Ngày 2-4, hy vọng về một cái kết nhanh chóng cho cuộc xung đột ở Trung Đông gần như tan biến sau khi Tổng thống Trump tuyên bố sẽ “giáng đòn cực mạnh” vào Iran trong 2 – 3 tuần tới, thay vì phác thảo lộ trình hòa bình.
Thị trường tài chính phản ứng tức thì: giá dầu thô Brent tăng khoảng 5% lên 106 USD/thùng, hầu hết sàn chứng khoán châu Á chìm trong sắc đỏ. Các nhà đầu tư, vốn đang chờ đợi tín hiệu về việc mở lại eo biển Hormuz, đã thất vọng hoàn toàn.
Khoảng 21h ngày 1-4 (theo giờ Mỹ, tức sáng 2-4 theo giờ Việt Nam), ông Trump phát biểu: “Tôi có thể nói rằng chúng ta đang đi đúng hướng để hoàn thành tất cả mục tiêu của Mỹ trong thời gian rất ngắn, rất ngắn thôi. Chúng ta sẽ giáng cho họ (Iran) đòn cực mạnh trong 2 – 3 tuần tới. Chúng ta sẽ đưa họ trở lại thời kỳ đồ đá, nơi họ thuộc về”.
Ngay sau bài phát biểu, quân đội Israel xác nhận phát hiện thêm các tên lửa mới phóng từ Iran hướng về lãnh thổ nước này – một dấu hiệu cho thấy căng thẳng chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Phản ứng từ giới tài chính rất gay gắt. Ông Russel Chesler, Trưởng bộ phận đầu tư và thị trường vốn tại Công ty Vaneck Australia, nhận xét thẳng thắn: “Nếu ông Trump đang cố gắng tạo niềm tin cho thị trường thì ông ấy đã không làm được. Câu hỏi quan trọng trong tâm trí tất cả nhà đầu tư là “Khi nào chuyện này sẽ kết thúc?”, và chính điều này đang tạo ra biến động”.
Ông John Woods, Giám đốc đầu tư phụ trách châu Á tại Ngân hàng Lombard Odier, cũng đồng quan điểm: “Thị trường đang hy vọng có tin tức mới về việc kết thúc cuộc xung đột và đã bán tháo khi bài phát biểu của ông Trump không mang lại cảm giác rõ ràng về một cái kết”.
Trước bài phát biểu của ông Trump, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian từng nêu rõ người dân Mỹ không phải là kẻ thù của Iran – một tín hiệu ngoại giao mà bài phát biểu của ông Trump đã không hề đón nhận.
Bối cảnh ngày càng bi quan hơn khi hôm 1-4, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB) và Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) cùng cảnh báo rằng cuộc chiến đang gây ra những tác động “to lớn, toàn cầu và rất bất cân xứng”, đồng thời cho biết sẽ phối hợp ứng phó, bao gồm khả năng hỗ trợ tài chính cho các quốc gia chịu tác động nặng nề nhất.
Trước đó, kể từ ngày 28-2, khi Mỹ và Israel tấn công Iran, hàng ngàn người đã thiệt mạng trên khắp Trung Đông.
Không chỉ thị trường tài chính phản ứng tiêu cực, dư luận trong nước Mỹ cũng cho thấy sự rạn nứt ngày càng rõ. Dựa trên một số cuộc thăm dò gần đây với hơn 10.000 người, báo Washington Post phân tích rằng gần 6/10 số người Mỹ phản đối cuộc xung đột với Iran.
Cụ thể, một cuộc thăm dò của Trung tâm nghiên cứu Pew vào giữa tháng 3 cho thấy 59% người được hỏi cho rằng Mỹ đã đưa ra “quyết định sai lầm khi sử dụng lực lượng quân sự ở Iran”.
Đài Fox News cũng ghi nhận 58% người phản đối “hành động quân sự hiện tại của Mỹ đối với Iran”. Đáng chú ý hơn, 65% người Mỹ cho rằng chính quyền ông Trump chưa giải thích đầy đủ mục đích của cuộc xung đột.
Trước làn sóng lo ngại về giá xăng tăng cao, ông Trump tìm cách trấn an: “Nhiều người Mỹ đã lo ngại trước việc giá xăng tăng gần đây trong nước.
Sự gia tăng ngắn hạn này hoàn toàn là kết quả của việc chính quyền Iran tiến hành các cuộc tấn công khủng bố điên cuồng nhằm vào các tàu chở dầu thương mại ở các nước láng giềng vốn không liên quan gì đến cuộc xung đột”.
Tuy nhiên ông không đưa ra bất kỳ giải pháp cụ thể nào, chỉ gợi ý rằng giá cả sẽ “nhanh chóng giảm trở lại” sau khi chiến sự chấm dứt.
Iran gần như đã đóng cửa eo biển Hormuz – tuyến đường thủy vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu, đẩy giá năng lượng leo thang và ảnh hưởng không nhỏ đến tỉ lệ ủng hộ ông Trump trước cuộc bầu cử giữa kỳ.
Trong bài phát biểu, ông Trump thậm chí tuyên bố Mỹ không cần eo biển Hormuz, đồng thời thách thức các đồng minh phụ thuộc dầu mỏ tại khu vực hãy tự nỗ lực mở lại tuyến đường này.
Theo Đài CNN, một số tuyên bố của ông Trump, chẳng hạn Iran đang “ngay trước ngưỡng cửa” sở hữu vũ khí hạt nhân và có thể sớm sở hữu tên lửa tầm xa đủ để tấn công lãnh thổ Mỹ, mâu thuẫn với các đánh giá tình báo của Mỹ và phương Tây, và không được ông đưa ra bằng chứng chi tiết.
Dù vậy, ông đã có lập luận đáng chú ý rằng khí tài quân sự cũng như khả năng gây hỗn loạn khu vực của Iran đã bị tàn phá đáng kể sau các đợt không kích của Mỹ và Israel.
Căng thẳng giữa hai nước xuất hiện sau khi Văn phòng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu thông báo ông đã có cuộc gặp mang tính "bước đột phá lịch sử" với Tổng thống UAE Sheikh Mohammed bin Zayed Al Nahyan trong chuyến thăm bí mật tới thành phố Al Ain, gần biên giới Oman, hôm 13-5.
Tuy nhiên chỉ ít giờ sau, Bộ Ngoại giao UAE đã ra tuyên bố bác bỏ thông tin này. Abu Dhabi nhấn mạnh quan hệ với Israel vốn được thiết lập công khai trong khuôn khổ Hiệp định Abraham do Mỹ làm trung gian năm 2020, nên không tồn tại các "thỏa thuận bí mật" hay "sắp đặt ngầm".
"Bất kỳ thông tin nào liên quan các chuyến thăm hoặc thỏa thuận không được cơ quan chức năng UAE xác nhận đều là vô căn cứ", Bộ Ngoại giao UAE tuyên bố.
Chia sẻ với Đài Fox News ngày 18-5, nhà phân tích Natan Sachs thuộc Viện Trung Đông nhận định "tình hình hiện nay đang rất nhạy cảm" khi động thái của Israel có thể đã khiến UAE rơi vào thế khó xử về ngoại giao.
"Đây là bước đi khá lạ, bởi UAE vẫn là đối tác thân cận của Israel ngay cả trong thời điểm chiến sự căng thẳng", ông Sachs nhận xét. Theo ông, Thủ tướng Netanyahu có thể đã "không suy nghĩ kỹ" hoặc ông đang hướng đến mục tiêu khác như chính trị nội bộ.
Ông cũng cho rằng sự tức giận của UAE, nếu là thật, có thể xuất phát từ việc thông tin bị rò rỉ, điều bị xem là phá vỡ lòng tin - yếu tố đặc biệt quan trọng với giới lãnh đạo UAE.
"Tôi cho rằng phía Israel đang nỗ lực hàn gắn quan hệ với UAE, nhưng còn quá sớm để biết kết quả ra sao", ông nói.
Căng thẳng giữa hai bên xảy ra khi xung đột khu vực có nguy cơ leo thang trong thời gian tới. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã điện đàm với ông Netanyahu hôm 17-5 để thảo luận về tình hình Iran, trong khi thủ tướng Israel tuyên bố nước này "đã sẵn sàng cho mọi kịch bản".
Theo truyền thông Israel, hai nhà lãnh đạo cũng bàn về khả năng nối lại chiến sự với Iran sau giai đoạn tạm lắng gần đây.
Hiệp định Abraham ký năm 2020 từng được xem là bước ngoặt lớn ở Trung Đông khi giúp Israel bình thường hóa quan hệ với UAE, Bahrain, Morocco và Sudan.
Kể từ đó, hợp tác quân sự và tình báo giữa Israel với các nước Ả Rập vùng Vịnh được thúc đẩy mạnh mẽ do cùng lo ngại ảnh hưởng ngày càng lớn của Iran.
Tuy nhiên liên minh này đang chịu áp lực ngày càng lớn sau các cuộc tấn công đáp trả của Iran nhằm vào cơ sở quân sự và năng lượng của UAE, sau khi Mỹ và Israel phát động "Chiến dịch cuồng nộ" (Epic Fury) vào Tehran ngày 28-2.
Đại sứ Mỹ tại Israel Mike Huckabee cho biết Israel đã triển khai hệ thống phòng không Vòm Sắt (Iron Dome) cùng nhân sự tới UAE để hỗ trợ phòng thủ.
Theo ông Sachs, UAE hiện là quốc gia vùng Vịnh dễ tổn thương nhất trước tên lửa tầm ngắn của Iran - loại vũ khí có số lượng lớn và chi phí thấp hơn nhiều so với các tên lửa tầm trung nhắm vào Israel. Dù vậy, Abu Dhabi vẫn tiếp tục duy trì chiến lược hợp tác công khai với Israel bất chấp áp lực an ninh gia tăng.
Theo Hãng tin Reuters ngày 3-6, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhận định nếu Phó tổng thống JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio cùng nhau tranh cử trong cuộc bầu cử năm 2028, đây sẽ là một cặp đôi "bất khả chiến bại".
"Tôi nghĩ nếu ông Vance và ông Rubio trở thành một liên danh thì sẽ rất khó bị đánh bại" - ông Trump trả lời nhà báo Miranda Devine trong một chương trình podcast.
"Điều đó rất thú vị, nó thuộc về yếu tố con người, về sự kết hợp giữa con người với nhau. Tôi quan sát họ khi làm việc cùng nhau và thấy họ rất hòa hợp", ông nói thêm.
Ông chủ Nhà Trắng tiếp tục làm dấy lên các đồn đoán về người kế nhiệm, dù cả Phó tổng thống Vance và Ngoại trưởng Rubio đều nhiều lần giảm nhẹ những tin đồn liên quan đến tham vọng tranh cử năm 2028.
Thời gian qua, ông Vance và ông Rubio luân phiên xuất hiện tại các cuộc họp báo của Nhà Trắng để bảo vệ các chính sách của chính quyền ông Trump trước hàng loạt câu hỏi liên quan đến nhiều vấn đề khác nhau, trong đó có xung đột với Iran.
Gần đây, Ngoại trưởng Rubio cũng nhận được nhiều lời khen từ các thành viên Đảng Cộng hòa, thậm chí cả một số chính trị gia Dân chủ. Nhiều người đánh giá cao phong thái tự tin và khả năng ứng đáp dí dỏm của ông, khi có một lần ông sử dụng ví dụ về nhạc hip hop thập niên 1990 để mô tả lập trường đàm phán của Iran.
Theo Reuters, dù chưa có ứng viên nào chính thức tuyên bố tham gia cuộc đua vào Nhà Trắng trong cuộc bầu cử tháng 11-2028, nhưng các động thái chuẩn bị đã bắt đầu xuất hiện.
Phía Đảng Dân chủ, các ứng viên tiềm năng cũng đang từng bước xây dựng vị thế cho chiến dịch tranh cử năm 2028 của mình.
Viết trên mạng xã hội X ngày 12.4, vào thời điểm phái đoàn Mỹ và Iran kết thúc đàm phán thỏa thuận hòa bình tại thủ đô Islamabad (Pakistan), người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết trong 2 ngày đàm phán, các bên đã thảo luận nhiều vấn đề chính. Trong đó bao gồm vấn đề eo biển Hormuz, hạt nhân, bồi thường chiến tranh, dỡ bỏ lệnh cấm vận và chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến chống lại Iran cũng như xung đột khu vực.
Truyền thông quốc tế sáng nay (12.4) đồng loạt đưa tin cuộc đàm phán Mỹ - Iran kết thúc mà không đạt được thỏa thuận, khiến triển vọng chấm dứt cuộc xung đột Trung Đông đến nay đã hơn 6 tuần vẫn còn bỏ ngỏ.
Về phía chính phủ Iran, ông Baghaei nhấn mạnh Iran quyết tâm sử dụng mọi công cụ, bao gồm cả ngoại giao, để bảo vệ lợi ích quốc gia và sự thịnh vượng của đất nước. “Với chúng tôi, ngoại giao là sự tiếp nối cuộc thánh chiến của những người bảo vệ đất nước Iran”, ông viết.
“Hôm nay (12.4) là một ngày bận rộn và dài đối với phái đoàn Iran tại Islamabad. Các cuộc đàm phán căng thẳng bắt đầu từ sáng 11.4 với nỗ lực trung gian hòa giải thiện chí của Pakistan đã giúp hai bên (Mỹ và Iran) trao đổi nhiều văn bản cũng như thông điệp. Sự mất mát to lớn của những bậc lãnh đạo vĩ đại, người thân yêu và đồng bào của chúng tôi khiến quyết tâm theo đuổi lợi ích và quyền lợi cho dân tộc Iran vững chắc hơn bao giờ hết”, theo ông Baghaei.
Quan chức ngoại giao Iran cho rằng thành công của tiến trình ngoại giao phụ thuộc vào sự nghiêm túc và thiện chí của phía đối lập, gồm việc ngừng đưa ra những yêu sách quá đáng và bất hợp pháp, cũng như chấp nhận các quyền và lợi ích hợp pháp của Iran.
Sau cuộc đàm phán, truyền thông Iran ngày đưa tin các yêu sách của Mỹ đã ngăn việc đạt được khuôn khổ chung. Theo Đài Press TV ngày 12.4, nhiều vấn đề khác nhau, trong đó có eo biển Hormuz, quyền hạt nhân là những điểm gây tranh cãi.
Hãng thông tấn Fars dẫn nguồn thạo tin với phái đoàn Iran tiết lộ Mỹ muốn lấy cớ để rời bàn đàm phán và Tehran chưa có kế hoạch cho vòng đàm phán kế tiếp. Trong khi đó, Hãng Tasnim đăng bản tin đề cập: “Đàm phán giữa các phái đoàn Iran và Mỹ vừa kết thúc cách đây ít lâu và theo những gì mô tả là tham vọng thái quá của Mỹ, hai bên cho đến nay vẫn chưa đạt được thỏa thuận”.
Sau 2 ngày làm việc tại Pakistan, Phó tổng thống Mỹ J.D Vance đã có buổi họp báo thông tin hai bên không đạt được thỏa thuận. Ông nói rằng Mỹ đã “tương đối linh hoạt” trong đàm phán, thế nhưng Tehran không cam kết từ bỏ vũ khí hạt nhân và không chấp nhận các điều khoản của Washington.
“Một lần nữa, về các chương trình hạt nhân của họ, chẳng hạn như các cơ sở làm giàu uranium mà họ đã có trước khi bị phá hủy, thế nhưng câu hỏi đơn giản là liệu chúng ta có thấy một cam kết cơ bản về ý chí của Iran trong việc không phát triển vũ khí hạt nhân hay không, không chỉ bây giờ, không chỉ hai năm nữa mà còn về lâu dài. Chúng tôi vẫn chưa thấy điều đó, nhưng chúng tôi hy vọng sẽ thấy", ông Vance nói. Phó tổng thống Mỹ cũng đã lên chuyên cơ rời Pakistan để trở về Mỹ.
