Có mặt tại một cửa hàng tiện lợi trên đường Nguyễn Đình Chiểu, P.Bàn Cờ, TP.HCM vào giờ tan học buổi chiều, chúng tôi quan sát nhiều học sinh (HS) mặc đồng phục các trường THCS, THPT vào lựa các món ăn xế, sau đó mở điện thoại, quét mã thanh toán trên các ứng dụng. Chỉ thi thoảng mới có một vài HS dùng tiền mặt để trả. Vào nhiều thời điểm trong ngày, tại nhiều quán cà phê, trà sữa, gà rán, thậm chí là các xe bánh tráng trộn ở cổng trường, HS cũng quét mã tính tiền.
Chị Thái Trang, phụ huynh có con học lớp 12, Trường THPT Gia Định (TP.HCM), cho biết hiện nay mỗi khi vợ chồng chị cho con tiền tiêu vặt, con đều kêu chuyển khoản. Tiền lì xì hay tiền được cho tặng, con cũng đổi cho cha mẹ để chuyển vào tài khoản, dùng đặt xe, đặt đồ ăn…
Nguyễn Thái Hồng Ngọc, HS lớp 12, Trường THPT Phú Nhuận, cho hay theo quan sát, trải nghiệm cá nhân của em, HS, sinh viên hiện nay không sử dụng tiền mặt mà hình thành thói quen chuyển khoản. Các ví điện tử, app thanh toán của các ngân hàng đã trở nên phổ biến trong giới trẻ. Một phần vì tiện lợi, một phần HS không thích giữ tiền mặt trong người.
“Bạn bè em thường xuyên nhờ nhau đổi từ tiền mặt sang tài khoản để chuyển cho shipper. Nhưng căn tin trường em lại không nhận chuyển khoản mà chỉ nhận tiền mặt, nên mỗi sáng khi muốn xuống căn tin, mọi người lại tất bật đổi sang tiền mặt. Người trẻ hiện nay dường như “không xu dính túi”, từ các khoản nhỏ như tiền gửi xe, mua rau củ ở chợ truyền thống cho tới đi ăn uống, mọi người đều quét mã, chuyển khoản”, Ngọc cho hay.
Theo Ngọc, các ứng dụng ngân hàng, ví điện tử được HS, sinh viên ưa chuộng vì nhiều bên có các mã ưu đãi/giảm giá để được hoàn tiền; đi đâu cũng không cần mang theo ví lỉnh kỉnh mà chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh. “Dù vậy, cũng có những lúc dở khóc dở cười khi điện thoại không có kết nối internet, mọi người phải tìm cách có wifi mới thanh toán được. Bên cạnh đó, đối với một số ngân hàng thường xuyên bảo trì thì càng bất tiện”. Nữ sinh lớp 12 cũng nhận ra sẽ có một số nguy cơ mất an toàn, xuất hiện chủ yếu khi người dùng bật mã QR thanh toán, người đứng sau có thể thấy mã này và chụp lại để có thể rút tiền từ tài khoản, hoặc nguy cơ bị lừa đảo trực tuyến…
Chị Hoàng Thị Mẫn, làm việc tại Tập đoàn Ngân Tín và có con gái đang học lớp 11 tại TP.HCM, cho hay từ đầu năm học này, chị cho con mở tài khoản trực tuyến. Hằng tuần, chị chuyển khoản các phần tiền cho con để ăn sáng, uống nước cũng như các chi phí đi siêu thị mua đồ ăn cho 3 mẹ con trong 1 tuần. “Từ khi con vào lớp 10, tôi đã hướng dẫn con nấu ăn, đi siêu thị, chi tiêu. Ví dụ mỗi tuần tôi chuyển cho con 1 triệu đồng, để mua đủ thực phẩm nấu ăn trong 7 ngày. Hiện nay, con quản lý tiền tốt hơn, còn biết chừa ra khoản dự phòng, phòng trường hợp mẹ chậm lương”, chị Mẫn kể.
Chị nhìn nhận nên dạy con quản lý tài chính từ nhỏ, bởi hiện nay trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, HS đã được dạy về tiền tệ, nhận biết tiền. Từ lớp 2, lớp 3, HS được dạy tính toán sản phẩm phù hợp giá tiền lồng ghép trong môn toán, hoạt động trải nghiệm… “Dạy về quản lý tài chính không chỉ là dạy tiêu tiền, tiết kiệm tiền mà còn dạy để trẻ hiểu giá trị của đồng tiền, hiểu rằng cha mẹ lao động vất vả để kiếm được, từ đó con biết trân trọng, sớm nuôi dưỡng ước mơ, động lực để sau này có công việc làm tốt, thu nhập chân chính của riêng mình”, chị Mẫn chia sẻ.
Bà Nguyễn Thị Song Trà, Giám đốc Công ty TNHH giáo dục và đào tạo TH (THedu), cho rằng trong dòng chảy hiện đại, không thể ngăn cản HS dùng tiền, hoặc ngăn cấm dùng các ví điện tử/app ngân hàng mà quan trọng là cách cha mẹ nói chuyện với con về sử dụng tiền đúng cách, hợp lý, tùy theo lứa tuổi. Ví dụ dạy con nên mua hàng hóa ở đâu, mua bao nhiêu là đủ, nhận diện sản phẩm an toàn, bảo mật tài khoản, hay cùng con giải những bài toán như xây dựng kế hoạch chi tiêu cho chuyến du lịch hè với số tiền 2 triệu đồng… “Khi con cái ở tuổi HS phổ thông, kinh nghiệm là không nên cho con quá nhiều tiền, phòng tránh nhiều nguy cơ, rủi ro lừa đảo cũng như bắt nạt trực tuyến, bắt nạt học đường”, bà Trà nói.
Nguyễn Thái Hồng Ngọc cho rằng HS cần được giáo dục về tài chính từ tiểu học vì thực tế, đã có nhiều trường hợp HS tiểu học bị phát hiện lấy trộm tiền của phụ huynh để tiêu xài. Ngọc đề xuất nội dung giáo dục tài chính cần có sự đột phá, thú vị trong cách truyền tải để thông điệp đến với HS một cách tự nhiên, không gượng ép.
Thạc sĩ Trần Việt An, giảng viên Khoa Marketing, ĐH Kinh tế quốc dân, cho biết việc HS phổ thông được phụ huynh cho phép tự quản lý tiền tiêu dùng sớm và sử dụng ví điện tử là xu hướng dễ hiểu trong bối cảnh thanh toán số đã trở nên phổ biến tại VN.
Theo Ngân hàng Nhà nước, năm 2025, VN có hơn 30 triệu tài khoản ví điện tử đang hoạt động, cho thấy ví điện tử không còn là công cụ xa lạ, mà đã đi vào đời sống tiêu dùng hằng ngày, đặc biệt tại các đô thị lớn, nơi HS thường xuyên mua đồ ăn, đặt xe, mua sắm online hoặc thanh toán các dịch vụ nhỏ qua điện thoại.
“Ở mặt tích cực, việc cho HS tiếp cận ví điện tử có thể giúp các em hình thành kỹ năng tài chính cá nhân sớm hơn: biết theo dõi số dư, lập kế hoạch chi tiêu, phân biệt nhu cầu và mong muốn, cũng như giảm rủi ro khi mang nhiều tiền mặt. Với phụ huynh, ví điện tử cũng tạo điều kiện chuyển tiền nhanh, kiểm tra lịch sử giao dịch và hỗ trợ con trong những tình huống cần thiết. Vì vậy, vấn đề không nằm ở chỗ có nên cho dùng hay không, mà là cho dùng ở mức độ nào, cách kiểm soát ra sao”, thạc sĩ An nói.
Song, theo giảng viên ĐH Kinh tế quốc dân, HS dưới 18 tuổi vẫn là nhóm mà khả năng tự kiểm soát tài chính và nhận diện rủi ro số chưa hoàn thiện. Các em dễ bị tác động bởi khuyến mại, mã giảm giá, mua sắm dưới dạng trò chơi, áp lực bạn bè hoặc tâm lý mua theo “trend”. Khi thanh toán chỉ cần vài thao tác trên điện thoại, các bạn cũng dễ mất cảm giác cân nhắc như khi sử dụng tiền mặt. “Môi trường tiêu dùng số hoàn toàn có thể khiến HS bị lừa đảo, giả danh, dẫn dụ, bắt nạt hoặc ép chuyển tiền trực tuyến”, ông An cảnh báo.
Do đó, theo ông An, phụ huynh nên coi ví điện tử là công cụ giáo dục tài chính có giám sát, không phải một chiếc ví tự do. Một số nguyên tắc cần thiết phải đặt ra: giới hạn hạn mức theo tuần hoặc theo tháng; không liên kết trực tiếp với tài khoản ngân hàng có số dư lớn; bật xác thực sinh trắc học, OTP và thông báo giao dịch; kiểm tra lịch sử chi tiêu định kỳ; hướng dẫn HS không chuyển tiền cho người lạ, không bấm vào đường dẫn lạ, không chia sẻ mã OTP/mật khẩu và phải báo ngay với bố mẹ khi bị đe dọa, tống tiền hoặc ép giữ bí mật.
“Ngay cả sinh viên ĐH vẫn có thể bị lừa đảo trực tuyến nên với HS phổ thông, sự đồng hành của gia đình là điều bắt buộc. An toàn tài chính số cho HS không chỉ là vấn đề công nghệ mà là cả một vấn đề mang tính giáo dục”, ông An nói.
Mỗi buổi sáng, lớp học của cô Trần Thị Thơm ở xã Cư M'gar (Đắk Lắk) lại rộn lên tiếng ê a tập nói, tiếng đồ chơi va vào nhau, xen lẫn những tiếng khóc bất chợt rồi nhanh chóng lắng xuống sau cái ôm dịu dàng của cô giáo.
Trong căn phòng chỉ vài chục mét vuông, gần 20 trẻ tự kỷ, tăng động, chậm nói, mỗi em một thế giới, một giáo án.
Cô Thơm gần như không lúc nào ngồi yên, vừa đỡ tay một cậu bé tập cầm thìa, lại quay sang phát âm cho bé gái chậm nói, rồi nhẹ nhàng chuyển sang tiếng Ê Đê để trò chuyện với cô học trò là đồng bào Ê Đê còn e dè ở góc lớp. Đôi lúc cô còn bị các bé mất kiểm soát làm bị thương...
Nhưng đó là chuyện bình thường tại lớp học này.
"Từ từ thôi con, mình làm lại nhé...", câu nói ấy được cô lặp đi lặp lại suốt buổi học.
Chứng kiến học trò dần biết nhìn vào mắt người đối diện, biết bật tiếng gọi "ba", "mẹ" hay chạy đến ôm người thân sau nhiều tháng can thiệp, cô giáo vùng sâu bảo mọi mệt mỏi đều trở nên xứng đáng.
Ở lớp học của cô Thơm, hầu như gia đình nào cũng bắt đầu bằng những tháng ngày tuyệt vọng. Khi bạn bè cùng trang lứa ríu rít gọi "ba", "mẹ", con họ vẫn lặng im, thu mình hoặc bất chợt gào khóc.
"Không ai muốn tin con mình là trẻ đặc biệt. Đó là nỗi đau rất lớn của các bậc cha mẹ", cô chia sẻ.
Chị N.T.P. (36 tuổi, ở xã Cư M'gar) từng nhiều lần ôm con trai khóc vì cậu bé tăng động liên tục và phụ huynh bị mời lên trường vì con trêu ghẹo bạn, nghịch đồ dùng.
Sau một năm đưa con đi can thiệp nhưng không hiệu quả, chị tìm đến lớp học của cô Thơm. Và bảy tháng sau, trong lúc dọn cơm, chị bất ngờ nghe con trai đọc thơ.
"Tôi hạnh phúc, chỉ biết ôm con òa khóc, giờ con thích học chữ, còn làm được cả toán", người mẹ xúc động.
Niềm hạnh phúc ấy cũng đến với anh N.B.S. (48 tuổi, ở xã Ea Kiết), người cha đều đặn vượt hơn 120km mỗi ngày đưa đón con gái rối loạn phổ tự kỷ đến lớp với một mong muốn lớn nhất là được nghe con gọi một tiếng "ba".
Sau gần một năm, điều ấy cuối cùng cũng thành hiện thực.
"Chỉ mong con gọi mình lúc con cần, biết vui đùa như bao đứa trẻ khác. Vậy thôi đã khiến bao mệt mỏi được xóa nhòa", người cha nghẹn ngào.
Ở một góc khác của lớp học, bé L.Q.C. lon ton chạy ra ôm ba mẹ khi tan học. Trước đó cậu bé từng khép mình, chỉ quanh quẩn với chiếc điện thoại.
"Giờ con biết chạy ra ôm ba mẹ, biết vui đùa với cả nhà. Điều bình thường với nhiều gia đình lại là cả một phép màu với chúng tôi", người mẹ nghẹn ngào.
Ít ai biết trước khi mở lớp can thiệp, cô Thơm từng là giáo viên tiểu học. Khi dạy ở vùng sâu, thấy ngày càng nhiều trẻ tự kỷ, chậm nói nhưng địa phương thiếu nơi hỗ trợ bài bản, chị quyết định theo học giáo dục đặc biệt, tự trau dồi chuyên môn rồi mở lớp.
Hành trình ấy chưa bao giờ dễ dàng. Có những hành vi chị phải hướng dẫn hàng trăm lần, có những âm tiết phải lặp đi lặp lại hàng chục lần mới giúp trẻ cất được tiếng nói đầu tiên.
"Đối với trẻ đặc biệt, nếu mình vội thì các con càng áp lực. Các con cần thời gian và cần người kiên nhẫn ở bên", chị nói.
Điều đặc biệt ở lớp học này là sự linh hoạt trong cách tiếp cận. Với trẻ người Ê Đê chưa thể giao tiếp bằng tiếng phổ thông, cô Thơm chuyển sang nói tiếng Ê Đê. May mắn lớn lên gần buôn làng, hằng ngày được học và giao tiếp bằng tiếng Ê Đê nên đến nay cô sử dụng ngôn ngữ này thành thạo như tiếng mẹ đẻ.
"Muốn bước vào thế giới của các em thì trước hết phải nói bằng ngôn ngữ các em lớn lên cùng", chị chia sẻ.
Không chỉ đồng hành với trẻ, cô Thơm còn hướng dẫn cha mẹ tiếp tục luyện tập cùng con sau mỗi buổi học. Những gia đình khó khăn còn được giảm học phí để trẻ không phải dừng can thiệp giữa chừng.
Theo bà Vũ Thị Thùy Dung - chuyên gia giáo dục đặc biệt (nghiên cứu sinh tại Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn TP HCM), điều đáng quý ở cô Thơm là tinh thần không ngừng học hỏi, cập nhật phương pháp can thiệp và sự kiên trì đồng hành với từng trẻ.
"Chính điều đó đã giúp lớp học nhỏ giữa vùng quê trở thành điểm tựa của nhiều gia đình. Tôi tin với nền tảng chuyên môn cùng tình yêu và sự kiên trì dành cho trẻ đặc biệt, cô Thơm sẽ giúp thêm nhiều trẻ và gia đình có cơ hội thay đổi tích cực", bà Dung nhận định.
Chiều muộn, những đứa trẻ lần lượt được cha mẹ đón về. Có em chạy ùa ra ôm ba, có em lí nhí chào mẹ. Đứng trước cửa lớp, cô Thơm dõi theo từng bóng nhỏ khuất dần trên con đường quê đất đỏ.
"Tôi chỉ mong mỗi đứa trẻ đến lớp đều có thêm một cơ hội để bước gần hơn với thế giới. Hạnh phúc đôi khi chỉ bắt đầu từ một ánh mắt biết nhìn, một cái ôm hay tiếng gọi 'ba', 'mẹ' sau hàng ngàn lần kiên nhẫn", cô mỉm cười nói.
Hội thảo khoa học quốc gia Kinh tế - Tài chính Việt Nam thường niên lần thứ 2 (VCFE 2026) diễn ra tại Trường đại học Tôn Đức Thắng chiều 17-7.
Chia sẻ tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ - Phó viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường - cho rằng việc Việt Nam đưa thị trường carbon vào vận hành từ ngày 29-6 mở ra nhu cầu lớn về nguồn nhân lực am hiểu tài chính xanh, tài chính khí hậu.
Điều này đòi hỏi các trường đại học tăng cường gắn kết đào tạo với thực tiễn và doanh nghiệp để chuẩn bị cho sinh viên.
Theo ông, hơn 2.000 doanh nghiệp thuộc diện kiểm kê khí nhà kính sẽ phải thực hiện các quy định về hạn ngạch phát thải, tạo ra nhu cầu lớn về nhân lực am hiểu cơ chế giao dịch, quản trị phát thải và tài chính xanh.
Ngoài ra, thị trường carbon còn tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong thương mại quốc tế.
Nếu doanh nghiệp thép, xi măng, hóa chất... không đáp ứng các yêu cầu về phát thải, hàng hóa xuất khẩu sang châu Âu có thể phải chịu chi phí bù trừ carbon rất lớn theo cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM).
"Vì vậy trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi xanh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, các bạn sinh viên khối ngành kinh tế - tài chính cần chủ động trang bị kiến thức về thị trường carbon, tài chính khí hậu và các quy định mới trong thương mại quốc tế để nắm bắt cơ hội nghề nghiệp", ông Thọ nhận định.
Chia sẻ tại hội thảo, bà Phạm Minh Hương - Chủ tịch IPA Group - cho rằng thách thức lớn ở Việt Nam trong việc thu hút và giữ chân dòng vốn đầu tư hiện nay là thiếu lực lượng lao động được đào tạo theo những chuẩn mực mới của nền kinh tế số và phát triển bền vững.
"Doanh nghiệp cũng đang phải xây dựng những chuẩn mực mới để thích ứng với chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Vì vậy sinh viên cần được đào tạo theo các chuẩn mực này ngay từ khi còn trên giảng đường để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động", bà Hương nói.
Trong bối cảnh các nhà đầu tư ngày càng coi trọng các tiêu chuẩn về chuyển đổi số và phát triển xanh, doanh nghiệp không chỉ được đánh giá qua kết quả tài chính mà còn ở năng lực quản trị, khả năng ứng dụng công nghệ và thực hiện các tiêu chuẩn phát triển bền vững, đây cũng là những yêu cầu mới đối với nguồn nhân lực.
"Trong thời đại AI, việc tiếp cận tri thức trở nên dễ dàng hơn, nhưng AI chỉ phát huy hiệu quả khi người học có nền tảng kiến thức, tư duy phản biện và kỷ luật học tập.
Vì vậy, nhà trường cần chú trọng đào tạo những năng lực cốt lõi như tư duy số và khả năng thích ứng, giúp sinh viên đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp và nền kinh tế trong giai đoạn chuyển đổi số, chuyển đổi xanh", bà Hương nhận định.
Sự xuất hiện của một tân sinh viên U.60 tại Trường CĐ Kỹ thuật Công nghệ Quy Nhơn (Gia Lai) năm học 2025 - 2026 khiến nhiều người chú ý. Giữa lớp học phần lớn là sinh viên gen Z, ông Tín cần mẫn ngồi vào bàn học, bắt đầu lại từ những bài giảng đầu tiên, với cây đàn và những trang vở mới.
Quyết định trở lại giảng đường của ông không phải là một cuộc "dạo chơi tuổi già", mà là sự tiếp nối hành trình đã âm ỉ từ rất lâu.
Trong 33 năm làm giáo dục, dấu ấn sâu sắc nhất của ông là 14 năm gắn bó với Trường chuyên biệt Hy vọng Quy Nhơn, nơi nuôi dạy trẻ khuyết tật. Khi ông nhận nhiệm vụ hiệu trưởng, ngôi trường mới thành lập, gần như khởi đầu từ con số không. Học sinh (HS) là những em nhỏ mang khiếm khuyết về vận động, ngôn ngữ; có em khiếm thính, tự kỷ nặng. Trong khi đó, đội ngũ giáo viên chưa có chuyên môn chăm sóc trẻ khuyết tật. Việc giảng dạy học vốn đã khó, việc xây dựng nền nếp lại càng gian nan. Ông nhớ lại có những buổi học, HS rơi vào trạng thái hoảng loạn. Thậm chí, có em bỏ chạy khỏi trường, thầy cô phải chia nhau tìm kiếm suốt đêm dọc bãi biển mới đưa được học trò trở về an toàn.
Là hiệu trưởng, ông không chỉ điều hành mà còn trực tiếp đứng lớp, cùng giáo viên kiên nhẫn dìu dắt HS từ những kỹ năng nhỏ nhất. Chính trong những ngày tháng ấy, ông nhận ra sức mạnh đặc biệt của âm nhạc. Những giai điệu nhẹ nhàng có thể xoa dịu tâm trạng, giúp các em bình tĩnh hơn, giảm căng thẳng và dần mở ra cánh cửa giao tiếp.
Rời Trường chuyên biệt Hy vọng Quy Nhơn, ông về công tác tại Sở GD-ĐT tỉnh Bình Định (nay sáp nhập thành tỉnh Gia Lai), giữ chức phó chánh văn phòng. Năm 2025, khi nghỉ hưu, ông đưa ra một quyết định bất ngờ: đi học lại. Dù đã sở hữu 4 bằng đại học và 1 bằng thạc sĩ, ông Tín cho rằng những tấm bằng trước phục vụ công việc, còn lần này là dành cho đam mê.
Sự xuất hiện của ông Tín nhanh chóng trở thành điểm nhấn đặc biệt trong lớp học. Khoảng cách tuổi tác dường như được xóa nhòa bởi sự điềm đạm, gần gũi và tinh thần học tập nghiêm túc. Ông không chỉ học cho riêng mình mà còn truyền cảm hứng cho các bạn trẻ về ý nghĩa của việc học suốt đời.
Ban đầu, quyết định đi học khiến gia đình ông không khỏi lo lắng, nhất là khi vợ mong ông nghỉ ngơi sau nhiều năm cống hiến. Nhưng rồi chính niềm say mê của ông đã tạo nên một "hiệu ứng ngược" đầy tích cực: người con trai, dù đã tốt nghiệp đại học và đi làm, cũng quyết định quay lại giảng đường để tiếp tục học tập. Hình ảnh hai cha con cùng là sinh viên trở thành câu chuyện đẹp về tinh thần hiếu học ngay trong một gia đình.
Phía sau hành trình ấy là một dự định dài hơi. Ông Tín ấp ủ sau khi tốt nghiệp sẽ mở lớp dạy nhạc cho trẻ khuyết tật. Với kinh nghiệm nhiều năm trong giáo dục chuyên biệt, ông nhận thấy nhiều em sau cấp tiểu học thiếu môi trường để tiếp tục phát triển năng khiếu. Ông mong muốn tạo ra một không gian nơi âm nhạc không chỉ là môn học, mà còn là liệu pháp chữa lành, giúp các em tự tin hơn trong cuộc sống.
Ông Phạm Văn Tường, Hiệu trưởng Trường CĐ Kỹ thuật Công nghệ Quy Nhơn, chia sẻ: "Hành trình của ông Tín là minh chứng rõ ràng cho việc không bao giờ là quá muộn để bắt đầu. Ở tuổi nghỉ hưu, ông vẫn chọn học tập, có thể xem là tấm gương điển hình về tinh thần học suốt đời. Không chỉ đam mê, ông còn học tốt, tích cực tham gia các kỳ thi kỹ năng nghề và hoạt động phong trào, biểu diễn của trường".
