Có mặt tại một cửa hàng tiện lợi trên đường Nguyễn Đình Chiểu, P.Bàn Cờ, TP.HCM vào giờ tan học buổi chiều, chúng tôi quan sát nhiều học sinh (HS) mặc đồng phục các trường THCS, THPT vào lựa các món ăn xế, sau đó mở điện thoại, quét mã thanh toán trên các ứng dụng. Chỉ thi thoảng mới có một vài HS dùng tiền mặt để trả. Vào nhiều thời điểm trong ngày, tại nhiều quán cà phê, trà sữa, gà rán, thậm chí là các xe bánh tráng trộn ở cổng trường, HS cũng quét mã tính tiền.
Chị Thái Trang, phụ huynh có con học lớp 12, Trường THPT Gia Định (TP.HCM), cho biết hiện nay mỗi khi vợ chồng chị cho con tiền tiêu vặt, con đều kêu chuyển khoản. Tiền lì xì hay tiền được cho tặng, con cũng đổi cho cha mẹ để chuyển vào tài khoản, dùng đặt xe, đặt đồ ăn…
Nguyễn Thái Hồng Ngọc, HS lớp 12, Trường THPT Phú Nhuận, cho hay theo quan sát, trải nghiệm cá nhân của em, HS, sinh viên hiện nay không sử dụng tiền mặt mà hình thành thói quen chuyển khoản. Các ví điện tử, app thanh toán của các ngân hàng đã trở nên phổ biến trong giới trẻ. Một phần vì tiện lợi, một phần HS không thích giữ tiền mặt trong người.
“Bạn bè em thường xuyên nhờ nhau đổi từ tiền mặt sang tài khoản để chuyển cho shipper. Nhưng căn tin trường em lại không nhận chuyển khoản mà chỉ nhận tiền mặt, nên mỗi sáng khi muốn xuống căn tin, mọi người lại tất bật đổi sang tiền mặt. Người trẻ hiện nay dường như “không xu dính túi”, từ các khoản nhỏ như tiền gửi xe, mua rau củ ở chợ truyền thống cho tới đi ăn uống, mọi người đều quét mã, chuyển khoản”, Ngọc cho hay.
Theo Ngọc, các ứng dụng ngân hàng, ví điện tử được HS, sinh viên ưa chuộng vì nhiều bên có các mã ưu đãi/giảm giá để được hoàn tiền; đi đâu cũng không cần mang theo ví lỉnh kỉnh mà chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh. “Dù vậy, cũng có những lúc dở khóc dở cười khi điện thoại không có kết nối internet, mọi người phải tìm cách có wifi mới thanh toán được. Bên cạnh đó, đối với một số ngân hàng thường xuyên bảo trì thì càng bất tiện”. Nữ sinh lớp 12 cũng nhận ra sẽ có một số nguy cơ mất an toàn, xuất hiện chủ yếu khi người dùng bật mã QR thanh toán, người đứng sau có thể thấy mã này và chụp lại để có thể rút tiền từ tài khoản, hoặc nguy cơ bị lừa đảo trực tuyến…
Chị Hoàng Thị Mẫn, làm việc tại Tập đoàn Ngân Tín và có con gái đang học lớp 11 tại TP.HCM, cho hay từ đầu năm học này, chị cho con mở tài khoản trực tuyến. Hằng tuần, chị chuyển khoản các phần tiền cho con để ăn sáng, uống nước cũng như các chi phí đi siêu thị mua đồ ăn cho 3 mẹ con trong 1 tuần. “Từ khi con vào lớp 10, tôi đã hướng dẫn con nấu ăn, đi siêu thị, chi tiêu. Ví dụ mỗi tuần tôi chuyển cho con 1 triệu đồng, để mua đủ thực phẩm nấu ăn trong 7 ngày. Hiện nay, con quản lý tiền tốt hơn, còn biết chừa ra khoản dự phòng, phòng trường hợp mẹ chậm lương”, chị Mẫn kể.
Chị nhìn nhận nên dạy con quản lý tài chính từ nhỏ, bởi hiện nay trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, HS đã được dạy về tiền tệ, nhận biết tiền. Từ lớp 2, lớp 3, HS được dạy tính toán sản phẩm phù hợp giá tiền lồng ghép trong môn toán, hoạt động trải nghiệm… “Dạy về quản lý tài chính không chỉ là dạy tiêu tiền, tiết kiệm tiền mà còn dạy để trẻ hiểu giá trị của đồng tiền, hiểu rằng cha mẹ lao động vất vả để kiếm được, từ đó con biết trân trọng, sớm nuôi dưỡng ước mơ, động lực để sau này có công việc làm tốt, thu nhập chân chính của riêng mình”, chị Mẫn chia sẻ.
Bà Nguyễn Thị Song Trà, Giám đốc Công ty TNHH giáo dục và đào tạo TH (THedu), cho rằng trong dòng chảy hiện đại, không thể ngăn cản HS dùng tiền, hoặc ngăn cấm dùng các ví điện tử/app ngân hàng mà quan trọng là cách cha mẹ nói chuyện với con về sử dụng tiền đúng cách, hợp lý, tùy theo lứa tuổi. Ví dụ dạy con nên mua hàng hóa ở đâu, mua bao nhiêu là đủ, nhận diện sản phẩm an toàn, bảo mật tài khoản, hay cùng con giải những bài toán như xây dựng kế hoạch chi tiêu cho chuyến du lịch hè với số tiền 2 triệu đồng… “Khi con cái ở tuổi HS phổ thông, kinh nghiệm là không nên cho con quá nhiều tiền, phòng tránh nhiều nguy cơ, rủi ro lừa đảo cũng như bắt nạt trực tuyến, bắt nạt học đường”, bà Trà nói.
Nguyễn Thái Hồng Ngọc cho rằng HS cần được giáo dục về tài chính từ tiểu học vì thực tế, đã có nhiều trường hợp HS tiểu học bị phát hiện lấy trộm tiền của phụ huynh để tiêu xài. Ngọc đề xuất nội dung giáo dục tài chính cần có sự đột phá, thú vị trong cách truyền tải để thông điệp đến với HS một cách tự nhiên, không gượng ép.
Thạc sĩ Trần Việt An, giảng viên Khoa Marketing, ĐH Kinh tế quốc dân, cho biết việc HS phổ thông được phụ huynh cho phép tự quản lý tiền tiêu dùng sớm và sử dụng ví điện tử là xu hướng dễ hiểu trong bối cảnh thanh toán số đã trở nên phổ biến tại VN.
Theo Ngân hàng Nhà nước, năm 2025, VN có hơn 30 triệu tài khoản ví điện tử đang hoạt động, cho thấy ví điện tử không còn là công cụ xa lạ, mà đã đi vào đời sống tiêu dùng hằng ngày, đặc biệt tại các đô thị lớn, nơi HS thường xuyên mua đồ ăn, đặt xe, mua sắm online hoặc thanh toán các dịch vụ nhỏ qua điện thoại.
“Ở mặt tích cực, việc cho HS tiếp cận ví điện tử có thể giúp các em hình thành kỹ năng tài chính cá nhân sớm hơn: biết theo dõi số dư, lập kế hoạch chi tiêu, phân biệt nhu cầu và mong muốn, cũng như giảm rủi ro khi mang nhiều tiền mặt. Với phụ huynh, ví điện tử cũng tạo điều kiện chuyển tiền nhanh, kiểm tra lịch sử giao dịch và hỗ trợ con trong những tình huống cần thiết. Vì vậy, vấn đề không nằm ở chỗ có nên cho dùng hay không, mà là cho dùng ở mức độ nào, cách kiểm soát ra sao”, thạc sĩ An nói.
Song, theo giảng viên ĐH Kinh tế quốc dân, HS dưới 18 tuổi vẫn là nhóm mà khả năng tự kiểm soát tài chính và nhận diện rủi ro số chưa hoàn thiện. Các em dễ bị tác động bởi khuyến mại, mã giảm giá, mua sắm dưới dạng trò chơi, áp lực bạn bè hoặc tâm lý mua theo “trend”. Khi thanh toán chỉ cần vài thao tác trên điện thoại, các bạn cũng dễ mất cảm giác cân nhắc như khi sử dụng tiền mặt. “Môi trường tiêu dùng số hoàn toàn có thể khiến HS bị lừa đảo, giả danh, dẫn dụ, bắt nạt hoặc ép chuyển tiền trực tuyến”, ông An cảnh báo.
Do đó, theo ông An, phụ huynh nên coi ví điện tử là công cụ giáo dục tài chính có giám sát, không phải một chiếc ví tự do. Một số nguyên tắc cần thiết phải đặt ra: giới hạn hạn mức theo tuần hoặc theo tháng; không liên kết trực tiếp với tài khoản ngân hàng có số dư lớn; bật xác thực sinh trắc học, OTP và thông báo giao dịch; kiểm tra lịch sử chi tiêu định kỳ; hướng dẫn HS không chuyển tiền cho người lạ, không bấm vào đường dẫn lạ, không chia sẻ mã OTP/mật khẩu và phải báo ngay với bố mẹ khi bị đe dọa, tống tiền hoặc ép giữ bí mật.
“Ngay cả sinh viên ĐH vẫn có thể bị lừa đảo trực tuyến nên với HS phổ thông, sự đồng hành của gia đình là điều bắt buộc. An toàn tài chính số cho HS không chỉ là vấn đề công nghệ mà là cả một vấn đề mang tính giáo dục”, ông An nói.
Theo tin công bố, Canva sẽ cung cấp Canva giáo dục - loại tài khoản dành riêng cho giáo dục với nhiều tính năng riêng và hầu hết tính năng của gói cao cấp - cho các thầy cô từ tiểu học tới THPT trên toàn quốc. Bên cạnh đó, Canva dự kiến đào tạo trực tuyến miễn phí cho khoảng 30.000 giáo viên tại Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng, với các chủ đề từ thiết kế bài giảng đến tương tác và ứng dụng AI trong lớp học.
Trả lời Thanh Niên sáng 25.4, ông Quân Lâm, Trưởng bộ phận Phát triển và marketing của Canva Vietnam, cho biết bất kỳ thầy cô nào - miễn có thể chứng thực bản thân là giáo viên - đều có thể được cấp tài khoản miễn phí và đây là chính sách được hãng áp dụng trên toàn cầu. Đơn vị này cũng đang xúc tiến làm việc với các cơ quan hữu quan để đơn giản hóa khâu đăng ký cho thầy cô Việt Nam, với cách thức đăng ký mới sẽ sớm được công bố.
Ngoài ra, những giáo viên có tài khoản Canva giáo dục còn có thể mời học sinh tham gia lớp học trực tuyến để sử dụng các tính năng đang cung cấp cho thầy cô, cũng như thực hiện những hoạt động học tập được thầy cô phân công.
Trong khi đó, hoạt động đào tạo giáo viên dự kiến triển khai từ tháng 6 tới. Những thầy cô tham gia phải trải qua ít nhất 8 giờ học, sau đó sẽ được cấp chứng nhận hoàn thành. "Chúng tôi tin rằng sáng tạo trong giáo dục là quyền của tất cả, không chỉ dành riêng cho những ai có điều kiện hoặc thành thạo công nghệ", ông Quân Lâm nhấn mạnh.
Canva là nền tảng công nghệ được thành lập năm 2013 tại Úc, chuyên về sáng tạo, thiết kế và xuất bản trực tuyến với nhiều công cụ tích hợp AI. Đơn vị này đang thu hút hơn 6 triệu người dùng tại Việt Nam, trong đó có nhiều giáo viên và người học ở mọi cấp bậc.
Động thái của Canva diễn ra sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm (2026-2030) hôm 24.4, trong đó yêu cầu đưa giáo dục kỹ năng số, AI vào hệ thống giáo dục quốc dân ngay từ chương trình giáo dục mầm non.
Trước đó vào cuối tháng 3, Bộ GD-ĐT cũng ban hành Thông tư số 18 quy định Khung năng lực số với giáo viên, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên. Điểm đặc biệt là lần đầu tiên AI trở thành một miền năng lực riêng, với yêu cầu ứng dụng AI trong dạy học, phát triển chuyên môn đi đôi với nguyên tắc về đạo đức, minh bạch, công bằng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Trước Canva, một số doanh nghiệp đa quốc gia khác cũng từng bày tỏ cam kết cung cấp các dịch vụ giáo dục miễn phí - trong đó có công cụ AI - cho giáo viên và người học Việt Nam, đơn cử như Google.
Chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến với chủ đề ''Lưu ý quan trọng khi chọn nguyện vọng lớp 10'' được phát tại địa chỉ thanhnien.vn, fanpage Facebook Báo Thanh Niên, kênh YouTube và TikTok.
Theo quy định của Sở GD-ĐT TP.HCM, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm nay sẽ diễn ra vào ngày 1-2.6 với sự tham gia của khoảng 170.000 học sinh lớp 9. Đây là kỳ thi tuyển sinh lớp 10 đầu tiên của TP.HCM sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, trở thành siêu đô thị với quy mô trường lớp và học sinh lớn nhất cả nước.
Theo thống kê của Sở GD-ĐT TP.HCM, số lượng học sinh lớp 9 năm nay ở 3 khu vực tăng khoảng 40.000 học sinh so với năm học trước. Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 thu hút sự quan tâm của hàng trăm ngàn học sinh, phụ huynh bởi thí sinh không chỉ quyết định, lựa chọn nguyện vọng chính xác để trúng tuyển vào trường công lập mà còn phải chọn trường phù hợp với năng lực, định hướng nghề nghiệp.
Vì vậy làm sao cho việc đăng ký nguyện vọng lớp 10 đúng và trúng đang là những trăn trở, cân nhắc của phụ huynh và học sinh trong những ngày này. Trước nhu cầu này, Báo Thanh Niên thực hiện chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến với chủ đề ''Lưu ý quan trọng khi chọn nguyện vọng lớp 10'' với sự tham gia của các chuyên gia nhằm cung cấp thông tin và giúp phụ huynh giải tỏa những căng thẳng, lo lắng.
Các khách mời tham gia chương trình gồm:
Chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến với chủ đề ''Lưu ý quan trọng khi chọn nguyện vọng lớp 10'' được trực tuyến tại địa chỉ thanhnien.vn , fanpage Facebook Báo Thanh Niên, kênh YouTube và TikTok. Mời bạn đọc theo dõi và có thể đặt câu hỏi qua các địa chỉ trên.
Phùng Quang Thắng hiện là học sinh lớp 12 chuyên Tin, trường THPT chuyên Lê Hồng Phong TP HCM. Nam sinh nhận tin trúng tuyển ngành Khoa học Máy tính, Đại học Stanford, hôm 28/3. Theo bảng xếp hạng đại học QS 2026, ngôi trường này đứng thứ 3 thế giới, riêng ngành Khoa học Máy tính ở top 2.
Khi nhìn hiệu ứng pháo hoa chúc mừng trên màn hình, Thắng không tin vào mắt mình, dụi mắt nhiều lần rồi mới báo tin vui cho mọi người.
"Em rất bất ngờ nhưng cũng tự hào vì thành quả thật xứng đáng với nỗ lực mình bỏ ra", Thắng nói.
Trước đó, Quang Thắng đỗ nhiều đại học hàng đầu ở Mỹ và Australia như UT Austin, Florida, Rochester, Melbourne và Sydney. Mức học bổng cao nhất mà em nhận được đến từ Đại học Rochester, với hơn 200.000 USD (khoảng 5,2 tỷ đồng) cho bốn năm học.
Cơ duyên đến với ngành Khoa học Máy tính của Thắng xuất phát từ tính hiếu kỳ và niềm say mê bàn phím từ bé. Em có sở thích tháo rời bàn phím máy tính để tìm hiểu cơ chế hoạt động bên trong, rồi sắp xếp và trang trí lại theo ý mình, đến mức được bạn bè gọi vui là "avid Keyboard Modifier" - người thích chỉnh sửa bàn phím.
"Mình rất yêu bàn phím. Thỉnh thoảng, cậu có thể nhìn thấy mình vào 2h vẫn đang loay hoay cùng nó", Thắng viết trong bài luận phụ gửi Stanford, với yêu cầu viết thư giới thiệu bản thân với bạn cùng phòng tương lai.
Dần dần từ sự tò mò, Quang Thắng mày mò học thêm code và phát triển phần mềm, định hướng theo đuổi lĩnh vực này.
Quê ở tỉnh Khánh Hòa, khu vực thường chịu ảnh hưởng của bão lũ, Thắng sớm chứng kiến nhiều thiệt hại về người và tài sản. Điều này khiến em đặt mục tiêu ứng dụng công nghệ nhằm giải quyết các vấn đề môi trường và thiên tai. Từ cảm hứng đó, em chọn du học tại Mỹ - nơi có hệ sinh thái nghiên cứu và giáo dục liên ngành mạnh, giúp sinh viên đưa ý tưởng ra thực tiễn.
Vì vậy, ngay khi vào cấp 3, Thắng bắt tay chuẩn bị các điều kiện cần để nộp hồ sơ du học, bao gồm bảng điểm, tài liệu chứng minh thành tích, bài luận, hoạt động ngoại khóa và thư giới thiệu.
Thắng có điểm trung bình học tập (GPA) ba năm là 9,5/10; SAT 1550/1600, IELTS 8.0 và điểm tuyệt đối 5/5 một môn AP (môn học nâng cao ở Mỹ) là Computer Science A. Em cũng từng đoạt huy chương vàng kỳ thi Olympic Tin học HKICO, giải nhất Tin học trẻ TP HCM và huy chương bạc Olympic truyền thống 30/4, ...
Nhận thấy thành tích học thuật chỉ đang nằm ở mức an toàn so với các ứng viên khác, Quang Thắng quyết định dồn lực cho bài luận và dự án nghiên cứu khoa học với mong muốn thể hiện "mối quan tâm lâu dài" của bản thân.
Trong bài luận chính, em kể về quê hương mình và hành trình phát triển tấm chắn chặn lũ và phần mềm cảnh báo thiên tai.
Tấm chắn có thể tự động kích hoạt bằng cảm biến. Khi bơm nước, thiết bị phồng lên, tạo trọng lượng đủ để ngăn dòng nước lũ. Ở lần thử nghiệm đầu tiên, sản phẩm gặp lỗi do em chưa lường trước các vật cản như bùn đất hay lá cây, khiến cảm biến không hoạt động. Rút kinh nghiệm, Thắng thử nghiệm lại với nhiều loại cảm biến trong các điều kiện khác nhau, rồi triển khai tại nhà dân và đạt hiệu quả như mong muốn.
Thắng hiện vẫn tiếp tục tìm cách cải thiện sản phẩm này. Còn phần mềm được em lập trình nhằm đưa tin tức thời tiết cho người dân, cảnh báo bão lũ và đề xuất hướng di dời khi cần thiết.
"Đây là bài luận mà em rất tâm đắc, bởi đã dành nhiều tâm huyết và công sức cho nó", Thắng nói. Em thường luyện viết các bản nháp, rồi nhờ các cố vấn và thầy cô trong trường góp ý.
Ngoài ra, Quang Thắng từng tham gia nghiên cứu "Dự đoán tình trạng mất rừng tại Việt Nam bằng học sâu trên ảnh viễn thám" và giành giải nhất kỳ thi khoa học kỹ thuật cấp thành phố năm học này.
Dù vậy, nam sinh vẫn tiếc nuối khi thi SAT và IELTS khá gấp, sát hạn chót nộp hồ sơ ứng tuyển.
"Giai đoạn đó khiến em khá căng thẳng, nếu quay lại, em sẽ chuẩn bị sớm hơn", Thắng nói.
Cô Vũ Thị Hồng Hạnh, giáo viên chủ nhiệm của Thắng, đánh giá cao sự năng động, nhiệt tình và khả năng tư duy của học trò.
"Thắng có đam mê với khoa học, biết cân bằng giữa nghiên cứu và việc học trên lớp để làm tốt cả hai. Với năng lực này, tôi tin em sẽ tiến xa hơn trong hành trình nghiên cứu", cô nói.
Dự kiến vào tháng 9 này, Thắng sẽ tới Mỹ nhập học. Em mong tiếp tục phát triển hệ thống sản phẩm sẵn có và mở rộng các nghiên cứu kết hợp Khoa học máy tính vào Khoa học môi trường, tạo ra giải pháp giúp ngăn ngừa thiên tai.
