Một đèn báo lỗi nhấp nháy trên tàu vũ trụ Orion của Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) đã báo hiệu sự cố không mong muốn ngay khi bắt đầu sứ mệnh lịch sử Artemis II – hệ thống vệ sinh gặp trục trặc.
May mắn cho bốn phi hành gia trong hành trình kéo dài 10 ngày, sự cố nhanh chóng được khắc phục.
Theo báo Guardian ngày 2-4, trung tâm kiểm soát sứ mệnh thông báo: “Nhà vệ sinh đã sẵn sàng sử dụng. Chúng tôi khuyến nghị nên để hệ thống đạt tốc độ vận hành tiêu chuẩn trước khi sử dụng, và tiếp tục để máy chạy thêm một lúc sau đó”.
Dù khởi đầu không suôn sẻ, hệ thống quản lý chất thải đa năng (UWMS) trị giá 30 triệu USD vẫn được xem là bước tiến lớn trong công nghệ vệ sinh ngoài không gian.
Hệ thống này được phát triển nhằm khắc phục những bất tiện kéo dài mà phi hành gia từng gặp phải.
Trong các sứ mệnh Apollo trước đây, các phi hành gia (toàn bộ là nam giới) phải đi tiểu vào một thiết bị giống như bao cao su đặt bên trong bộ đồ vũ trụ. Đối với chất thải rắn, họ phải sử dụng một chiếc túi dán trực tiếp vào mông.
Dù báo cáo của NASA kết luận rằng những thiết kế thô sơ này về cơ bản đã đáp ứng mục tiêu kỹ thuật, nhưng chúng rất dễ bị rò rỉ và bị đánh giá rất thấp về mức độ hài lòng của phi hành đoàn.
Với UWMS, tàu Orion được trang bị buồng vệ sinh riêng có cửa, lần đầu tiên xuất hiện trên các tàu vũ trụ. Khu vực này được bố trí tay vịn và dây đai để giúp phi hành gia cố định cơ thể.
Ông Jeremy Hansen, chuyên gia sứ mệnh Artemis II từ Cơ quan Vũ trụ Canada, cho biết đây là nơi duy nhất mang lại sự riêng tư trong suốt hành trình.
Hệ thống bao gồm một phễu nối với ống dẫn nước tiểu và một bệ ngồi nhỏ. Vì mọi thứ đều lơ lửng trong môi trường không trọng lực, chất thải rắn sẽ được hút vào một chiếc túi ở đáy bồn cầu, sau đó được nén chặt vào một hộp chứa.
Lực hút mạnh đến mức gây ra tiếng ồn lớn, buộc buồng vệ sinh phải được lót lớp cách âm và các phi hành gia phải đeo thiết bị bảo vệ tai khi vào trong.
Trong các sứ mệnh dài ngày trên Trạm Vũ trụ quốc tế (ISS), nước tiểu và mồ hôi được tái chế thành nước uống.
Tuy nhiên với Artemis II, nước tiểu sẽ được xả ra ngoài không gian, còn chất thải rắn được lưu trữ để xử lý sau khi trở về Trái đất.
Hệ thống vệ sinh không chỉ đơn thuần là một tiện nghi xa xỉ. Mục tiêu cốt lõi của chương trình Artemis là thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người ngoài vũ trụ.
Giáo sư lịch sử khoa học và công nghệ David Munns (Đại học City, New York) nhận định: “Việc nghiên cứu không chỉ về nhà vệ sinh mà toàn bộ hệ thống hỗ trợ sự sống là một trong những nền tảng để con người sinh sống lâu dài trong không gian”.
Ông Ronald Dela Rosa từng là cảnh sát trưởng quốc gia, đứng đầu thực thi chiến dịch chống ma túy dưới thời Tổng thống Rodrigo Duterte.
Hồi tuần trước Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) đã công bố lệnh bắt giữ ông Dela Rosa, cáo buộc ông cùng với ông Duterte và các "đồng phạm" khác phạm tội "tội ác chống lại nhân loại".
Sau lệnh của ICC, cựu tướng cảnh sát người có biệt danh "Đá tảng" đã cố thủ tại trụ sở Thượng viện, đồng thời yêu cầu Tòa án tối cao Philippines ngăn chặn các cơ quan chính phủ bắt giữ ông.
"Bằng hành vi của chính mình, ông ta đã tự đặt mình ra ngoài sự bảo vệ của pháp luật", Tổng biện lý Darlene Berberabe, người có nhiệm vụ đại diện cho Chính phủ Philippines trước Tòa án tối cao, nêu lập luận trong một kiến nghị yêu cầu tòa án bác bỏ đơn của ông Dela Rosa.
"Cho đến khi ông ta tự trình diện trước các cơ quan chức năng hợp pháp, ông ta phải được coi là kẻ trốn truy nã và không được phép tìm kiếm bất kỳ sự cứu trợ nào từ tòa án", bà Berberabe nêu trong tài liệu đề ngày 16-5 nhưng chỉ được công bố cho giới truyền thông ngày 17-5.
Hiện chưa rõ tung tích của ông Dela Rosa sau khi ông này lặng lẽ rời khỏi tòa nhà Thượng viện hôm 14-5, sau khi xảy ra nổ súng tại đây.
Bộ Tư pháp Philippines khẳng định lệnh bắt giữ của ICC sẽ chỉ được thi hành sau khi Tòa án Tối cao giải quyết đơn kháng cáo của ông Dela Rosa. Nhà chức trách chỉ có thể bắt giữ trong trường hợp ông ta tìm cách trốn ra nước ngoài.
Tòa án tối cao Philippines chưa đưa ra bình luận nào ngay lập tức.
Theo Hãng tin Reuters, trong đơn gửi lên Tòa tối cao, ông Dela Rosa cho rằng lệnh bắt giữ của ICC là bất hợp pháp vì Philippines đã rút khỏi hiệp ước thành lập tòa án này vào năm 2019.
Đáp lại, bà Berberabe lập luận rằng việc rút khỏi hiệp ước "không giải phóng một quốc gia thành viên khỏi nghĩa vụ hợp tác trong các thủ tục tố tụng đã được khởi xướng tại ICC".
ICC đã khởi động cuộc điều tra về chiến dịch trấn áp ma túy của Philippines năm 2018 dưới thời ông Duterte. Các tổ chức nhân quyền cáo buộc chiến dịch đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng, nhiều người trong số đó là người sử dụng ma túy và những kẻ buôn bán ma túy cấp thấp.
Ông Duterte bị bắt vào tháng 3 năm ngoái, được đưa đến Hà Lan cùng ngày và hiện đang bị giam giữ tại The Hague chờ xét xử.
Sau khi rời ghế cảnh sát trưởng quốc gia, ông Dela Rosa được bầu vào Thượng viện năm 2019 và giữ vững ghế của mình trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm ngoái.
Theo Hãng tin AP, nghị sĩ Jess Asato, thành viên Công Đảng của Anh, cho biết ai đó đã dùng chatbot trí tuệ nhân tạo Grok của Công ty xAI để tạo ra ảnh bà mặc bikini (đồ tắm) mà không có sự đồng ý của bà hồi tháng 1, sau khi bà chỉ trích việc lan truyền các nội dung khiêu dâm deepfake trên mạng.
Bà đã nộp đơn kiện lên Tòa án cấp cao ở London vào hôm 3-6, viện dẫn hành vi sử dụng trái phép thông tin cá nhân theo Đạo luật Bảo vệ dữ liệu.
Nữ nghị sĩ yêu cầu bồi thường thiệt hại và cho biết bà muốn tạo ra một tiền lệ, theo đó các công ty có thể phải chịu trách nhiệm đối với thiết kế của các hệ thống AI mà họ phát triển.
Nữ nghị sĩ Anh hy vọng những người khác cũng sẽ tham gia vụ kiện.
Thủ tướng Anh Keir Starmer tuyên bố ông "ủng hộ 100%" hành động pháp lý của bà Asato.
"Jess Asato hoàn toàn đúng khi thực hiện hành động này. Trong trường hợp của bà ấy, Grok đã tạo ra những hình ảnh ghê tởm" - ông Starmer nói với các phóng viên.
Sau làn sóng phản đối quốc tế đối với nội dung khiêu dâm giả mạo bằng trí tuệ nhân tạo, công ty của tỉ phú Elon Musk hồi tháng 1 cho biết sẽ không còn cho phép người dùng Grok chỉnh sửa hình ảnh người thật để xóa bỏ quần áo của họ.
Luật mới được Vương quốc Anh thông qua năm ngoái đã quy định việc tạo ra hoặc yêu cầu tạo hình ảnh deepfake của người trưởng thành mà không có sự đồng ý là hành vi bất hợp pháp.
Bà Asato cho rằng xAI cần chịu trách nhiệm về những thiệt hại đã gây ra. Công ty xAI hiện chưa đưa ra bình luận.
Hồi tháng 1, nhà văn người Mỹ Ashley St. Clair cũng đệ đơn kiện xAI tại New York. Bà cáo buộc chatbot Grok tạo ra các hình ảnh nhạy cảm giả mạo về mình.
"Đã đến lúc Mỹ tái lập hiện diện ở Greenland. Tổng thống đã thảo luận tăng cường hoạt động an ninh quốc gia và tái bố trí lực lượng ở một số căn cứ tại đây", Jeff Landry, đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Donald Trump về Greenland, nói ngày 20/5 trong chuyến thăm hòn đảo.
Đây là lần đầu tiên ông Landry, người đang giữ chức Thống đốc bang Louisiana, đến hòn đảo tự trị của Đan Mạch kể từ khi được bổ nhiệm vào vị trí đặc phái viên vào cuối năm ngoái.
"Greenland cần Mỹ", ông Landry nói thêm. Washington được cho là đang xem xét phương án mở thêm ba căn cứ quân sự mới ở phía nam hòn đảo. Hiệp ước quốc phòng năm 1951, được cập nhật năm 2004, cho phép Washington tăng cường triển khai binh sĩ và cơ sở quân sự tại Greenland, với điều kiện phải thông báo trước cho Đan Mạch và chính quyền hòn đảo.
Trong cuộc phỏng vấn khác với Sermitsiaq, ông Landry còn đề cập viễn cảnh Greenland hướng tới độc lập kinh tế, cho rằng có những cơ hội giúp người dân hòn đảo thoát khỏi tình trạng phụ thuộc vào Đan Mạch.
Ông Trump nhiều lần lập luận rằng Mỹ cần kiểm soát Greenland để đảm bảo an ninh quốc gia, cảnh báo hòn đảo có thể rơi vào ảnh hưởng của những cường quốc như Trung Quốc hoặc Nga nếu Washington không nhanh chóng hành động.
Greenland nằm trên tuyến đường ngắn nhất cho tên lửa giữa Nga và Mỹ, đồng thời được cho là sở hữu trữ lượng khoáng sản đất hiếm chưa được khai thác. Khu vực này cũng có thể trở nên quan trọng hơn khi băng ở vùng cực tan, mở ra các tuyến hàng hải mới.
Ở thời kỳ đỉnh điểm Chiến tranh Lạnh, Mỹ từng duy trì 17 cơ sở quân sự tại Greenland, nhưng sau đó dần đóng cửa, hiện chỉ còn căn cứ Pituffik ở phía bắc hòn đảo.
Hồi tháng 1, Tổng thống Trump rút lại lời đe dọa sáp nhập Greenland. Mỹ, Đan Mạch và Greenland sau đó thành lập nhóm công tác để giải quyết các quan ngại an ninh của Washington. Giới chức Greenland và Đan Mạch nhiều lần nhấn mạnh chỉ Greenland mới có quyền quyết định tương lai của mình.
Sự hiện diện của Landry tại thủ phủ Nuuk gây tranh cãi vì ông đến thăm mà không có lời mời chính thức từ giới chức địa phương. Phái đoàn còn có một bác sĩ Mỹ đi cùng để "đánh giá nhu cầu y tế" tại đây, khiến lãnh đạo cơ quan y tế Greenland Anna Wangenheim bất bình và phản pháo rằng người dân hòn đảo "không phải chuột bạch trong dự án địa chính trị".
Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen cho biết dù những thông điệp "kiểm soát Greenland" của Washington là hành vi thiếu tôn trọng, giới chức địa phương vẫn muốn tìm giải pháp qua đối thoại. Sau cuộc gặp với ông Landry hôm 18/5, ông Nielsen mô tả các cuộc trao đổi "mang tính xây dựng", nhưng nói chưa thấy dấu hiệu nào cho thấy lập trường của Mỹ thay đổi.
