi, trước hết phải làm cho xã hội bớt phụ thuộc vào nó.
Trần Thành Vinh, 22 tuổi, sẽ nhận bằng tốt nghiệp ngành Kỹ thuật Điều khiển - Tự động hóa của Đại học Bách khoa Hà Nội vào tháng 5 tới, sớm một kỳ so với chương trình đào tạo chuẩn.
Đại diện trường cho biết đợt tốt nghiệp sớm năm nay, toàn trường có 2.220 sinh viên tốt nghiệp. Vinh là một trong 20 người vừa ra trường sớm một kỳ, vừa đạt xuất sắc với điểm tổng kết 3.98/4.
"Mình đã biết điểm từ tháng trước nhưng không nghĩ đứng đầu đợt này bởi hai năm gần đây một số bạn đạt mức tuyệt đối", Vinh nói.
Cựu học sinh trường THPT Vĩnh Bảo, TP Hải Phòng, có mẹ là giáo viên dạy Sinh học. Thế nhưng Vinh sớm yêu thích môn Vật lý, sau những lần quan sát bảng mạch điện tử trong các thiết bị, đồ chơi trong nhà. Với Vinh, chúng như những "thành phố thu nhỏ".
Vì đam mê từ sớm, Vinh chăm lo việc học, thường xuyên là học sinh tiêu biểu của trường. Trong ba năm THPT, Vinh từng đạt giải nhất cuộc thi Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh và giải ba thi học sinh giỏi môn Vật lý cấp thành phố, luôn đứng đầu về điểm học tập.
Năm 2022, Vinh là á khoa khối A00 (Toán, Lý, Hóa) trong kỳ thi tốt nghiệp THPT của TP Hải Phòng với 29,35/30 điểm, lọt top 15 cả nước. Kết quả này giúp Vinh trúng tuyển ngành Kỹ thuật Điều khiển - Tự động hóa của Đại học Bách khoa Hà Nội theo nguyện vọng. Năm đó, đây là ngành có điểm chuẩn xét bằng điểm thi tốt nghiệp cao thứ hai ở Bách khoa - 27,61.
Tự nhận không quá thông minh, Vinh cho biết bù đắp bằng sự cần cù. Trước những cảnh báo về độ khó ở Bách khoa, Vinh học tập trung, thận trọng ngay từ đầu, duy trì nhịp học đều đặn thay vì cày xuyên đêm hay "nước đến chân mới nhảy".
Mỗi tối, nam sinh dành 2-3 tiếng tự học, đi ngủ trước 23h. Vinh cũng có nhóm học tập theo nhóm để cùng các bạn mày mò, tìm tài liệu từ nhiều nguồn, cùng đọc và học, làm bài tập.
Nhờ đó, ngay học kỳ đầu tiên, Vinh đã đạt điểm tổng kết trên 3.9/4, trong đó các môn khó có tiếng như Giải tích và Đại số đều đạt A và A+ (mức cao nhất). Cùng đó, nam sinh giành học bổng khuyến khích học tập loại B với trị giá bằng 1,2 lần học phí.
Năm kỳ học sau đó, Vinh đều đạt học bổng loại A - cao nhất (1,5 lần học phí). Bảng điểm của nam sinh chỉ lác đác một vài điểm B, dù không học cải thiện điểm bất kỳ môn nào.
"Nếu học cải thiện, có thể điểm tổng kết sẽ cao hơn, nhưng mình muốn tốt nghiệp sớm một kỳ như dự định", Vinh bày tỏ.
Việc học suôn sẻ nhưng Vinh từng gặp khó khăn trong định hướng chuyên ngành. Vinh kể hồi đầu năm thứ hai từng tham gia một phòng thí nghiệm (lab) trong lĩnh vực Điều khiển. Sau hai tháng thấy không phù hợp, nam sinh hoài nghi bản thân, nghĩ mình yếu kém, không thích nghi tốt.
Mất một thời gian hoang mang, Vinh từ bỏ, chuyển sang một lab mới về điện tử công suất. Đây là chuyên ngành có ứng dụng rộng rãi trong thực tế, ví dụ trong sản xuất xe điện.
Với Vinh, đây là chuyên ngành và cũng là môn học khó nhất trong suốt 4 năm đại học. Nhưng nam sinh lại hứng thú bởi vốn mong muốn nghiên cứu ra được các sản phẩm thực tế.
"Lúc này, mình mới hiểu rằng việc không học được ở lab cũ có lẽ chỉ do chưa phù hợp", Vinh nói.
Chưa có nhiều kết quả về mặt nghiên cứu, nhưng trải nghiệm khi học tập ở lab đã phần nào giúp Vinh đạt 9,5/10 điểm đồ án tốt nghiệp, là đồ án tốt nhất hội đồng. Chàng trai Hải Phòng cũng xác định được con đường muốn theo đuổi lâu dài.
Vinh đã được một doanh nghiệp nhận vào làm ở vị trí đúng chuyên môn, về điện tử công suất. Nam sinh dự định vừa làm, vừa học lên thạc sĩ trong thời gian tới.
Từ 14 đến 16 giờ 20 ngày 21.4, Báo Thanh Niên tổ chức chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến 2026 "Chiến thuật tăng cơ hội trúng tuyển vào nguyện vọng yêu thích". Chương trình diễn ra đồng thời ở các kênh: thanhnien.vn, fanpage Facebook, kênh YouTube, TikTok Báo Thanh Niên.
Thông tin được công bố tại Hội nghị tuyển sinh năm 2026 của Bộ GD- ĐT sáng 20.4, cho thấy từ năm 2022 đến nay, số lượng thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT đều trên mức trên 1 triệu thí sinh. Số thí sinh trúng tuyển, tỷ lệ thí sinh nhập học cũng tăng dần qua từng năm. Trong đó, năm 2025 số thí sinh trúng tuyển nhập học trên chỉ tiêu đạt mức kỷ lục, lên tới mức 90%, cao nhất trong 4 năm qua. Trong 5 phương thức tuyển sinh chủ đạo của năm 2025, phương thức xét điểm thi tốt nghiệp THPT chiếm tới trên 50% thí sinh trúng tuyển.
Từ ngày 24.4 tới đây, thí sinh sẽ thực hiện đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT trực tuyến trên hệ thống của Bộ GD-ĐT. Đây là một bước vô cùng quan trọng vì môn thi có liên quan đến tổ hợp môn xét tuyển vào ĐH. Với cách thức tuyển sinh ĐH năm nay, làm thế nào để tối ưu hóa tổ hợp môn xét tuyển ĐH từ việc lựa chọn môn thi tốt nghiệp THPT?
Chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến với chủ đề "Chiến thuật tăng cơ hội trúng tuyển vào nguyện vọng yêu thích" sẽ có thông tin lưu ý quan trọng trong việc chọn môn thi, cách sử dụng phương thức xét tuyển, cách sắp xếp nguyện vọng để có lợi cạnh tranh nhất.
*Đợt 1 diễn ra từ 14 giờ -15 giờ, gồm các chuyên gia:
Bạn đọc quan tâm tới việc chọn môn thi tốt nghiệp THPT, cách sử dụng phương thức xét tuyển có thể đặt câu hỏi trong phần bình luận chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến 2026 tại các địa chỉ trên.
GS. TS Trần Xuân Nam, Phó giám đốc Học viện Kỹ thuật quân sự (MTA), cho biết thông tin trên tại hội thảo "Đào tạo tài năng - Giải pháp đột phá phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại", ngày 29/4.
Cụ thể, Học viện đặt mục tiêu đào tạo được 100-150 kỹ sư quân sự tài năng, 60-75 thạc sĩ tài năng và 30 tiến sĩ chất lượng cao, từ nay đến 2030. Đây là nhóm có bản lĩnh chính trị vững vàng, có kiến thức quân sự chung, kiến thức chuyên môn sâu, năng lực vượt trội, có thể dẫn dắt đổi mới sáng tạo, tạo ra tri thức và công nghệ mới.
Chương trình ưu tiên một số lĩnh vực then chốt, chiến lược mà quân đội và xã hội có nhu cầu cao, cấp thiết như Khoa học máy tính, Kỹ thuật Điện tử - Viễn thông, Kỹ thuật Ra đa dẫn đường, Kỹ thuật Cơ khí động lực, Kỹ thuật Cơ khí, Kỹ thuật Cơ điện tử, Kỹ thuật Điều khiển và Tự động hóa.
Học viện sẽ triển khai nhiều giải pháp, gồm khâu tuyển chọn. Như với hệ kỹ sư tài năng, trường dự kiến ba nhóm. Một là học viên của học viện đoạt ba các kỳ thi Olympic quốc gia, quốc tế trở lên các môn Toán, Lý, Hóa, Tin học.
Hai là những học viên có đầu vào thuộc top 20% cao nhất toàn quốc, đạt loạt giỏi hai năm đầu, có tố chất nổi bật trong học tập, nghiên cứu, ngoại ngữ B1 trở lên.
Cuối cùng, MTA dự kiến tuyển chọn sinh viên xuất sắc từ các trường ngoài quân đội, có lý lịch rõ ràng, phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, có đủ sức khỏe, năng lực đặc biệt và có điểm đỗ đại học tương đương hệ kỹ sư quân sự tài năng.
Ông Nam cho biết dự kiến học viên chương trình này được cấp bằng kỹ sư quân sự tài năng bậc 7/8 (tương đương thạc sĩ, các trường khác thường là 6/8). Nếu tốt nghiệp giỏi, học viên được phong quân hàm Thượng úy (thông thường là thiếu úy, trung úy). Nhóm này cũng có cơ hội học chuyển tiếp chương trình tiến sĩ chất lượng cao.
Các học viên tốt nghiệp chương trình thạc sĩ tài năng và tiến sĩ chất lượng cao sẽ được xem xét thăng quân hàm trước niên hạn.
Với cả ba chương trình, học viên còn được hưởng nhiều quyền lợi như thực tập và làm đồ án tốt nghiệp tại doanh nghiệp công nghệ, nhà máy quốc phòng, thực tập ngắn hạn ở nước ngoài, nhưng phải đáp ứng các chuẩn đầu ra cao hơn so với thông thường.
Học viện Kỹ thuật quân sự là trường trọng điểm quốc gia, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu phát triển, sản xuất chế thử, chuyển giao công nghệ tiên tiến và hội nhập quốc tế, góp phần phát triển ngành khoa học công nghệ quân sự Việt Nam.
Học viện hiện có gần 2.000 cán bộ, giảng viên, đào tạo hơn 120 chương trình trình độ từ đại học đến tiến sĩ.
