Ngày 20-5, Đại học Quốc gia TP.HCM phối hợp Học viện Chính trị khu vực II (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) tổ chức hội thảo khoa học “Thị thực nhân tài và chính sách thu hút nguồn lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước”.
Phát biểu tại hội thảo, ông Ngô Đông Hải – Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương – cho rằng nhiều quốc gia trên thế giới đã triển khai mạnh các chính sách thị thực nhân tài nhằm thu hút chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân sáng tạo và lao động trình độ cao, tạo ra một cuộc cạnh tranh thực chất về nhân lực tri thức.
Việt Nam hiện cũng đang nghiên cứu hoàn thiện chính sách thị thực nhân tài nhằm thu hút chuyên gia quốc tế và trí thức Việt Nam ở nước ngoài tham gia vào quá trình phát triển đất nước. Tuy nhiên theo ông Hải, nhiều chính sách hiện nay vẫn còn phân tán, thiếu tính đột phá và chưa đáp ứng yêu cầu cạnh tranh quốc tế.
Một số hạn chế như thiếu cơ chế đặc thù về cư trú, lao động, tài chính và điều kiện sống lâu dài cho chuyên gia quốc tế, môi trường làm việc và chính sách đãi ngộ chưa có tính cạnh tranh, hệ sinh thái thu hút nhân tài chưa đồng bộ, sự liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học…
Ngoài ra, Việt Nam hiện cũng thiếu các trung tâm đổi mới sáng tạo quy mô lớn và chưa hình thành được các cụm nhân tài tập trung.
Từ thực tiễn này, ông Hải đề xuất cần nghiên cứu toàn diện kinh nghiệm của các quốc gia đã thành công trong thu hút nhân tài như Singapore, Trung Quốc và Hàn Quốc để rút ra bài học về thiết kế chính sách, tổ chức thực thi và xây dựng hệ sinh thái nhân tài.
Việt Nam cần xây dựng mô hình thị thực nhân tài theo hướng thông thoáng, cạnh tranh nhưng phù hợp với điều kiện phát triển trong nước.
Ông Hải nhấn mạnh định hướng chuyển từ tư duy “thu hút” sang “cạnh tranh nhân tài”, trong đó tập trung xây dựng cơ chế thị thực quốc tế linh hoạt hơn, thí điểm các khu vực đổi mới sáng tạo, đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và hoàn thiện cơ chế đãi ngộ có tính cạnh tranh quốc tế.
Ông Lê Hải Bình – Phó giám đốc thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh – cho biết thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và sử dụng hiệu quả nhân tài.
Tuy nhiên ông Bình nhìn nhận quá trình thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao hiện vẫn còn nhiều khó khăn, hạn chế. Nhiều chính sách hiện nay còn phân tán, thiếu cơ chế đột phá, chính sách đãi ngộ chưa tạo được sức hút đủ mạnh đối với chuyên gia, nhà khoa học và những người có kinh nghiệm quốc tế.
“Nhiều chính sách, chế độ đãi ngộ chưa tạo được động lực đủ mạnh, ngay cả với những người tài, người có năng lực ở trong nước, chứ chưa nói tới những nhân tài trong các lĩnh vực trên trường quốc tế”, ông Bình nói.
GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai – Giám đốc Đại học Quốc gia TP.HCM – cho rằng chính sách thị thực nhân tài cần được nhìn nhận như một công cụ chiến lược trong cạnh tranh quốc gia về nhân tài. Xu hướng hiện nay chuyển từ đào tạo nhân lực sang quản trị dòng chảy nhân tài, bao gồm thu hút, dịch chuyển, giữ chân và phát huy nhân tài trong môi trường cạnh tranh toàn cầu.
Đại học Quốc gia TP.HCM hiện đặt mục tiêu hướng tới top 100 đại học hàng đầu châu Á. Nền tảng của mục tiêu này là đội ngũ nhà khoa học, công bố quốc tế chất lượng cao, sáng chế, chuyển giao công nghệ, hợp tác quốc tế thực chất và năng lực giải quyết các bài toán lớn của quốc gia.
Theo bà Mai, Đại học Quốc gia TP.HCM đang triển khai nhiều giải pháp nhằm thu hút và phát triển nhân lực chất lượng cao như chương trình VNU350, thu hút nhà khoa học trẻ xuất sắc, chương trình giáo sư thỉnh giảng, phát triển nhóm nghiên cứu xuyên biên giới, tổ chức hội thảo quốc tế và hợp tác nghiên cứu chung với các đại học, viện nghiên cứu hàng đầu thế giới.
Đại học này cũng tập trung kết nối trí thức Việt Nam ở nước ngoài, chuyên gia quốc tế và các nhà khoa học tham gia vào hoạt động nghiên cứu, đào tạo sau đại học và phát triển công nghệ chiến lược.
“Thu hút nhân tài cần đi cùng khung chính sách quốc gia đủ linh hoạt, minh bạch và có tính cạnh tranh quốc tế. Các yếu tố như chính sách thị thực thông thoáng, môi trường học thuật tốt, cơ sở vật chất hiện đại, cơ chế đãi ngộ phù hợp, nhóm nghiên cứu mạnh và chất lượng sống hấp dẫn sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thu hút và giữ chân nhân tài trong thời gian dài”, bà Mai nói.
Năm học 2026-2027, TPHCM tăng thêm 96.258 học sinh các cấp, trong đó khoảng 24% không có thường trú. Vì vậy, TPHCM cần tuyển dụng bổ sung 5.868 giáo viên và 2.284 nhân viên hỗ trợ giáo dục. Tuy nhiên, theo Sở GD&ĐT, nguồn ứng viên tuyển ở nhiều bộ môn đã cạn kiệt.
Cụ thể, Sở GD&ĐT TPHCM cho biết năm học 2025-2026, thành phố đã tuyển được 4.595 ứng viên, đạt 80,67% nhân sự trên tổng nhu cầu tuyển dụng của toàn ngành (4.595/5.996 chỉ tiêu). Công tác tuyển dụng vẫn còn 731 vị trí trống do nguồn ứng viên ở nhiều bộ môn đã cạn kiệt, không còn đủ để đáp ứng nhu cầu thực tế.
Hiện các cơ sở giáo dục vẫn thiếu hụt giáo viên nghệ thuật cùng nguồn tuyển môn tin học, gây khó khăn lớn trong việc đảm bảo nhân sự giảng dạy tại địa phương. Đồng thời, việc điều động giáo viên dạy liên cấp chưa thể thực hiện do đội ngũ cấp dưới thiếu cả về số lượng lẫn chuẩn trình độ đại học theo quy định.
Năm học 2025-2026, Trường THCS Trần Văn Ơn, phường Tân Định thiếu 2 giáo viên công nghệ. Nhu cầu này vẫn tiếp tục trong năm học mới 2026-2027.
Tuy nhiên, cô Nguyễn Đoan Trang, Hiệu trưởng nhà trường cho biết rất khó có thể tuyển dụng được vì nguồn tuyển khan hiếm.
“Để có giáo viên đứng lớp đảm nhận môn học, nhà trường thực hiện phân công giáo viên khoa học tự nhiên đảm nhiệm, trong đó giáo viên có chuyên môn chính là sinh học sẽ phụ trách giảng dạy công nghệ nông nghiệp, giáo viên có chuyên môn chính là vật lý sẽ phụ trách giảng dạy công nghệ công nghiệp”, cô Trang nói.
Thực trạng phân công giáo viên bộ môn khác “gánh, choàng” giảng dạy môn công nghệ đang là thực tế tại rất nhiều trường TPHCM trong nhiều năm nay, do tình trạng thiếu giáo viên nhưng tuyển mãi không đủ.
Năm học 2025-2026, nhu cầu giáo viên công nghệ THCS toàn thành phố là 197 giáo viên, thực tế tuyển dụng trong đợt 1 là 32 giáo viên, tỷ lệ 16,24%. Trong đó nhu cầu của các trường THCS khu vực 1 là 120 giáo viên, thực tế tuyển dụng được 22 giáo viên, thiếu 98 giáo viên; khu vực 2 nhu cầu tuyển dụng 63, thực tế tuyển dụng được 5 giáo viên, thiếu 58 giáo viên; khu vực 3 nhu cầu tuyển dụng là 14 giáo viên, thực tế tuyển dụng được 5, còn thiếu 9 giáo viên.
Ở bậc tiểu học, chỉ tiêu tuyển dụng giáo viên tin học và công nghệ năm học 2025-2026 là 192 giáo viên ở cả 3 khu vực. Tuy vậy, quá trình tuyển dụng được 95 giáo viên, đạt tỷ lệ 49,47%.
Đối với bậc THPT, nhu cầu tuyển dụng không quá lớn với tổng 21 giáo viên công nghệ, bao gồm giáo viên công nghệ nông nghiệp và công nghệ công nghiệp. Trong đợt 1 tuyển dụng, thành phố tuyển được 8 giáo viên, tỷ lệ 38%.
Nhu cầu tuyển dụng cực lớn nhưng hiện tại nguồn tuyển sư phạm công nghệ tại TPHCM cực kỳ khan hiếm. Nhiều năm nay Trường ĐH Sài Gòn không tuyển sinh ngành sư phạm công nghệ do không có thí sinh dự tuyển, trong khi đó Trường ĐH Sư phạm TPHCM mỗi năm chỉ tiêu tuyển sinh của ngành sư phạm công nghệ chỉ có 50 chỉ tiêu.
Dù vậy, theo đánh giá của Sở GD&ĐT TPHCM, tỷ lệ sinh viên học ngành sư phạm công nghệ ra trường theo ngành sư phạm lại không nhiều, do mức lương thấp, đặc thù công việc áp lực, lại thiếu các chính sách thu hút, giữ chân.
Mới đây, một nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học uy tín Journal of Development Economics đã chỉ ra một hướng đi mới trong việc thu hẹp khoảng cách giới: Sử dụng sức mạnh của các hình mẫu (role models) ngay trong lớp học.
Công trình do các chuyên gia từ Đại học Bắc Kinh và Đại học Chiết Giang (Trung Quốc) thực hiện cho thấy những “nữ sinh nhà người ta” không hẳn là nguyên nhân tạo áp lực, mà ngược lại, có thể trở thành động lực giúp nhiều bạn nữ khác nỗ lực vươn lên.
Dựa trên dữ liệu của hơn 3.700 học sinh lớp 7 tại Trung Quốc, nhóm nghiên cứu theo dõi kết quả học tập của các em trong vòng một năm sau kỳ thi chuẩn hóa đầu tiên. Kết quả cho thấy, ở những lớp có nữ sinh đạt thành tích nổi bật, kết quả học tập của các bạn nữ còn lại cũng được cải thiện đáng kể.
Đáng chú ý, tác động này thể hiện rõ nhất ở nhóm học sinh có học lực trung bình yếu hoặc xuất thân từ các gia đình nông thôn còn nhiều khó khăn về kinh tế. Thay vì tạo ra tâm lý ganh đua tiêu cực, sự hiện diện của những học sinh xuất sắc giúp nhiều bạn nữ xóa bỏ mặc cảm tự ti, đồng thời củng cố niềm tin vào khả năng của bản thân.
Theo nhóm nghiên cứu, yếu tố tạo nên thay đổi không nằm ở áp lực cạnh tranh điểm số, mà đến từ hiệu ứng truyền cảm hứng của các hình mẫu tích cực.
Nghiên cứu cũng chỉ ra một “mắt xích” quan trọng khác là sự thay đổi trong tư duy của phụ huynh. Khi chứng kiến các nữ sinh trong lớp đạt thành tích cao, nhiều cha mẹ bắt đầu đặt kỳ vọng lớn hơn vào con gái, đồng thời sẵn sàng đầu tư nhiều hơn cho việc học, từ hỗ trợ bài tập, động viên tinh thần đến định hướng nghề nghiệp lâu dài.
Phát hiện này đặc biệt có ý nghĩa trong các lĩnh vực STEM - gồm khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học - nơi tỷ lệ nữ giới vẫn còn thấp do thiếu vắng những hình mẫu tiêu biểu để các em noi theo.
Từ những năm 2000, Trung Quốc dần hạn chế việc công khai bảng xếp hạng học tập nhằm giảm áp lực cho học sinh. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cho rằng điều này cũng có thể tạo ra một sự “đánh đổi”, khi học sinh nữ ít có cơ hội nhìn thấy những hình mẫu thành công ngay trong môi trường học tập của mình.
Từ kết quả nghiên cứu, các chuyên gia cho rằng giáo dục cần một cách tiếp cận nhân văn hơn: thay vì chỉ tập trung vào điểm số, nhà trường nên chú trọng xây dựng và lan tỏa các hình mẫu tích cực. Đây được xem là hướng đi bền vững để thúc đẩy bình đẳng giới và giúp các nữ sinh tự tin theo đuổi hành trình phát triển của riêng mình ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
PGS-TS Trần Mạnh Hà vừa được Trường ĐH Ngoại ngữ – Tin học TP.HCM trao quyết định bổ nhiệm hiệu trưởng nhiệm kỳ 2026-2030.
PGS-TS Trần Mạnh Hà là chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ thông tin với các hướng nghiên cứu gồm mạng máy tính, hệ thống phân tán, khai phá dữ liệu, bảo mật máy tính, chuyển đổi số và quản trị hệ thống.
Ông hoàn thành chương trình kỹ sư công nghệ thông tin tại Trường ĐH Bách khoa TP.HCM năm 1999, chương trình thạc sĩ khoa học máy tính tại ĐH Birmingham, Vương quốc Anh năm 2005, bảo vệ luận án tiến sĩ khoa học máy tính tại Trường ĐH Jacobs, Đức năm 2009, và được Hội đồng chức danh giáo sư nhà nước phong học hàm phó giáo sư công nghệ thông tin năm 2016.
Từ năm 2009-2019, PGS-TS Trần Mạnh Hà giữ chức vụ Trưởng khoa Công nghệ thông tin tại Trường ĐH Quốc tế (ĐH Quốc gia TP.HCM). Ông từng làm Phó hiệu trưởng Trường ĐH Ngoại ngữ - Tin học TP.HCM năm 2022-2023, sau đó giữ chức vụ Phó giám đốc phụ trách Khu Công nghệ phần mềm kiêm Phó trưởng ban Đào tạo ĐH Quốc gia TP.HCM từ 2023-2026.
Phát biểu tại lễ bổ nhiệm, PGS-TS Trần Mạnh Hà nhận định giáo dục ĐH đang đứng trước những thay đổi mạnh mẽ trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và yêu cầu hội nhập ngày càng trở nên sâu rộng.
"Điều đó đòi hỏi các trường ĐH phải nhanh chóng hoàn thiện để thích ứng với sự thay đổi để khẳng định vai trò kiến tạo tri thức, đổi mới sáng tạo và đóng góp cho sự phát triển xã hội trong kỷ nguyên mới", PGS-TS Hà chia sẻ.
PGS-TS Hà nhấn mạnh trong nhiệm kỳ của mình ông sẽ cùng với tập thể tiếp tục phát triển trường theo định hướng ứng dụng, kết hợp đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp. "Học không chỉ để làm việc, mà còn để tạo ra sản phẩm ứng dụng, tạo ra việc làm", tân hiệu trưởng cho hay.
Cũng tại buổi lễ, Trường ĐH Ngoại ngữ - Tin học TP.HCM đã có những khoảnh khắc tri ân tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Hiệu trưởng trường giai đoạn 2020 – 2026. Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn hiện chuyển sang giữ chức vụ Phó chủ tịch Hội đồng trường.
