Đề thi tốt nghiệp THPT môn ngữ văn năm 2026 tuy có một số bất hợp lý nhưng có nhiều đổi mới rất đáng ghi nhận. Việc đổi mới đề thi tạo điều kiện cho việc triển khai hoạt động dạy học và đánh giá ngày càng đúng hướng. Tuy nhiên, ngay sau khi Bộ GD-ĐT công bố đáp án, bao gồm cả hướng dẫn chấm và rubric (bảng tiêu chí đánh giá được xây dựng với các mức độ cụ thể), chấm phần viết thì “lộ trình đổi mới” có vẻ chững lại.
Đáp án và hướng dẫn chấm (gọi chung là đáp án) phần đọc hiểu khá tốt. Câu 1, câu 2, câu 3 có các mức: đúng hoàn toàn, đúng một phần, sai. Câu 4 cho phép “thí sinh (TS) có thể nêu luận điểm theo cách khác”. Có thể coi đây là “điểm sáng”. Tuy nhiên có một điểm đáng chú ý, đáp án câu 4 xác định luận đề: “Công nghệ in ấn là nhân tố quyết định vận mệnh của các quốc gia”. Việc xác định luận đề này không phải là không có cơ sở. Tuy vậy, TS có thể xác định luận đề theo hướng khác, chẳng hạn: “Sự nhân bản và phổ biến tri thức nhờ công nghệ in ấn đã làm thay đổi tiến trình phát triển của các quốc gia”; “Công nghệ nhân bản tri thức có khả năng làm thay đổi vận mệnh của các quốc gia”; hoặc “Sự phổ biến của tri thức là động lực phát triển văn minh”… Vì vậy, đáp án câu 4 cần mở hơn nữa.
Với câu 5, tuy đáp án có chỗ vẫn còn tư duy phân mảnh, quy định trả lời ý 1: 0,25, ý 2: 0,75, ý 3: 0,25 nhưng nhìn chung đáp án cũng có độ mở tối thiểu để giám khảo có thể chấm bài một cách linh hoạt.
Rubric đoạn văn gồm: Nội dung kiến thức (1,25 điểm), kỹ năng phân tích và lập luận (0,5 điểm), hình thức và ngôn ngữ (0,25 điểm). Đây là cấu trúc hợp lý, tiến bộ. Tuy nhiên, phần giải pháp được quy thành 6 ý nhỏ. Rubric này đang pha trộn giữa rubric và đáp án chi tiết.
Rubric bài nghị luận văn học là phần đáng bàn nhất. Về mặt tích cực, tương tự rubric chấm đoạn văn, ở đây, rubric đã cố gắng chia thành: Nội dung kiến thức (2,5 điểm), kỹ năng phân tích và lập luận (0,75 điểm), hình thức và ngôn ngữ (0,75 điểm). Nhưng vấn đề lớn nhất là rubric vẫn bám rất chặt vào một đáp án quy định chi tiết đến 21 ý. Như vậy, đây thực chất là đáp án đánh giá bài thi có viết đủ các ý của đáp án hay không.
Điều đáng lo hơn là những TS xuất sắc có thể bị điểm thấp. Chẳng hạn, có TS phân tích rất hay và sâu sắc hình tượng lá như biểu tượng của sự chuyển hóa vật chất, cái chết không phải kết thúc, triết lý tái sinh của sự sống. Nhưng không nói quy luật vòng đời hoặc cống hiến làm nên ý nghĩa tồn tại.
Một rubric đúng nghĩa phải là công cụ đánh giá chất lượng thực hiện nhiệm vụ. Nói cách khác, rubric không trả lời câu hỏi: “TS phải viết những ý gì?” mà trả lời: “Bài viết tốt đến mức nào?”. Vì vậy, nếu được thiết kế lại, có thể theo phương án sau:
Đối với câu viết đoạn (2 điểm). Đáp án chỉ nên viết: TS có thể đề xuất nhiều giải pháp khác nhau nhằm hình thành đội ngũ các nhà đổi mới sáng tạo, doanh nhân công nghệ người VN có tầm ảnh hưởng lớn. Các giải pháp có thể xuất phát từ cá nhân, giáo dục, gia đình, xã hội, chính sách nhà nước hoặc môi trường đổi mới sáng tạo. Chấp nhận những cách triển khai khác nhau nếu phù hợp, có lý lẽ và bằng chứng thuyết phục.
Rubric mới có thể gồm các tiêu chí sau: Tiêu chí 1: Hiểu vấn đề (0,5), trong đó mức 0,5 xác định đúng yêu cầu nghị luận; mức 0,25 hiểu một phần; mức 0 lạc đề.
Tiêu chí 2: Lập luận và phát triển ý (1,0). Mức 1,0: Quan điểm rõ, lý lẽ và dẫn chứng hợp lý, triển khai thuyết phục. Mức 0,75: Có lập luận nhưng còn đơn giản. Mức 0,5: Ý rời rạc. Mức 0,25: Rất sơ sài. Mức 0: Không có lập luận.
Tiêu chí 3: Diễn đạt (0,25): không hoặc rất ít lỗi chính tả và lỗi diễn đạt (dùng từ, đặt câu, liên kết đoạn văn).
Tiêu chí 4: Sáng tạo (0,25): góc nhìn mới, lập luận độc đáo.
Đối với câu nghị luận văn học (4 điểm). Đây là phần cần thay đổi mạnh nhất. Đáp án không nên nêu các ý nhỏ như hiện nay mà chỉ nên gợi ý những hướng tiếp cận có thể chấp nhận.
Chẳng hạn, về nội dung, TS có thể tập trung vào phân tích hình tượng những chiếc lá, mạch cảm xúc, quan hệ giữa chiếc lá và chú bé, triết lý nhân sinh, giá trị biểu tượng. Về nghệ thuật, cũng không nên quay lại lối liệt kê cho đủ các biện pháp nghệ thuật rồi ngầm yêu cầu TS phải phân tích đủ các yếu tố đó.
TS có thể lựa chọn và phân tích một hoặc một số phương diện sau: cấu tứ và tổ chức mạch cảm xúc của bài thơ; nghệ thuật xây dựng hình tượng thơ (hình tượng những chiếc lá, hình tượng chú bé); giá trị biểu tượng của hình ảnh thơ; nghệ thuật lựa chọn điểm nhìn và chủ thể trữ tình; ngôn ngữ thơ (từ ngữ, hình ảnh, nhịp điệu, âm thanh); biện pháp tu từ; giọng điệu và sắc thái cảm xúc của bài thơ; sự kết hợp giữa yếu tố tự sự, miêu tả, biểu cảm và triết lý… Tập trung vào những điểm nổi bật của một tác phẩm văn học là cách mà các nhà phê bình văn học thường làm và cũng là cách mà chúng ta vẫn thường hướng dẫn cho học sinh khi thực hành phân tích tác phẩm văn học. Những phân tích tinh tế, sâu sắc mới thể hiện năng lực phân tích văn học thực sự, chứ không phải viết cho đủ ý theo hình dung của người làm đáp án.
Rubric mới có thể có các tiêu chí sau: Tiêu chí 1: Hiểu văn bản: Mức 1,0: Hiểu đúng nội dung cốt lõi, xác định được trọng tâm bài thơ; Mức 0,75: Hiểu cơ bản; Mức 0,5: Hiểu phiến diện; Mức 0: Hiểu sai.
Tiêu chí 2: Phân tích và diễn giải (1,5). Đây phải là tiêu chí chiếm trọng số điểm lớn nhất. Mức 1,5: Lựa chọn được chi tiết tiêu biểu, phân tích sâu; chỉ ra được ý nghĩa của hình ảnh, ngôn ngữ, cấu tứ. Mức 1,0: Có phân tích nhưng còn thiên về kể lại. Mức 0,5: Chủ yếu mô tả. Mức 0: Không phân tích.
Tiêu chí 3: Đánh giá và kết nối. Mức 0,75: Có nhận xét, đánh giá; có khả năng khái quát; có liên hệ hợp lý. Mức 0,5: Có nhưng còn đơn giản. Mức 0: Không có.
Tiêu chí 4: Tổ chức bài viết và lập luận (0,5). Đánh giá bố cục; mạch lập luận; tính liên kết. Mức 0,5: Bố cục rõ, lập luận mạch lạc. Mức 0,25: Còn rời rạc. Mức 0: Thiếu tổ chức.
Tiêu chí 5: Ngôn ngữ (0,25). Mức 0,25: không hoặc rất ít lỗi chính tả và lỗi diễn đạt (dùng từ, đặt câu, liên kết đoạn văn). Mức 0: nhiều lỗi chính tả, lỗi diễn đạt.
Nội dung trên nằm trong Nghị định 188/2026 về hỗ trợ học sinh và trường phổ thông nội trú tại các xã biên giới đất liền, được Chính phủ ban hành hôm 27/5.
Theo đó, mỗi tháng, học sinh được hỗ trợ 450.000 đồng tiền ăn cùng 8 kg gạo nếu ở bán trú; 1,17 triệu đồng và 15 kg gạo nếu ở nội trú. Thời gian hưởng không quá 9 tháng trong một năm học.
Ngoài ra, mỗi năm học, các em nhận hỗ trợ hai bộ đồng phục và nhiều văn phòng phẩm, như vở, giấy, bút và các dụng cụ học tập; tổng 2,05 triệu đồng. Mỗi cấp, học sinh cũng được hỗ trợ chăn, màn và đồ dùng cá nhân.
Nhà nước sẽ ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, mua sắm thiết bị dạy học cho các trường nội trú. Nhóm này cũng được cấp kinh phí để vận hành, bảo trì công trình, máy móc với mức 100.000 đồng/ học sinh/ tháng; kinh phí tổ chức khám sức khỏe hàng năm cho học sinh; tổ chức các hoạt động đặc thù, văn hóa, nghệ thuật với mức 540.000 đồng/ học sinh/ năm học...
Nghị định có hiệu lực từ 15/7. Đây là lần đầu học sinh và trường phổ thông nội trú được hưởng những chính sách hỗ trợ đặc thù.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng việc ban hành nghị định này là cần thiết và thiết thực, nhằm thể chế hóa chủ trương xây dựng các trường phổ thông nội trú tại các xã biên giới đất liền, từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững và bảo đảm công bằng trong giáo dục giữa các vùng miền.
Cuối năm ngoái, Bộ Chính trị thống nhất chủ trương đầu tư 248 trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền, tạo điều kiện học tập tốt hơn cho học sinh vùng cao. Hơn 220 trường đã được khởi công theo hai đợt, trong đó 100 trường dự kiến hoàn thành trước 30/8, còn lại xong trước 30/8/2027 và đi vào hoạt động ngay.
Các trường rộng từ 5 đến 10 ha, quy mô khoảng 30 lớp, tương đương 1.000 học sinh, kết nối đầy đủ hạ tầng điện, nước sạch, thoát nước, giao thông và viễn thông.
Tại các xã biên giới có địa hình chia cắt, dân cư thưa thớt hoặc thiếu mặt bằng, diện tích trường và quy mô học sinh có thể nhỏ hơn. Ngược lại, những khu vực dân cư tập trung, mật độ cao, quy mô có thể vượt 30 lớp.
Trong kỳ thi vào lớp 10 của Hà Nội, cùng với môn ngữ văn, môn toán được thi theo hình thức tự luận, thời gian làm bài 120 phút. Thí sinh bắt đầu làm bài thi từ 8 giờ và kết thúc vào lúc 10 giờ sáng nay.
Theo cấu trúc định dạng đề thi môn toán ở kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 mà Sở GD-ĐT Hà Nội đã công bố, đề thi bám sát Chương trình giáo dục phổ thông 2018 gồm 5 bài.
Dù bao gồm 5 câu, song đề toán thi vào lớp 10 Hà Nội sẽ tựu trung bởi 3 mạch kiến thức, gồm: số và đại số; hình học và đo lường; thống kê và xác suất.
Với thiết kế đó, đề môn toán thi vào lớp 10 Hà Nội hướng đến đánh giá 3 phần năng lực của thí sinh gồm: phần tư duy và lập luận toán học (chiếm 3 điểm); phần giải quyết vấn đề toán học (chiếm 4,5 điểm); phần mô hình hóa toán học (chiếm 2,5 điểm).
Tổng điểm tối đa toàn bài tự luận môn toán là 10 điểm.
Kỳ thi vào lớp 10 năm nay ghi nhận số học sinh tốt nghiệp THCS đông kỷ lục so với nhiều năm. Năm nay, có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng hơn 20.000 em so với năm trước. Tuy nhiên, số đăng ký dự thi thực tế là hơn 124.000 thí sinh.
Trước đó, tại buổi thi môn ngữ văn và ngoại ngữ ngày 30.5, toàn thành phố ghi nhận hàng trăm thí sinh bỏ thi dù đã đăng ký dự thi và chọn các nguyện vọng xét tuyển. Cụ thể, môn ngữ văn là 390, môn ngoại ngữ là 401.
Những thí sinh bỏ thi một môn sẽ không được thi các môn tiếp theo và không đủ điều kiện xét tuyển lớp 10 THPT công lập.
Mỗi buổi thi ngày 30.5 đều có 1 thí sinh bị xử lý vì vi phạm quy chế, trong đó có thí sinh mang điện thoại vào phòng thi. Đề thi môn ngữ văn và tiếng Anh nhận được đánh giá tích cực từ giáo viên và học sinh. Thực tế, gần gũi với học sinh nhưng vẫn đảm bảo độ phân hóa, đặc thù quan trọng của đề thi tuyển sinh.
Với kỳ thi có quy mô lớn, mức độ cạnh tranh cao, trao đổi với PV Thanh Niên, ông Nguyễn Quang Tuấn, Phó giám đốc Sở GD-ĐT Hà Nội, lưu ý lãnh đạo các điểm thi cần nhắc nhở thí sinh nhiều lần trước khi vào phòng thi để tránh những sai sót đáng tiếc liên quan đến vật dụng bị cấm mang vào phòng thi, đặc biệt là điện thoại di động.
Lãnh đạo sở GD-ĐT cũng đề nghị trước khi gọi thí sinh vào phòng thi, cán bộ làm nhiệm vụ cần tiếp tục nhắc các em kiểm tra lại tư trang, túi đồ cá nhân để bảo đảm không còn sót các thiết bị, vật dụng không được phép mang theo.
Theo ông, việc nhắc lại nhiều lần nội dung này với thí sinh "không bao giờ là thừa", bởi thực tế đã từng xảy ra trường hợp thí sinh vô tình mang điện thoại vào phòng thi do lơ đãng hoặc quên kiểm tra lại đồ dùng cá nhân.
Chỉ cần mang theo điện thoại vào phòng thi, thí sinh chưa sử dụng, nếu bị phát hiện thì cán bộ coi thi vẫn phải lập biên bản xử lý theo quy chế. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của thí sinh trong kỳ thi.
Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT công lập năm học 2026 - 2027 của Hà Nội diễn ra trong các ngày 30 và 31.5; kỳ thi vào lớp 10 chuyên tổ chức ngày 1.6. Toàn thành phố có 224 điểm thi với khoảng 5.300 phòng thi chính thức và gần 400 phòng thi dự phòng.
Dự kiến điểm thi và điểm chuẩn vào lớp 10 năm nay sẽ được công bố trong khoảng từ 19 - 22.6.
Ohanna Carrascoza sinh ra trong một gia đình nhập cư Guatemala tại Woodland Hills, California. Trong mùa tuyển sinh vừa qua, cô nộp hồ sơ vào 27 trường và đỗ 15 nơi.
Đáng chú ý nhất là tấm vé vào Đại học Yale – ngôi trường Ivy League (8 đại học tư thục danh tiếng), xếp thứ tư nước Mỹ với tỷ lệ chấp nhận chỉ 4%. Ngoài ra, nữ sinh còn giành học bổng toàn phần tại Đại học Nam California (USC) và đỗ vào nhiều trường hàng đầu khác như Pennsylvania hay Dartmouth.
"Tôi không thể tin được", cô nói. Khoảnh khắc biết tin đỗ Yale được Carrascoza chia sẻ trên TikTok và nhanh chóng trở thành xu hướng. Trong video, cô cùng bố mẹ bật khóc, ôm chầm lấy nhau trước màn hình máy tính.
Bố mẹ Carrascoza lớn lên tại Guatemala, phải nghỉ học sớm để đi làm thuê cho các gia đình giàu có. Khi sang Mỹ, họ làm các công việc tay chân với điều kiện khắc nghiệt trong thời gian dài.
"Bố mẹ là nguồn cảm hứng cho mọi điều tôi làm. Nếu không có họ, tôi đã không ở đây", cô nói.
Từ nhỏ, Carrascoza được coi như "thư ký" của gia đình vì thành thạo tiếng Anh và tiếp cận công nghệ sớm. Khi cha cần lập hóa đơn điện tử để thanh toán, Carrascoza tự mày mò học Excel. Ban đầu, cô tạo các mẫu hóa đơn đơn giản, sau đó dần làm chủ những cấu trúc phức tạp hơn.
"Để được trả tiền, bố tôi cần gửi hóa đơn cho khách hàng, nhưng hóa đơn giấy không còn phù hợp. Trình độ học vấn hạn chế khiến ông không thể thao tác trên máy tính", Carrascoza chia sẻ.
Trải nghiệm giúp cha sử dụng công nghệ trở thành chủ đề chính trong bài luận ứng tuyển của cô. Carrascoza viết về việc biến trách nhiệm gia đình thành động lực, đồng thời nuôi dưỡng mong muốn hỗ trợ cộng đồng, giống như cách cô đã giúp cha thích nghi với môi trường mới.
"Tôi học cách bước ra khỏi vùng an toàn, chấp nhận thất bại và trưởng thành hơn cả về học tập lẫn cuộc sống", cô nói. "Tôi cố gắng thể hiện điều đó trong bài luận".
Bên cạnh bài luận ấn tượng, hồ sơ của Carrascoza còn thuyết phục nhờ sự chủ động. Ngày mới vào trung học, Carrascoza đã xác định mục tiêu vào các đại học hàng đầu, gặp cố vấn học tập để xây dựng lộ trình môn học, đảm bảo theo kịp chương trình nâng cao.
Nữ sinh sau đó dành nhiều giờ nghiên cứu yêu cầu tuyển sinh và các chương trình hè để cải thiện hồ sơ. Carrascoza cũng tìm đến chương trình hỗ trợ thế hệ đầu tiên trong gia đình vào đại học, các loại học bổng hay nguồn tư vấn miễn phí.
Cô còn từng là đội trưởng đội bóng rổ và điền kinh, tham gia nhiều hoạt động như Phiên tòa giả định, Hội nghị mô phỏng Liên Hợp Quốc, cũng như các chương trình tìm hiểu về hệ thống chính trị Mỹ. Những trải nghiệm này góp phần định hình sở thích theo đuổi ngành luật.
Carrascoza sẽ đến Yale vào kỳ thu sắp tới. Cô dự định trở thành luật sư bào chữa hình sự và hướng tới các vị trí phục vụ cộng đồng. Với cô, hành trình đã qua là minh chứng rằng hoàn cảnh không phải rào cản tuyệt đối.
"Không, không bao giờ thực sự là 'không' nếu bạn tin đó là 'có'. Mọi thứ phụ thuộc vào điều bạn muốn làm và mức độ nỗ lực bạn bỏ ra", Carrascoza nói.
