Đề xuất mới của Iran gửi Mỹ về việc mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt cuộc chiến kéo dài 2 tháng – đồng thời hoãn các cuộc đàm phán hạt nhân đến giai đoạn sau – không tạo ra bất kỳ bước đột phá nào cho tình hình bế tắc ngoại giao song phương.
Theo nguồn tin của truyền thông Mỹ và các quan chức am hiểu vấn đề, đề xuất này, được truyền đạt thông qua bên trung gian Pakistan, gác lại việc thảo luận về chương trình hạt nhân của Iran cho đến khi xung đột với Mỹ và Israel kết thúc, trong khi vấn đề bế tắc về vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz vẫn được giải quyết.
Đây là nỗ lực mới nhất của Tehran nhằm phá vỡ tình trạng bế tắc ngoại giao kéo dài, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn mong manh đạt được hồi đầu tháng này.
Trang tin Axios của Mỹ cũng nhận định, đề xuất mới này nhằm mục đích phá vỡ thế bế tắc hiện tại trong các cuộc đàm phán và bỏ qua những bất đồng nội bộ trong giới lãnh đạo Iran về phạm vi nhượng bộ hạt nhân mà họ sẵn sàng thực hiện.
Tuy nhiên, đề xuất mới nhất này đã nhận được phản ứng lạnh nhạt từ Washington.
Nhà Trắng xác nhận Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thảo luận về đề xuất này với nhóm an ninh quốc gia của ông hôm 27/4. Tuy nhiên, ông Trump không hài lòng với đề xuất này vì nó trì hoãn việc thảo luận về chương trình hạt nhân của Iran, một vấn đề mà Washington nhấn mạnh cần phải được giải quyết ngay từ đầu, chứ không phải để lại cho giai đoạn sau.
Washington đã nhiều lần yêu cầu Tehran từ bỏ kho dự trữ uranium làm giàu và đình chỉ việc làm giàu uranium như một phần của bất kỳ thỏa thuận nào rộng hơn.
Trong khi đó, người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales tuyên bố Mỹ sẽ không đạt được thỏa thuận nào với Iran trừ khi thỏa thuận đó có lợi cho Washington và thế giới.
“Mỹ sẽ không đàm phán thông qua báo chí – chúng tôi đã nói rõ về lằn ranh đỏ của mình và tổng thống sẽ chỉ đạt được thỏa thuận nào có lợi cho người dân Mỹ và thế giới”, bà Wales cho biết.
“Chính phủ Mỹ cho rằng các nhà đàm phán Iran chưa được ủy quyền – cả từ Lãnh tụ Tối cao hay các quan chức cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng – để nhượng bộ về chương trình hạt nhân. Nếu không nối lại hành động quân sự, khó có lý do gì để tin rằng lập trường của Iran sẽ thay đổi”, theo New York Times.
Wall Street Journal dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết Tổng thống Trump và các thành viên trong đội ngũ an ninh quốc gia của ông tỏ ra hoài nghi trước kế hoạch đàm phán của Iran.
Theo Wall Street Journal, nhà lãnh đạo Mỹ không bác bỏ hoàn toàn đề xuất của Tehran, nhưng bày tỏ lo ngại rằng Iran không sẵn lòng đáp ứng yêu cầu quan trọng của Washington là từ bỏ làm giàu uranium.
Do vậy, Wall Street Journal cho biết Mỹ sẽ tiếp tục đàm phán với Iran và dự định sẽ đưa ra phản hồi cũng như các đề xuất đối phó với kế hoạch của Iran trong những ngày tới.
Các phái đoàn Iran và Mỹ được cho là dự kiến tổ chức một vòng đàm phán hòa bình mới tại Pakistan vào tuần trước, nhưng các cuộc đàm phán được mong đợi này đã không diễn ra khi Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ không cử phái đoàn đến đàm phán nữa.
Ông Trump nói thêm rằng nếu Iran muốn đàm phán, “họ có thể đến với chúng tôi, hoặc họ có thể gọi cho chúng tôi”.
Về phần mình, Iran cũng từ chối tham gia các cuộc đàm phán, lấy lý do là lệnh phong tỏa hải quân liên tục của Mỹ và các yêu cầu “quá mức” của Washington.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết áp lực và các hành động leo thang căng thẳng của Mỹ đang làm suy yếu lòng tin và khiến tiến trình nối lại đàm phán trở nên khó khăn hơn.
Ông nói thêm rằng Washington không thể theo đuổi các cuộc đàm phán trong khi gia tăng áp lực lên Iran, đồng thời chỉ trích những hành động như vậy “phá vỡ bầu không khí cần thiết” cho ngoại giao.
Giữa lúc đàm phán bế tắc với Mỹ, Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi đã có cuộc gặp với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Saint Petersburg hôm 27/4. Một trong những chủ đề được hai bên thảo luận là việc giải quyết cuộc xung đột đang diễn ra với Mỹ.
Ngoại trưởng Araghchi đổ lỗi cho tiến trình ngoại giao chậm chạp là do “thói quen phá bỏ” của Washington, bao gồm “việc khăng khăng đưa ra những yêu cầu vô lý, thường xuyên thay đổi lập trường, lời lẽ đe dọa và liên tục thất hứa”.
Những diễn biến trên cho thấy cả Mỹ và Iran vẫn còn bất đồng sâu sắc về các yêu cầu cốt lõi, do vậy triển vọng về một giải pháp toàn diện vẫn còn bấp bênh ngay cả khi các bên được kêu gọi giảm leo thang căng thẳng.
Theo Hãng tin Reuters, trong một cuộc phỏng vấn phát sóng ngày 3-6, Tổng thống Mỹ Donald Trump thừa nhận ông đã gọi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu là "điên rồ" trong một cuộc điện đàm gần đây.
"Tôi chỉ hơi tức giận vì ông ấy liên tục giao tranh với Lebanon, đại loại vậy" - ông Trump giải thích, đồng thời khẳng định mối quan hệ giữa ông và nhà lãnh đạo Israel vẫn rất tốt đẹp.
Trước đó, bài viết của trang Axios dẫn lời một quan chức Mỹ giấu tên cho biết, trong cuộc điện đàm hồi đầu tuần, ông Trump đã có những phát biểu gay gắt với ông Netanyahu.
"Ông điên rồi. Nếu không có tôi thì ông đã phải ngồi tù. Tôi đang cứu ông đấy. Bây giờ ai cũng ghét ông. Ai cũng ghét Israel vì chuyện này" - Axios trích dẫn nội dung điện đàm.
Ngoài ra, trong cuộc trao đổi, ông Trump cũng thúc giục nhà lãnh đạo Israel chấm dứt xung đột: "Đến một thời điểm nào đó, tôi nói với ông ấy rằng chúng ta phải dừng chuyện này lại. Chúng ta phải chấm dứt nó".
Hiện các quan chức Israel chưa công khai bình luận về nội dung cuộc điện đàm. Văn phòng Thủ tướng Netanyahu cũng từ chối đưa ra phản hồi sau khi ông Trump xác nhận nội dung trao đổi.
Diễn biến này diễn ra trong bối cảnh Iran tuyên bố sẽ không chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào với Mỹ nhằm chấm dứt cuộc chiến khởi phát từ cuối tháng 2, nếu lệnh ngừng bắn không bao gồm cả Lebanon.
Israel đã mở chiến dịch quân sự tại Lebanon từ tháng 3 nhằm truy quét lực lượng Hezbollah, đồng minh của Tehran, sau các cuộc tấn công xuyên biên giới của nhóm này.
Khi được hỏi liệu ông Netanyahu có "lôi kéo" Mỹ vào cuộc tấn công nhằm vào Iran hay không, ông Trump bác bỏ hoàn toàn nhận định đó và khẳng định mình là người đưa ra quyết định.
Tổng thống Mỹ cũng nhấn mạnh Israel là quốc gia có nguy cơ bị đe dọa trực tiếp nếu Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. "Có lẽ Israel sẽ là bên đầu tiên bị tấn công. Thậm chí sẽ không còn Israel nữa. Nói thật, nếu không có tôi thì hiện giờ Israel đã không tồn tại", ông khẳng định.
Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) sáng 1.6 thông báo đã thực hiện các cuộc tấn công "tự vệ" nhắm vào radar và trạm chỉ huy - kiểm soát cho máy bay không người lái (UAV) của Iran tại Goruk và đảo Qeshm.
Theo CENTCOM, những đợt tấn công được tính toán và có chủ đích diễn ra trong ngày 30.5 và 31.5 nhằm đáp trả các hành động mà Mỹ cho là khiêu khích từ phía Iran, gồm vụ bắn rơi UAV MQ-1 của Mỹ hoạt động trên không phận quốc tế.
CENTCOM cho rằng máy bay chiến đấu của Mỹ đã nhanh chóng đáp trả bằng cách vô hiệu hóa các hệ thống phòng không, một trạm kiểm soát mặt đất và 2 UAV tấn công một chiều của Iran đe dọa tàu thuyền qua lại khu vực. Không có binh sĩ Mỹ nào bị thương.
CENTCOM tuyên bố sẽ tiếp tục bảo vệ tài sản và lợi ích Mỹ trước hành động khiêu khích trong thời gian ngừng bắn.
Đáp lại, Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thông báo đã tập kích một căn cứ không quân của Mỹ tại khu vực để trả đũa việc Mỹ tấn công tháp viễn thông trên đảo Sirik, theo Reuters. IRGC không nêu rõ căn cứ nằm ở đâu nhưng trong ngày 1.6, quân đội Kuwait thông báo lực lượng phòng không đã đối phó một cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa.
Kuwait là đồng minh của Mỹ và cũng bị tấn công sau khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát vào ngày 28.2. Mỹ và Iran ngừng bắn từ đầu tháng 4 nhưng thỉnh thoảng vẫn tấn công qua lại trong lúc đàm phán diễn ra.
Tuần trước, một đợt ăn miếng trả miếng cũng xảy ra và hai bên dùng từ ngữ tương tự để thông báo.
Theo Hãng tin Reuters, tối 3-4, Thủ tướng Senegal Ousmane Sonko cho biết chính phủ nước này đã đình chỉ toàn bộ các chuyến công tác nước ngoài không thiết yếu của các bộ trưởng và quan chức cấp cao.
Senegal đồng thời cảnh báo về giai đoạn "cực kỳ khó khăn" phía trước trong bối cảnh xung đột Mỹ - Israel với Iran đẩy giá dầu toàn cầu tăng kỷ lục, gây sức ép lên ngân sách quốc gia.
Theo ông Ousmane Sonko, giá dầu hiện ở mức khoảng 115 USD/thùng, gần gấp đôi mức 62 USD/thùng được giả định trong dự toán ngân sách của Senegal.
"Không có bộ trưởng nào trong chính phủ của tôi rời khỏi đất nước, trừ khi đó là nhiệm vụ thiết yếu liên quan đến các công việc đang được triển khai", ông nói.
Thủ tướng Sonko cũng cho biết các chuyến công du tới Niger, Tây Ban Nha và Pháp của ông đã bị hủy bỏ.
Các chính phủ trên khắp khu vực Tây Phi và toàn cầu đang gấp rút ứng phó với khủng hoảng năng lượng bằng nhiều biện pháp như tăng giá nhiên liệu, trợ cấp và áp dụng làm việc từ xa.
Thủ tướng Sonko cho biết những biện pháp này là cơ sở để Senegal - quốc gia đang gánh nợ lớn - đưa ra các bước đi tương tự.
Ông cũng cho biết sẽ công bố thêm các biện pháp trong tuần tới. Dự kiến Bộ trưởng Năng lượng và Mỏ Senegal sẽ sớm trình bày chi tiết các nỗ lực giảm thiểu tác động của cú sốc giá dầu.
