Hồi tháng 1, Zhang từ chức giáo sư bậc một (associate professor) tại Đại học Yale, Mỹ, để gia nhập Khoa Khoa học Sự sống và Y học thuộc Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc tại Hợp Phì, An Huy.
Chỉ một tháng sau, công trình nghiên cứu mà anh là tác giả chính được công bố trên tạp chí danh giá Nature, đánh dấu bước đột phá về công nghệ phân tích và hình ảnh hiển vi điện tử độ phân giải cao.
Nghiên cứu này được giới chuyên môn đánh giá là “chìa khóa” để hiểu về sự sống, phát triển các công nghệ chẩn đoán, điều trị mới và cải thiện quản lý sức khỏe con người.
Với Zhang Kai, việc trở về Trung Quốc là lựa chọn tất yếu để thực hiện tham vọng xây dựng ngân hàng dữ liệu cấu trúc tế bào siêu quy mô với độ chính xác chưa từng có.
“Tại Mỹ, một học giả người Hoa gần như không thể đảm nhận vai trò dẫn dắt dự án này”, Zhang chia sẻ với tờ China Science Daily hôm 26/3.
Hành trình của Zhang Kai bắt đầu từ hơn 20 năm trước tại một vùng nông thôn nghèo ở tỉnh Thiểm Tây. Năm 2004, anh trúng tuyển Học viện Công nghệ Cáp Nhĩ Tân (HIT), rồi học cao học tại Viện Vật lý sinh học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (CAS), nơi anh bén duyên với kính hiển vi điện tử siêu lạnh (cryo-EM).
Cryo-EM là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh cho phép nhà nghiên cứu quan sát cấu trúc của các đại phân tử sinh học. Khác với những phương pháp sinh học truyền thống chủ yếu dựa vào thí nghiệm, cryo-EM là sự kết hợp hữu cơ giữa thí nghiệm, lý thuyết và tính toán.
Ngay từ khi còn trẻ, Zhang đã nuôi tham vọng “viễn tưởng” là có thể nhìn thấy trực tiếp cấu trúc nguyên tử của các phức hợp chuỗi hô hấp bên trong ti thể – vốn được coi là “nhà máy năng lượng” của tế bào.
Sau khi nhận bằng tiến sĩ tại CAS năm 2013, Zhang làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Phòng thí nghiệm Sinh học phân tử thuộc Hội đồng Nghiên cứu y khoa ở Cambridge (Anh). Năm 2019, anh bắt đầu vị trí giáo sư bậc một tại Đại học Yale, sau đó liên tục công bố nhiều công trình trên các tạp chí khoa học hàng đầu thế giới như Science, Nature và Cell.
Năm 2024, Zhang cùng cộng sự công bố một nghiên cứu được các phản biện đánh giá là “công trình tiên phong” trên Nature.
Trước đây, việc nghiên cứu protein thường phải trải qua quá trình tinh chế từ ti thể, sau đó mới quan sát qua kính hiển vi. Tuy nhiên, trong cơ thể sống, protein luôn vận động và tương tác không ngừng. Việc quan sát tĩnh không thể phản ánh đúng trạng thái thực của chúng.
Zhang và các đồng nghiệp đã tìm ra cách quan sát protein ngay khi chúng đang “vận động” trong cơ thể.
“Nếu trước đây việc này giống như chụp ảnh có sắp đặt trong studio, thì nay chúng ta đã có thể chụp ảnh khoảnh khắc”, Zhu Jiapeng, cộng sự của Zhang tại Đại học Y dược Trung Quốc Nam Kinh, ví von.
Việc ghi lại những hình ảnh tự nhiên này giúp dữ liệu về protein chân thực và chính xác hơn, phục vụ đắc lực cho các phân tích khoa học sau này.
Trong bài báo mới nhất xuất bản hồi tháng 2, Zhang cũng đã bác bỏ “giả thuyết lắp ráp tế bào chất” vốn tồn tại hơn một thập kỷ qua. Nghiên cứu của anh chỉ ra rằng các vi ống đóng góp tới 97% hiệu quả lắp ráp, trong khi các protein kết nối chỉ đóng vai trò thứ yếu.
Việc Zhang Kai rời Yale khi đang ở độ chín của sự nghiệp khiến nhiều người bất ngờ. Sự trở về của anh tiếp nối làn sóng dịch chuyển của nhiều nhà khoa học từ phương Tây về châu Á trong khoảng hai năm gần đây.
10 chuyên đề ôn tập môn sinh học thuộc chương trình Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT đạt điểm cao năm 2026 do giáo viên Võ Thanh Bình, Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong thực hiện được phát ở chuyên mục giáo dục trên các nền tảng: thanhnien.vn, fanpage Facebook và kênh YouTube của Báo Thanh Niên.
https://www.youtube.com/watch?v=9EfS5aKlVb4
Trong chuyên đề 2 - Phân biệt quá trình nguyên phân và giảm phân - giáo viên Võ Thanh Bình hệ thống kiến thức về quá trình nguyên phân và giảm phân, nội dung kiến thức khá trừu tượng, vì vậy trong đề thi các năm qua, khi phần này được hỏi thì thường rơi vào nhóm câu hỏi khó. Trong chuyên đề này, thầy Bình giới thiệu với học sinh các giai đoạn của quá trình phân bào, từ đó xác định các đặc điểm liên quan về nhiễm sắc thể trong mỗi giai đoạn. Bên cạnh đó, thầy Bình còn gợi ý làm bài các câu có liên quan trong đề thi tốt nghiệp những năm gần đây.
Trước đó vào ngày 21.4, trong chuyên đề 1 - Cơ chế phân tử của hiện tượng di truyền - giáo viên đã hệ thống lại cho học sinh về cơ chế phân tử của hiện tượng di truyền, gồm các quá trình là nhân đôi ADN, phiên mã, dịch mã và điều hòa hoạt động các các quá trình này. Bên cạnh đó, thầy Bình cũng lưu ý học sinh một số vấn đề thường được hỏi trong đề thi THPT các năm qua.
Từ 20.4 đến 23.5, vào các khung giờ cố định (16 giờ 30, 18 giờ 30 và 20 giờ 30) thứ hai đến thứ bảy hàng tuần, Báo Thanh Niên lần lượt phát sóng trực tiếp 88 chuyên đề Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT đạt điểm cao tại các địa chỉ thanhnien.vn, Facebook.com/thanhnien và YouTube Báo Thanh Niên.
88 chuyên đề ôn tập kiến thức do các giáo viên giàu kinh nghiệm tại TP.HCM xây dựng, gồm: Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, chuyên Trần Đại Nghĩa, Bùi Thị Xuân, Lê Quý Đôn, Marie Curie, Nguyễn Hiền, Quốc tế Á Châu… Qua mỗi chuyên đề ôn thi trực tuyến, giáo viên sẽ giúp học sinh tiết kiệm thời gian, tận dụng lợi thế của công nghệ để hứng thú với việc học, tích lũy kiến thức cho kỳ thi quan trọng sắp đến.
Sau các khung giờ nói trên, các chuyên đề vẫn xuất hiện trên các nền tảng thanhnien.vn, Facebook.com/thanhnien và YouTube Thanh Niên. Học sinh sử dụng bất kỳ thiết bị (điện thoại thông minh, máy tính cá nhân hay máy tính cố định) và chỉ cần kết nối internet đều có thể tiếp cận nội dung hệ thống kiến thức của 9 môn thi trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.
Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày 1/4 công bố dự thảo Nghị định về miễn phí sách giáo khoa, lấy ý kiến tới 4/4.
Theo đó, danh mục sách được miễn phí do Bộ trưởng quyết định, dùng thống nhất cả nước. Việc mượn, trả sách theo mô hình thư viện dùng chung, tức nhà nước đầu tư mua sắm cho thư viện, học sinh và giáo viên được mượn sách để dùng trong học kỳ hoặc năm học, rồi hoàn trả khi dùng xong.
Trước ngày 15/6 hàng năm, các trường phải nhận sách cho năm học mới. Trong quá trình sử dụng, nhà trường được mua thêm nếu sách cũ hỏng do hao mòn tự nhiên hoặc số học sinh tăng. Để tối ưu, tiết kiệm, các địa phương cần điều tiết, luân chuyển sách giữa các thư viện trên địa bàn.
Theo dự thảo, chính sách miễn phí sách giáo khoa áp dụng trong toàn quốc từ năm học 2029-2030. Một số địa phương có thể tự cân đối ngân sách được khuyến khích làm sớm hơn. Bộ lưu ý ưu tiên địa bàn khó khăn, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Cũng theo dự thảo này, học sinh, sinh viên được miễn học phí và giáo trình môn Giáo dục Quốc phòng an ninh từ năm học 2027-2028, trừ trường hợp phải học lại.
Dự thảo nhấn mạnh sách giáo khoa và giáo trình được mua từ ngân sách là tài sản công, nên mọi hành vi thu phí trái quy định, cung ứng sách không đúng danh mục, lập hồ sơ khống hoặc gây thất thoát đều bị cấm và xử lý theo pháp luật.
Ngoài ra, các trường và học sinh có trách nhiệm bảo quản, giữ gìn; nếu làm thất thoát, hư hỏng do chủ quan phải bồi hoàn bằng đúng sách đã mượn, hoặc bằng 50-100% giá bìa, tùy thời gian sử dụng.
Chủ trương miễn phí sách giáo khoa được đề cập trong Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về Đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, sau đó được Quốc hội thông qua tại kỳ họp đầu tháng 12/2025. Nghị quyết cũng nêu cả nước dùng chung một bộ sách từ năm học 2026-2027, thay vì nhiều bộ sách như hiện nay.
Đây được xem là một bước đi nhằm cụ thể hóa mục tiêu bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, giảm gánh nặng chi phí học tập cho người dân, đặc biệt là các nhóm học sinh ở vùng khó khăn hoặc có hoàn cảnh kinh tế hạn chế.
Chiều 2.4, Hội nghị thường niên lần 2 Liên minh nghiên cứu, đào tạo nguồn nhân lực vi điện tử, bán dẫn ARTSeMi diễn ra tại Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM). Tại đây, đã diễn ra lễ ký kết giữa Tập đoàn Intel và Hội Công nghệ vi mạch bán dẫn TP.HCM, giữa Tập đoàn Intel với Liên minh ARTSeMi. Với ký kết này, Tập đoàn Intel trở thành thành viên liên kết của Liên minh ARTSeMi. Bên cạnh đó, Tập đoàn Intel cũng ký kết 3 bên ghi nhớ hợp tác đào tạo và R&D với Liên minh ARTSeMi, Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM.
Chia sẻ tại hội nghị, PGS-TS Trần Minh Triết, Phó hiệu Trưởng Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho biết trường hiện có 10 khoa, trong đó có 4 khoa liên quan đến lĩnh vực điện tử, công nghệ thông tin, linh kiện, bán dẫn với gần 300 giảng viên, nghiên cứu viên trong tổng số gần 700 cán bộ giảng viên của trường.
Thực hiện chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn của Chính phủ tầm nhìn 2050 và chiến lược phát triển 4 ngành mũi nhọn của ĐH Quốc gia TP.HCM, từ năm 2024 đến nay, trường đã được Chính phủ và ĐH Quốc gia TP.HCM đầu tư dự án công nghệ bán dẫn. Hiện nhà trường đã được ĐH Quốc gia TP.HCM cho phép đào tạo thí điểm 2 chương trình cử nhân liên quan đến công nghệ bán dẫn và 1 chuyên trình thạc sĩ công nghệ bán dẫn, 1 chương trình tiến sĩ thiết kế vi mạch cũng đang hoàn thiện xin đào tạo trong thời gian sắp tới.
Do đó, theo PGS Triết, dịp hội nghị thường niên Liên minh ARTSeMi này là cơ hội tốt cho các thành viên nói chung và trường có những kết nối, hợp tác song phương trong nghiên cứu, đào tạo lĩnh vực điện tử, bán dẫn, công nghệ thông tin và các hợp tác R&D khác.
Tại hội nghị, PGS-TS Nguyễn Văn Hiếu, Chủ tịch Hội Công nghệ vi mạch bán dẫn TP.HCM, Chủ tịch Liên minh ARTSeMi 2025-2026, nêu kế hoạch hợp tác nghiên cứu và đào tạo nguồn nhân lực vi mạch bán dẫn trong liên minh giai đoạn 2025-2030. Trong đó, đáng chú ý là nhóm nội dung về phối hợp đào tạo nguồn nhân lực thông qua 3 đề án cụ thể gồm: chương trình tài năng thiết kế vi mạch theo nhu cầu doanh nghiệp, chương trình tài năng công nghệ bán dẫn theo nhu cầu doanh nghiệp và chương trình đào tạo giảng viên giảng dạy về vi mạch bán dẫn cho các trường viện và địa phương.
Theo đó, khoảng 300 giảng viên lõi được đào tạo phục vụ cho giảng dạy, nghiên cứu lĩnh vực vi mạch bán dẫn cho các trường viện và địa phương. Trong đó, phối hợp đào tạo, bồi dưỡng 100 giáo viên, chuyên gia về thiết kế vi mạch; 150 giáo viên, chuyên gia về công nghệ bán dẫn; 50 giáo viên, chuyên gia về IoT-AI. Kinh phí thực hiện từ các nguồn ngân sách Nhà nước qua các dự án, chương trình và đề tài về đổi mới khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số của Chính phủ và TP.HCM theo tinh thần Nghị quyết 57 của Trung ương; Từ các chương trình phát triển công nghiệp bán dẫn quốc gia và TP.HCM…
