Tại Việt Nam, ghi nhận lâm sàng cho thấy tỷ lệ mắc các bệnh lý viêm ruột mạn tính (IBD) đang có xu hướng gia tăng đáng kể, đặt ra những thách thức không nhỏ cho hệ thống y tế trong việc nhận diện đúng bệnh, lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp và quản lý lâu dài cho người bệnh.
Đây là chia sẻ của PGS.TS Đào Xuân Cơ – Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai tại Hội thảo khoa học hưởng ứng ngày IBD Thế giới 19/5. Hội thảo có chủ đề “Bệnh viêm ruột mạn: Từ lý thuyết đến thực hành lâm sàng”.
PGS Cơ nhấn mạnh, Ngày Bệnh viêm ruột Thế giới (World IBD Day) được tổ chức nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh viêm ruột mạn (IBD), bao gồm bệnh Crohn và viêm loét đại tràng.
“Với trách nhiệm của một bệnh viện đa khoa tuyến cuối, Bệnh viện Bạch Mai luôn xác định nhiệm vụ tiên phong trong phát triển chuyên môn sâu, chuẩn hóa phác đồ điều trị và thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực y học”, PGS Cơ nhấn mạnh.
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Công Long, Giám đốc Trung tâm Tiêu hóa – Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, nếu như trước đây, IBD thường được coi là căn bệnh của các nước phát triển, thì hiện nay, xu hướng này đang thay đổi mạnh mẽ.
Theo chuyên gia, điều đáng lo ngại là bệnh ngày càng xuất hiện ở người trẻ, thậm chí trẻ em. Nhiều trường hợp được phát hiện từ các bệnh viện nhi, sau đó tiếp tục chuyển sang cơ sở điều trị người lớn để theo dõi lâu dài.
Hiện nay, riêng Bệnh viện Bạch Mai đang quản lý gần 1.000 bệnh nhân IBD. Bệnh viện đã xây dựng nhóm chuyên sâu nhằm theo dõi, tư vấn và phối hợp điều trị cho người bệnh trong thời gian dài.
Biến chứng nặng nề nếu không quản lý sớm
Theo PGS Long, nguyên nhân chính xác gây bệnh đến nay vẫn chưa được xác định rõ. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy bệnh liên quan đến rối loạn miễn dịch, khiến cơ thể tấn công chính niêm mạc ruột, gây viêm mạn tính kéo dài.
Đối với bệnh nhân mắc bệnh Crohn, sự tàn phá của bệnh có thể xuất hiện tại bất kỳ vị trí nào trên đường tiêu hóa, kéo dài từ miệng, thực quản, dạ dày đến ruột non, đại tràng và vùng hậu môn.
Khi các tổn thương viêm ăn sâu, người bệnh có thể hình thành những đường rò tiêu hóa phức tạp.
Người bệnh có thể rơi vào tình trạng suy mòn, suy kiệt và nhiễm trùng nặng nề do các biến chứng này gây ra.
Thậm chí, có những bệnh nhân phải trải qua tình trạng “mổ đi mổ lại” nhiều lần để giải quyết các biến chứng như thủng ruột hoặc rò rỉ dịch tiêu hóa vào các khoang trong cơ thể. Chính vì tính chất tàn phá dữ dội này, IBD không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn là một gánh nặng tâm lý khủng khiếp đối với người bệnh.
Bệnh nhân khi đã bị phát hiện mắc IBD là phải chấp nhận chung sống và theo dõi suốt đời. Đây không phải là căn bệnh có thể điều trị dứt điểm trong ngày một ngày hai, mà đòi hỏi một lộ trình điều trị dài hạn và kiên trì.
Mục tiêu tối thượng của việc điều trị hiện nay là kiểm soát để bệnh không tiến triển, đưa bệnh nhân vào giai đoạn thoái lui (ổn định) lâu dài và ngăn ngừa tối đa các biến chứng nguy hiểm. Việc lơ là trong theo dõi có thể khiến bệnh tái phát bất cứ lúc nào với mức độ nghiêm trọng hơn.
Theo PGS Long, điều trị IBD hiện nay không chỉ phụ thuộc vào thuốc mà cần phối hợp đa chuyên khoa, gồm tiêu hóa, ngoại khoa, chẩn đoán hình ảnh, mô bệnh học và dinh dưỡng. Trong đó, dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng trong việc duy trì thể trạng cho người bệnh.
Ông cũng nhấn mạnh, việc chẩn đoán sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi các thuốc điều trị IBD hiện khá đắt đỏ. Nếu phát hiện muộn, người bệnh không chỉ tăng nguy cơ biến chứng mà còn phải chịu chi phí điều trị kéo dài, vượt quá khả năng chi trả của nhiều gia đình.
Trong khuôn khổ hội nghị, nhiều chuyên gia trong và ngoài nước đã tham gia cập nhật kiến thức về chẩn đoán, điều trị và quản lý bệnh IBD. Trong đó có các chuyên gia đến từ Mỹ, Đức cùng đại diện nhiều bệnh viện lớn như Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.
Người đàn ông 50 tuổi tại Hà Nội xuất hiện cơn đau đầu dữ dội đột ngột, nghĩ rằng mình bị ảnh hưởng bởi thời tiết nắng nóng nên tự uống thuốc giảm đau ở nhà. Tuy nhiên cơn đau không thuyên giảm nên đã đi khám.
Kết quả chụp cộng hưởng từ sau đó cho thấy bệnh nhân đã bị xuất huyết não, một tình trạng có thể đe dọa tính mạng nếu phát hiện muộn.
Trực tiếp thăm khám cho bệnh nhân, ThS.BS Đoàn Dư Mạnh, thành viên Hội Mạch máu Việt Nam, cho biết bệnh nhân là nhân viên văn phòng tại Hà Nội. Trước đó ông hoàn toàn khỏe mạnh, làm việc chủ yếu trong nhà và không ghi nhận tiền sử bệnh lý thần kinh đặc biệt.
Theo bệnh nhân chia sẻ, ngày 21-6, ông bất ngờ xuất hiện cơn đau đầu dữ dội. Nghĩ rằng đây chỉ là biểu hiện do thời tiết oi bức hoặc làm việc căng thẳng, ông tự mua thuốc paracetamol uống và nghỉ ngơi tại nhà. Tuy nhiên cơn đau không thuyên giảm mà kéo dài sang ngày hôm sau.
Đến ngày 22-6, khi đo huyết áp tại nhà, bệnh nhân ghi nhận chỉ số tăng cao bất thường, có thời điểm lên tới 160mmHg, thậm chí gần 180mmHg. Lo lắng trước tình trạng đau đầu kéo dài kèm huyết áp tăng vọt, ông đã đến bệnh viện thăm khám.
Kết quả chụp cộng hưởng từ sọ não cho thấy bệnh nhân có hai ổ xuất huyết nhỏ nằm ở vùng bán cầu não phải và thùy bèo trái.
Ngoài ra hình ảnh còn ghi nhận dày niêm mạc xoang hàm hai bên. May mắn, các ổ xuất huyết có kích thước nhỏ, chưa gây biến chứng nguy hiểm.
Theo bác sĩ Mạnh, bệnh nhân được nhập viện theo dõi sát trong 72 giờ đầu, kết hợp kiểm soát huyết áp nhằm đánh giá nguy cơ ổ xuất huyết tiến triển hoặc xuất hiện thêm các biến chứng thần kinh. Nếu phát hiện muộn hoặc tình trạng xuất huyết lớn hơn, người bệnh có thể phải can thiệp ngoại khoa để giải áp và xử trí chảy máu não.
Bác sĩ nhận định nhiều khả năng cơn tăng huyết áp cấp tính đã làm áp lực trong lòng mạch tăng cao, dẫn đến tổn thương thành mạch và gây xuất huyết não.
May mắn vì ổ xuất huyết nhỏ, nếu tiếp tục trì hoãn thăm khám, nguy cơ xuất huyết lan rộng hoặc gây biến chứng thần kinh nặng hoàn toàn có thể xảy ra.
Xuất huyết não xảy ra khi một mạch máu trong não bị vỡ, khiến máu tràn vào nhu mô não. Khối máu tụ không chỉ phá hủy mô não xung quanh mà còn làm tăng áp lực nội sọ, gây đau đầu dữ dội, rối loạn ý thức, yếu liệt tay chân hoặc thậm chí tử vong nếu không được điều trị kịp thời.
"Thực tế, nhiều trường hợp xuất huyết não giai đoạn sớm chỉ biểu hiện bằng triệu chứng đau đầu dữ dội. Người bệnh thường chủ quan, cho rằng đây là đau đầu do cảm cúm, thiếu ngủ, thời tiết nắng nóng hoặc căng thẳng công việc nên tự mua thuốc giảm đau uống tại nhà", bác sĩ Mạnh nhấn mạnh.
Những yếu tố nguy cơ dẫn đến xuất huyết não thường gặp do tăng huyết áp, bệnh lý mạch máu não, rối loạn đông máu, hút thuốc lá hay lối sống không lành mạnh...
Từ trường hợp trên, các bác sĩ khuyến cáo người dân không nên chủ quan với những cơn đau đầu xuất hiện đột ngột và dữ dội cần đi khám sớm.
Trong những trường hợp này, việc tự uống thuốc giảm đau có thể làm chậm thời gian chẩn đoán "giờ vàng". Người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh hoặc đột quỵ để được chụp não và đánh giá nguyên nhân.
Theo thạc sĩ - bác sĩ chuyên khoa 2 Đào Quang Hoàng, Khoa Nội tim mạch - lão học, Bệnh viện đa khoa Thủ Đức (TP.HCM), ăn mặn (nhiều muối natri) tạo ra áp lực cơ học lên thành mạch và làm tăng huyết áp, giống như việc bơm quá nhiều nước vào một ống cao su, với ống cao su tượng trưng cho hệ thống mạch máu.
Tuy nhiên, ít ai biết rằng áp lực tinh thần (trầm cảm, căng thẳng, stress kéo dài) cũng có thể gây hại cho mạch máu, thậm chí nguy hiểm không kém ăn mặn.
Chị V.T.Q.N (23 tuổi, làm nghề tự do) bắt đầu có những dấu hiệu như chóng mặt, nóng phừng mặt, thở gấp, đau đầu từ khoảng 1 năm trước. Kết quả thăm khám gần đây cho thấy chị bị tăng huyết áp dù còn trẻ, không hút thuốc hay rượu bia. Nguyên nhân được biết do thức khuya và ngủ không đủ giấc trong thời gian dài, cộng với thường xuyên ăn thức ăn chế biến sẵn mua ngoài hàng quán.
Tương tự, trường hợp anh D.Q.T. (32 tuổi, trưởng phòng của một công ty công nghệ) đi khám với triệu chứng đau đầu, mỏi gáy, hay hồi hộp; đo huyết áp tại phòng khám lên tới 165/100 mmHg (mức tăng huyết áp độ 2). Anh T. không hút thuốc, không béo phì, mỡ máu bình thường, các chỉ số thận và tim hoàn toàn tốt. Tuy nhiên, anh T. cho biết 6 tháng qua phải gánh một dự án lớn, thức đêm liên tục hoặc ngủ không quá 4 giờ mỗi ngày. Anh sống một mình, không có thời gian chia sẻ với gia đình hay người thân, luôn trong trạng thái lo âu sợ trễ tiến độ (deadline).
Theo bác sĩ Quang Hoàng, “cô đơn cũng là một loại muối” vì cả hai đều âm thầm bóp nghẹt và làm tổn thương hệ thống mạch máu, dẫn đến tăng huyết áp và các biến chứng như đột quỵ, nhồi máu cơ tim.
Ngoài ra khi căng thẳng, cơ thể tiết ra adrenaline và cortisol làm tim đập nhanh hơn, huyết áp tăng và duy trì sự tỉnh táo. Tuy nhiên, nếu tình trạng căng thẳng diễn ra liên tục, sự hoạt hóa kéo dài của các hormone này sẽ làm mạch máu co thắt, cơ thể giữ muối và nước nhiều hơn, từ đó dẫn đến tăng huyết áp, gây viêm, làm tổn thương mạch máu và các cơ quan quan trọng.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Trương Thiện Niềm, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Gia An 115 (TP.HCM) cho biết: “Nhiều người cho rằng chỉ cần giảm muối khi nêm nếm là đủ, nhưng thực tế lượng natri đưa vào cơ thể phần lớn lại đến từ ‘muối ẩn’ trong thực phẩm chế biến sẵn. Các loại như đồ hộp, thịt chế biến, mì ăn liền, nước chấm, thậm chí bánh mì hoặc thực phẩm đóng gói… đều có thể chứa lượng muối đáng kể. Vì vậy, dù ăn nhạt khi nấu ăn, tổng lượng muối tiêu thụ mỗi ngày vẫn có thể vượt ngưỡng khuyến cáo. Đường và các thực phẩm giàu tinh bột tinh chế cũng góp phần làm tăng huyết áp, tiêu thụ nhiều có thể gây tăng cân, đề kháng insulin và rối loạn chuyển hóa - những yếu tố liên quan chặt chẽ đến tăng huyết áp”.
Kiểm soát huyết áp là một quá trình lâu dài. Sự kiên trì trong theo dõi và điều chỉnh thói quen sinh hoạt chính là yếu tố quyết định hiệu quả điều trị. Từ đó, bác sĩ Niềm đề xuất 3 nguyên tắc cốt lõi cần duy trì để kiểm soát huyết áp, gồm: Theo dõi - điều chỉnh lối sống - tuân thủ điều trị.
Bác sĩ Quang Hoàng cũng khuyên mọi người nên cố gắng ngủ đủ 7 - 9 giờ mỗi đêm; dành khoảng 30 phút mỗi ngày để thư giãn bằng thiền, yoga, tập thở chậm hoặc nghe nhạc nhẹ để giúp cơ thể giảm áp lực tinh thần, hỗ trợ kiểm soát huyết áp.
Theo ghi nhận của Tuổi Trẻ Online, để hai cơ sở mới được sớm đưa vào hoạt động, Bệnh viện Mắt TP.HCM hiện đang gấp rút triển khai dọn dẹp, sửa sang, hoàn thiện thủ tục bàn giao để cơ sở hoạt động sớm nhất có thể.
Theo thông báo của bệnh viện, kể từ ngày 18-5, phòng ngoại trú Glaucoma (cườm nước), phòng khám lé, bệnh lý võng mạc trẻ sinh non sẽ được dời đến cơ sở 56 Bà Huyện Thanh Quan, đối diện cổng số 3.
Đối với cơ sở 299 Điện Biên Phủ do quy hoạch hiện hữu là đất văn phòng, nên ngay trước mắt bệnh viện xin tiếp nhận để bố trí các bộ phận hành chính - đào tạo để có thêm không gian phục vụ người bệnh ở cơ sở chính.
Ông Lê Văn Thắng (48 tuổi, ngụ phường Rạch Dừa) bày tỏ sự bất ngờ vì không nghĩ Bệnh viện Mắt TP.HCM lại đông bệnh nhân đến thăm khám tới vậy.
Ông Thắng cho biết khi làm việc, ông không may bị tai nạn với hóa chất khiến mắt sưng đỏ. Ông đã đến khám tại Bệnh viện Mắt Bà Rịa - Vũng Tàu trước khi đến Bệnh viện Mắt TP.HCM điều trị thêm.
"Lần đầu đến Bệnh viện Mắt TP.HCM mà không nghĩ lại có đông người dân, bệnh nhân tới vậy. Hy vọng sắp tới bệnh viện có thêm cơ sở mới thì đỡ cảnh đông đúc, bệnh nhân được thăm khám, điều trị nhanh hơn", ông Thắng chia sẻ.
Chia sẻ với Tuổi Trẻ Online, bác sĩ Lê Anh Tuấn - Giám đốc Bệnh viện Mắt TP.HCM - cho biết việc tiếp nhận 2 cơ sở trên là cấp thiết, giúp bệnh viện có ngay giải pháp để "hạ nhiệt" tình trạng quá tải nghiêm trọng tại cơ sở chính.
Bệnh viện là địa chỉ luôn được người dân tin tưởng về chất lượng khám chữa bệnh và đi đôi với uy tín là tình trạng quá tải kéo dài hàng chục năm nay. Tình trạng quá tải này ngày càng trầm trọng trong những năm gần đây.
Nếu trong năm 2023, trung bình mỗi ngày có 4.000 lượt bệnh nhân đến khám và điều trị ngoại trú thì trong năm 2024 con số này là 4.500 lượt và từ đầu năm 2025 đến nay là 5.000 lượt.
Ngày cao điểm bệnh viện tiếp nhận khoảng 6.000 lượt đến khám và thực hiện trên 700 ca phẫu thuật.
Tuy nhiên với khuôn viên cơ sở chính chỉ vỏn vẹn 15.000 mét vuông và được công nhận là Di tích Kiến trúc nghệ thuật cấp TP, bệnh viện thật sự không đủ không gian để tổ chức một dây chuyền công năng khám, chữa bệnh tinh gọn phục vụ người bệnh.
Việc tiếp nhận thêm 2 cơ sở sẽ giúp bệnh viện mở rộng mặt bằng và bố trí hiệu quả hơn quy trình khám chữa bệnh, giúp rút ngắn thời gian đăng ký, tiếp nhận và trả kết quả cho bệnh nhân, qua đó sẽ giúp rút ngắn thời gian chờ khám chữa bệnh tại bệnh viện.
