Hồi tháng 1, Zhang từ chức giáo sư bậc một (associate professor) tại Đại học Yale, Mỹ, để gia nhập Khoa Khoa học Sự sống và Y học thuộc Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc tại Hợp Phì, An Huy.
Chỉ một tháng sau, công trình nghiên cứu mà anh là tác giả chính được công bố trên tạp chí danh giá Nature, đánh dấu bước đột phá về công nghệ phân tích và hình ảnh hiển vi điện tử độ phân giải cao.
Nghiên cứu này được giới chuyên môn đánh giá là “chìa khóa” để hiểu về sự sống, phát triển các công nghệ chẩn đoán, điều trị mới và cải thiện quản lý sức khỏe con người.
Với Zhang Kai, việc trở về Trung Quốc là lựa chọn tất yếu để thực hiện tham vọng xây dựng ngân hàng dữ liệu cấu trúc tế bào siêu quy mô với độ chính xác chưa từng có.
“Tại Mỹ, một học giả người Hoa gần như không thể đảm nhận vai trò dẫn dắt dự án này”, Zhang chia sẻ với tờ China Science Daily hôm 26/3.
Hành trình của Zhang Kai bắt đầu từ hơn 20 năm trước tại một vùng nông thôn nghèo ở tỉnh Thiểm Tây. Năm 2004, anh trúng tuyển Học viện Công nghệ Cáp Nhĩ Tân (HIT), rồi học cao học tại Viện Vật lý sinh học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (CAS), nơi anh bén duyên với kính hiển vi điện tử siêu lạnh (cryo-EM).
Cryo-EM là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh cho phép nhà nghiên cứu quan sát cấu trúc của các đại phân tử sinh học. Khác với những phương pháp sinh học truyền thống chủ yếu dựa vào thí nghiệm, cryo-EM là sự kết hợp hữu cơ giữa thí nghiệm, lý thuyết và tính toán.
Ngay từ khi còn trẻ, Zhang đã nuôi tham vọng “viễn tưởng” là có thể nhìn thấy trực tiếp cấu trúc nguyên tử của các phức hợp chuỗi hô hấp bên trong ti thể – vốn được coi là “nhà máy năng lượng” của tế bào.
Sau khi nhận bằng tiến sĩ tại CAS năm 2013, Zhang làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Phòng thí nghiệm Sinh học phân tử thuộc Hội đồng Nghiên cứu y khoa ở Cambridge (Anh). Năm 2019, anh bắt đầu vị trí giáo sư bậc một tại Đại học Yale, sau đó liên tục công bố nhiều công trình trên các tạp chí khoa học hàng đầu thế giới như Science, Nature và Cell.
Năm 2024, Zhang cùng cộng sự công bố một nghiên cứu được các phản biện đánh giá là “công trình tiên phong” trên Nature.
Trước đây, việc nghiên cứu protein thường phải trải qua quá trình tinh chế từ ti thể, sau đó mới quan sát qua kính hiển vi. Tuy nhiên, trong cơ thể sống, protein luôn vận động và tương tác không ngừng. Việc quan sát tĩnh không thể phản ánh đúng trạng thái thực của chúng.
Zhang và các đồng nghiệp đã tìm ra cách quan sát protein ngay khi chúng đang “vận động” trong cơ thể.
“Nếu trước đây việc này giống như chụp ảnh có sắp đặt trong studio, thì nay chúng ta đã có thể chụp ảnh khoảnh khắc”, Zhu Jiapeng, cộng sự của Zhang tại Đại học Y dược Trung Quốc Nam Kinh, ví von.
Việc ghi lại những hình ảnh tự nhiên này giúp dữ liệu về protein chân thực và chính xác hơn, phục vụ đắc lực cho các phân tích khoa học sau này.
Trong bài báo mới nhất xuất bản hồi tháng 2, Zhang cũng đã bác bỏ “giả thuyết lắp ráp tế bào chất” vốn tồn tại hơn một thập kỷ qua. Nghiên cứu của anh chỉ ra rằng các vi ống đóng góp tới 97% hiệu quả lắp ráp, trong khi các protein kết nối chỉ đóng vai trò thứ yếu.
Việc Zhang Kai rời Yale khi đang ở độ chín của sự nghiệp khiến nhiều người bất ngờ. Sự trở về của anh tiếp nối làn sóng dịch chuyển của nhiều nhà khoa học từ phương Tây về châu Á trong khoảng hai năm gần đây.
Người thầy tên Christopher (35 tuổi), mà mọi người gọi thân thương là Chris, đến từ Anh và đã qua Việt Nam công tác một năm nay. Còn cô học trò tên Thanh Hiền (9 tuổi) cùng mẹ là chị Mai Anh (44 tuổi) đã bán vé số tại đó cũng ngót bốn năm rồi.
Lớp học đặc biệt với vỉa hè làm bàn, ánh sáng hắt xuống từ đèn đường làm đèn học. Hình ảnh ba người tập trung cao độ vào buổi học, quên đi cái xô bồ hối hả của dòng xe xuôi ngược ngay bên cạnh.
Thầy giáo Chris có vẻ khá căng thẳng khi thấy có người lại gần. Thoáng chút suy nghĩ và anh hứa sẽ nói chuyện với khách sau vì không muốn làm học trò mình bị phân tâm khi học. Anh nói luôn muốn mỗi tiết học của mình phải thật nghiêm túc và mang lại hiệu quả tốt nhất.
Mẹ cô bé - chị Mai Anh - cũng nháy mắt rồi thì thầm nói chịu khó đợi sau khi tiết học kết thúc vì ngay cả chị cũng không dám xen vào mỗi lúc thầy dạy. Giữ lời hứa, hoàn thành hai giờ dạy, Chris bắt đầu câu chuyện bằng việc nhớ lại một lần đi ngang đoạn đường này tình cờ thấy cô gái nhỏ cùng mẹ đang chăm chú làm bài dưới ánh đèn giao thông.
Hình ảnh đó khiến anh xúc động và lóe lên ý nghĩ phải làm gì đó giúp cô bé ấy học tốt hơn. "Tôi thấy cô bé đáng khâm phục bởi dù trong hoàn cảnh nào cũng không xem nhẹ việc học, còn mẹ cô bé là một người mẹ tuyệt vời. Chị ấy đã làm tất cả những gì tốt đẹp nhất để con gái mình có thể đến trường và tiếp tục việc học. Tôi ngỏ ý muốn dạy bé tiếng Anh và rất mừng vì hai mẹ con đồng ý để tôi làm việc này", Chris nhớ lại.
Người dân quanh đó và người đi đường không xa lạ gì với hình ảnh hai mẹ con mỗi tối dắt díu nhau ra chỗ cột đèn giao thông. Mẹ bán vé số, con thì học bài. Vì hoàn cảnh, Hiền phải theo mẹ mưu sinh khắp các nẻo đường của TP. Cuộc sống dẫu cơ cực, song ánh mắt bé Hiền vẫn luôn đong đầy nét hồn nhiên của trẻ thơ.
Thấy Hiền ham học, nhiều người đi đường còn ghé tặng sách vở, bút thước, ly nước, hộp bánh để động viên cô bé. Có người còn cho tiền nhưng chị Mai Anh xin không nhận, chỉ mời họ mua vé số để mấy mẹ con được về nhà sớm hơn.
Mỗi ngày bán được 300 tờ vé số, hết sớm về sớm, không thì có khi khoảng 23h thấy người đi đường thưa bớt ba mẹ con mới về lại căn phòng trọ cách đó chừng hai cây số. Hỏi chuyện thầy Chris dạy Hiền học tiếng Anh, chị Mai Anh nói thật sự rất biết ơn.
"Bán vé số thu nhập bấp bênh vầy tiền đâu cho con đến trung tâm học, nên khi thầy nói sẽ dạy con bé, mẹ con tôi mừng lắm. Mà thầy rất nghiêm túc và tận tâm, luôn có mặt đúng giờ. Ngoài dạy tiếng Anh, thầy còn dạy bé các kỹ năng trong cuộc sống nữa, mẹ con tôi rất biết ơn thầy", chị Mai Anh cười.
Không biết đáp lại tấm lòng của thầy thế nào, vậy là có hôm mấy mẹ con mời thầy ăn bánh chưng, có hôm bánh giầy kẹp chả, hôm lại ly nước mía. Mà ông thầy không chê cái gì, được mời món nào cũng hào hứng thưởng thức.
Cứ vậy ngày qua ngày dưới ánh đèn vàng mờ đục, thầy Chris miệt mài gieo tri thức cho bạn nhỏ ham học. Người đi đường thích thú với hình ảnh đó, nhiều người rút điện thoại ghi lại hình ảnh ấy nhưng cả hai thầy trò chẳng mấy bận tâm, chỉ tập trung vào những trang sách.
Hỏi về ước mơ, ánh mắt Hiền như lấp lánh nói muốn trở thành bác sĩ. Người mẹ nghe vậy buông lời "Học bác sĩ phải giỏi với tốn tiền lắm nha". Cô bé nghe vậy ngập ngừng: "Hay con làm giáo viên cho đỡ tốn tiền". Người mẹ nhìn con gái có chút ái ngại, bởi hơn ai hết, chị hiểu rõ gia cảnh của mình, hiểu tương lai vốn chưa gì rõ ràng phía trước. Nhưng thôi kệ, con gái có ước mơ, người làm mẹ như chị sẽ nỗ lực chắp cho con thêm đôi cánh vươn xa.
Theo kế hoạch, tháng 6 tới thầy Chris sẽ về nước. Anh thật thà nói chưa có kế hoạch nhưng vẫn hy vọng có dịp được quay lại. "Tôi rất yêu Việt Nam, người phương Tây chúng tôi có thể học hỏi lòng yêu nước của quê hương các bạn. Tôi đã đọc về lịch sử đấu tranh bảo vệ đất nước của người dân Việt Nam, sự kiên cường và gan dạ của các bạn rất đáng được học hỏi", thầy Chris bày tỏ.
Những ngày qua, trên mạng xã hội Facebook, một tài khoản tên B.B. đăng bài viết, hình ảnh con trai mình, cũng như các video quay cảnh đang đối chất với các cô giáo của cơ sở mầm non mà con trai mình đang học. Trong các video được tài khoản này đăng tải, phụ huynh được các cô giáo gọi là "mẹ A.N", cho biết là mẹ của bé K. Chị này đã đến tận lớp, đối chất với cô chủ nhóm lớp và 2 cô giáo, làm rõ việc có phải các cô nhiều lần đánh trẻ, bạo hành thể xác và tinh thần bé K., đồng thời bắt trẻ nằm ngủ trước toilet, nằm ngủ trên các tấm thảm chùi chân, cạnh các thùng rác hay không...
Chị này cũng cho biết con trai chị vốn đã nhiều thiệt thòi hơn bạn bè cùng trang lứa.
Trong bài viết trên trang cá nhân tài khoản B.B, đăng tải hôm 16.7, nội dung có đoạn: "Ngồi viết ra những dòng này mà lòng em đau như dao cắt. Em làm mẹ mà em tệ quá, con em nó bị bạo hành cả thể xác lẫn tinh thần bao lâu nay mà em không biết, mấy chị làm mẹ mấy chị thử tưởng tượng 1 ngày mấy chị phát hiện ra con mấy chị đi học mà bị đánh đập, bị bỏ lang thang, bị cho ra ngủ ngay tollet thì cảm giác của mấy chị ra sao. Em không còn muốn làm gì hết, trái tim em nó đau vô cùng, con em nó chịu đựng mấy tháng qua...".
Tới trưa nay (18.7), các video đăng các đoạn đối chất giữa phụ huynh và các cô giáo mầm non đã được phụ huynh gỡ xuống. Tuy nhiên vẫn còn bài viết trên trang cá nhân.
Theo tìm hiểu của PV, cơ sở mầm non có giáo viên bị tố trong bài viết và video là Lớp mầm non Ngôi Nhà Xanh (địa chỉ ở 47A đường Ngô Chí Quốc, phường Tam Bình, TP.HCM).
Theo thông tin công khai trên cơ sở dữ liệu ngành giáo dục đào tạo TP.HCM, Lớp mầm non Ngôi Nhà Xanh là cơ sở mầm non tư thục, có quyết định cấp phép thành lập.
Trưa nay (18.7), chúng tôi liên hệ với phụ huynh, theo số điện thoại trên trang cá nhân B.B, chị cho biết "đang làm việc với cơ quan công an".
Trao đổi với PV Báo Thanh Niên, bà Trần Thị Thu Hoài, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội, UBND phường Tam Bình, cho biết ngay sau khi nắm được thông tin ban đầu về vụ việc xảy ra trên địa bàn phường, Chủ tịch UBND phường Tam Bình đã đề nghị Công an phường Tam Bình, Phòng Văn hóa - Xã hội phường tới cơ sở giáo dục mầm non Ngôi Nhà Xanh làm việc, chỉ đạo Phó chủ tịch UBND phường Tam Bình trực tiếp tới cơ sở mầm non này trong buổi sáng nay.
Thông tin ban đầu, bà Trần Thị Thu Hoài cho biết đoàn làm việc yêu cầu chủ cơ sở mầm non viết báo cáo giải trình. Chủ lớp mầm non này cũng được Công an phường Tam Bình mời lên làm việc. Trong buổi sáng nay, 2 giáo viên mầm non liên quan trực tiếp tới phản ánh của phụ huynh vẫn ở dưới nhà, do đó UBND phường Tam Bình yêu cầu 2 cô giáo mầm non, chủ cơ sở mầm non phải có mặt ở UBND phường làm việc vào lúc 14 giờ chiều nay (18.7).
Bà Trần Thị Thu Hoài cho biết thêm, Lớp mầm non Ngôi Nhà Xanh là nhóm lớp độc lập tư thục, có giấy phép hoạt động, giấy tờ pháp lý. Hiện ở đây đang có 2 lớp, 1 lớp có 18 trẻ đang học và 1 lớp có 14 trẻ. Phòng Văn hóa - Xã hội mới kiểm tra cơ sở mầm non này hồi đầu năm.
Về thông tin phản ánh của phụ huynh về việc 2 cô giáo bạo hành trẻ, bắt trẻ ngủ trước toilet có đúng hay không, cũng như tình hình sức khỏe hiện nay của em bé K. hiện nay ra sao, bà Trần Thị Thu Hoài cho biết đang chờ kết quả xác minh, làm việc cụ thể của công an phường, UBND phường với các cá nhân liên quan. Cơ quan chức năng sẽ thông tin tiếp theo với báo chí.
Ghi nhận ở Trường ĐH Nha Trang, nhiều thí sinh đã có mặt từ 6 giờ 30 để chuẩn bị dự thi. Trần Thị Thùy An, học sinh lớp 12 Trường THPT Nguyễn Văn Trỗi (Nha Trang), thông tin rằng em đặt nhiều hy vọng ở đợt 1 thi V-ACT, bởi đợt 2 tổ chức vào cuối tháng này quá sát với lịch thi học kỳ 2 trên trường. "Em chỉ bắt đầu chú trọng V-ACT từ đầu năm vì trước đó phải tập trung thi lấy chứng chỉ IELTS", An nói.
Theo An, phần thi em thấy khó nhất trong đề V-ACT là toán, nhất là nội dung phân tích số liệu và toán phổ thông bởi đề không chỉ hỏi kiến thức của lớp 12 mà còn hỏi cả lớp 10, 11. "Do đó những bạn nào bị 'mất gốc' kiến thức hai khối trước sẽ đặc biệt khó khăn, trong đó có cả em", An bộc bạch. Ngược lại, nữ sinh không hề thấy thử thách ở phần thi tư duy khoa học, dù nội dung này có môn giáo dục kinh tế và pháp luật mà em chưa từng học qua.
"Em có đăng ký học thêm trực tuyến ở một trung tâm, ngoài ra còn tìm đề thêm trên TikTok và những trang mạng khác. Nếu kết quả thi lần này chưa tốt, em nghĩ mình sẽ dốc toàn lực vào kỳ thi tốt nghiệp THPT", nữ sinh đặt mục tiêu đạt từ 750-900 điểm chia sẻ.
Đứng cạnh bên, Hoàng Ngọc Khánh Trang, học sinh lớp 12 Trường THPT Hoàng Văn Thụ (Nha Trang), thẳng thắn: "Em chỉ mới được ôn được 3 ngày là đi thi luôn nên xác định lần này nhường hết 1.200 điểm cho đối thủ. Thực tế, lần này em chỉ muốn trải nghiệm là chính, sau đó chú trọng nhiều hơn vào đợt 2. Do xét tuyển vào ngành y nên em cũng coi trọng kỳ thi tốt nghiệp THPT hơn, xem đây chỉ là phương án dự phòng".
Nguyễn Anh Quân, học sinh lớp 12 Trường THPT Lý Tự Trọng, đã bắt đầu ôn tập từ hè năm trước, với mục tiêu đạt từ 900-1.000 điểm thi V-ACT. Dù có sự chuẩn bị dài hạn, Quân vẫn cảm thấy khó nhằn ở nội dung toán phổ thông ở phần thi toán, trong khi câu hỏi tư duy logic và phân tích số liệu "chỉ cần suy luận là ra nên rất dễ". Logarit và hàm số mũ là những điểm kiến thức được cho là thử thách nhất.
"Nội dung khó thứ hai là tiếng Việt, vốn bao hàm rất nhiều lý thuyết và khó phân biệt khiến em dễ bị nhầm không biết đâu là câu đúng, câu sai. Đặc biệt khó là câu phân tích biện pháp nghệ thuật và ý nghĩa trong ngữ liệu đã cho", nam sinh bộc bạch.
"Điểm V-ACT rất quan trọng và em dự kiến sẽ thi tiếp đợt 2 vì ĐH Kinh tế TP.HCM sẽ xét cả điểm này cộng với điểm thi tốt nghiệp THPT và những yếu tố khác", Quân nói thêm.
Lê Nguyễn An Thuyên, học sinh lớp 12 Trường THPT Hà Huy Tập (Nha Trang), cùng với Lê Nguyễn Thanh Tuyền, học sinh lớp 12 Trường THPT Lý Tự Trọng cũng đồng tình rằng toán là môn thi khiến các em "cảm thấy ám ảnh nhất". "Đề hỏi kiến thức rộng quá, nhất là những kiến thức cũ ở năm lớp 10, 11. Tiếng Anh cũng là một thử thách vì dù trường có dạy nhưng tụi em đều không quá chú tâm vào môn này", cả hai chia sẻ.
