Mới đây, tại buổi tiếp xúc cử tri Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhận định kỳ thi lớp 10 hiện nay “căng thẳng hơn cả thi đại học (ĐH)”. Nhận định này phản ánh đúng thực trạng áp lực mà học sinh (HS), phụ huynh và xã hội đang phải đối mặt.
Bản chất tuyển sinh lớp 10 hiện nay là một cuộc “sàng lọc” bằng giải pháp hành chính khi nhiều địa phương thiếu trường lớp và giáo viên (GV). Để giảm số HS vào trường công, các địa phương buộc phải tổ chức thi tuyển với mức cạnh tranh rất cao. Điều này đi ngược mục tiêu phổ cập giáo dục trung học mà VN hướng tới vào năm 2035, tức mọi HS sau THCS đều có cơ hội tiếp tục học THPT, trung học nghề hoặc giáo dục thường xuyên.
Một HS đã hoàn thành giáo dục bắt buộc THCS phải được tiếp tục học tập bình thường. Thế nhưng tại Hà Nội hay TP.HCM, có nơi tỷ lệ chọi vào lớp 10 ở một số trường khá cao khiến có HS không vào được trường công không phải vì học yếu mà vì thiếu chỗ học.
Năm học 2026-2027, Hà Nội chỉ có khoảng 55% HS tốt nghiệp THCS được vào THPT công lập, giảm mạnh so với các năm trước. Theo số liệu HS đăng ký nguyện vọng 1 vào lớp 10 các trường THPT công lập năm học 2026-2027 do Sở GD-ĐT TP.HCM công bố, có khoảng 79,4% sẽ trúng tuyển vào trường công.
Điều đó cho thấy áp lực tuyển sinh lớp 10 vẫn đặc biệt gay gắt, phản ánh nghịch lý: chủ trương phổ cập đến hết lớp 12 đã rõ nhưng hạ tầng và đội ngũ GV vẫn chưa theo kịp.
Trong nhiều năm, VN tự hào về thành tựu phổ cập giáo dục THCS và hướng đến mục tiêu phổ cập giáo dục hết phổ thông. Nhưng ngay sau lớp 9, một cuộc cạnh tranh khốc liệt, dẫn đến mục tiêu phổ cập bị đứt gãy giữa chừng.
Ở bản chất sâu xa, tuyển sinh lớp 10 đại trà hiện nay không phải là đánh giá năng lực HS, mà là cơ chế phân bổ sự thiếu hụt nguồn lực giáo dục. Khi số lượng trường lớp công lập không đủ, kỳ thi trở thành “van điều tiết” để giảm áp lực cho hệ thống.
Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm rất đáng chú ý khi nhấn mạnh: “Thi cử để đánh giá chất lượng dạy và học, không phải để loại các cháu ra khỏi trường học”. Đây không chỉ là góc nhìn nhân văn, mà còn là tư duy giáo dục tiến bộ của nhiều quốc gia phát triển.
Ở phần lớn các nước có nền giáo dục tiên tiến, giáo dục THPT gần như đã được phổ cập. HS có thể khác nhau về định hướng con đường học tập, nghề nghiệp và chương trình học, nhưng đều không bị loại khỏi hệ thống giáo dục và đào tạo chỉ vì thiếu chỗ học.
Một mâu thuẫn khác nằm ở chủ trương phân luồng sau THCS. Về mục tiêu cũng như khoa học giáo dục, việc phân luồng là cần thiết. Một quốc gia hiện đại không thể chỉ đào tạo cử nhân ĐH hay kỹ sư mà cần cả công nhân kỹ thuật, kỹ sư thực hành, chuyên gia công nghệ, nhân lực dịch vụ và lao động sáng tạo.
Nhưng ở VN hiện nay, phân luồng chưa thực sự dựa trên sự tự nguyện và hấp dẫn nghề nghiệp. Nhiều HS vào giáo dục nghề nghiệp không phải vì yêu thích kỹ thuật hay có khả năng thực hành rõ ràng, mà vì không đậu trường THPT công lập hay không có điều kiện kinh tế để học trường tư thục. Đây là khác biệt lớn giữa VN và các nước tiên tiến, việc học các trường nghề là tự nguyện, đào tạo có chất lượng và học viên vẫn có nhiều cơ hội phát triển lâu dài.
Khi học nghề bị xem như “lựa chọn thứ hai”, phân luồng sẽ khó thành công. Phụ huynh vẫn tìm mọi cách để con vào THPT rồi ĐH bởi bằng ĐH hiện vẫn có ưu thế rõ rệt trên thị trường lao động. Trong khi đó, nhiều ngành nghề kỹ thuật dù xã hội thiếu nhân lực nhưng thu nhập chưa tương xứng, cơ hội thăng tiến còn hạn chế và hình ảnh xã hội chưa đủ hấp dẫn.
Do đó, nếu không thay đổi cấu trúc thị trường lao động và nâng vị thế giáo dục nghề nghiệp, HS và phụ huynh chủ yếu cũng chỉ chọn con đường vào lớp 10 công lập.
Nghịch lý của giáo dục VN là càng kêu gọi giảm áp lực thì HS càng học thêm nhiều hơn. Kỳ thi lớp 10 khiến nhiều HS lớp 9 sống trong căng thẳng kéo dài, học thêm liên tục. Với nhiều gia đình, năm lớp 9 trở thành “năm bản lề” đầy áp lực.
Nguyên nhân bởi phía sau kỳ thi là nỗi lo rất thực tế: nếu không vào được trường công, chi phí học trường tư sẽ tăng cao hoặc HS phải đi học xa nhà, khó bảo đảm việc học lâu dài. Vì vậy, tuyển sinh lớp 10 hiện nay không chỉ là áp lực giáo dục mà còn là gánh nặng kinh tế đối với nhiều gia đình.
Muốn giảm áp lực thi lớp 10, không chỉ thay đổi đề thi hay quy chế tuyển sinh mà cần xem giáo dục phổ thông là quyền học tập phải được bảo đảm cho mọi HS. Tuy nhiên, giảm áp lực không đồng nghĩa buông lỏng chất lượng. Nhiều địa phương từng xét tuyển học bạ thay cho thi tuyển để giảm căng thẳng, nhưng cách làm này cũng bộc lộ hạn chế khi động lực học tập giảm, dễ phát sinh tiêu cực và chất lượng đầu vào THPT đi xuống. Thực tế đó khiến một số tỉnh như Đắk Lắk và Quảng Nam (cũ) phải khôi phục thi tuyển lớp 10 sau nhiều năm xét tuyển.
Vì vậy, giải pháp không phải bỏ thi hoàn toàn hay duy trì thi cử quá nặng nề, mà cần cơ chế đánh giá cân bằng hơn, kết hợp học bạ với đánh giá năng lực để vừa giảm áp lực vừa bảo đảm chất lượng thực chất.
Gốc rễ của áp lực tuyển sinh lớp 10 nằm ở 3 vấn đề lớn: thiếu trường lớp và GV, bất bình đẳng cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng, và thị trường lao động chưa hợp lý; vì vậy cần thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ.
Trước hết, VN cần thực sự hướng đến phổ cập THPT và tương đương bằng cách đầu tư mạnh cho trường lớp, đặc biệt ở các đô thị tăng dân số nhanh. Chính quyền phải chủ động dự báo quy mô HS, không để tình trạng thiếu trường kéo dài. Đồng thời phải thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các trường để giảm tâm lý chạy đua vào trường top.
Đổi mới giáo dục nghề nghiệp, nâng cao chất lượng đào tạo và tạo cơ hội học lên cao hơn. Khi con đường nghề nghiệp đủ hấp dẫn, áp lực dồn vào THPT sẽ giảm tự nhiên.
Hội thao Giáo dục quốc phòng và an ninh học sinh THPT toàn quốc năm 2026 do UBND TP.HCM đăng cai tổ chức. Hội thao diễn ra từ ngày 14 đến ngày 19.4 với sự tham dự của 250 cán bộ quản lý, các thầy cô giáo, huấn luyện viên và 730 học sinh là vận động viên đến từ 34 địa phương trên cả nước tham gia ở 9 bộ môn.
Kết quả, đoàn Sở GD-ĐT Hà Tĩnh giành giải nhất; Hai giải nhì thuộc về đoàn Sở GD-ĐT Quảng Trị và Sở GD-ĐT Ninh Bình. Các đoàn Sở GD-ĐT Thái Nguyên, Sở GD-ĐT Vĩnh Long và Sở GD-ĐT Bắc Ninh cùng đoạt giải ba.
Phát biểu tại lễ bế mạc, ông Phạm Ngọc Thưởng, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT, nhấn mạnh kết quả phản ánh đúng chất lượng công tác dạy và học môn giáo dục quốc phòng và an ninh tại các trường THPT trong thời gian qua, thúc đẩy phong trào thi đua học tập môn học này trong nhà trường.
"Những trải nghiệm và tình bạn, tinh thần thi đấu cao thượng là kỷ niệm đẹp, là động lực để các em phấn đấu và rèn luyện. Bộ sẽ tiếp tục chỉ đạo, rút kinh nghiệm để những lần tổ chức hội thao sau tốt hơn", ông Thưởng nói.
Trước đó, tại lễ khai mạc vào ngày 14.4, ông Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, chia sẻ thành phố vinh dự được chọn đăng cai tổ chức hội thao. Ông Cường nhìn nhận, giáo dục quốc phòng và an ninh giữ vai trò quan trọng trong việc bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, lòng yêu nước và tinh thần sẵn sàng cống hiến cho Tổ quốc. Việc triển khai hiệu quả nội dung này cũng là cụ thể hóa các chủ trương của Đảng và Nhà nước về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, gắn tri thức với rèn luyện phẩm chất, đạo đức và ý thức công dân.
Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, TP.HCM luôn chú trọng đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục quốc phòng - an ninh, gắn với giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống và rèn luyện thể chất cho học sinh, qua đó góp phần xây dựng thế hệ trẻ phát triển toàn diện. Thành phố kỳ vọng đây sẽ là dịp để các địa phương, cơ sở giáo dục và học sinh giao lưu, học hỏi, đồng thời quảng bá hình ảnh một TP.HCM năng động, hiện đại, nghĩa tình.
Để chuẩn bị cho Hội thao Giáo dục quốc phòng và an ninh học sinh THPT toàn quốc, TP.HCM đã chủ động phối hợp với các bộ, ngành, đơn vị liên quan chuẩn bị đầy đủ điều kiện về cơ sở vật chất, hậu cần, đảm bảo an ninh, an toàn tuyệt đối để hội thao diễn ra nghiêm túc, hiệu quả.
Thủ tướng Chính phủ vừa có quyết định phê duyệt Đề án phát triển một số cơ sở giáo dục ĐH lớn ở vùng Đông Nam bộ theo hướng đạt trình độ tiên tiến của nhóm các cơ sở giáo dục ĐH hàng đầu trong khu vực châu Á.
Đề án được ban hành nhằm cụ thể hóa các chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước về phát triển giáo dục ĐH, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng thời phát huy vai trò của giáo dục ĐH trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển đất nước.
Mục tiêu chung của đề án là phát triển 3 cơ sở đào tạo ĐH công lập (ĐH Kinh tế TP.HCM, Trường ĐH Y dược TP.HCM, Trường ĐH Việt Đức), cùng với ĐH Quốc gia TP.HCM thành những trung tâm đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ hàng đầu khu vực châu Á. Các cơ sở đào tạo ĐH này là động lực phát triển giáo dục ĐH và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội và hội nhập quốc tế của TP.HCM và vùng Đông Nam bộ.
Đề án xác định, đến năm 2030, ĐH Kinh tế TP.HCM duy trì vị trí trong nhóm 150 cơ sở giáo dục ĐH hàng đầu châu Á về kinh doanh và quản lý theo các bảng xếp hạng ĐH quốc tế uy tín.
Trường ĐH Y dược TP.HCM đáp ứng các tiêu chí, tiêu chuẩn của nhóm 150 cơ sở giáo dục ĐH uy tín hàng đầu châu Á trong lĩnh vực khoa học sức khỏe.
Trường ĐH Việt Đức phát triển theo mô hình ĐH nghiên cứu, có chất lượng đào tạo và nghiên cứu xuất sắc, hệ thống quản trị hiện đại theo mô hình ĐH nghiên cứu hàng đầu của CHLB Đức.
Đề án đồng thời đặt ra các mục tiêu cụ thể về quy mô đào tạo nhân lực chất lượng cao, phát triển đội ngũ giảng viên, nhà khoa học; nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học, công bố quốc tế. Song song đó là phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, thu hút sinh viên quốc tế, mở rộng hợp tác quốc tế, nâng cao tỷ lệ chương trình đào tạo đạt chuẩn kiểm định khu vực và quốc tế.
Đến năm 2035, 3 cơ sở giáo dục ĐH trong đề án trở thành những cơ sở giáo dục ĐH công lập trọng điểm của vùng Đông Nam bộ và cả nước, có hạ tầng kỹ thuật và cơ sở vật chất hiện đại, đạt tiêu chuẩn khu vực, duy trì vị thế thuộc nhóm trường hàng đầu châu Á trong những ngành, lĩnh vực thế mạnh.
Định hướng đến năm 2050, các cơ sở giáo dục ĐH này, cùng với ĐH Quốc gia TP.HCM, duy trì chất lượng đào tạo, nghiên cứu và quản trị thuộc nhóm 100 cơ sở giáo dục ĐH hàng đầu châu Á, giữ vai trò nòng cốt trong đào tạo, nghiên cứu khoa học, phát triển và chuyển giao công nghệ ở những lĩnh vực có khả năng cạnh tranh ở tầm khu vực.
Để thực hiện các mục tiêu trên, đề án tập trung triển khai đồng bộ các nhóm nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm. Trong đó, ưu tiên hiện đại hóa hạ tầng kỹ thuật và cơ sở vật chất; mở rộng không gian phát triển của các cơ sở giáo dục ĐH; đầu tư các trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm chuyên sâu và hạ tầng số phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo.
Đề án cũng chú trọng xây dựng đội ngũ quản lý, giảng viên và nhà khoa học có năng lực hội nhập quốc tế; thu hút chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước; phát triển đội ngũ nghiên cứu trẻ và các nhóm nghiên cứu mạnh trong các lĩnh vực trọng điểm.
Cùng với đó là đổi mới chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế; đẩy mạnh quốc tế hóa giáo dục đại học; phát triển các chương trình đào tạo chất lượng cao, đào tạo tài năng; tăng cường liên kết đào tạo, nghiên cứu khoa học và trao đổi học thuật với các cơ sở giáo dục ĐH uy tín trên thế giới.
Đề án cũng nhấn mạnh nhiệm vụ nâng cao năng lực nghiên cứu, công bố quốc tế, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu; tăng cường hợp tác giữa nhà trường với doanh nghiệp nhằm gắn đào tạo, nghiên cứu với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và thị trường lao động.
Việc Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án là bước đi quan trọng trong chiến lược phát triển giáo dục ĐH Việt Nam theo hướng chất lượng cao, hội nhập quốc tế và gắn kết chặt chẽ với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Hôm 20/5, trang weibo của Dazhong Daily đăng tải video một học sinh tiểu học ở thành phố An Dương, tỉnh Hà Nam, vừa làm bài tập, vừa đạp chân vào bàn đạp của chiếc máy khâu cũ theo nhịp đều đặn. Đầu cậu bé hơi lắc theo chuyển động, trong khi tay cầm bút lướt nhẹ trên trang giấy.
Mẹ cậu bé cho biết nghĩ ra cách này nhằm giúp con cải thiện khả năng tập trung. Lý do là con trai thường xuyên rung chân, nghịch tẩy và rời khỏi chỗ ngồi khi đang học.
Trước đó, người mẹ tra dầu vào máy khâu để không gây tiếng động, thay mặt bàn mới và gắn giá đỡ để con không phải cúi đầu quá thấp khi học. Chị cho rằng nhờ đó con có thể tập trung trong hơn một giờ, hiệu quả học tập cải thiện rõ rệt.
Đoạn video gây tranh luận trên mạng xã hội Trung Quốc về phương pháp dạy con. Nhiều bình luận cho rằng người mẹ có mẹo độc đáo, sáng tạo, và có cơ sở khoa học.
Theo quan niệm y học cổ truyền Trung Quốc, các động tác vận động bằng mũi chân có thể giúp dẫn nhiệt đi xuống, kích thích lưu thông khí huyết, từ đó khiến đầu óc tỉnh táo và dễ tập trung hơn khi học tập hoặc làm việc căng thẳng. Một người khác nhận định việc chuyển động nhịp nhàng và rung động nhẹ có thể kích thích não bộ, đồng thời giúp xoa dịu những đứa trẻ khó ngồi yên.
Một số người nói rằng câu chuyện gợi nhớ đến thời thơ ấu của họ, khi gia đình không đủ tiền mua bàn học tử tế và họ phải làm bài tập về nhà trên máy may của bà.
Nhưng không phải ai cũng xem đây là sáng kiến về kỷ luật học tập. Họ cho rằng nhiều phụ huynh cần xem xét việc cân bằng giữa học tập và cuộc sống hàng ngày của con. Khối lượng bài tập về nhà quá nhiều thường chiếm hết thời gian nghỉ ngơi của trẻ, dẫn đến mệt mỏi, khó tập trung và thị lực suy giảm.
Theo SCMP, bài tập về nhà từ lâu là câu chuyện gây căng thẳng trong các gia đình Trung Quốc. Sau giờ học, nhiều phụ huynh "lấp kín" thời gian trống của con bằng các lớp học online và gia sư.
