Một năm thương chiến thuế quan

Tổng thống Donald Trump hôm 5/4 thông báo các lực lượng Mỹ đã giải cứu được thành viên còn lại trong tổ lái tiêm kích đa năng F-15E bị phòng không Iran bắn rơi. Ông khẳng định những chiến dịch đột kích, giải cứu phi công như vậy "rất hiếm khi được tiến hành" bởi mối đe dọa đối với nhân lực và khí tài của quân đội Mỹ.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ca ngợi đây là "một trong những chiến dịch tìm kiếm và giải cứu táo bạo nhất trong lịch sử Mỹ".

Chiến dịch tìm kiếm cứu hộ được triển khai ngay sau khi tiêm kích đa năng F-15E Mỹ bị bắn hạ ở khu vực sâu trong không phận phía nam Iran hôm 3/4.

Phi công buồng trước nhanh chóng được giải cứu sau vài giờ. Sĩ quan điều khiển vũ khí ngồi buồng sau, người được ông Trump mô tả là "một đại tá rất được kính trọng", đã mất tích. Điều đó khiến quân đội Mỹ phải gấp rút huy động nguồn lực quy mô lớn để tìm kiếm phi công, một phần do lo ngại cục diện đàm phán sẽ thay đổi nếu Iran bắt sống được người này.

Hai quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ với CNN rằng phi công này mang theo súng ngắn, bộ phát tín hiệu định vị và hệ thống liên lạc bảo mật, đồng thời phải liên tục di chuyển để trốn các mũi truy lùng của lực lượng Iran.

Vì lo ngại bị đối phương phát hiện, đại tá Mỹ không thể liên tục phát tín hiệu vô tuyến cho đồng đội xác định vị trí. Có thời điểm, ông phải leo lên sườn núi ở độ cao khoảng 2.100 m so với mực nước biển để tránh gọng kìm truy đuổi của các dân quân Iran.

Sĩ quan Mỹ cuối cùng ẩn nấp trong một khe núi. Vị trí của ông được các đặc vụ Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) xác định bằng nguồn lực riêng, sau đó chuyển lại cho Nhà Trắng và Lầu Năm Góc để đưa ra quyết định hành động. Đây cũng đánh dấu lần đầu Mỹ điều động quân nhân đặt chân lên lãnh thổ Iran kể từ đầu xung đột.

"Trong vòng 8 tiếng sau khi xác định được vị trí, chúng tôi đã xây dựng xong kế hoạch hành động. Trong 12 tiếng sau đó, chúng tôi đã triển khai lực lượng vào Iran", một nguồn tin tình báo Mỹ tiết lộ với Fox News.

Theo tiết lộ từ các quan chức Mỹ, hàng trăm binh sĩ cùng lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ và hàng chục máy bay từ các quân chủng đã tham gia chiến dịch. Quy mô nhân sự và số lượng phương tiện được huy động khiến chiến dịch trở nên đặc biệt hiếm có.

"Đây là những điều chúng ta chỉ thấy trong phim. Khi câu chuyện chính thức được công bố, tôi nghĩ mọi người sẽ bất ngờ. Đây là chiến dịch có thể được ghi vào sách sử", Jennifer Griffin, nhà báo chuyên về chiến sự của Fox, bình luận về chiến dịch sau khi tiếp cận các nguồn tin Lầu Năm Góc.

Một quan chức Mỹ mô tả cho biết chiến dịch giải cứu được chia làm hai giai đoạn, gồm bao vây khu vực và tiếp cận mục tiêu. Hoạt động diễn ra trong nhiều giờ, kéo dài từ đêm sang ngày, thay vì được tiến hành chớp nhoáng trong đêm như các chiến dịch giải cứu thông thường.

Đặc nhiệm SEAL Team 6 của hải quân Mỹ được giao nhiệm vụ tiến vào khu vực mục tiêu để giải cứu phi công, trong khi tiêm kích và các phương tiện yểm trợ hoạt động liên tục để kiểm soát không phận và ngăn lực lượng Iran tiếp cận. Các nguồn tin quan chức Mỹ khẳng định không xảy ra giao tranh trực diện giữa đặc nhiệm Mỹ và lực lượng Iran.

Song song với hoạt động quân sự, CIA triển khai chiến dịch đánh lạc hướng, tung thông tin sai lệch rằng phi công Mỹ đã được giải cứu từ lâu và đang được sơ tán khỏi Iran bằng đường bộ. Chiến thuật này nhằm gây nhiễu loạn và kìm hãm quá trình truy tìm của lực lượng Iran.

Khi các đơn vị Mỹ hội quân tại khu vực phi công ẩn nấp, không quân Mỹ tiến hành không kích và tuần tra để bảo đảm hành lang an toàn. Máy bay không người lái (UAV) MQ-9 Reaper và các hệ thống trinh sát liên tục theo dõi, sẵn sàng tấn công nếu lực lượng Iran tiến gần.

Chiến dịch cũng đòi hỏi thiết lập đường băng dã chiến trong lãnh thổ Iran để phục vụ rút quân. Dữ liệu đối chiếu địa lý cho thấy địa điểm này dường như nằm ở phía nam thành phố Isfahan, một trong những đô thị chủ chốt của Iran. Quân đội Mỹ đã triển khai ít nhất hai máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J Commando II đến đây, sẵn sàng đưa đặc nhiệm và phi công F-15E rời khu vực.

Tuy nhiên, trong quá trình chờ đợi, hai máy bay MC-130J đã gặp sự cố và không thể cất cánh.

Bộ chỉ huy chiến dịch sau đó phải điều động 3 vận tải cơ dự bị đến sân bay dã chiến để sơ tán lực lượng. Đặc nhiệm Mỹ phá hủy hai máy bay MC-130J, mỗi chiếc có giá xuất xưởng khoảng 114 triệu USD, nhằm ngăn chúng rơi vào tay Iran. Hình ảnh hiện trường còn cho thấy một hoặc hai trực thăng hạng nhẹ AH/MH-6 Little Bird, có giá 2-7 triệu USD tùy phiên bản, bị cháy rụi.

Giới chức Mỹ không công bố nguyên nhân dẫn tới sự cố. ABC News dẫn lời hai quan chức giấu tên cho biết các phi cơ Commando II bị mắc kẹt trong nền cát, trong khi quân đội Iran tuyên bố đã bắn hạ "ít nhất một vận tải cơ C-130 và hai trực thăng của Mỹ".

Quân đội Mỹ cho biết không có trường hợp thiệt mạng trong chiến dịch giải cứu. Ông Trump nói rằng đại tá phi công F-15E bị thương nặng, nhưng đang được điều trị và sẽ phục hồi sức khỏe.

Tuy nhiên, quân đội Mỹ cũng hứng chịu nhiều tổn thất khí tài trong nỗ lực giải cứu. Bên cạnh các vận tải cơ MC-130J và trực thăng AH/MH-6 bị phá hủy, một cường kích A-10 đã bị phòng không Iran bắn rơi khi đang yểm trợ lực lượng tìm kiếm.

Hai trực thăng cứu nạn chiến đấu HH-60W Jolly Green II cũng trúng hỏa lực Iran, khiến ít nhất một quân nhân bị thương, nhưng vẫn hạ cánh an toàn ở lãnh thổ đồng minh của Mỹ. Chưa rõ mức độ hư hại của chúng.

Các quan chức Mỹ và giới chuyên gia nhận định đây là chiến dịch có độ phức tạp hiếm thấy, bắt nguồn từ hàng loạt yếu tố như địa hình núi non hiểm trở, phi công bị thương, áp lực truy đuổi từ đối phương, phải triển khai lực lượng vào sâu trong lãnh thổ thù địch.

Theo Griffin, chiến dịch này vượt trội cả về quy mô lẫn mức độ rủi ro so với những đợt giải cứu của quân đội Mỹ trong quá khứ.

"Đây là hoạt động rất khác thường. Chúng ta đã giải cứu phi công giữa ban ngày, sau 7 giờ hiện diện trong lãnh thổ Iran. Tất cả binh sĩ tham gia đã thể hiện tài năng và sự dũng cảm tuyệt vời", Tổng thống Trump cho hay.

Thanh Danh (Theo CNN, NYT, Fox, WSJ)

Nguồn: https://vnexpress.net/hai-ngay-my-chay-dua-giai-cuu-phi-cong-bi-ban-roi-o-iran-5058837.html

AP ngày 3.5 đưa tin Bộ Chiến tranh Mỹ công bố các thỏa thuận với 7 công ty công nghệ (gồm Google, Microsoft, Amazon Web Services, NVIDIA, OpenAI, Reflection và SpaceX), cho phép triển khai mô hình AI trong các mạng lưới mật cấp cao nhằm hỗ trợ hoạt động quân sự.

Các hệ thống này được tích hợp vào môi trường "cấp độ tác động 6 và 7" - nơi xử lý dữ liệu bí mật và tối mật - nhằm nâng cao nhận thức tình huống và tăng tốc độ ra quyết định trên chiến trường. "Những thỏa thuận này sẽ đẩy nhanh quá trình chuyển đổi quân đội Mỹ thành lực lượng chiến đấu ưu tiên AI và giúp duy trì ưu thế quyết định trên mọi lĩnh vực chiến tranh", Bộ Chiến tranh Mỹ nhấn mạnh.

Trong số các đối tác, Amazon và Microsoft đã có kinh nghiệm lâu năm trong các môi trường bảo mật cao, trong khi NVIDIA và Reflection lần đầu tham gia. Cách tiếp cận này, theo Lầu Năm Góc, nhằm tránh "khóa cứng" vào một nhà cung cấp duy nhất và mở rộng năng lực công nghệ.

Mỹ cũng đã đẩy mạnh AI trong quân sự nhiều năm qua. Theo báo cáo của Trung tâm vì công lý Brennan (Mỹ) công bố hồi tháng 3 vừa qua, công nghệ này giúp nâng cao hiệu quả phân tích dữ liệu, rút ngắn thời gian xử lý thông tin, đồng thời tối ưu hóa bảo trì và hậu cần quân sự.

Tháng 12.2025, chiến lược "ưu tiên AI" được thúc đẩy, với nền tảng GenAI.mil thu hút hơn 1,3 triệu người dùng chỉ sau 5 tháng vận hành. Song song đó, chi tiêu tăng mạnh, với hàng chục tỉ USD được rót vào các chương trình AI phục vụ tình báo, chiến tranh bằng máy bay không người lái và hệ thống thông tin, theo tờ The Guardian.

Bên cạnh đó, trong ngân sách năm 2027, Lầu Năm Góc đã đề xuất hơn 54 tỉ USD cho Nhóm tác chiến tự động quốc phòng, tập trung vào các hệ thống tự hành và điều khiển từ xa trên không, trên bộ, trên và dưới biển. Cựu Giám đốc Cục Tình báo trung ương Mỹ (CIA) David Petraeus nhận định đây là "cam kết lớn nhất từ trước đến nay đối với chiến tranh tự động", với chi phí tương đương hơn một nửa ngân sách quốc phòng của Anh.

Sự bùng nổ của AI trong quân sự đang kéo theo những câu hỏi ngày càng gai góc về mức độ phụ thuộc vào công nghệ.

Ông Brad Cooper, người đứng đầu Bộ Tư lệnh trung ương Mỹ (CENTCOM), khẳng định con người vẫn giữ quyền quyết định cuối cùng trên chiến trường. Tuy nhiên, ranh giới giữa "hỗ trợ" và "thay thế" của AI ngày càng mờ nhạt, làm gia tăng nguy cơ "thiên kiến tự động hóa" - khi con người có xu hướng tin vào máy móc hơn thực tế, theo Đài Al Jazeera.

Bà Helen Toner, quyền Giám đốc Trung tâm an ninh và công nghệ mới nổi thuộc Đại học Georgetown (Mỹ), cho rằng bài toán hiện nay là làm thế nào để triển khai nhanh các công cụ AI mà vẫn bảo đảm người vận hành được đào tạo đầy đủ và không quá phụ thuộc vào hệ thống.

Rủi ro không chỉ nằm ở nhận thức, mà còn ở sai lệch kỹ thuật. "Các chuyên gia liên tục phát hiện những lỗ hổng có thể bị khai thác ngay cả trong các hệ thống tiên tiến nhất", ông Peter Wallich, cựu quan chức Viện An ninh AI Anh, nhận định. Trên chiến trường những lỗ hổng đó có thể gây nguy hiểm cho binh lính và thường dân.

Bên cạnh đó, AI mở ra khả năng giám sát ở quy mô chưa từng có khi có thể kết hợp dữ liệu vị trí, mạng xã hội và hành vi để tái dựng hoạt động của cá nhân, làm dấy lên lo ngại về quyền riêng tư và các quyền hiến pháp của công dân khi được áp dụng trong nước. Những lo ngại vừa nêu cũng là một phần nguyên nhân dẫn tới tranh chấp pháp lý giữa Lầu Năm Góc và Công ty nghiên cứu và phát triển AI Anthropic (Mỹ) gần đây, theo The Guardian.

Việc phụ thuộc vào các công ty công nghệ tư nhân cũng đặt ra câu hỏi về minh bạch và kiểm soát. Nhiều hệ thống AI hoạt động như "hộp đen", khiến quân đội khó kiểm chứng thuật toán hoặc phát hiện sai lệch. Điều này làm gia tăng rủi ro trong các quyết định nhạy cảm, đặc biệt khi liên quan việc sử dụng vũ lực, theo Trung tâm vì công lý Brennan.

Tin Gốc: Thanh Niên

Ngày 7-5, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết ông đã có cuộc gặp với Lãnh tụ tối cao của nước này.

Ông Pezeshkian không nói rõ cuộc gặp diễn ra khi nào nhưng cho biết nó kéo dài gần hai tiếng rưỡi.

"Điều gây ấn tượng mạnh nhất với tôi trong cuộc gặp này là cách nói chuyện, ánh mắt và thái độ khiêm nhường, thân mật sâu sắc của Lãnh tụ tối cao. Một cách tiếp cận đã biến bầu không khí thảo luận đầy sự tin tưởng, bình tĩnh, thấu cảm và đối thoại trực tiếp", Hãng thông tấn IRIB dẫn lời ông Pezeshkian.

Ông Mojtaba Khamenei chưa xuất hiện trước công chúng kể từ khi được bổ nhiệm vào đầu tháng 3-2026. Ông được cho đã bị thương trong vụ tấn công của Mỹ và Israel ngày 28-2, khiến cha ông - lãnh tụ Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng.

Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh Iran đang xem xét đề xuất 14 điểm của Mỹ nhằm chấm dứt chiến tranh và dự kiến sẽ đưa ra phản hồi cho các nhà trung gian hòa giải của Pakistan vào cuối ngày 7-5, giờ địa phương.

Trang Axios của Mỹ dẫn lời một số quan chức tiết lộ rằng Tehran và Washington sắp đạt được thỏa thuận về một bản ghi nhớ ngắn gọn nhằm chấm dứt chiến tranh và thiết lập khuôn khổ cho các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran.

Tuy nhiên khi chỉ còn vài giờ trước khi bước sang ngày mới, Bộ Ngoại giao Iran cho biết nước này vẫn chưa đưa ra kết luận cuối cùng, theo Hãng tin Reuters.

Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng một thỏa thuận đã rất gần đạt được sau các cuộc đàm phán tích cực.

Thỏa thuận nhằm kéo dài lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được cho có thể bao gồm Lebanon.

Cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động vào cuối tháng 2-2026 đã leo thang căng thẳng ở Trung Đông khi Iran đáp trả bằng các cuộc tấn công trên khắp khu vực và siết chặt eo biển Hormuz, cửa ngõ dẫn đến ngành công nghiệp dầu khí vùng Vịnh và là tuyến đường thương mại chiến lược.

Trong tuần này, ông Trump bất ngờ phát động một chiến dịch hộ tống các tàu thương mại và buộc Iran mở lại eo biển Hormuz nhưng đã rút lại sau đó với lý do đạt tiến triển trong các cuộc đàm phán với Iran.

Tuy nhiên, theo đài NBC News của Mỹ, sự thay đổi lập trường đột ngột của ông Trump diễn ra sau khi Saudi Arabia từ chối cho phép lực lượng Mỹ sử dụng không phận và căn cứ của mình cho chiến dịch ở Hormuz.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ