Blue Zones (Vùng Xanh) là những khu vực địa lý nơi người dân có tỷ lệ mắc bệnh mãn tính thấp và tuổi thọ trung bình cao vượt trội, với số lượng người sống trên trăm tuổi nhiều nhất hành tinh. 5 Vùng Xanh gồm Ikaria ở Hy Lạp; Barbagia, Sardinia ở Italy; Okinawa ở Nhật Bản; Nicoya ở Costa Rica; và Loma Linda ở Mỹ. Dù có nhiều yếu tố ảnh hưởng, nhưng chế độ ăn uống ưu tiên thực vật và nói không với thực phẩm chế biến sẵn được công nhận là yếu tố then chốt.
Dan Buettner, người sáng lập Blue Zones LLC, chia sẻ trên website cá nhân: “Mọi thứ bắt đầu từ lựa chọn thực phẩm. Hầu hết cư dân Vùng Xanh mà tôi biết đều tiếp cận dễ dàng với rau củ quả địa phương, phần lớn không thuốc trừ sâu và được trồng hữu cơ”.
Ông nhấn mạnh rằng họ không chỉ ăn thực phẩm bổ dưỡng mà còn có những công thức nấu ăn lâu đời để biến những nguyên liệu lành mạnh trở nên ngon miệng. “Nếu bạn không thích món mình đang ăn, bạn sẽ không thể duy trì nó lâu dài”, Dan nói.
Đậu – “Nền tảng” của những người sống trên 100 tuổi
Sau khi phân tích hơn 150 nghiên cứu về chế độ ăn uống tại các Vùng Xanh trong thế kỷ qua, Dan Buettner đã rút ra một điểm chung quan trọng: Các loại đậu chính là thực phẩm nền tảng trong thực đơn của họ.
Tại Nicoya (Costa Rica), đậu đen xuất hiện trong hầu hết bữa ăn; khắp vùng Địa Trung Hải, đậu lăng, đậu gà và đậu trắng là những lựa chọn phổ biến; còn tại Okinawa (Nhật Bản), đậu nành là thực phẩm thiết yếu.
“Trung bình, những quần thể sống thọ tại các Vùng Xanh ăn lượng đậu nhiều gấp ít nhất 4 lần so với chúng ta”, Dan giải thích. Một nghiên cứu thực hiện tại 5 quốc gia do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tài trợ đã chỉ ra rằng: Chỉ cần ăn 20 g đậu mỗi ngày, nguy cơ tử vong trong bất kỳ năm nào của một người sẽ giảm khoảng 8%.
Vì sao đậu bổ dưỡng?
Theo phân tích của các chuyên gia, một hạt đậu điển hình chứa 21% protein và 77% carbohydrate phức hợp. Khác với carbohydrate tinh chế gây tăng đường huyết đột ngột, đậu cung cấp nguồn năng lượng giải phóng chậm và bền vững. Chúng cũng rất ít chất béo và dồi dào chất xơ.
Dan Buettner khẳng định đậu rẻ, dễ chế biến, đa dạng về kết cấu và chứa nhiều chất dinh dưỡng trên mỗi g hơn bất kỳ loại thực phẩm nào khác.
Vì đậu mang lại cảm giác no lâu, chúng có xu hướng giúp bạn loại bỏ bớt những thực phẩm kém lành mạnh ra khỏi khẩu phần. Ngoài ra, hàm lượng chất xơ cao trong đậu còn giúp các lợi khuẩn (probiotics) phát triển mạnh mẽ trong đường ruột.
Cách bổ sung đậu vào thực đơn hàng ngày
Để đạt được mục tiêu ít nhất nửa bát đậu mỗi ngày, chuyên gia đưa ra một số lời khuyên thực tế:
Mất ngủ hoặc khó ngủ là tình trạng khá phổ biến, thường liên quan căng thẳng, thói quen dùng thiết bị điện tử hoặc sinh hoạt thiếu điều độ. Bên cạnh duy trì giờ ngủ ổn định, một số thực phẩm giàu dưỡng chất như chuối có thể hỗ trợ cơ thể dễ đi vào giấc ngủ hơn.
Hỗ trợ cơ thể sản xuất hormone gây buồn ngủ
Theo Healthline, chuối chứa tryptophan - một loại axit amin thiết yếu mà cơ thể không tự tạo ra được. Khi đi vào não, tryptophan được chuyển hóa thành serotonin và melatonin, hai hormone có vai trò điều hòa giấc ngủ.
Serotonin giúp cơ thể thư giãn, ổn định tâm trạng, trong khi melatonin hỗ trợ điều chỉnh chu kỳ ngủ - thức tự nhiên. Ăn thực phẩm giàu tryptophan có thể rút ngắn thời gian đi vào giấc, cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Cung cấp magie để thư giãn cơ bắp
Khoáng chất này có vai trò làm dịu hệ thần kinh, hỗ trợ thư giãn cơ bắp và góp phần cải thiện chất lượng giấc ngủ. Thiếu magie có thể liên quan tình trạng ngủ không sâu giấc hoặc dễ thức giấc ban đêm. Ngoài chuối, các loại hạt, đậu và ngũ cốc nguyên cám cũng là nguồn bổ sung magie tốt.
Giàu kali có thể giảm chuột rút ban đêm
Chuối là thực phẩm giàu kali - chất điện giải quan trọng giúp duy trì hoạt động của cơ và thần kinh. Kali có thể hỗ trợ giảm nguy cơ chuột rút khi ngủ, từ đó giấc ngủ liền mạch hơn. Người thường xuyên vận động hoặc hay bị chuột rút, co cứng cơ vào ban đêm ăn thực phẩm giàu kali có thể hữu ích.
Carbohydrate giúp cơ thể dễ buồn ngủ hơn
Lượng carbohydrate tự nhiên trong chuối có thể giúp tryptophan được vận chuyển vào não dễ hơn. Điều này góp phần thúc đẩy quá trình sản xuất serotonin và melatonin, thư giãn cơ thể, giảm mất ngủ. Tuy nhiên, không nên ăn quá nhiều thực phẩm ngọt hoặc quá no sát giờ đi ngủ vì có thể gây đầy bụng, khó tiêu.
Theo Verywell Health, chất xơ trong chuối tạo cảm giác no và làm chậm quá trình tiêu hóa. Nhờ đó, ăn một quả chuối vào buổi tối có thể hạn chế tình trạng tỉnh giấc giữa đêm do đói bụng.
Chuối xanh thường chứa nhiều chất xơ hơn, trong khi chuối chín có hàm lượng đường tự nhiên cao hơn và vị ngọt đậm hơn.
Các chuyên gia cho rằng thời điểm phù hợp để ăn chuối là khoảng một đến hai giờ trước khi ngủ. Khoảng thời gian này giúp cơ thể tiêu hóa và hấp thu dưỡng chất tốt hơn. Để ngủ ngon hơn, ngoài kết hợp thực phẩm phù hợp cần duy trì giờ ngủ ổn định, hạn chế dùng điện thoại trước khi ngủ, tránh caffeine vào buổi tối và giữ phòng ngủ yên tĩnh, tối và mát.
Nếu tình trạng khó ngủ kéo dài, thường xuyên thức giấc hoặc mệt mỏi ban ngày, người bệnh nên đi khám để được đánh giá các rối loạn giấc ngủ tiềm ẩn.
Trẻ từ 2 - 12 tuổi, phụ nữ và người lớn tuổi dễ bị say tàu xe hơn, với các triệu chứng thường gặp như khó chịu toàn thân, buồn nôn, nôn, đau đầu, vã mồ hôi, chóng mặt.
“Trước đây, say tàu xe được cho là do xung đột giữa thị giác, tai trong và các giác quan khác. Hiện nay, nhiều chuyên gia cho rằng nguyên nhân còn đến từ sự ‘lệch pha’ giữa cách não bộ dự đoán về chuyển động của cơ thể và những gì thực sự xảy ra”, bác sĩ Richard Lewis, chuyên gia thần kinh về rối loạn thăng bằng tại Massachusetts Eye and Ear (thuộc Harvard, Mỹ), cho biết.
Dưới đây là một số mẹo được các chuyên gia đề xuất để giảm cơn say xe, mọi người có thể thử áp dụng trong các chuyến đi xa ngày lễ, theo Harvard Health Publishing và Hartford HealthCare (Mỹ).
Bên cạnh đó, nếu tình trạng say tàu xe nặng, có thể dùng thuốc hoặc miếng dán sau tai để phòng hoặc giảm buồn nôn. Ngoài ra, mọi người cũng có thể phòng say tàu xe ngay từ trước chuyến đi bằng cách sau:
Chọn chỗ ngồi hợp lý: Ghế phụ phía trước ô tô hoặc khu vực gần cánh máy bay ít rung lắc nhất. Còn trên tàu thuyền, vị trí giữa tàu thường ít lắc hơn. Trên xe buýt, tàu hỏa, nên chọn ghế quay mặt về phía trước.
Ăn uống nhẹ nhàng: Trước chuyến đi, nên uống đủ nước, ăn các món dễ tiêu, tránh đồ nhiều dầu mỡ. Không nên uống rượu và không ăn quá no trước khi đi.
Để duy trì sức khỏe dẻo dai, bên cạnh việc khám định kỳ, chế độ ăn uống hàng ngày cũng là yếu tố quan trọng. Chuyên gia dinh dưỡng Sun Yu-ying tại Đài Loan (Trung Quốc) cảnh báo một số thực phẩm tưởng chừng bình dân lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây hại nếu tiêu thụ quá mức trong thời gian dài. Trong bài chia sẻ trên trang cá nhân hôm 1/4, cô chỉ ra "3 nhóm thực phẩm" cần hạn chế tối đa nếu muốn ngăn ngừa ung thư hiệu quả.
Các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói và thịt muối thường được bổ sung nitrit nhằm kéo dài thời gian bảo quản. Tuy nhiên, khi chế biến ở nhiệt độ cao, hoạt chất trên có khả năng chuyển hóa thành các tác nhân gây hại cho sức khỏe. Bên cạnh đó, nhóm thực phẩm này thường chứa hàm lượng chất béo cao, việc tiêu thụ thường xuyên sẽ tạo áp lực lớn cho cơ thể.
Các chuyên gia khuyến nghị người dân ưu tiên sử dụng thực phẩm tươi sống trong thực đơn hàng ngày. Thịt chế biến sẵn chỉ nên được coi là món ăn thay đổi khẩu vị nhất thời, không sử dụng như món chính trên bàn ăn.
Đồ uống có cồn
Việc sử dụng đồ uống có cồn liên quan trực tiếp đến nhiều rủi ro về sức khỏe, đặc biệt là thói quen tiêu thụ quá mức và kéo dài, gây áp lực lớn lên chức năng gan cùng hệ tiêu hóa. Những người có thói quen uống rượu bia cần kiểm soát chặt chẽ tần suất và liều lượng.
Các chuyên gia khuyến cáo chỉ nên sử dụng một lượng nhỏ vào những dịp thực sự cần thiết để tránh tình trạng tích tụ độc tố trong cơ thể trong thời gian dài. Nguyên tắc quan trọng nhất là sự điều độ và tính tự giác, thay vì chủ quan trước những nguy cơ tiềm ẩn mà chất cồn gây ra cho cơ thể.
Các loại hạt và đậu phộng biến chất hoặc hết hạn
Đậu phộng, nếu không được bảo quản đúng cách, có thể sản sinh aflatoxin, một loại độc tố tự nhiên gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe. Không chỉ hạt đậu phộng tươi, các sản phẩm liên quan như bơ đậu phộng, hạt hỗn hợp và một số loại ngũ cốc cũng tiềm ẩn nguy cơ tương tự. Nếu phát hiện thực phẩm có mùi lạ, nấm mốc hoặc quá hạn sử dụng, người tiêu dùng tuyệt đối không tiếp tục tiêu thụ.
Bác sĩ Sun khuyến nghị mọi người nên ưu tiên thực phẩm toàn phần như rau củ, các loại đậu và thịt tươi sống, đồng thời cắt giảm tối đa thực phẩm chế biến sẵn. Bên cạnh đó, người dùng cần chú ý đến hạn sử dụng và phương thức bảo quản nhằm ngăn chặn tình trạng thực phẩm biến chất. Riêng với đồ uống có cồn, chuyên gia nhấn mạnh đến sự điều độ, nhằm tạo điều kiện cho cơ thể có thời gian phục hồi và tự điều chỉnh.
