“Death Doula” là một nghề đang dần phổ biến. Họ là chuyên gia cung cấp sự hỗ trợ về mặt tâm lý, tinh thần và các nhu cầu thực tiễn cho những người sắp qua đời cũng như gia đình của họ.
Nếu các bà đỡ giúp một sinh linh chào đời bình an thì “Death Doula” là những người xoa dịu nỗi đau tinh thần, giúp một người khép lại hành trình nhân sinh một cách trọn vẹn, thanh thản và giữ được nhân phẩm đến giây phút cuối cùng.
Từ kinh nghiệm tiếp xúc với khách hàng và gia đình họ, những “death doula” chia sẻ 6 điều cần biết trong giai đoạn này.
Cái chết có thể diễn ra thanh thản
Cái chết là một trải nghiệm tự nhiên mà cơ thể con người đã được lập trình để thực hiện.
Diane Button, giảng viên Đại học Vermont (Mỹ), chuyên gia trong lĩnh vực chăm sóc giảm nhẹ và “death doula”, cho rằng cơ thể con người vốn có bản năng tự nhiên, biết cách bắt đầu sự sống và cũng có cơ chế riêng để khép lại hành trình đó. Với nhiều người mắc bệnh nan y, cái chết đôi khi là sự giải thoát khỏi một cơ thể đau đớn.
Bà nhận thấy khi đối diện với những giây phút cuối cùng của cuộc đời, hiếm ai nuối tiếc về những chuyến du lịch chưa thực hiện hay những khoản tiền chưa kiếm được. Tiếc nuối lớn nhất thường là những tâm tư chưa kịp thổ lộ với người thân. “Nếu một người hài lòng với cuộc đời, giây phút lìa trần sẽ nhẹ nhàng hơn”, Diane Button nói.
Sự hỗ trợ của y tế giúp giảm nhẹ đau đớn
Bà Button nhận thấy nhiều người vẫn ám ảnh bởi sự ra đi đau đớn của thân nhân từ hàng chục năm trước. Ở giai đoạn các cơ quan dần ngừng hoạt động và ảnh hưởng đến chức năng não, người bệnh thường rơi vào trạng thái ‘kích động giai đoạn cuối’ với các biểu hiện như cào cấu quần áo hay ga trải giường.
Sử dụng thuốc hỗ trợ giúp hành trình cuối cùng trở nên nhẹ nhàng hơn cho cả người bệnh và thân nhân.
Theo Jill Schock, người sáng lập tổ chức Death Doula LA, việc can thiệp y tế đúng lúc sẽ giúp giúp người bệnh thư giãn, tìm lại sự thoải mái và duy trì trạng thái ổn định khi ra đi.
Người bệnh ngừng ăn uống cũng là hoàn toàn bình thường vì cơ thể không còn cần năng lượng. Ép ăn trong giai đoạn này đôi khi gây thêm áp lực không cần thiết cho người bệnh.
Hiện tượng “hồi quang phản chiếu”
Nhiều bệnh nhân có một đợt bùng phát năng lượng và minh mẫn đột ngột vài ngày trước khi mất. Họ có thể tỉnh táo, đòi ăn hoặc trò chuyện như lúc chưa phát bệnh.
Người thân thường hiểu nhầm đây là dấu hiệu hồi phục. Nhưng đó là sự chuẩn bị cuối cùng của cơ thể, trở thành “cơ hội vàng” để gia đình kết nối và tạo nên những kỷ niệm cuối cùng.
Khả năng nhìn thấy người thân đã khuất
Nhiều chuyên gia ghi nhận hiện tượng bệnh nhân nhìn thấy hoặc gọi tên những người thân đã mất từ lâu.
Dù được coi là ảo giác y học hay niềm tin tâm linh, các chuyên gia khuyên người nhà nên lắng nghe và tôn trọng trải nghiệm này thay vì phủ nhận, bởi nó mang lại cảm giác được chào đón cho người sắp đi xa.
Thính giác là giác quan cuối cùng dừng hoạt động
Khoảng 48 giờ trước khi mất, người bệnh thường rơi vào trạng thái bất tỉnh, hơi thở có thể khò khè do không còn sức làm sạch cổ họng. Tuy nhiên, thính giác vẫn tồn tại đến giây phút cuối cùng.
Bà Button từng chứng kiến một người bất tỉnh sắp chết mỉm cười khi nghe thấy tiếng của người thân. “Việc cho họ biết bạn đang ở bên cạnh và để họ được ra đi thanh thản là điều vô cùng quan trọng”, chuyên gia nói.
Đối diện sớm với cái chết giúp cuộc sống ý nghĩa hơn
Nghĩ về cái chết khi đang sống không phải là điềm gở, mà là cách để giảm bớt nỗi sợ hãi.
Bà Button nhận thấy phần lớn mọi người đều trăn trở đã yêu thương trọn vẹn chưa, đã để lại dấu ấn gì cho đời và cuộc sống của mình có ý nghĩa không. Chuyên gia khuyến khích mỗi người hãy thử hình dung về bản thân trong những giây phút cuối đời để hiểu thấu điều gì thực sự quan trọng với mình ngay từ bây giờ.
Ở tuổi xế chiều, cụ ông 103 tuổi và cụ bà 86 tuổi sống tại một viện dưỡng lão ở Vũ Hán, Trung Quốc đã khiến nhiều người xúc động khi viết nên một chuyện tình đặc biệt. Chỉ sau 3 tháng quen biết, 2 người quyết định nên duyên vợ chồng, cùng nhau bước vào chặng đường mới của cuộc đời.
Câu chuyện tình yêu tuổi già này hiện đang thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng mạng. Tại viện dưỡng lão Duyệt Niên Hoa, quận Giang Ngạn, hình ảnh 2 cụ nắm tay nhau dạo bộ mỗi sáng, mỗi chiều đã trở nên quen thuộc và đầy ấm áp.
Hình ảnh cụ ông Khương Duy Đệ và cụ bà Trương Mai Cúc sánh bước mỗi sáng, mỗi chiều đã trở thành khoảnh khắc quen thuộc, nhẹ nhàng mà ấm áp, khiến ai chứng kiến cũng mỉm cười.
Dù đã bước sang tuổi 103, cụ Khương vẫn giữ được sự minh mẫn và nhanh nhẹn hiếm có, đi lại không cần chống gậy. Ông từng thuộc thế hệ đầu tiên tham gia xây dựng Tp.Vũ Hán từ thập niên 1950, sau đó sống cuộc đời nghỉ hưu giản dị nhưng đầy nếp sống tích cực: luyện thư pháp, học thổi sáo hồ lô và giữ tinh thần lạc quan mỗi ngày.
Cụ bà Trương Mai Cúc, 86 tuổi, lại mang nét hiền hòa, giản dị, yêu thích làm hoa thủ công và tránh sự ồn ào. Tháng 2/2025, bà chuyển vào viện dưỡng lão và tình cờ gặp ông Khương.
Ban đầu chỉ là những cuộc trò chuyện xã giao, nhưng theo thời gian, 2 người dần trở nên thân thiết. Họ cùng nhau đi dạo, chia sẻ câu chuyện đời thường và nhận ra sự đồng điệu trong tính cách lẫn tâm hồn. Tình cảm nảy nở tự nhiên, nhẹ nhàng nhưng đủ sâu để họ quyết định gắn bó.
Cụ bà từng chia sẻ rằng điều khiến bà rung động chính là sự tài hoa và tính cách ôn hòa của cụ ông: "Ở bên ông ấy, tôi cảm thấy rất yên tâm và thoải mái".
Trước những ý kiến về khoảng cách tuổi tác và mối duyên đến nhanh, cả hai đều giữ thái độ bình thản. Với cụ Khương, hạnh phúc tuổi già không nằm ở tiền bạc hay tuổi tác, mà ở việc tìm được một người thật lòng đồng hành.
Tháng 5 năm ngoái, họ tổ chức một lễ cưới giản dị ngay tại viện dưỡng lão, chụp ảnh kỷ niệm và chính thức sống chung như vợ chồng.
Điều đáng chú ý là gia đình hai bên đều hoàn toàn ủng hộ. Con cháu cho rằng việc có người bầu bạn, chăm sóc lẫn nhau giúp các cụ sống vui vẻ, khỏe mạnh và bớt cô đơn hơn.
Sau một năm chung sống, cuộc sống của 2 cụ vẫn bình dị nhưng tràn đầy ấm áp. Mỗi sáng cùng nhau dạo bộ, mỗi chiều cụ ông thổi sáo, cụ bà làm hoa thủ công một nhịp sống chậm rãi nhưng hạnh phúc.
Nhân viên viện dưỡng lão cho biết, từ khi ở bên nhau, cả hai đều trở nên vui vẻ, hoạt bát và tinh thần tích cực hơn rõ rệt.
Chia sẻ về bí quyết giữ gìn hạnh phúc, cụ Khương nói rằng điều quan trọng nhất là sống chân thành, biết nhường nhịn và không so đo hơn thiệt.
"Người trẻ có quyền yêu đương thì người già cũng có quyền tìm hạnh phúc. Yêu ở tuổi nào cũng không bao giờ là muộn," cụ ông 103 tuổi chia sẻ.
Sau tất cả những điều từng trải qua trong cuộc đời, 2 cụ tìm thấy ở nhau một điểm tựa bình yên, nơi không còn những toan tính hay ồn ào, chỉ còn sự đồng hành nhẹ nhàng và chân thành. Tình yêu đến ở tuổi xế chiều không ồn ào, không vội vã, nhưng đủ sâu để sưởi ấm những ngày tháng còn lại.
Câu chuyện của cụ ông 103 tuổi và cụ bà 86 tuổi không chỉ khiến nhiều người xúc động, mà còn nhắc nhở rằng hạnh phúc không có giới hạn về thời gian. Khi trái tim còn biết rung động, thì bất kỳ độ tuổi nào cũng có thể bắt đầu một hành trình mới bình dị nhưng trọn vẹn yêu thương.
Giáo sư Li Meijin, chuyên gia tâm lý trẻ em Trung Quốc, nhận định mọi hành động của đứa trẻ trên bàn ăn đều phản ánh chân thực trình độ giáo dục của gia đình. Những khiếm khuyết trong tính cách cần được uốn nắn kịp thời.
Theo giáo sư Li Meijin nếu con bạn có 3 hành vi sau khi ăn, tương lai lớn lên rất dễ gặp trắc trở.
Tranh giành món ăn mình thích
Hành vi này không chỉ khiến những người ngồi cùng bàn khó chịu mà còn nuôi dưỡng sự ích kỷ ở trẻ. Nghiên cứu của Đại học California (Mỹ) chỉ ra rằng, những đứa trẻ có tính cách độc đoán, kiêu ngạo từ nhỏ có nguy cơ phát triển xu hướng bạo lực khi trưởng thành, khó thích nghi với môi trường công sở và xã hội.
Gây ồn ào, ngắt lời người lớn
Việc la hét, tạo tiếng động lớn hay liên tục ngắt lời người khác trên bàn ăn cho thấy đứa trẻ thiếu sự đồng cảm và không tôn trọng người xung quanh.
Từ trường học đến giảng đường, một đứa trẻ thiếu tinh tế như vậy rất khó tìm được tri kỷ hay gặt hái thành công.
Xới tung đĩa thức ăn chung
Nhiều đứa trẻ có thói quen dùng đũa cá nhân lật qua lật lại các món trên đĩa, gắp lên rồi lại bỏ xuống nếu không ưng ý. Hành vi này vừa mất vệ sinh, vừa thể hiện sự coi thường những người ăn cùng. Ở nhà cha mẹ có thể tặc lưỡi bỏ qua, nhưng bước ra xã hội, thói quen này sẽ khiến đứa trẻ bị cô lập.
Để chuẩn bị hành trang tốt nhất cho con bước vào đời, các chuyên gia tâm lý và bác sĩ nhi khoa khuyên cha mẹ nên rèn luyện cho trẻ các quy tắc bàn ăn cơ bản ngay khi con tròn 2 tuổi – độ tuổi bắt đầu tự xúc ăn:
Tư thế ngồi ngay ngắn
Ngồi thẳng lưng khi ăn không chỉ tốt cho hệ tiêu hóa mà còn tạo ra phong thái lịch sự, tự tin. Cha mẹ nên dạy con khi ăn món Á không được cúi gằm mặt xuống bàn, phải biết nâng bát và cầm đũa đúng cách, tuyệt đối không chống khuỷu tay lên bàn hoặc rung chân.
Khi ăn món Tây, hướng dẫn con dùng nĩa đưa thức ăn lên miệng thay vì vươn cổ, rướn người.
Kính trên nhường dưới
Trên bàn ăn, thứ tự trước sau chính là biểu hiện của lòng tôn trọng. Khi nhận bát cơm hay thức ăn từ người lớn, trẻ cần đón nhận bằng cả hai tay cùng một lời cảm ơn lễ phép để thể hiện sự kính trọng.
Không chê bai món ăn và học cách biết ơn
Nghiên cứu từ các chuyên gia tâm lý tại Đại học Yale (Mỹ) xác nhận những đứa trẻ biết ơn thường có trí tuệ cảm xúc cao hơn và có nhiều khả năng thành công hơn trong cuộc sống sau này.
Trên bàn ăn, lòng biết ơn thể hiện rõ nhất qua việc không đưa ra phản hồi tiêu cực về món ăn ngay tại chỗ. Điều này bị coi là thiếu lịch sự và tôn trọng người đã chuẩn bị bữa ăn.
Thay vì phàn nàn, một câu khen ngợi đơn giản hoặc thái độ vui vẻ đón nhận sẽ giúp nuôi dưỡng nguồn năng lượng tích cực cho cả gia đình.
Một bữa ăn tuy giản đơn nhưng lại là tấm gương phản chiếu nhân cách. Phép tắc bàn ăn không tự nhiên mà có, tất cả đều đến từ sự giáo dưỡng và uốn nắn kiên trì của cha mẹ từ thuở lọt lòng.
Randy Shilling tốt nghiệp kỹ sư dầu khí tại Texas. Trong 10 năm đầu sự nghiệp, ông sống trong một căn hộ thuê. Bước ngoặt đến vào năm 30 tuổi khi ông chuyển sang làm việc tại nhà máy hóa chất với mức lương tăng 15%. Qua nhiều lần thăng chức, người đàn ông 58 tuổi hiện sở hữu nhà riêng và quỹ hưu trí hơn 3 triệu USD.
Ông Shilling gần như không nhận ra mình đã vươn lên tầng lớp trung lưu bậc cao. "Tôi vẫn là người bình thường, không có ôtô hay tivi đắt tiền nhưng khi cần mua gì, tôi có thể mua ngay lập tức", ông nói. Vợ chồng ông hiện có thu nhập khoảng 220.000 USD một năm.
Theo báo cáo năm 2024 của Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI), khoảng 31% người Mỹ thuộc nhóm trung lưu bậc cao, tăng mạnh so với 10% của năm 1979. AEI phân loại thu nhập thành 5 nhóm, trong đó hộ gia đình ba người thu nhập 133.000-400.000 USD thuộc nhóm trung lưu bậc cao. Thu nhập vượt mức này được xem là giàu có.
Hiện tại, quy mô hai nhóm cao nhất đang phình to. Ngược lại, nhóm "nghèo hoặc cận nghèo" (thu nhập dưới 40.000 USD) giảm từ 30% xuống còn 19% trong cùng giai đoạn.
Nhiều gia đình ngạc nhiên khi thấy mình bước sang nấc thang kinh tế mới. Họ tự nhận cuộc sống chỉ dễ chịu hơn chứ không giàu có. Những người này thường làm văn phòng phổ thông thay vì chủ doanh nghiệp. Chuyên gia kinh tế Scott Winship của AEI giải thích: "Các nhóm thu nhập cao mở rộng vì tiền lương tăng nhanh hơn vật giá, đặc biệt đối với nhóm lao động trí thức có bằng cấp".
Hôn nhân cũng là đòn bẩy tài chính. Phân tích của Viện Đô thị chỉ ra, hơn 80% người thuộc nhóm trung lưu bậc cao và giàu có đang sống cùng bạn đời, giúp họ gộp chung thu nhập và chia sẻ sinh hoạt phí.
Gabriel Martinez, 34 tuổi, là một ví dụ. Khởi đầu với mức lương 50.000 USD năm 2015, hiện anh kiếm được 180.000 USD mỗi năm tại một tập đoàn công nghệ. Nhờ vợ chồng cùng đi làm và kiểm soát tài chính, họ đã trả hết khoản nợ học phí đại học 100.000 USD và mua được căn nhà 160 m2 ở Texas. "Cha tôi từng làm việc với mức lương chưa đến 40.000 USD. Tôi biết ơn vì không giậm chân tại chỗ như thế hệ trước", Martinez chia sẻ.
Không còn nỗi lo cơm áo, trăn trở lớn nhất của anh hiện tại là dạy con không ỷ lại, nhất là khi thanh thiếu niên trong vùng thường lái ôtô sang đi học.
Dữ liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Pew cũng cho thấy xu hướng này. Năm 2023, 19% người Mỹ nằm trong nhóm thu nhập trên 200.000 USD, tăng từ mức 11% năm 1971. Ngoài lương, tài sản của họ tăng vọt nhờ sự bùng nổ của thị trường chứng khoán và bất động sản.
Với ông Chris Wogan, 76 tuổi, ở bang Pennsylvania, tuổi hưu diễn ra êm đềm hơn kỳ vọng. Lớn lên trong gia đình nghèo, cựu thẩm phán này có thu nhập 175.000 USD từ lương hưu và cổ tức. Vợ chồng ông vừa mua một ngôi nhà trong cộng đồng hưu trí cao cấp và thường xuyên du lịch nước ngoài. "Tôi nghĩ mình chỉ là tầng lớp trung lưu bình thường, nhưng có lẽ tôi đã làm tốt hơn mình tưởng", ông nói.
Dù tài chính dư dả, nhiều người vẫn mang tâm lý phòng thủ. Bà Laura Shields, 46 tuổi, ở bang New Jersey có thu nhập gia đình 240.000 USD. Bà đủ tiền cho con đi ngoại khóa ở nước ngoài những vẫn áp lực khi nghĩ đến học phí đại học đắt đỏ sắp tới và xác định sẽ phải vay mượn thêm.
