Có mặt tại một cửa hàng tiện lợi trên đường Nguyễn Đình Chiểu, P.Bàn Cờ, TP.HCM vào giờ tan học buổi chiều, chúng tôi quan sát nhiều học sinh (HS) mặc đồng phục các trường THCS, THPT vào lựa các món ăn xế, sau đó mở điện thoại, quét mã thanh toán trên các ứng dụng. Chỉ thi thoảng mới có một vài HS dùng tiền mặt để trả. Vào nhiều thời điểm trong ngày, tại nhiều quán cà phê, trà sữa, gà rán, thậm chí là các xe bánh tráng trộn ở cổng trường, HS cũng quét mã tính tiền.
Chị Thái Trang, phụ huynh có con học lớp 12, Trường THPT Gia Định (TP.HCM), cho biết hiện nay mỗi khi vợ chồng chị cho con tiền tiêu vặt, con đều kêu chuyển khoản. Tiền lì xì hay tiền được cho tặng, con cũng đổi cho cha mẹ để chuyển vào tài khoản, dùng đặt xe, đặt đồ ăn…
Nguyễn Thái Hồng Ngọc, HS lớp 12, Trường THPT Phú Nhuận, cho hay theo quan sát, trải nghiệm cá nhân của em, HS, sinh viên hiện nay không sử dụng tiền mặt mà hình thành thói quen chuyển khoản. Các ví điện tử, app thanh toán của các ngân hàng đã trở nên phổ biến trong giới trẻ. Một phần vì tiện lợi, một phần HS không thích giữ tiền mặt trong người.
“Bạn bè em thường xuyên nhờ nhau đổi từ tiền mặt sang tài khoản để chuyển cho shipper. Nhưng căn tin trường em lại không nhận chuyển khoản mà chỉ nhận tiền mặt, nên mỗi sáng khi muốn xuống căn tin, mọi người lại tất bật đổi sang tiền mặt. Người trẻ hiện nay dường như “không xu dính túi”, từ các khoản nhỏ như tiền gửi xe, mua rau củ ở chợ truyền thống cho tới đi ăn uống, mọi người đều quét mã, chuyển khoản”, Ngọc cho hay.
Theo Ngọc, các ứng dụng ngân hàng, ví điện tử được HS, sinh viên ưa chuộng vì nhiều bên có các mã ưu đãi/giảm giá để được hoàn tiền; đi đâu cũng không cần mang theo ví lỉnh kỉnh mà chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh. “Dù vậy, cũng có những lúc dở khóc dở cười khi điện thoại không có kết nối internet, mọi người phải tìm cách có wifi mới thanh toán được. Bên cạnh đó, đối với một số ngân hàng thường xuyên bảo trì thì càng bất tiện”. Nữ sinh lớp 12 cũng nhận ra sẽ có một số nguy cơ mất an toàn, xuất hiện chủ yếu khi người dùng bật mã QR thanh toán, người đứng sau có thể thấy mã này và chụp lại để có thể rút tiền từ tài khoản, hoặc nguy cơ bị lừa đảo trực tuyến…
Chị Hoàng Thị Mẫn, làm việc tại Tập đoàn Ngân Tín và có con gái đang học lớp 11 tại TP.HCM, cho hay từ đầu năm học này, chị cho con mở tài khoản trực tuyến. Hằng tuần, chị chuyển khoản các phần tiền cho con để ăn sáng, uống nước cũng như các chi phí đi siêu thị mua đồ ăn cho 3 mẹ con trong 1 tuần. “Từ khi con vào lớp 10, tôi đã hướng dẫn con nấu ăn, đi siêu thị, chi tiêu. Ví dụ mỗi tuần tôi chuyển cho con 1 triệu đồng, để mua đủ thực phẩm nấu ăn trong 7 ngày. Hiện nay, con quản lý tiền tốt hơn, còn biết chừa ra khoản dự phòng, phòng trường hợp mẹ chậm lương”, chị Mẫn kể.
Chị nhìn nhận nên dạy con quản lý tài chính từ nhỏ, bởi hiện nay trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, HS đã được dạy về tiền tệ, nhận biết tiền. Từ lớp 2, lớp 3, HS được dạy tính toán sản phẩm phù hợp giá tiền lồng ghép trong môn toán, hoạt động trải nghiệm… “Dạy về quản lý tài chính không chỉ là dạy tiêu tiền, tiết kiệm tiền mà còn dạy để trẻ hiểu giá trị của đồng tiền, hiểu rằng cha mẹ lao động vất vả để kiếm được, từ đó con biết trân trọng, sớm nuôi dưỡng ước mơ, động lực để sau này có công việc làm tốt, thu nhập chân chính của riêng mình”, chị Mẫn chia sẻ.
Bà Nguyễn Thị Song Trà, Giám đốc Công ty TNHH giáo dục và đào tạo TH (THedu), cho rằng trong dòng chảy hiện đại, không thể ngăn cản HS dùng tiền, hoặc ngăn cấm dùng các ví điện tử/app ngân hàng mà quan trọng là cách cha mẹ nói chuyện với con về sử dụng tiền đúng cách, hợp lý, tùy theo lứa tuổi. Ví dụ dạy con nên mua hàng hóa ở đâu, mua bao nhiêu là đủ, nhận diện sản phẩm an toàn, bảo mật tài khoản, hay cùng con giải những bài toán như xây dựng kế hoạch chi tiêu cho chuyến du lịch hè với số tiền 2 triệu đồng… “Khi con cái ở tuổi HS phổ thông, kinh nghiệm là không nên cho con quá nhiều tiền, phòng tránh nhiều nguy cơ, rủi ro lừa đảo cũng như bắt nạt trực tuyến, bắt nạt học đường”, bà Trà nói.
Nguyễn Thái Hồng Ngọc cho rằng HS cần được giáo dục về tài chính từ tiểu học vì thực tế, đã có nhiều trường hợp HS tiểu học bị phát hiện lấy trộm tiền của phụ huynh để tiêu xài. Ngọc đề xuất nội dung giáo dục tài chính cần có sự đột phá, thú vị trong cách truyền tải để thông điệp đến với HS một cách tự nhiên, không gượng ép.
Thạc sĩ Trần Việt An, giảng viên Khoa Marketing, ĐH Kinh tế quốc dân, cho biết việc HS phổ thông được phụ huynh cho phép tự quản lý tiền tiêu dùng sớm và sử dụng ví điện tử là xu hướng dễ hiểu trong bối cảnh thanh toán số đã trở nên phổ biến tại VN.
Theo Ngân hàng Nhà nước, năm 2025, VN có hơn 30 triệu tài khoản ví điện tử đang hoạt động, cho thấy ví điện tử không còn là công cụ xa lạ, mà đã đi vào đời sống tiêu dùng hằng ngày, đặc biệt tại các đô thị lớn, nơi HS thường xuyên mua đồ ăn, đặt xe, mua sắm online hoặc thanh toán các dịch vụ nhỏ qua điện thoại.
“Ở mặt tích cực, việc cho HS tiếp cận ví điện tử có thể giúp các em hình thành kỹ năng tài chính cá nhân sớm hơn: biết theo dõi số dư, lập kế hoạch chi tiêu, phân biệt nhu cầu và mong muốn, cũng như giảm rủi ro khi mang nhiều tiền mặt. Với phụ huynh, ví điện tử cũng tạo điều kiện chuyển tiền nhanh, kiểm tra lịch sử giao dịch và hỗ trợ con trong những tình huống cần thiết. Vì vậy, vấn đề không nằm ở chỗ có nên cho dùng hay không, mà là cho dùng ở mức độ nào, cách kiểm soát ra sao”, thạc sĩ An nói.
Song, theo giảng viên ĐH Kinh tế quốc dân, HS dưới 18 tuổi vẫn là nhóm mà khả năng tự kiểm soát tài chính và nhận diện rủi ro số chưa hoàn thiện. Các em dễ bị tác động bởi khuyến mại, mã giảm giá, mua sắm dưới dạng trò chơi, áp lực bạn bè hoặc tâm lý mua theo “trend”. Khi thanh toán chỉ cần vài thao tác trên điện thoại, các bạn cũng dễ mất cảm giác cân nhắc như khi sử dụng tiền mặt. “Môi trường tiêu dùng số hoàn toàn có thể khiến HS bị lừa đảo, giả danh, dẫn dụ, bắt nạt hoặc ép chuyển tiền trực tuyến”, ông An cảnh báo.
Do đó, theo ông An, phụ huynh nên coi ví điện tử là công cụ giáo dục tài chính có giám sát, không phải một chiếc ví tự do. Một số nguyên tắc cần thiết phải đặt ra: giới hạn hạn mức theo tuần hoặc theo tháng; không liên kết trực tiếp với tài khoản ngân hàng có số dư lớn; bật xác thực sinh trắc học, OTP và thông báo giao dịch; kiểm tra lịch sử chi tiêu định kỳ; hướng dẫn HS không chuyển tiền cho người lạ, không bấm vào đường dẫn lạ, không chia sẻ mã OTP/mật khẩu và phải báo ngay với bố mẹ khi bị đe dọa, tống tiền hoặc ép giữ bí mật.
“Ngay cả sinh viên ĐH vẫn có thể bị lừa đảo trực tuyến nên với HS phổ thông, sự đồng hành của gia đình là điều bắt buộc. An toàn tài chính số cho HS không chỉ là vấn đề công nghệ mà là cả một vấn đề mang tính giáo dục”, ông An nói.
GS. TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho biết thông tin trên tại Ngày hội lựa chọn nguyện vọng 2026 do Báo Tuổi trẻ tổ chức, sáng 4/7.
Tại sự kiện, một phụ huynh chia sẻ hạn đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT năm nay vào ngày 5/5. Nhiều học sinh chọn quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế như IELTS sang điểm môn Tiếng Anh để xét tuyển đại học theo tổ hợp A01 (Toán, Lý, Anh).
Đây cũng là tổ hợp mà nhiều trường đại học dùng tuyển sinh các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược - nhóm được xét học bổng 3,7-5,5 triệu đồng một tháng, theo Nghị định 179 của Chính phủ hôm 20/5.
Tuy nhiên, theo Nghị định, điều kiện để nhận học bổng là tổng điểm thi tốt nghiệp THPT ba môn (môn Toán và hai trong các môn Lý, Hóa, Sinh, Tiếng Anh), từ 22,5/30 trở lên, không bao gồm điểm ưu tiên, điểm cộng. Đồng thời, thí sinh phải trong top 30% điểm cao nhất cả nước ở nhóm ngành tương ứng.
"Nghị định ban hành sau khi thí sinh đã đăng ký thi tốt nghiệp THPT và đã không đăng ký thi môn Tiếng Anh mà dùng chứng chỉ IELTS để quy đổi. Vậy thí sinh có được xét học bổng Nghị định 179 không?", phụ huynh đặt câu hỏi.
Ông Nguyễn Tiến Thảo cho biết ngay từ khi Bộ Giáo dục và Đào tạo trình dự thảo với Chính phủ vào cuối tháng 4 và công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng, Bộ đã nêu điều kiện là chỉ dựa vào điểm thi tốt nghiệp THPT ba môn theo tổ hợp xét tuyển.
"Các điều kiện không dựa vào điểm quy đổi chứng chỉ, không tính điểm cộng, điểm ưu tiên", ông Thảo khẳng định.
Như vậy, thí sinh xét bằng tổ hợp A01 nhưng dùng điểm tiếng Anh quy đổi từ chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế không nằm trong diện được xét học bổng theo Nghị định 179.
Hiện, Việt Nam có hơn 770.000 người học thuộc khối ngành STEM, chiếm tỷ lệ 29% tổng số sinh viên. Số này thấp hơn các nước trong khu vực và thế giới, như Singapore (46%) và Malaysia (50%).
Bộ Giáo dục và Đào tạo nhìn nhận học bổng theo Nghị định 179 sẽ tạo động lực để học sinh theo đuổi các ngành STEM. Từ đó, sau 3-5 năm nữa, nguồn nhân lực nhóm ngành này dồi dào hơn, chiếm 35% tổng số sinh viên đến năm 2030.
Đề cập đến hình thức xét tuyển lớp 10 thay cho thi tuyển đầu vào cấp THPT, trưa nay (17.5), trao đổi với phóng viên Thanh Niên, ông Nguyễn Văn Ngai, nguyên Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM trong giai đoạn thực hiện phương thức này, cho biết: "Trước đây đã có nhiều năm TP.HCM thực hiện xét tuyển lớp 10 công lập. Đó là năm học 2006-2007, song song với hình thức thi tuyển lớp 10 đối với các trường THPT ở các quận nội thành và vùng ven, TP.HCM quyết định thực hiện xét tuyển tại 3 huyện Bình Chánh, Cần Giờ, Củ Chi".
Sau năm học đó, việc xét tuyển mở rộng dần dần, đến năm học 2013-2014, TP.HCM có 9 quận, huyện trong số 24 quận, huyện thực hiện xét tuyển lớp 10 là huyện Bình Chánh, Củ Chi, Cần Giờ, Hóc Môn, Thủ Đức, Bình Tân, quận 9, 2, 6. Tuy nhiên, ông Ngai cho biết, đây cũng là giai đoạn TP.HCM có nhiều học sinh lớp 10, 11 nghỉ, bỏ học do không theo kịp chương trình THPT.
Ông Ngai cũng cho biết trong một cuộc họp đánh giá về việc thí điểm thực hiện xét tuyển lớp 10 vào đầu năm học 2013-2014, lãnh đạo các trường THPT, trong đó có ý kiến thẳng thắn của Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Huân (Q.Thủ Đức lúc bấy giờ) cho rằng việc xét tuyển vào lớp 10 đã làm giảm động lực học tập của học sinh, các em không cần cố gắng vẫn được vào học lớp 10 công lập khiến chất lượng đầu vào ngày càng giảm sút.
Thời điểm đó, Sở GD-ĐT dự kiến mở rộng hình thức xét tuyển lớp 10 ở quận 10 nhưng sau khi nghe lãnh đạo các trường có ý kiến thì Ban giám đốc đã họp bàn và thống nhất tạm dừng phương thức này.
Theo đó, vào ngày 23.10.2013, UBND TP.HCM có văn bản chấp thuận theo đề nghị của Sở GD-ĐT TP về việc tổ chức thi tuyển sinh lớp 10 công lập từ năm học 2014-2015. Như vậy, tất cả các trường THPT trên địa bàn thành phố phải tổ chức thi lớp 10 để tuyển học sinh vào công lập theo quy chế tuyển sinh của Bộ GD-ĐT. Sở GD-ĐT có nhiệm vụ chỉ đạo hiệu trưởng các trường THPT, THCS có kế hoạch chuẩn bị, triển khai nghiêm túc quy định này ngay từ năm học 2013-2014.
Sở GD-ĐT TP.HCM mới đây cho biết định hướng từ năm 2027 sẽ tính toán mở rộng khu vực xét tuyển, học sinh không phải thi lớp 10 nhằm giảm áp lực thi cử. Khi các loại hình trường đảm bảo thực hiện chủ trương, Sở sẽ nghiên cứu xây dựng các tiêu chí xét tuyển không chỉ đảm quyền lợi của học sinh mà còn để các trường THPT tuyển chọn được học sinh có nguyện vọng, phù hợp với định hướng phát triển của mỗi nhà trường.
Trước chủ trương này, ông Nguyễn Văn Ngai cho rằng Sở GD-ĐT TP.HCM cần có nghiên cứu kỹ càng và đánh giá tổng thể tình hình trước khi có quyết định chính thức về xét tuyển lớp 10.
Việc phổ cập trung học hiện nay cần phải giải thích cho người dân hiểu tường tận. Tức học sinh học trung học ở trường phổ thông công lập, trường phổ thông tư thục, trung tâm giáo dục thường xuyên - giáo dục nghề nghiệp... thì bằng tốt nghiệp THPT, cơ hội để các em xét tuyển vào đại học là như nhau chứ không phân biệt như trước.
Đó là chưa kể thời gian gần đây TP.HCM thực hiện miễn học phí cho học sinh THPT thì các em học ngoài công lập cũng được hỗ trợ bằng với khoản học phí của học sinh công lập.
"Tôi cho rằng kiến thức bậc phổ thông là nền tảng quan trọng để TP đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Nếu bỏ thi lớp 10 cần phải có lộ trình cụ thể để tránh không lâm vào tình trạng như trước đây, ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng giáo dục", ông Ngai nói.
Còn ông Lê Văn Linh, nguyên hiệu trưởng một trường THPT tư thục tại TP.HCM, cho rằng tiêu chí xét tuyển bằng học bạ hay bằng hình thức nào khác thì nghiên cứu để khắc phục những vấn đề chưa đúng, vốn đã tồn tại quá lâu trong giáo dục.
Ông Lê Văn Linh nói rằng xét học bạ tính công bằng sẽ thấp bởi giáo viên hiện giờ mỗi người có cách kiểm tra, cho điểm khác nhau, đề kiểm tra, đề thi mỗi trường lại cũng khác nhau. Khi tuyển sinh trên diện rộng, chỉ cần cách nhau 0,1 là đã có thể thắng - thua. Chưa kể việc giảng dạy và cho điểm ở các trường tư và các trường có tên đi kèm chữ quốc tế lại rất khác, không lẽ không cho học sinh của những trường này tham gia xét tuyển?.
Chính vì vậy, nguyên hiệu trưởng trường tư cho rằng thay vì đổi tiêu chí tuyển sinh, cơ quan quản lý nên nghiên cứu để khắc phục những vấn đề chưa đúng, vốn đã tồn tại quá lâu trong giáo dục.
Theo ông Linh, tại sao chất lượng đào tạo ở các trường công lập lại khác nhau trong khi cùng là cơ sở vật chất của nhà nước, đội ngũ quản lý, giảng dạy cũng được nhà nước đào tạo?
"Chắc chắn mọi người sẽ bảo là do điểm chuẩn, đầu vào... Đúng là mọi thứ đang nằm ở chỗ này, cơ chế tuyển sinh, điểm chuẩn... đã tồn tại quá lâu gây bao tổn thất và áp lực cho cả xã hội. Hệ lụy của nó là con mới vào lớp 6 phụ huynh đã phải tính đường lớp 10 con học ở trường nào, muốn vào đó thì phải cho con luyện thi ở đâu?...
Hãy thử thống kê xem có bao nhiêu học sinh đang tham gia học THPT không phải ở ngôi trường gần nhà nhất? Hậu quả của việc đa số học sinh phải tham gia học tập ở những trường cách xa nhà là gì? Sáng con phải dậy sớm, không kịp ăn sáng, ba mẹ phải tất bật đưa con đi học, tranh thủ xén giờ làm để đón con, xăng xe, khí thải, kẹt xe cũng có phần góp không nhỏ của bất hợp lý này", ông Linh đặt vấn đề.
Câu hỏi lớn thứ hai là tại sao ở một khu dân cư, số chỗ học lại giảm dần từ cấp mầm non, tiểu học, THCS rồi THPT? Đã phổ cập giáo dục xong, giờ lại gặp tình trạng con trẻ không có chỗ học? Mỗi năm hơn 10.000 học sinh ở TP.HCM không có chỗ học ở lớp 10 nói lên điều gì? Chuẩn bị đủ cơ sở cho số học sinh này có khó không?
Ông Linh cho rằng hiện nay địa điểm, ngân sách có đủ, bây giờ làm sẽ rất thuận lợi do sắp xếp lại các cơ quan nhà nước, địa điểm dôi ra khá nhiều, có nhiều trụ sở rất đẹp, chuyển đổi công năng xây trường học vẫn còn kịp.
Từ đó, theo ông Lê Văn Linh, cần giải quyết 2 vấn đề thì mọi áp lực sẽ tan biến.
Để làm được 2 việc này khó nhưng không phải là không làm được, thậm chí nếu cần áp đặt phân tuyến trong giai đoạn đầu, phụ huynh cũng sẽ ủng hộ, đương nhiên là trường chuyên sẽ có cơ chế riêng.
Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội, năm nay tuyển 720 sinh viên bằng ba phương thức, gồm xét tuyển thẳng và ưu tiên xét tuyển theo quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo và quy định của Đại học Quốc gia Hà Nội (2%), dựa vào kết quả thi tốt nghiệp THPT, kết hợp chứng chỉ tiếng Anh với điểm thi tốt nghiệp, xét kết quả thi đánh giá năng lực HSA và xét thí sinh dự bị dân tộc.
Chỉ tiêu, tổ hợp xét tuyển theo phương thức xét điểm thi tốt nghiệp THPT của trường Đại học Y Dược năm 2026 như sau:
Nếu có chứng chỉ tiếng Anh quốc tế tương đương IELTS 5.5 trở lên, thí sinh được quy đổi thành điểm môn tiếng Anh và cộng với điểm thi hai môn Toán - Hóa với ngành Dược học và Toán - Sinh với các ngành còn lại để xét tuyển.
So với năm ngoái, mức quy đổi khắt khe hơn. Thí sinh có IELTS 5.5 chỉ được tính thành 8 thay vì 8,5. IELTS 7.5 mới được quy đổi thành 10, thay vì IELTS 7.0.
Bảng quy đổi IELTS của trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2026 như sau:
Dù được quy đổi, thí sinh lưu ý kết quả thi tốt nghiệp THPT vẫn phải đạt ngưỡng đầu vào theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Với phương thức xét theo điểm thi đánh giá năng lực HSA, bài thi phải có chủ đề Sinh học với ngành Y khoa, Răng Hàm Mặt, Kỹ thuật Xét nghiệm y học, Kỹ thuật Hình ảnh y học, Điều dưỡng; có chủ đề Hóa học với ngành Dược học.
Thí sinh dự tuyển ngành Y khoa, Răng Hàm Mặt phải có điểm trung bình chung môn Sinh lớp 12 đạt từ 8 trở lên, học lực giỏi cả năm lớp 12 và tổng điểm 3 môn thi tốt nghiệp theo tổ hợp xét tuyển (hoặc điểm Toán, Văn và một môn khác) đạt 20 trở lên. Ngành Dược học yêu cầu điểm Hóa lớp 12 đạt 8. Các ngành còn lại yêu cầu Sinh học đạt 7, học lực lớp 12 đạt khá và tổng điểm ba môn thi tốt nghiệp từ 16,5 trở lên.
Ở các phương thức, ngoài điểm ưu tiên đối tượng, khu vực, thí sinh được cộng điểm cộng tối đa không quá 3/30 nếu có giải ba cấp tỉnh trở lên.
Học phí trường Đại học Y Dược dự kiến là 68,42 đến 70 triệu đồng với sinh viên nhập học năm tới. Các ngành còn lại thu 53,2 triệu đồng. Năm ngoái, trường đưa ra mức chung là 62,2 triệu đồng.
