Những ngày này, TP HCM bước vào cao điểm nắng nóng. Từ sáng đến tối, đường phố lúc nào cũng đặc quánh người và xe. Những dòng phương tiện nối đuôi nhau dưới cái nóng oi bức, tiếng còi xe, khói bụi và khí thải vốn đã đủ khiến người tham gia giao thông mệt mỏi.
Nhưng giữa khung cảnh ngột ngạt ấy, nhiều người còn phải chịu thêm một điều khó chịu khác là hít khói thuốc lá từ những người xung quanh.
Đó là cảm giác không dễ chịu ngay cả với người khỏe mạnh, chứ chưa nói đến người già, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hay những người có vấn đề về hô hấp. Trong lúc đang kẹt cứng giữa dòng xe, không ai có thể né tránh làn khói thuốc đang phả thẳng vào mặt mình.
Hiện nay, Điều 11 của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá 2012 quy định nhiều địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn, nhưng lại không bao gồm việc hút thuốc khi tham gia giao thông. Theo tôi, đây là một thiếu sót, đặc biệt tại các đô thị lớn như Sài Gòn hay Hà Nội, nơi thường xuyên xảy ra ùn tắc kéo dài và mật độ phương tiện luôn ở mức rất cao.
Đã đến lúc cần nghiêm túc xem xét việc cấm hút thuốc khi tham gia giao thông, không chỉ để bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn để xây dựng hình ảnh đô thị văn minh trong bối cảnh Việt Nam muốn nâng cao chất lượng sống và vị thế quốc gia.
Có ít nhất ba lý do cho thấy việc này là cần thiết và nên được thực hiện càng sớm càng tốt:
Thứ nhất, hút thuốc khi tham gia giao thông gây ảnh hưởng trực tiếp đến những người xung quanh. Chỉ một người hút nhưng hàng chục người khác phải hít khói thuốc thụ động. Điều này diễn ra phổ biến nhất khi dừng đèn đỏ hoặc kẹt xe.
Ở những không gian công cộng khác, người hút thuốc đôi khi vẫn có thể chủ động tránh xa trẻ em, phụ nữ mang thai hoặc người có vấn đề sức khỏe. Những người xung quanh cũng có thể rời khỏi khu vực có khói thuốc nếu cảm thấy khó chịu. Nhưng giữa một dòng xe đang ùn ứ thì hoàn toàn khác.
Người hút thuốc không thể biết xung quanh mình là ai, có trẻ nhỏ hay người mắc bệnh hô hấp hay không. Họ vô tư châm thuốc giữa đám đông, còn những người xung quanh thì không có bất kỳ lựa chọn nào ngoài việc “chịu trận”. Khi xe cộ chen kín mặt đường, không ai có thể tránh đi đâu được.
Dưới cái nắng gay gắt của Sài Gòn, giữa khói bụi và khí thải dày đặc, việc phải hít thêm khói thuốc lá từ những người thiếu ý thức là điều rất khó chấp nhận.
Thứ hai, hút thuốc khi tham gia giao thông còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Nhiều người có thói quen gạt tàn thuốc xuống đường mà không nghĩ đến hậu quả. Tàn thuốc đang cháy rất nhẹ, dễ bị gió thổi ngược vào người đi phía sau, đặc biệt là người đi xe máy. Chỉ một khoảnh khắc giật mình vì tàn thuốc bay vào mặt cũng có thể dẫn đến va chạm hoặc tai nạn.
Thứ ba, hút thuốc khi chạy xe gần như đồng nghĩa với việc xả rác ra môi trường. Không ai đang chạy xe lại giữ đầu lọc thuốc còn cháy để mang về bỏ đúng nơi quy định. Phần lớn đều tiện tay vứt xuống đường.
Có thể đầu lọc thuốc không phải loại rác quá lớn nhưng hành vi ấy phản ánh một thói quen thiếu văn minh và góp phần làm xấu hình ảnh đô thị. Khi chuyện xả đầu thuốc lá xuống đường diễn ra hằng ngày và trở nên bình thường, nó cũng tạo ra tâm lý coi nhẹ ý thức giữ gìn môi trường công cộng.
Vì những lý do đó, tôi cho rằng đặc biệt tại các đô thị lớn có mật độ giao thông cao, cần sớm ban hành quy định cấm hút thuốc khi tham gia giao thông, đồng thời áp dụng chế tài xử phạt đủ nghiêm để tạo tính răn đe.
Nhiều quốc gia như Singapore hay Nhật Bản đã có những quy định rất nghiêm khắc nhằm kiểm soát hành vi hút thuốc nơi công cộng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và xây dựng môi trường sống văn minh. Việt Nam hoàn toàn có thể học hỏi những mô hình đó.
Tôi và gia đình sống trong một con ngõ nhỏ ở Hà Nội hơn chục năm nay. Nhà không rộng, mùa hè cũng nóng, nhưng tôi luôn cố gắng sống tiết chế nhất có thể. Trừ những hôm oi bức quá mức, tôi hiếm khi bật điều hòa ban ngày. Ban đêm, nếu nhiệt độ quá cao, tôi mới bật vài tiếng để dễ ngủ hơn. Còn lại, tôi thích mở cửa sổ, tận dụng gió trời và ánh sáng tự nhiên.
Mọi chuyện thay đổi từ một năm trước, khi nhà đối diện chuyển tới. Họ sửa sang nhà cửa rất đẹp, rồi lắp liền năm chiếc điều hòa công suất lớn. Chuyện dùng điều hòa vốn là quyền của mỗi gia đình, tôi không có ý kiến gì. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ toàn bộ cục nóng đều được đặt quay thẳng sang phía nhà tôi, đúng hướng cửa sổ phòng khách và phòng ngủ. Từ đó, cuộc sống của tôi bị đảo lộn.
Chỉ cần họ bật điều hòa, luồng khí nóng từ cục nóng phả sang hầm hập như hơi bếp than. Cửa sổ mở ra không còn là gió trời nữa, mà là hơi nóng khô rát. Có hôm đang ăn cơm, tôi phải đứng dậy đóng vội cửa vì hơi nóng hắt vào quá khó chịu. Nhà họ bật điều hòa suốt ngày đêm, còn nhà tôi phải đóng cửa kín mít để tránh hơi nóng và tiếng "ù ù" từ dàn máy.
Tôi từng nói khéo vài lần. Ban đầu là góp ý nhẹ nhàng rằng khí nóng phả sang nhà đối diện rất khó chịu. Sau đó, khi tình trạng kéo dài, tôi đề nghị họ thử xoay hướng cục nóng hoặc che chắn bớt. Đáp lại chỉ là thái độ lạnh nhạt. Từ đó đến nay, hai nhà gần như không còn nhìn mặt nhau.
>> Tôi phải gửi con đi ngủ nhờ vì hàng xóm hát karaoke tra tấn
Sống trong ngõ nhỏ ở đô thị đông đúc, những "chuyện nhỏ" như tiếng ồn, khí nóng, khói bếp hay chỗ để xe lại ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống mỗi ngày. Chỉ cần mỗi người bớt đi một chút tiện cho mình nhưng bất tiện cho người khác, mọi thứ đã dễ chịu hơn rất nhiều.
Nghịch lý là mỗi ngày, báo chí liên tục nhắc đến biến đổi khí hậu, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, chuyện Trái đất nóng lên. Ai cũng than mùa hè ngày càng khắc nghiệt. Nhưng trong đời sống thực tế, rất nhiều người vẫn vô tư đẩy phần nóng bức ấy sang cho người khác, miễn nhà mình mát là được. Có cảm giác chúng ta đang chống nóng cho bản thân theo cách khiến thành phố nóng hơn.
Những cục nóng điều hòa ngày đêm phả hơi ra ngõ nhỏ. Những căn nhà đóng kín cửa rồi xả nhiệt ra bên ngoài. Người này chịu không nổi lại lắp thêm máy mạnh hơn người kia. Cứ như thế, vòng luẩn quẩn tiếp diễn.
Tôi không cực đoan đến mức cho rằng mọi người phải ngừng dùng điều hòa. Trong những đợt nắng hơn 40 độ, điều hòa gần như là vật dụng thiết yếu. Nhưng ít nhất, khi lắp đặt và sử dụng, chúng ta có thể nghĩ thêm một chút đến hàng xóm sống cách mình vài mét.
Vài năm gần đây, cứ mỗi mùa phượng nở, tôi lại thấy xuất hiện nhiều phụ huynh tiếc nuối vì con học giỏi đều các môn nhưng không đạt danh hiệu học sinh xuất sắc chỉ vì một vài môn như Thể dục, Âm nhạc hay Mỹ thuật chỉ được xếp mức "Hoàn thành" thay vì "Hoàn thành tốt".
Có em đạt toàn điểm 9, 10 ở các môn văn hóa, riêng Thể dục bị đánh giá H nên mất danh hiệu xuất sắc. Có em bảng điểm gần như 10 tròn trĩnh, chỉ môn Âm nhạc không đạt mức T là cả năm học trượt danh hiệu mà gia đình kỳ vọng. Và rồi, không ít phụ huynh bắt đầu đặt câu hỏi: Liệu có quá khắt khe không khi một môn năng khiếu lại quyết định danh hiệu cuối năm?
Theo tôi, câu trả lời là không. Xuất sắc vốn không chỉ là học giỏi Toán hay Văn. Hai chữ "xuất sắc" tự thân đã mang ý nghĩa toàn diện. Một học sinh được gọi là xuất sắc thì không thể chỉ mạnh ở những môn được coi là môn chính, còn những lĩnh vực khác lại hời hợt, đối phó hoặc thiếu cố gắng.
Nhiều năm nay, xã hội vẫn tồn tại tư duy phân chia môn chính, môn phụ. Toán, Văn, Ngoại ngữ được đầu tư tối đa; còn Thể dục, Âm nhạc, Mỹ thuật thường bị xem nhẹ.
Không ít phụ huynh sẵn sàng cho con học thêm kín lịch để nâng một điểm Toán, nhưng lại mặc định rằng vẽ xấu cũng được, hát dở cũng không sao, thể lực yếu cũng chẳng ảnh hưởng gì.
Chỉ đến khi danh hiệu cuối năm bị tác động, họ mới giật mình nhận ra những môn mình từng xem nhẹ thực ra vẫn là một phần của giáo dục.
Tôi vẫn luôn cho rằng một đứa trẻ cần được phát triển đồng đều về kiến thức, thể chất, cảm xúc và kỹ năng sống. Thể dục giúp học sinh rèn sức khỏe, tính kỷ luật và tinh thần vận động. Âm nhạc, Mỹ thuật nuôi dưỡng cảm xúc, khả năng sáng tạo và sự cảm thụ. Hoạt động trải nghiệm giúp trẻ học cách giao tiếp, hợp tác và thích nghi với thực tế.
Nhiều quốc gia có nền giáo dục phát triển từ lâu đã coi trọng giáo dục thể chất, nghệ thuật và kỹ năng mềm ngang với kiến thức học thuật. Họ hiểu rằng thành công trong cuộc sống hay tìm niềm vui ngày thường không chỉ đến từ khả năng giải toán hay ghi nhớ công thức.
Một người có thể học rất giỏi nhưng thiếu kỹ năng giao tiếp, không biết làm việc nhóm, sức khỏe kém hoặc không có đời sống tinh thần phong phú thì vẫn khó phát triển bền vững.
Tôi nghĩ điều phụ huynh cần thay đổi không phải là cách xét danh hiệu, mà là cách nhìn về việc học của con trẻ. Không nên ép con trở thành học sinh xuất sắc bằng mọi giá, càng không nên biến danh hiệu thành thước đo duy nhất của năng lực.
Một đứa trẻ biết học, biết vận động, lớn lên biết cảm thụ nghệ thuật, để nuôi dưỡng đời sống tâm hồn phong phú, biết hợp tác và có tinh thần trách nhiệm sẽ quan trọng hơn rất nhiều so với cả mớ giấy khen thời đi học, nhưng lớn lên lúng túng trong một buổi liên hoan văn nghệ với bè bạn vì không biết đàn cũng chẳng biết hát, lại càng không biết múa.
Tôi là một sinh viên mới ra trường và may mắn có được công việc ổn định sau khi tốt nghiệp. Nhưng mỗi lần đọc những câu chuyện về người trẻ thất nghiệp, loay hoay tìm chỗ đứng sau đại học, tôi vẫn thấy rất chạnh lòng, bởi có một người bạn thân của tôi - một cử nhân quản trị kinh doanh - cũng đang ở trong hoàn cảnh đó.
Chín tháng trước, ngày nhận bằng tốt nghiệp, bạn tôi từng rất tự tin. Giống như nhiều sinh viên khác, cậu tin rằng tấm bằng đại học sẽ là cánh cửa mở ra cơ hội nghề nghiệp. Hôm liên hoan ra trường, chúng tôi còn ngồi nói với nhau về chuyện công việc tương lai, mức lương khởi điểm, môi trường làm việc mong muốn. Khi ấy, mọi thứ đều rất nhiều hy vọng.
Rồi hành trình tìm việc bắt đầu. Bạn tôi dành nhiều thời gian chỉnh sửa CV, gửi hồ sơ đến hàng chục công ty. Mỗi lần như vậy là một lần chờ đợi và đổi lại phần lớn chỉ là sự im lặng từ phía nhà tuyển dụng. Có nơi không phản hồi, có nơi gửi email từ chối ngắn gọn.
Điều khiến người trẻ mệt mỏi không chỉ là thất nghiệp, mà còn là cảm giác dần mất đi giá trị. Tôi nhớ có lần bạn nói: "Tao bắt đầu ngại gặp người quen, bởi đi đâu cũng là những câu hỏi: 'Đi làm chưa?', 'lương bao nhiêu?', 'sao vẫn chưa xin được việc?'". Không ai cố ý làm tổn thương bạn, nhưng những câu hỏi ấy vẫn trở thành áp lực rất lớn với một người trẻ đang loay hoay tìm chỗ đứng.
>> Tôi đầu tư 600 triệu cho con học đại học đáng giá từng đồng
Rồi bạn tôi quyết định chạy shipper kiếm tiền sau ba tháng thất nghiệp vì cần tiền để tự lo cuộc sống và không muốn tiếp tục phụ thuộc gia đình. Một người học về quản trị, marketing, chiến lược kinh doanh... giờ phải chạy xe ngoài đường giao từng đơn hàng quả là chua chát. Nhưng ít nhất, bạn cũng đang làm việc, tự kiếm tiền bằng sức lao động của mình, bước tiếp thay vì ngồi yên chờ đợi.
Bạn từng nói rằng quãng thời gian chạy shipper giúp cậu học được nhiều thứ hơn tưởng tượng. Đó là cách chịu áp lực ngoài đời thực, cách giao tiếp với đủ kiểu khách hàng, cách quản lý thời gian và cả sự kiên nhẫn... Những điều đó không có trong giáo trình đại học. Quan trọng nhất là dù làm shipper, bạn vẫn không từ bỏ mục tiêu ban đầu. Ban ngày đi giao hàng, tối về bạn vẫn học thêm kỹ năng, vẫn chỉnh sửa CV, vẫn tìm việc chuyên môn.
Tôi nghĩ rất nhiều người trẻ hiện nay cũng đang như vậy. Có người ra trường thuận lợi, có việc đúng ngành ngay lập tức. Nhưng cũng có người phải đi đường vòng, làm nhiều công việc khác để tồn tại và tích lũy kinh nghiệm sống. Điều đó không có nghĩa là họ thất bại. Thực tế cuộc sống không phải lúc nào cũng đi theo lộ trình thẳng theo kiểu học đại học xong phải có việc tốt, lương cao, đúng chuyên ngành.
Nhìn bạn mình chạy xe giao hàng giữa nắng mưa mỗi ngày, tôi không thấy đó là hình ảnh của sự thất bại. Tôi thấy một người trẻ đang cố gắng tự đứng trên đôi chân của mình, đang tìm cách vượt qua giai đoạn khó khăn nhất sau khi ra trường. Và tôi tin rằng, rồi sẽ đến lúc những trải nghiệm hôm nay trở thành hành trang quý giá cho bạn sau này.
