Đã hơn 12 tuần kể từ khi xung đột với Iran nổ ra vào ngày 28-2, Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn chưa đưa ra quyết định dứt khoát về việc có nối lại các cuộc tấn công hay kết thúc hẳn chiến dịch quân sự, dù nhiều lần đưa ra tối hậu thư đe dọa.
Trong khi đó, tác động của cuộc chiến tại Mỹ ngày càng rõ rệt khi báo cáo lạm phát mới nhất cho thấy giá cả đang ở mức cao nhất trong ba năm, chủ yếu do chi phí nhiên liệu tăng vọt sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, Đài ABC News đưa tin ngày 19-5.
Chưa đầy một tháng sau khi chiến sự nổ ra, ông Trump đe dọa mở các cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào các nhà máy điện của Iran nếu Tehran không mở hoàn toàn eo biển Hormuz cho hoạt động hàng hải.
“Nếu Iran không mở hoàn toàn eo biển Hormuz trong vòng 48 giờ kể từ thời điểm này, Mỹ sẽ tấn công và phá hủy các nhà máy của họ, bắt đầu từ nhà máy lớn nhất”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
Hai ngày sau, ông Trump thông báo các cuộc trao đổi với Iran đã đạt tiến triển và quyết định hoãn các cuộc không kích thêm năm ngày.
“Dựa trên tinh thần và không khí của các cuộc thảo luận sâu rộng, chi tiết và mang tính xây dựng này, tôi đã chỉ đạo Bộ Chiến tranh (Bộ Quốc phòng Mỹ) hoãn mọi cuộc tấn công quân sự nhằm vào các nhà máy điện và hạ tầng năng lượng của Iran trong thời hạn năm ngày”, ông viết.
Ba ngày sau đó, ông Trump tiếp tục kéo dài thời hạn thêm 10 ngày, đồng thời khẳng định các cuộc đàm phán với Tehran đang diễn ra “rất tốt”.
“Theo đề nghị của Chính phủ Iran, tuyên bố này xác nhận rằng tôi đang tạm dừng việc phá hủy các nhà máy năng lượng thêm 10 ngày, đến 20h tối ngày 6-4 theo giờ miền Đông”, ông Trump chia sẻ trên mạng xã hội.
Hai ngày trước khi thời hạn 10 ngày kết thúc, Nhà Trắng tiếp tục gia hạn thêm một ngày.
“Thứ Ba (7-4), 20h tối giờ miền Đông!”, ông Trump đăng tải ngắn gọn trên mạng xã hội.
Sau khi tham vấn các bên trung gian Pakistan, ông Trump bất ngờ công bố lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần với điều kiện Iran mở lại eo biển Hormuz. Tổng thống Mỹ tuyên bố “vấn đề dài hạn” với Iran đã “gần được giải quyết”.
“Đây sẽ là lệnh ngừng bắn từ cả hai phía. Lý do là vì chúng tôi đã hoàn thành và vượt mọi mục tiêu quân sự, đồng thời đang tiến rất gần tới một thỏa thuận dứt điểm về hòa bình lâu dài với Iran và hòa bình ở Trung Đông”, ông Trump viết.
Ông cho biết Mỹ đã nhận được đề xuất 10 điểm từ Iran và tin rằng đây là cơ sở khả thi để tiến tới một thỏa thuận cuối cùng.
Theo ông Trump, hầu hết các điểm bất đồng lớn giữa Washington và Tehran đã được giải quyết.
Khi thời hạn ngừng bắn kết thúc, Mỹ không nối lại các cuộc oanh kích như từng cảnh báo trước đó. Thay vào đó, ông Trump công bố lệnh ngừng bắn vô thời hạn theo đề nghị từ Pakistan.
“Chúng tôi đã được yêu cầu tạm hoãn các cuộc tấn công nhằm vào Iran cho đến khi lãnh đạo và đại diện nước này đưa ra được một đề xuất thống nhất”, ông Trump viết, nhận định chính quyền Iran đang bị chia rẽ nghiêm trọng.
Một ngày sau khi cảnh báo Iran rằng “sẽ chẳng còn gì” nếu không nhanh chóng đạt thỏa thuận, ông Trump tiếp tục hoãn một cuộc tấn công dự kiến diễn ra vào ngày hôm sau.
Lần này, quyết định được đưa ra theo đề nghị từ Qatar, Saudi Arabia và UAE, khi các đồng minh vùng Vịnh cho rằng “các cuộc đàm phán nghiêm túc hiện đang diễn ra”.
Trong cuộc phỏng vấn với Tập đoàn Truyền thông Thượng Hải (SMG) ngày 20/5, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov đã gửi thông điệp cứng rắn tới Ukraine, đồng thời khẳng định lập trường của Moscow về chiến dịch quân sự tại Ukraine.
Nói về chiến dịch quân sự ở Ukraine, ông Lavrov tuyên bố lực lượng Nga đã kiểm soát khoảng 80 khu định cư từ đầu năm tới nay, bao gồm 35 khu trong tháng 3 và tháng 4, đồng thời cho biết “quá trình này vẫn tiếp diễn”.
Đề cập đến các cuộc đàm phán được tổ chức tại Alaska vào tháng 8 năm ngoái, ông Lavrov cho biết chính quyền của Tổng thống Donald Trump là chính quyền duy nhất của Mỹ thừa nhận quan điểm của Nga về “nguyên nhân gốc rễ” của cuộc xung đột Ukraine, bao gồm việc phản đối Ukraine gia nhập NATO và công nhận “thực tế lãnh thổ trên thực địa”.
Ông Lavrov cũng cáo buộc các nhà lãnh đạo châu Âu và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gây áp lực lên Washington để có lập trường cứng rắn hơn đối với Moscow.
“Theo tôi hiểu, Mỹ đã phần nào mất đi sự quan tâm và nhiệt tình. Họ công khai nói rằng châu Âu nên giải quyết vấn đề Ukraine, trong khi Mỹ sẽ tập trung vào Trung Quốc. Điều này đang được nói ở khắp mọi nơi”, Ngoại trưởng Nga cho biết thêm.
Ông Lavrov khẳng định Moscow vẫn sẵn sàng đàm phán với Washington và tiếp tục duy trì các kênh liên lạc với các đại diện của Mỹ.
“Sắp tròn một năm kể từ hội nghị thượng đỉnh Alaska. Không có tiến triển nào, ngay cả trong động thái của (Tổng thống) Volodymyr Zelensky và châu Âu, không có sự thay đổi nào. Ngược lại, họ ngày càng trở nên cứng rắn và gây hấn hơn”, nhà ngoại giao Nga nhấn mạnh.
Ngoại trưởng Lavrov tuyên bố Nga chỉ công nhận Ukraine là một quốc gia không liên kết, chứ không phải là một quốc gia sẵn sàng gia nhập NATO.
“Chúng tôi công nhận Ukraine là một quốc gia phi hạt nhân, không thuộc khối nào và trung lập. Chúng tôi không công nhận một Ukraine đang bị lôi kéo vào NATO”, ông Lavrov nêu rõ.
Ngoại trưởng Nga cảnh báo mục tiêu của Moscow là “ngăn chặn quá trình quân sự hóa” Ukraine và “loại bỏ các mối đe dọa đối với Nga từ lãnh thổ Ukraine”.
Tuyên bố cứng rắn của Ngoại trưởng Nga được đưa ra sau khi Ukraine ngày càng triển khai nhiều máy bay không người lái để tấn công các mục tiêu sâu bên trong lãnh thổ Nga, đặc biệt là các cơ sở liên quan đến lọc dầu, hậu cần và sản xuất quốc phòng.
Ukraine gần đây đã tiến hành cuộc tấn công có quy mô lớn nhất vào thủ đô Moscow của Nga trong hơn một năm qua. Các cơ sở dầu khí của Nga đã bị thiệt hại sau các cuộc tấn công dồn dập của lực lượng Kiev.
Trong bài phát biểu vào tối 20/5, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết Ukraine vẫn duy trì "quan hệ tốt" với Mỹ và hy vọng sẽ quay lại các cuộc đàm phán ba bên trong những tuần tới - lần này có sự tham gia của châu Âu.
“Nếu trong những tuần tới chúng ta có thể khôi phục lại cuộc đối thoại ba bên có ý nghĩa và nếu chúng ta thành công trong việc lôi kéo sự tham gia của các nước châu Âu, đó sẽ là kết quả đúng đắn”, Tổng thống Ukraine nói, đồng thời cho biết Ukraine sẵn sàng thực hiện các bước cần thiết.
"Chúng ta đã giải cứu được thành viên tổ lái F-15 bị thương nặng và rất dũng cảm, từ khu vực miền núi sâu trong lãnh thổ Iran. Đó là một đại tá rất được kính trọng. Đối phương truy tìm rất kỹ, huy động lượng lớn nhân lực và tiến rất sát vị trí của người này", Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết trong bài đăng trên mạng xã hội hôm nay.
Ông Trump khẳng định những chiến dịch đột kích, giải cứu phi công như vậy "rất hiếm khi được tiến hành" bởi mối đe dọa đối với nhân lực và khí tài của quân đội Mỹ. "Đây là hoạt động rất khác thường. Chúng ta đã giải cứu phi công giữa ban ngày, sau 7 giờ hiện diện trong lãnh thổ Iran. Tất cả binh sĩ tham gia đã thể hiện tài năng và sự dũng cảm tuyệt vời", ông cho hay.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ca ngợi đây là "một trong những chiến dịch tìm kiếm và giải cứu táo bạo nhất trong lịch sử Mỹ".
Chiến dịch tìm kiếm cứu hộ được triển khai ngay sau khi tiêm kích đa năng F-15E Mỹ bị Iran bắn rơi hôm 3/4. Một thành viên tổ bay được giải cứu ngay trong ngày, trong khi người còn lại phải lẩn trốn trong hơn 36 giờ.
Theo tiết lộ từ các quan chức Mỹ, hàng trăm binh sĩ cùng lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ và hàng chục máy bay từ các quân chủng đã tham gia chiến dịch. Không có giao tranh trực diện giữa lực lượng hai bên, nhưng binh sĩ Mỹ đã nổ súng để ngăn đối phương tiếp cận khu vực giải cứu.
Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) dường như đã tiến hành chiến dịch đánh lạc hướng trước khi bắt đầu nhiệm vụ, trong đó họ phát thông tin rằng quân đội Mỹ đã sớm tiếp cận được phi công và đang sơ tán người này bằng đường bộ. Song song với tung hỏa mù, CIA còn sử dụng nguồn lực tình báo để định vị phi công, được cho là ẩn náu trong một khe núi.
Thông tin sau đó được chuyển tới Nhà Trắng và Lầu Năm Góc, dẫn tới quyết định triển khai chiến dịch giải cứu.
Một quan chức Mỹ mô tả cho biết chiến dịch giải cứu được chia làm hai giai đoạn, gồm bao vây khu vực và tiếp cận mục tiêu. Hoạt động diễn ra trong nhiều giờ, kéo dài từ đêm sang ngày, thay vì được tiến hành chớp nhoáng trong đêm như các chiến dịch giải cứu thông thường.
Một quan chức Mỹ nói với New York Times rằng hai vận tải cơ dùng để sơ tán lực lượng đặc nhiệm và phi công đã bị mắc kẹt tại căn cứ dã chiến ở Iran. Các chỉ huy quyết định điều thêm ba máy bay dự bị tới đón lực lượng ở địa điểm này, đồng thời phá hủy hai máy bay gặp sự cố để ngăn chúng rơi vào tay Iran.
Quân đội Iran tuyên bố đã bắn hạ hai trực thăng và một máy bay C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ. Hình ảnh được Iran công bố sau đó cho thấy xác của hai vận tải cơ đặc nhiệm MC-130J Commando II, mỗi chiếc có giá khoảng 114 triệu USD, cùng một hoặc hai trực thăng đa dụng AH/MH-6 Little Bird có giá 2-13 triệu USD tùy phiên bản.
"Tôi không muốn tiết lộ, nhưng chúng tôi đang làm việc với những người nắm quyền hiện tại", Tổng thống Donald Trump nói với Reuters trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại ngày 24/4, khi được hỏi Mỹ đang đàm phán với quan chức nào của Iran.
"Họ đang đưa ra đề xuất và chúng tôi sẽ chờ xem", ông nói, thêm rằng chưa thể biết cụ thể Iran sẽ đưa ra những đề xuất nào. Lãnh đạo Mỹ luôn duy trì quan điểm rằng mọi thỏa thuận sẽ phải có điều khoản Tehran từ bỏ uranium làm giàu và duy trì hoạt động vận chuyển dầu tự do qua eo biển Hormuz.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cùng ngày thông báo đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể Tổng thống Trump, sẽ khởi hành đến Pakistan vào sáng 25/4 để tham gia đàm phán với đại diện Iran. "Phía Iran đã liên lạc và yêu cầu tổ chức cuộc gặp trực tiếp này", bà Leavitt nói, bày tỏ hy vọng các cuộc đàm phán sẽ thúc đẩy tiến trình hướng tới thỏa thuận.
Quan chức Nhà Trắng thêm rằng Phó tổng thống JD Vance, người dẫn đầu vòng đàm phán đầu tiên tại Islamabad cách đây hai tuần, sẽ không tham gia sự kiện lần này nhưng vẫn sẵn sàng bay đến Pakistan nếu cần thiết.
Giới chức Iran chưa bình luận về thông tin trên.
Các nguồn tin Pakistan trước đó cho biết đội hậu cần và an ninh của Mỹ đã có mặt tại Islamabad để chuẩn bị cho cuộc đàm phán tiềm năng.
Bộ Ngoại giao Pakistan cho biết Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi đã đến Islamabad ngày 24/4 để thảo luận về "những nỗ lực nhằm đạt được hòa bình và ổn định khu vực" với quan chức Pakistan. Tuy nhiên, họ không đề cập đến cuộc đàm phán với ông Witkoff và Kushner.
Hai nguồn tin chính phủ cho biết khi tới Islamabad, ông Araqchi đã đi thẳng tới cuộc họp với Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar tại khách sạn Serena, nơi từng diễn ra vòng đàm phán đầu tiên với Mỹ.
Ngoại trưởng Araqchi viết trên mạng xã hội rằng ông đang thăm Pakistan, Oman và Nga để "phối hợp với các đối tác về những vấn đề song phương và tham vấn tình hình khu vực". Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cho hay quan chức nước này không có kế hoạch gặp gỡ đại diện Mỹ, các mối quan tâm của Iran sẽ được chuyển qua Pakistan.
Mỹ và Iran từng đàm phán khoảng 21 giờ tại thủ đô Islamabad của Pakistan hôm 11/4, nhưng không đạt được đồng thuận về các vấn đề then chốt, trong đó có quyền kiểm soát eo biển Hormuz và Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không.
Tổng thống Trump đã ra lệnh phong tỏa các cảng biển Iran từ ngày 13/4 để gây áp lực buộc nước này chấp nhận các điều khoản của thỏa thuận, nhưng Tehran không nhượng bộ và đáp trả bằng cách siết kiểm soát eo biển Hormuz.
Đàm phán hòa bình từng được kỳ vọng nối lại hôm 21/4 nhưng không diễn ra, do Iran tuyên bố chưa sẵn sàng đối thoại trực tiếp với Mỹ. Tổng thống Trump đã gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran cho tới khi Tehran đưa ra đề xuất cụ thể với Washington.
Trong buổi họp báo sáng 24/4, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth nói rằng Tehran đang có cơ hội để đạt "thỏa thuận tốt" với Washington. "Iran biết rằng họ vẫn còn cơ hội mở để đưa ra lựa chọn khôn ngoan. Tất cả những gì họ phải làm là từ bỏ vũ khí hạt nhân theo những cách có ý nghĩa và có thể kiểm chứng được", ông nói.
