Mới đây, PGS.TS Phạm Văn Quang – Trưởng khoa Hồi sức Tích cực Chống độc, Bệnh viện Nhi Đồng 1 (Tp.HCM) cho biết , các bác sĩ vừa điều trị thành công cho bé gái V.M.T. (10 tuổi, ngụ Đồng Tháp) rơi vào tình trạng nguy kịch do biến chứng nặng của sốt xuất huyết Dengue.
Theo người nhà, trước khi chuyển viện, bệnh nhi sốt cao kéo dài, đau bụng và nôn ói liên tục nên được đưa đến bệnh viện địa phương điều trị. Tại đây, trẻ được chẩn đoán sốc sốt xuất huyết Dengue ngày thứ 5 trên nền dư cân béo phì.
Kết quả xét nghiệm cho thấy bệnh nhi bị cô đặc máu nghiêm trọng, chỉ số hematocrit tăng tới 53%. Dù được truyền dịch chống sốc tích cực nhưng men gan tiếp tục tăng vọt lên gần 3.000 UI/L, cao gấp khoảng 100 lần bình thường nên được chuyển khẩn cấp lên Bệnh viện Nhi Đồng 1.
Khi nhập viện, bé trong tình trạng suy hô hấp, vật vã, huyết động không ổn định, gan tổn thương nặng và men gan tiếp tục tăng cao.
Ngay lập tức, các bác sĩ tiến hành hỗ trợ hô hấp, chống sốc bằng albumin nhằm hạn chế tổn thương gan, đồng thời chuyển bệnh nhi vào khoa Hồi sức tích cực chống độc để điều trị chuyên sâu. Tại đây, trẻ được thở NCPAP, truyền máu và các chế phẩm máu để kiểm soát rối loạn đông máu.
Theo PGS.TS Phạm Văn Quang, dù tình trạng huyết động tạm cải thiện nhưng bệnh nhi vẫn sốt cao liên tục, tổn thương gan ngày càng nặng hơn. Các xét nghiệm chuyên sâu sau đó xác định trẻ mắc hội chứng thực bào máu – một biến chứng hiếm gặp nhưng cực kỳ nguy hiểm ở bệnh nhân sốt xuất huyết Dengue.
“Biến chứng này có thể khiến người bệnh nhanh chóng rơi vào suy gan, suy thận, rối loạn đông máu, suy đa cơ quan và tử vong nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời”, PGS.TS Phạm Văn Quang cảnh báo.
Trước diễn tiến nguy kịch, các bác sĩ khoa Hồi sức tích cực chống độc phối hợp với khoa Huyết học khẩn cấp hội chẩn và quyết định sử dụng Dexamethasone nhằm kiểm soát phản ứng viêm quá mức.
Sau 24 giờ điều trị, bệnh nhi bắt đầu giảm sốt, tình trạng tổn thương gan dần ổn định. Sau một tuần hồi sức tích cực, chức năng gan, thận, hô hấp và đông máu của trẻ cải thiện rõ rệt. Hiện bệnh nhi đã tỉnh táo, ăn uống được và dự kiến có thể xuất viện trong vài ngày tới.
Theo các bác sĩ, trong vài tuần gần đây, khoa Hồi sức tích cực chống độc liên tục tiếp nhận nhiều trẻ bị sốc sốt xuất huyết Dengue nặng kèm suy đa cơ quan.
“Những trường hợp sốt cao kéo dài, kèm tổn thương gan, thận hoặc rối loạn huyết học cần được nghĩ ngay tới nguy cơ phản ứng viêm nặng hay hội chứng thực bào máu để can thiệp sớm”, PGS.TS Phạm Văn Quang nhấn mạnh.
Liên quan tình hình dịch bệnh, BS Lê Hồng Nga – Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật Tp.HCM (HCDC) cho biết, từ đầu năm đến nay, thành phố đã ghi nhận hơn 16.000 ca sốt xuất huyết, tăng hơn 70% so với cùng kỳ năm trước và đã xuất hiện các ca tử vong.
Theo HCDC, sốt xuất huyết thường bước vào giai đoạn tăng mạnh từ giữa tháng 6 đến tháng 7 hằng năm. Bệnh không chỉ gây sốt cao mà còn có thể dẫn đến sốc, xuất huyết nặng, suy gan, suy thận, suy hô hấp và tử vong nếu phát hiện muộn.
Ngành y tế khuyến cáo phụ huynh cần đặc biệt lưu ý khi trẻ sốt liên tục từ 2-3 ngày, nhất là khi xuất hiện các dấu hiệu như đau bụng, nôn nhiều, chảy máu mũi, xuất huyết dưới da, tay chân lạnh hoặc lừ đừ bất thường.
“Không nên chủ quan tự điều trị tại nhà vì bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và theo dõi kịp thời”, BS Lê Hồng Nga khuyến cáo.
Ngoài theo dõi sức khỏe, ngành y tế cũng khuyến nghị người dân chủ động diệt lăng quăng, loại bỏ các vật chứa nước đọng quanh nhà, ngủ mùng kể cả ban ngày và tiêm vắc-xin sốt xuất huyết đối với trường hợp phù hợp để giảm nguy cơ mắc bệnh nặng trong mùa dịch sắp tới.
WHO khuyến cáo người dân hãy chung tay loại bỏ nơi sinh sản của muỗi bằng 5 cách đơn giản sau:
Nhiều người cho rằng hải sản tươi sống luôn có chất lượng tốt hơn sản phẩm đông lạnh. Tuy nhiên, đầu bếp Vũ Nhất Thông, sáng lập Trung tâm dạy nấu ăn Eric Vũ Cooking Class (TP HCM), phản đối điều này.
Dưới góc độ khoa học thực phẩm, khái niệm "tươi" mang tính tương đối. Miếng cá hồi làm sashimi được cấp đông ở âm 60 độ C ngay khi đánh bắt sẽ giữ được hàm lượng dinh dưỡng cao hơn con tôm hùm đang bơi trong bể kính nhà hàng nhưng đã nhịn đói nhiều ngày khiến cơ thịt tiêu biến dần.
Theo ông Thông, ngay khi hải sản chết, hiện tượng tự phân giải bắt đầu diễn ra. Các enzyme phá vỡ cấu trúc protein, làm mềm thịt và tạo ra mùi tanh. Hải sản bán ở chợ thường trải qua nhiều giờ đánh bắt và ướp đá sơ sài. Việc phơi ở nhiệt độ thường tạo điều kiện cho vi khuẩn sinh sôi và hình thành chất histamine (hợp chất gây sốc phản vệ, phản ứng viêm, dị ứng, dẫn truyền thần kinh và sự bài tiết dịch vị) làm suy giảm chất lượng, có nguy cơ ngộ độc.
Công nghệ cấp đông quyết định chất lượng
Hải sản được cấp đông tại tàu bằng hầm lạnh siêu tốc, nhiệt độ âm 40 độ C sẽ chặn đứng hoạt động của enzyme và vi khuẩn. Khi rã đông, sản phẩm giữ được cấu trúc và hàm lượng dinh dưỡng.
Nhiều người e ngại đồ đông lạnh bị khô và chảy nước. Ông Thông cho biết nguyên nhân do kỹ thuật cấp đông. Cơ thể sinh vật biển chứa 70-80% là nước. Khi cấp đông chậm bằng tủ lạnh gia đình, phân tử nước liên kết thành tinh thể đá lớn, đâm thủng màng tế bào khiến nước cốt chảy ra ngoài (hiện tượng drip loss).
Trong công nghiệp, công nghệ cấp đông siêu tốc (IQF) hạ nhiệt độ tâm sản phẩm xuống dưới âm 18 độ C nhanh chóng. Tinh thể nước đóng băng với kích thước nhỏ, không phá vỡ màng tế bào nên nguyên liệu giữ được độ đàn hồi.
Riêng với món ăn sống như sashimi, sử dụng hải sản cấp đông là quy tắc bắt buộc. Trong môi trường tự nhiên, cá hồi hoang dã, cá ngừ hay mực thường chứa nhiều ký sinh trùng, tiêu biểu là giun Anisakis. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) quy định cá dùng để ăn sống phải được cấp đông ở âm 20 độ C trong ít nhất 7 ngày, hoặc âm 35 độ C trong 15 giờ để tiêu diệt ký sinh trùng.
Tiêu chí lựa chọn và rã đông
Đầu bếp gợi ý người tiêu dùng chọn đồ tươi sống khi mua trực tiếp tại vùng biển, hoặc khi chế biến các món hấp, luộc. Hải sản cấp đông phù hợp cho nhà hàng cần ổn định nguyên liệu, người mua hàng trái mùa. Nguyên liệu này phù hợp cho các món kho, rim, chiên, nướng đậm vị sốt vì sự khác biệt về kết cấu giữa tươi và đông lạnh gần như không thể nhận ra. Ngoài ra, hải sản cấp đông chuẩn quy trình giúp tránh rủi ro từ các chất bảo quản (như urê, hàn the) thường bị lạm dụng để giữ cá tươi lâu ở chợ.
Theo chuyên gia, hải sản cấp đông giảm chất lượng chủ yếu do rã đông sai cách. Việc ngâm trực tiếp vào nước nóng, để ở nhiệt độ phòng hoặc dùng lò vi sóng quá mức khiến thịt cá bị mất nước và sinh vi khuẩn.
Cách rã đông đúng là chuyển thực phẩm từ ngăn đá xuống ngăn mát tủ lạnh trước 12-24 tiếng. Nhiệt độ tăng từ từ giúp tinh thể đá tan chảy và tái hấp thụ vào thớ thịt, giữ nguyên liệu ở trạng thái mọng nước.
UBND thành phố Đà Nẵng đã ban hành kế hoạch đẩy mạnh thực hiện nếp sống văn minh trong tổ chức tang lễ trên địa bàn trong giai đoạn hiện nay, với nhiều nội dung nhằm hạn chế các hủ tục, mê tín dị đoan và khuyến khích các hình thức mai táng phù hợp.
Theo kế hoạch, các tang lễ phải được tổ chức trang nghiêm, tiết kiệm, phù hợp với truyền thống văn hóa dân tộc và điều kiện của từng gia đình.
Khi có người qua đời, gia đình phải đăng ký khai tử theo quy định. Cờ tang chỉ được treo tại địa điểm tổ chức. Nhạc đám tang phải bảo đảm đúng truyền thống, không mở trước 6h hoặc sau 22h và không vượt quá mức âm thanh cho phép.
Thành phố cũng cấm rải tiền Việt Nam, tiền nước ngoài và vàng mã trên đường đưa tang. Nghiêm cấm lợi dụng tang lễ để đánh bạc hoặc làm các hoạt động mê tín dị đoan dưới mọi hình thức.
Đà Nẵng cũng vận động người dân mai táng trong các nghĩa trang theo quy hoạch, khuyến khích lựa chọn hỏa táng nhằm tiết kiệm quỹ đất, bảo vệ môi trường và phù hợp định hướng phát triển đô thị văn minh.
Ngoài ra, các nghi lễ sau mai táng như làm tuần, giỗ đầu, mãn tang được khuyến khích tổ chức gọn nhẹ, tiết kiệm, phù hợp với phong tục địa phương. Việc ăn uống trong tang lễ chỉ nên diễn ra trong phạm vi gia đình, dòng họ.
Trong kế hoạch cũng nhấn mạnh, việc thực hiện nếp sống văn minh trong tang lễ sẽ gắn với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” và các phong trào thi đua khác.
Địa phương cần kịp thời biểu dương, nhân rộng các mô hình, tập thể, dòng họ, gia đình thực hiện tốt nếp sống văn minh trong tang lễ, nhất là các gia đình có người thân qua đời thực hiện hình thức hỏa táng thay cho chôn cất truyền thống.
Bên cạnh công tác tuyên truyền, thành phố sẽ nghiên cứu cơ chế hỗ trợ hỏa táng, thu hút đầu tư cơ sở hỏa táng, lưu giữ tro cốt. Các cán bộ, đảng viên, người có uy tín phải gương mẫu trong vận động người dân lựa chọn hình thức mai táng.
Các địa phương được yêu cầu kiểm tra, chấn chỉnh những trường hợp tổ chức tang lễ không đúng quy định, quản lý chặt hoạt động dịch vụ tang lễ, bảo đảm phù hợp. Cơ quan chức năng cũng công khai thông tin thủ tục khai tử, nghĩa trang, cơ sở hỏa táng, các dịch vụ liên quan để tạo thuận lợi cho người dân.
Sự cố y tế nghiêm trọng đã xảy ra trên du thuyền MV Hondius (Hà Lan) trong hành trình từ Argentina đến Cape Verde, khiến 3 người tử vong và 3 người khác rơi vào tình trạng nguy kịch.
Ngay khi tình huống khẩn cấp xuất hiện ngoài khơi Cape Verde, Tổ chức Y tế Thế giới đã nhanh chóng can thiệp, xác nhận một ca dương tính với hantavirus và phối hợp triển khai sơ tán y tế khẩn cấp.
Hiện hantavirus được xem là nguyên nhân chính gây tử vong, trong khi các cơ quan chức năng đang khẩn trương kiểm soát nguy cơ lây lan trên tàu.
Các nghiên cứu cho thấy hantavirus đã tồn tại từ nhiều thế kỷ, với các đợt bùng phát từng ghi nhận tại châu Á và châu Âu. Ở Đông bán cầu, virus này thường gây sốt xuất huyết kèm suy thận; trong khi đến đầu những năm 1990, một chủng mới xuất hiện ở tây nam nước Mỹ đã gây ra bệnh hô hấp cấp tính nguy hiểm, nay được biết đến là hội chứng phổi do hantavirus.
Căn bệnh này từng gây chú ý khi bà Betsy Arakawa qua đời tại New Mexico sau khi nhiễm virus.
Hiện các cơ quan chức năng vẫn đang điều tra ổ dịch trên tàu, bao gồm xét nghiệm phòng thí nghiệm và phân tích dịch tễ. Đồng thời, việc giải trình tự virus cũng được triển khai nhằm xác định nguồn lây và đặc điểm của tác nhân gây bệnh.
Hantavirus chủ yếu lây sang người thông qua tiếp xúc với loài gặm nhấm như chuột, chuột cống hay chuột đồng, hoặc nước tiểu, nước bọt, phân của chúng, đặc biệt khi các chất này bị xáo trộn và phát tán trong không khí, làm tăng nguy cơ hít phải. Con người thường phơi nhiễm trong môi trường sinh sống như nhà ở, cabin hoặc nhà kho, nhất là khi dọn dẹp những không gian kín, kém thông gió hoặc khám phá khu vực có dấu hiệu chuột.
Theo WHO, dù hiếm gặp, hantavirus cũng có thể lây trực tiếp từ người sang người.
Nhiễm hantavirus có thể diễn tiến rất nhanh và đe dọa tính mạng. Giai đoạn đầu, bệnh thường khởi phát với các triệu chứng dễ nhầm lẫn với cúm như sốt, ớn lạnh, đau cơ và đau đầu. Theo Sonja Bartolome, việc phân biệt hantavirus với cúm ở thời điểm này là vô cùng khó khăn.
Các dấu hiệu của hội chứng phổi do hantavirus thường xuất hiện sau 1–8 tuần kể từ khi tiếp xúc với loài gặm nhấm nhiễm bệnh. Khi bệnh nặng lên, người bệnh có thể bị tức ngực, khó thở do phổi tích tụ dịch.
Virus này chủ yếu lây sang người qua việc tiếp xúc hoặc hít phải bụi chứa nước tiểu, nước bọt hay phân của chuột, chuột cống hoặc chuột đồng.
Ngoài thể bệnh về phổi, hantavirus còn gây ra sốt xuất huyết kèm hội chứng thận, thường xuất hiện sau 1–2 tuần phơi nhiễm. Theo CDC, tỷ lệ tử vong của hội chứng phổi khoảng 35%, trong khi thể sốt xuất huyết dao động từ 1% đến 15%, tùy theo chủng virus.
Hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu hoặc thuốc chữa khỏi hantavirus, song việc phát hiện sớm và chăm sóc y tế kịp thời có thể cải thiện đáng kể khả năng sống sót của người bệnh.
Dù đã được nghiên cứu trong nhiều năm, theo bác sĩ Michelle Harkins, vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải, bao gồm lý do vì sao bệnh có thể nhẹ ở một số người nhưng lại rất nghiêm trọng ở người khác, cũng như cơ chế hình thành kháng thể. Các nhà nghiên cứu đang tiếp tục theo dõi bệnh nhân trong thời gian dài với kỳ vọng tìm ra phương pháp điều trị hiệu quả.
"Vẫn còn rất nhiều điều bí ẩn," bà nói, đồng thời nhấn mạnh rằng yếu tố tiếp xúc với loài gặm nhấm đóng vai trò then chốt trong nguy cơ lây nhiễm.
Các chuyên gia y tế khuyến cáo biện pháp hiệu quả nhất để phòng tránh hantavirus là hạn chế tiếp xúc với loài gặm nhấm và chất thải của chúng. Khi dọn dẹp khu vực có nguy cơ, cần sử dụng găng tay bảo hộ và dung dịch tẩy rửa có chứa clo.
Đáng lưu ý, các chuyên gia cảnh báo không nên quét hoặc hút bụi phân chuột, vì hành động này có thể khiến virus phát tán vào không khí, làm tăng nguy cơ hít phải và lây nhiễm.
Nhìn lại lịch sử, hantavirus từng gây ám ảnh cho hơn 3.000 binh sĩ Liên Hợp Quốc trong Chiến tranh Triều Tiên. Mãi đến năm 1978, các nhà khoa học mới lần đầu phân lập được chủng Hantaan tại Hàn Quốc, mở ra bước ngoặt trong việc giải mã nguyên nhân các đợt bùng phát trước đó.
Đến năm 1993, một ổ dịch hô hấp nghiêm trọng tại Mỹ được xác định do chủng Sin Nombre – một trong những biến thể nguy hiểm nhất của hantavirus. Chỉ hai năm sau, các ca hội chứng phổi do hantavirus (HPS) đầu tiên cũng được ghi nhận tại Argentina, cho thấy phạm vi lây lan ngày càng mở rộng.
Gần đây, cái chết của bà Betsy Arakawa tại New Mexico vào năm 2025 sau khi tiếp xúc với phân chuột một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về mối nguy âm thầm từ loại virus này.
Dù rất hiếm khi lây trực tiếp từ người sang người, hantavirus vẫn xuất hiện rải rác trên toàn cầu, đặc biệt ở châu Á, châu Âu và Tây Nam Mỹ—những khu vực có nhiều loài gặm nhấm mang mầm bệnh. Sự cố trên du thuyền MV Hondius cũng cho thấy nguy cơ tiềm ẩn từ chuột trên các phương tiện di chuyển đường dài.
Trong bối cảnh du lịch quốc tế sôi động, Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo cần kiểm tra kỹ nơi lưu trú, bịt kín các khe hở, sử dụng khẩu trang N95 và chất khử trùng khi dọn dẹp khu vực có dấu hiệu chuột. Quan trọng nhất vẫn là tránh tiếp xúc với chất thải của loài gặm nhấm, trong không gian kín hoặc kém thông gió.
