Tiến sĩ Võ Văn Tuấn, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Văn Lang, đánh giá: "Nếu nhìn lại khoảng 30 năm qua, có thể thấy khu vực ĐH tư thục VN đã có bước phát triển rất đáng ghi nhận. Từ chỗ chỉ được xem là lực lượng bổ sung cho hệ thống công lập, nhiều trường hiện nay đã có quy mô đào tạo hàng chục nghìn sinh viên (SV), sở hữu cơ sở vật chất hiện đại, có năng lực quốc tế hóa tốt, thương hiệu ngày càng được xã hội ghi nhận và đóng góp ngày càng lớn cho giáo dục ĐH".
Tuy nhiên, nếu đặt mục tiêu lớn mạnh về uy tín, tiến sĩ Tuấn cho rằng các trường ĐH tư thục VN vẫn đang thiếu một số yếu tố mang tính chiến lược.
Điều đầu tiên và quan trọng nhất là chiều sâu học thuật. Trong nhiều năm qua, không ít trường đã đầu tư rất mạnh cho cơ sở vật chất, công nghệ, trải nghiệm SV và hoạt động tuyển sinh. Tuy nhiên, uy tín của một trường ĐH trong dài hạn không được quyết định bởi quy mô khuôn viên hay số lượng người học mà bằng những đóng góp tri thức trường tạo ra cho xã hội.
Thứ hai là nguồn lực tài chính học thuật dài hạn. Hiện nay, đa số trường ĐH tư thục VN vẫn đang vận hành chủ yếu dựa trên nguồn thu học phí. Điều này khiến các trường luôn chịu áp lực lớn về tuyển sinh, duy trì quy mô và bảo đảm nguồn thu để vận hành.
Tiếp đến là thiếu các hệ sinh thái cựu SV đủ mạnh. Những ĐH lớn trên thế giới thường có hàng trăm nghìn cựu SV thành đạt đang giữ vai trò lãnh đạo trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, khoa học và xã hội. Chính cộng đồng này không chỉ tạo nên uy tín cho trường mà còn quay trở lại đóng góp nguồn lực tài chính, cơ hội nghề nghiệp, nghiên cứu và ảnh hưởng xã hội. Trong khi đó, phần lớn ĐH tư thục VN mới phát triển mạnh khoảng 2 - 3 thập niên trở lại đây. Nhiều trường chưa có đủ thời gian để hình thành mạng lưới cựu SV có sức ảnh hưởng lớn.
Chưa kể nhiều trường hiện nay vẫn đang trong quá trình mở rộng đa ngành và phát triển quy mô nên chưa thực sự hình thành được bản sắc học thuật nổi bật để tạo khác biệt trên bản đồ giáo dục ĐH. Và cuối cùng, một ĐH mạnh không chỉ cần chất lượng đào tạo tốt mà còn phải tạo được niềm tin lâu dài với xã hội, người học, phụ huynh, doanh nghiệp và các nhà khoa học.
Tiến sĩ Nguyễn Quốc Anh, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ TP.HCM, cho rằng ĐH tư thục VN đang ở giai đoạn phát triển rất tích cực và ngày càng khẳng định được vai trò quan trọng, không thể thiếu trong hệ thống giáo dục ĐH quốc gia.
"Về lợi thế, điểm nổi bật nhất là khả năng thích ứng nhanh. Các trường tư thục có thể mạnh dạn mở ngành đào tạo mới phù hợp nhu cầu xã hội, đầu tư mạnh vào công nghệ, đẩy mạnh quốc tế hóa chương trình và chủ động hợp tác với doanh nghiệp để nâng cao cơ hội việc làm thực tế cho SV ngay sau khi tốt nghiệp. Cơ chế quản trị linh hoạt cũng giúp các trường triển khai nhanh các mô hình đào tạo sáng tạo, cải thiện liên tục trải nghiệm người học và đầu tư bài bản cho cơ sở vật chất, môi trường học tập hiện đại", tiến sĩ Quốc Anh đánh giá.
Thách thức lớn nhất hiện nay của hệ thống trường tư thục, theo ông Quốc Anh, vẫn là nhận thức xã hội. Tâm lý ưu tiên trường công lập vẫn tồn tại trong một bộ phận phụ huynh và người học, dù thực tế đã thay đổi rất nhiều. Bên cạnh đó, phần lớn các trường ĐH tư thục còn tương đối trẻ so với các trường công lập có lịch sử lâu đời, nên cần thêm thời gian để tích lũy truyền thống học thuật, thành tựu nghiên cứu, đội ngũ chuyên gia đầu ngành và mạng lưới cựu SV đủ lớn, đủ mạnh để tạo ra sức ảnh hưởng thực sự trong xã hội.
Tiến sĩ Trần Đức Cảnh, nguyên thành viên Hội đồng quốc gia Giáo dục và phát triển nhân lực nhiệm kỳ 2016 - 2021, chuyên gia nghiên cứu về giáo dục ĐH tư thục, nhận định đất nước đang chuyển sang một giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng cao, cùng với sự bùng nổ của công nghệ và hội nhập thế giới. Nếu ĐH tư thục VN biết tận dụng tốt sẽ phát triển rất nhanh.
"VN có lợi về quy mô dân số và nguồn nhân lực năng động, cần chính sách vĩ mô và cơ cấu tổ chức vận hành tốt để có thể bứt phá nhanh. Giai đoạn 2021 - 2045, hệ thống tư thục sẽ hoàn thiện, chuẩn hóa, phân tầng các trường, nâng cao chất lượng, đầu tư nghiên cứu, quản trị và quản lý tốt hơn", tiến sĩ Cảnh nhận định.
PGS-TS Nguyễn Huy Vị, nguyên Phó hiệu trưởng Trường ĐH Phú Yên, nguyên giảng viên cao cấp Khoa Giáo dục Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho rằng mối quan hệ nhà nước với giáo dục ĐH tư ở VN hiện nay chứa đựng nhiều nghịch lý như: Khung pháp lý còn nhiều ràng buộc, nút thắt khiến cho giáo dục ĐH tư khó phát triển. "Nỗ lực lập pháp trong suốt gần 3 thập niên qua theo định hướng khai thông giáo dục ĐH tư rất đáng được ghi nhận nhưng trên thực tế kết quả đạt được chưa tương xứng với tiềm năng của lĩnh vực này", ông Vị cho hay.
Theo ông Vị, các văn bản pháp lý cũng không rõ ràng, chưa phù hợp với thực tiễn VN và xu thế hội nhập quốc tế, vừa khó hiểu không chỉ đối với các cơ sở giáo dục ĐH tư mà còn cả đối với công chúng, nhất là SV và phụ huynh.
"Bên cạnh đó là những quy định cứng về mở trường, mở ngành... Đồng thời những ưu thế của giáo dục ĐH công mà phần nhiều do chính sách tạo ra đã làm cho các nhà đầu tư cảm thấy bất an khi muốn tham gia lĩnh vực giáo dục ĐH tư", PGS-TS Nguyễn Huy Vị nhìn nhận.
Từ kinh nghiệm thực tiễn giáo dục ĐH tư của thế giới, ông Vị đề xuất điều chỉnh lại mối quan hệ giữa nhà nước và giáo dục ĐH tư theo hướng chuyển đổi vai trò của nhà nước từ kiểm soát sang giám sát, hỗ trợ. "Nhà nước giữ vai trò thiết kế các công cụ chính sách; tác động, điều tiết giáo dục ĐH bằng các chính sách khung; tạo lập sân chơi công bằng, bình đẳng cho giáo dục ĐH công lẫn tư. Mối quan hệ giữa nhà nước và giáo dục ĐH tư sẽ không bao giờ đạt tới mục tiêu kỳ vọng nếu không được xây dựng trên các căn cứ pháp lý rõ ràng. Có thể rút ra những nguyên tắc chỉ đạo nhằm thể chế hóa mục tiêu giáo dục ĐH tư một cách rõ ràng hơn, như là phân biệt rõ giữa ĐH tư vì lợi nhuận và không vì lợi nhuận", ông Vị chia sẻ.
Theo PGS-TS Nguyễn Huy Vị, giáo dục ĐH tư cũng phải cam kết với nhà nước về thực thi sứ mệnh phục vụ lợi ích chung của quốc gia, chia sẻ và hợp tác có trách nhiệm với giáo dục ĐH công. Đồng thời, thiết lập và vận hành hiệu quả các cơ chế về công khai, minh bạch; quyền tự chủ, trách nhiệm giải trình; đảm bảo và kiểm định chất lượng; phân tầng, xếp hạng...
Tiến sĩ Trần Đức Cảnh cho biết mô hình phát triển ĐH tư của Malaysia có nhiều điểm tương đồng với VN. Tuy nhiên, để đạt mô hình tăng trưởng như Malaysia thì trường ĐH tư của VN phải cải thiện chất lượng thật sự và tạo sự tin tưởng trong xã hội. Bên cạnh đó, mô hình quản trị, quản lý phải tốt và chuyên nghiệp hơn, giảm thiểu tính bất ổn do sự chen sâu hay kiểm soát quá mức của cá nhân, gia đình, nhóm cổ đông, chính là do yếu tố tài chính, lợi nhuận ngắn hạn.
Cùng với đó, theo tiến sĩ Cảnh, VN cần chính sách đầu tư vào những "con sếu đầu đàn" không phân biệt trường công hay tư. Vai trò của nhà nước là làm chính sách và quản lý vĩ mô, giúp tạo môi trường và động lực sáng tạo, cũng như tính minh bạch cho các trường qua kiểm định chất lượng, giảm các tiêu chí mang tính cơ học, các thủ tục và yêu cầu lắt nhắt.
Đặc biệt, ông Cảnh cho rằng VN phải phát triển mô hình không vì lợi nhuận (non-profit) thật sự, tạo khác biệt rõ ràng giữa "kinh doanh giáo dục" và "đầu tư vào cơ sở trường vì mục đích giáo dục".
Tin Gốc: Thanh Niên
