Tại Việt Nam, ghi nhận lâm sàng cho thấy tỷ lệ mắc các bệnh lý viêm ruột mạn tính (IBD) đang có xu hướng gia tăng đáng kể, đặt ra những thách thức không nhỏ cho hệ thống y tế trong việc nhận diện đúng bệnh, lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp và quản lý lâu dài cho người bệnh.
Đây là chia sẻ của PGS.TS Đào Xuân Cơ – Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai tại Hội thảo khoa học hưởng ứng ngày IBD Thế giới 19/5. Hội thảo có chủ đề “Bệnh viêm ruột mạn: Từ lý thuyết đến thực hành lâm sàng”.
PGS Cơ nhấn mạnh, Ngày Bệnh viêm ruột Thế giới (World IBD Day) được tổ chức nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh viêm ruột mạn (IBD), bao gồm bệnh Crohn và viêm loét đại tràng.
“Với trách nhiệm của một bệnh viện đa khoa tuyến cuối, Bệnh viện Bạch Mai luôn xác định nhiệm vụ tiên phong trong phát triển chuyên môn sâu, chuẩn hóa phác đồ điều trị và thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực y học”, PGS Cơ nhấn mạnh.
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Công Long, Giám đốc Trung tâm Tiêu hóa – Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, nếu như trước đây, IBD thường được coi là căn bệnh của các nước phát triển, thì hiện nay, xu hướng này đang thay đổi mạnh mẽ.
Theo chuyên gia, điều đáng lo ngại là bệnh ngày càng xuất hiện ở người trẻ, thậm chí trẻ em. Nhiều trường hợp được phát hiện từ các bệnh viện nhi, sau đó tiếp tục chuyển sang cơ sở điều trị người lớn để theo dõi lâu dài.
Hiện nay, riêng Bệnh viện Bạch Mai đang quản lý gần 1.000 bệnh nhân IBD. Bệnh viện đã xây dựng nhóm chuyên sâu nhằm theo dõi, tư vấn và phối hợp điều trị cho người bệnh trong thời gian dài.
Biến chứng nặng nề nếu không quản lý sớm
Theo PGS Long, nguyên nhân chính xác gây bệnh đến nay vẫn chưa được xác định rõ. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy bệnh liên quan đến rối loạn miễn dịch, khiến cơ thể tấn công chính niêm mạc ruột, gây viêm mạn tính kéo dài.
Đối với bệnh nhân mắc bệnh Crohn, sự tàn phá của bệnh có thể xuất hiện tại bất kỳ vị trí nào trên đường tiêu hóa, kéo dài từ miệng, thực quản, dạ dày đến ruột non, đại tràng và vùng hậu môn.
Khi các tổn thương viêm ăn sâu, người bệnh có thể hình thành những đường rò tiêu hóa phức tạp.
Người bệnh có thể rơi vào tình trạng suy mòn, suy kiệt và nhiễm trùng nặng nề do các biến chứng này gây ra.
Thậm chí, có những bệnh nhân phải trải qua tình trạng “mổ đi mổ lại” nhiều lần để giải quyết các biến chứng như thủng ruột hoặc rò rỉ dịch tiêu hóa vào các khoang trong cơ thể. Chính vì tính chất tàn phá dữ dội này, IBD không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn là một gánh nặng tâm lý khủng khiếp đối với người bệnh.
Bệnh nhân khi đã bị phát hiện mắc IBD là phải chấp nhận chung sống và theo dõi suốt đời. Đây không phải là căn bệnh có thể điều trị dứt điểm trong ngày một ngày hai, mà đòi hỏi một lộ trình điều trị dài hạn và kiên trì.
Mục tiêu tối thượng của việc điều trị hiện nay là kiểm soát để bệnh không tiến triển, đưa bệnh nhân vào giai đoạn thoái lui (ổn định) lâu dài và ngăn ngừa tối đa các biến chứng nguy hiểm. Việc lơ là trong theo dõi có thể khiến bệnh tái phát bất cứ lúc nào với mức độ nghiêm trọng hơn.
Theo PGS Long, điều trị IBD hiện nay không chỉ phụ thuộc vào thuốc mà cần phối hợp đa chuyên khoa, gồm tiêu hóa, ngoại khoa, chẩn đoán hình ảnh, mô bệnh học và dinh dưỡng. Trong đó, dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng trong việc duy trì thể trạng cho người bệnh.
Ông cũng nhấn mạnh, việc chẩn đoán sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi các thuốc điều trị IBD hiện khá đắt đỏ. Nếu phát hiện muộn, người bệnh không chỉ tăng nguy cơ biến chứng mà còn phải chịu chi phí điều trị kéo dài, vượt quá khả năng chi trả của nhiều gia đình.
Trong khuôn khổ hội nghị, nhiều chuyên gia trong và ngoài nước đã tham gia cập nhật kiến thức về chẩn đoán, điều trị và quản lý bệnh IBD. Trong đó có các chuyên gia đến từ Mỹ, Đức cùng đại diện nhiều bệnh viện lớn như Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.
Nhiều người cho rằng bắp cải và cải thìa là những loại rau giàu chất xơ nhưng thực tế ngược lại. Bà Lâm Lợi Sầm, chuyên gia dinh dưỡng, giáo dục bệnh tiểu đường và tác giả sách nổi tiếng tại Đài Loan, xếp hạng hàm lượng chất xơ của các loại rau củ quen thuộc tính trên 100 gram trọng lượng thô ăn được. Dẫn đầu danh sách là đậu bắp với khoảng 3,7 gram chất xơ. Đồng hạng hai là súp lơ và rau lang với cùng 3,4 gram xơ; vị trí thứ tư là ớt chuông chứa khoảng 3,2 gram xơ. Các vị trí còn lại lần lượt là rau muống (2,4 gram), cải bó xôi (2,1 gram), cải xoăn (1,9 gram), cải thìa (1,4 gram), bắp cải (1,4 gram) và cuối cùng là cải thảo (1,2 gram).
Chuyên gia chỉ ra rằng cải thìa và bắp cải có hàm lượng chất xơ tương đương nhau và đều thuộc nhóm thấp. Để bổ sung chất xơ một cách hiệu quả và thúc đẩy nhu động ruột, ăn một nắm lớn rau lang sẽ mang lại hiệu quả cao gấp đôi.
Với nhóm quả và dưa, bà cho biết mướp đắng rừng (khổ qua rừng) có hàm lượng chất xơ lên tới 4,1 gram, trở thành "vua" chất xơ trong nhóm này. Thông thường, mướp đắng vỏ xanh chứa khoảng 2,3-2,5 gram, cà tím 2,1 gram, bí đao 1,1 gram và mướp hương 0,8 gram. Mướp hương thường bị lầm tưởng là có hàm lượng chất xơ cao nhưng thực tế lại là một trong những loại quả chứa ít chất xơ nhất.
Bà Lâm giải thích mặc dù xuất hiện cấu trúc dạng sợi khi được nấu chín, thành phần của mướp hương có đến 95% là nước, rất phù hợp cho người cao tuổi có răng nướu yếu. Trường hợp muốn cải thiện hệ tiêu hóa và nhuận tràng, bạn lựa chọn các loại nấm hoặc rau lá xanh sẽ mang lại hiệu quả cao hơn rõ rệt.
Theo bà, trong khi các loại rau lá xanh giàu chất xơ thô, thì các loại nấm lại sở hữu lợi thế vượt trội khi chứa đồng thời cả chất xơ hòa tan và không hòa tan, giúp làm mềm phân cũng như thúc đẩy nhu động ruột mạnh mẽ. Trong bảng xếp hạng nhóm này, mộc nhĩ đen đứng đầu với 7,7 gram, theo sau lần lượt là nấm hương tươi với 3,5 gram, nấm đùi gà 2,9 gram, nấm kim châm (enoki mushrooms) 2,4 gram, và nấm mỡ hoặc nấm bạch tuyết 1,5 gram.
Bà gợi ý xào chung các loại rau và nấm với nhau là phương pháp tối ưu để làm sạch đường ruột. Ví dụ, hàm lượng chất xơ từ món rau lang xào nấm hương tươi cao gấp hơn 3 lần so với lượng chất xơ khi ăn bắp cải xào cùng mướp hương.
Từ bệnh viện bỏ hoang nhiều năm, sau một năm sửa chữa cơ sở vật chất, chuẩn bị nhân lực, hoàn tất thẩm định và cấp phép, Bệnh viện Tâm thần TP.HCM cơ sở 4 chính thức hoạt động từ ngày 1-7-2026 - Ảnh: XUÂN MAI - BÁ SƠN
Ghi nhận của Báo điện tử Tuổi Trẻ ngày 3-7, tại Bệnh viện Tâm thần TP.HCM cơ sở 4 (đóng tại khu phố Phú Chánh, phường Bình Dương, TP.HCM) đã khoác lên màu sơn mới tươi sáng, khác hẳn hình ảnh cũ kỹ, xuống cấp nghiêm trọng, cỏ mọc um tùm cách đây một năm.
Từ khu khám ngoại trú đến các phòng điều trị nội trú đều đã đi vào hoạt động, không gian thoáng đãng. Bên trong các phòng bệnh đã có bệnh nhân đang được theo dõi, điều trị và được ngăn cách bằng hệ thống cửa kiểm soát nhằm bảo đảm an toàn.
Bệnh viện Tâm thần TP.HCM cơ sở 4 tiền thân là Bệnh viện chuyên khoa Tâm thần Bình Dương, được khởi công năm 2013, hoàn thành năm 2018 với quy mô 300 giường bệnh.
Năm 2020, cơ sở được bàn giao cho Bệnh viện Đa khoa Bình Dương quản lý nhưng chưa đưa vào sử dụng.
Giai đoạn 2021 - 2022, bệnh viện được trưng dụng làm khu điều trị bệnh nhân COVID-19. Sau giải thể khu điều trị COVID-19, cơ sở tiếp tục bị bỏ trống, xuống cấp trong nhiều năm.
Với quyết tâm không để lãng phí nguồn lực y tế và đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về chăm sóc sức khỏe tâm thần, ngày 28-7-2025, Sở Y tế TP.HCM khảo sát thực địa, xây dựng phương án tiếp nhận và cải tạo cơ sở.
Sau gần một năm sửa chữa cơ sở vật chất, chuẩn bị nhân lực, hoàn tất thẩm định và cấp phép, Bệnh viện Tâm thần TP.HCM cơ sở 4 chính thức đi vào hoạt động từ ngày 1-7-2026.
Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt đối với ngành y tế TP.HCM sau hợp nhất, bởi lần đầu tiên người dân khu vực Bình Dương có một bệnh viện chuyên khoa tâm thần ngay tại địa phương, với đội ngũ nhân viên y tế giàu kinh nghiệm.
Giám đốc Bệnh viện Tâm thần TP.HCM Nguyễn Đăng Khoa nhấn mạnh: "Sức khỏe tâm thần là một phần không thể tách rời của sức khỏe con người. Người bệnh tâm thần cần được chăm sóc bằng chuyên môn, bằng trách nhiệm và bằng sự thấu hiểu.
Trong quá trình vận hành cơ sở 4, bệnh viện xác định mục tiêu trọng tâm là đảm bảo an toàn người bệnh, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, hỗ trợ phục hồi chức năng, tái hòa nhập cộng đồng và giảm kỳ thị với người mắc rối loạn tâm thần".
Nhiệt độ tăng cao trong mùa nắng nóng không chỉ gây khó chịu mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe, đặc biệt khi tham gia các hoạt động ngoài trời. Việc trang bị kiến thức cơ bản có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ say nắng và kiệt sức.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, thời tiết nóng bức có thể khiến cơ thể mất nước nhanh, làm rối loạn khả năng điều hòa thân nhiệt. Khi nhiệt độ cơ thể tăng cao, nguy cơ say nắng, chuột rút do nhiệt và kiệt sức sẽ tăng lên.
Tiến sĩ William Schaffner (Đại học Vanderbilt, Mỹ) cho biết khi cơ thể không kịp thích nghi với nhiệt độ môi trường, hệ tim mạch và thần kinh có thể bị ảnh hưởng, dẫn đến chóng mặt, buồn nôn hoặc ngất xỉu.
Dưới tác động của nắng nóng, cơ thể tăng tiết mồ hôi để làm mát. Quá trình này khiến nước và các chất điện giải bị mất đi nhanh chóng.
Nếu không bổ sung đủ nước, thể tích máu giảm sẽ khiến tim phải làm việc nhiều hơn, đồng thời làm giảm khả năng làm mát cơ thể, theo Mayo Clinic.
Bác sĩ Roxana Ehsani (Học viện Dinh dưỡng và Ăn kiêng Mỹ) khuyến nghị nên uống nước đều đặn, không đợi đến khi khát mới uống, đặc biệt khi di chuyển hoặc vận động ngoài trời.
Để giảm nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe trong thời tiết oi bức, các chuyên gia khuyến nghị không chỉ thay đổi thói quen mà còn cần hiểu rõ cơ chế cơ thể phản ứng với nhiệt độ cao.
Uống đủ nước, đúng cách. Theo CDC Mỹ, cơ thể có thể mất một lượng lớn nước và điện giải qua mồ hôi khi trời nóng. Việc uống từng ngụm nhỏ, đều đặn giúp duy trì thể tích máu và hỗ trợ cơ chế làm mát tự nhiên.
Tránh khung giờ nắng gắt. Nhiệt độ và tia UV thường đạt đỉnh từ 11 giờ đến 15 giờ. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), việc hạn chế ra ngoài trong khoảng thời gian này giúp giảm nguy cơ say nắng và tổn thương da. Nếu buộc phải di chuyển, nên tìm bóng râm và nghỉ ngơi xen kẽ.
Chọn trang phục hỗ trợ tản nhiệt. Quần áo sáng màu, chất liệu thoáng khí giúp phản xạ nhiệt và tăng khả năng bay hơi mồ hôi. Điều này giúp cơ thể duy trì nhiệt độ ổn định hơn, hạn chế tình trạng quá nhiệt, theo Cleveland Clinic.
Bảo vệ da khỏi tia UV. Tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng có thể gây bỏng da và tăng nguy cơ tổn thương lâu dài. Hiệp hội Da liễu Mỹ khuyến nghị sử dụng kem chống nắng phổ rộng (SPF từ 30 trở lên), thoa lại sau mỗi 2 giờ, đồng thời kết hợp đội mũ và đeo kính râm.
Điều chỉnh cường độ vận động. Khi nhiệt độ cao, cơ thể phải làm việc nhiều hơn để tản nhiệt. Theo CDC Mỹ, vận động quá sức trong thời tiết nóng có thể dẫn đến kiệt sức do nhiệt hoặc say nắng. Vì vậy, nên ưu tiên hoạt động nhẹ, nghỉ ngơi thường xuyên và lắng nghe tín hiệu cơ thể.
Một số dấu hiệu như chóng mặt, buồn nôn, nhức đầu, tim đập nhanh hoặc da nóng đỏ có thể là cảnh báo của say nắng.
Theo CDC Mỹ, nếu xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng như lú lẫn hoặc ngất, cần nhanh chóng đưa người bệnh vào nơi mát và tìm sự hỗ trợ y tế.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng việc chuẩn bị trước khi đi chơi trong thời tiết nắng nóng là yếu tố quan trọng nhất. Chỉ cần thay đổi một số thói quen nhỏ như uống đủ nước, tránh nắng gắt và nghỉ ngơi hợp lý, bạn có thể tận hưởng chuyến đi an toàn hơn.
