Theo các bác sĩ Harvard, ba chỉ số tim mạch quan trọng gồm huyết áp, cholesterol và đường huyết. Đây không chỉ là những thông số xuất hiện trong buổi khám sức khỏe định kỳ mà còn cho thấy điều gì đang diễn ra bên trong cơ thể, giúp phát hiện nguy cơ từ sớm trước khi có triệu chứng.
Huyết áp phản ánh áp lực lên thành mạch
Huyết áp là lực máu tác động lên thành động mạch khi tim co bóp và thư giãn. Huyết áp được thể hiện bằng hai chỉ số, chẳng hạn 120/80 mmHg. Số đầu tiên là huyết áp tâm thu, cho biết áp lực máu lên thành động mạch khi tim co bóp để bơm máu đi khắp cơ thể. Số thứ hai là huyết áp tâm trương, phản ánh áp lực trong mạch máu khi tim thư giãn giữa các nhịp đập.
Theo Healthline, huyết áp ở mức 120/80 mmHg thường được xem là bình thường ở người trưởng thành khỏe mạnh. Tuy nhiên, mức lý tưởng có thể khác nhau tùy độ tuổi, tiền sử bệnh và lối sống.
Theo các chuyên gia, điều đáng lo không phải vài lần huyết áp tăng tạm thời mà là tình trạng duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Thức khuya, căng thẳng kéo dài, ăn nhiều muối và lười vận động đều có thể khiến huyết áp tăng âm thầm mà không có triệu chứng rõ rệt.
Huyết áp cao gây tổn thương động mạch và các cơ quan trọng theo thời gian. Nếu không được kiểm soát, tình trạng này làm tăng đáng kể nguy cơ xảy ra các tình trạng đe dọa tính mạng như đau tim và đột quỵ, đồng thời có thể dẫn đến bệnh thận mạn, suy tim và mất thị lực.
Cholesterol cao làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch
Cholesterol là chất béo cần thiết cho cơ thể nhưng nếu dư thừa có thể gây hại cho tim mạch. Theo Verywell Health, LDL thường được gọi là “cholesterol xấu”, trong khi HDL là “cholesterol tốt” vì giúp đưa cholesterol dư thừa ra khỏi động mạch. Ngoài ra, triglyceride – một dạng chất béo trong máu – khi tăng cao cũng liên quan đến nguy cơ tim mạch.
Khi lượng cholesterol xấu LDL tăng cao, chúng có thể tích tụ trong thành động mạch, hình thành mảng xơ vữa và cản trở lưu thông máu. Theo khuyến cáo, người trưởng thành khỏe mạnh nên duy trì LDL dưới 100 mg/dL. Với người có nguy cơ tim mạch cao hoặc mắc tiểu đường, bác sĩ có thể yêu cầu mức thấp hơn.
Chế độ ăn nhiều đồ chiên rán, thịt chế biến sẵn, ít rau xanh cùng lối sống ít vận động là những yếu tố dễ làm tăng cholesterol. Ngược lại, tập thể dục thường xuyên, giảm cân và hạn chế chất béo bão hòa có thể giúp cải thiện chỉ số này.
Đường huyết cao cũng ảnh hưởng tim mạch
Không chỉ liên quan bệnh tiểu đường, đường huyết cao còn có thể làm tổn thương mạch máu và tăng nguy cơ đau tim, đột quỵ. Để đánh giá mức đường huyết trung bình trong khoảng ba tháng, bác sĩ thường sử dụng xét nghiệm HbA1c.
Theo Medical News Today và Healthline, HbA1c dưới 5,7% được xem là bình thường; từ 5,7 đến 6,4% là tiền tiểu đường và từ 6,5% trở lên thường được chẩn đoán là tiểu đường.
Chế độ ăn nhiều đường, nước ngọt, thức ăn tinh chế cùng tình trạng thiếu ngủ kéo dài có thể khiến đường huyết khó kiểm soát hơn.
Kiểm tra định kỳ huyết áp, cholesterol và đường huyết giúp phát hiện sớm nguy cơ bệnh tim mạch. Nếu một trong ba chỉ số cao hơn mức mong muốn, người bệnh không cần thay đổi quá cực đoan ngay lập tức. Duy trì vận động đều đặn, ngủ đủ giấc, giảm thực phẩm chế biến sẵn, bỏ thuốc lá và kiểm soát căng thẳng có thể giúp cải thiện sức khỏe tim mạch theo thời gian.
Bữa sáng giàu protein và carbohydrate có thể giúp cơ thể duy trì năng lượng ổn định, cải thiện sự tập trung và hạn chế cảm giác đói trong ngày, theo chuyên trang sức khỏe Healthline.
Bánh mì chủ yếu cung cấp carbohydrate - nguồn năng lượng quan trọng cho não bộ và các hoạt động hằng ngày. Trong khi đó, trứng là thực phẩm giàu protein chất lượng cao, giúp cơ thể cảm thấy no lâu hơn.
Tiến sĩ - bác sĩ Joan Salge Blake, chuyên gia dinh dưỡng tại Đại học Boston (Mỹ), cho biết bữa sáng giàu protein có thể giúp hạn chế cảm giác thèm ăn và giảm xu hướng ăn vặt về sau.
Theo bà Joan Salge Blake, trứng là nguồn protein tương đối dễ tiếp cận, phù hợp để bổ sung vào bữa sáng hằng ngày.
Ngoài protein, trứng còn chứa choline - dưỡng chất quan trọng với hoạt động của não bộ và hệ thần kinh. Theo thông tin từ Viện Y tế quốc gia Mỹ (NIH), choline tham gia vào quá trình tạo acetylcholine, chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến trí nhớ và khả năng tập trung.
Một quả trứng cũng cung cấp vitamin D, vitamin B12, selen và lutein - những dưỡng chất có lợi cho miễn dịch, cơ bắp và sức khỏe đôi mắt.
Dù là món ăn tiện lợi, bánh mì trứng vẫn có thể trở nên kém lành mạnh nếu thêm quá nhiều xúc xích, thịt nguội, pate công nghiệp hoặc nước sốt nhiều béo.
Tiến sĩ - bác sĩ Dariush Mozaffarian, Đại học Tufts (Mỹ), cho biết chế độ ăn chứa nhiều thực phẩm chế biến sẵn và chất béo bão hòa có thể làm tăng nguy cơ tim mạch nếu sử dụng thường xuyên. Ông khuyến khích ưu tiên các nguồn protein đơn giản, ít qua chế biến trong bữa ăn hằng ngày.
Các chuyên gia dinh dưỡng cũng khuyến khích nên ưu tiên bánh mì nguyên cám hoặc giảm bớt phần ruột bánh để kiểm soát lượng tinh bột. Ngoài ra, có thể ăn kèm dưa leo, cà chua, rau xà lách hoặc rau thơm để tăng chất xơ và vitamin.
Người cần kiểm soát cân nặng hoặc có bệnh nền như tăng huyết áp cũng nên hạn chế mayonnaise, bơ hoặc các loại sốt nhiều béo.
Một số nghiên cứu cho thấy ăn sáng đầy đủ và cân bằng có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết, cải thiện hiệu suất làm việc và hạn chế ăn quá nhiều vào buổi tối, theo Healthline.
Nhìn chung, bánh mì trứng vẫn là lựa chọn phù hợp cho bữa sáng nếu được chế biến đơn giản và cân đối. Món ăn quen thuộc này không chỉ giúp cơ thể nhanh chóng bổ sung năng lượng mà còn tạo cảm giác no lâu, phù hợp với nhịp sống bận rộn hiện nay.
Nhiều người hiện nay vẫn tin rằng nhịn ăn sáng là một phương pháp hiệu quả để cắt giảm calo và kiểm soát cân nặng. Tuy nhiên, theo Cử nhân dinh dưỡng Mai Thị Thùy, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP HCM, thực tế hoàn toàn ngược lại.
Thói quen bỏ bữa hoặc ăn uống không điều độ chính là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến tình trạng kháng insulin, khiến cơ thể mất khả năng điều hòa và làm đường huyết tăng vọt một cách khó kiểm soát vào các bữa ăn tiếp theo.
Bữa sáng từ lâu đã được coi là bữa ăn quan trọng nhất trong ngày và điều này hoàn toàn có cơ sở khoa học. Sau một đêm dài ngủ say, cơ thể bạn đã trải qua một khoảng thời gian nhịn ăn liên tục. Vì vậy, buổi sáng là thời điểm sống còn để bổ sung năng lượng, giúp cơ thể khởi đầu ngày mới tràn đầy sức sống.
Các nghiên cứu cho thấy, việc bỏ ăn sáng hoặc ăn sáng không thường xuyên có liên quan mật thiết đến tình trạng tăng cân. Không dừng lại ở đó, thói quen tai hại này còn kéo theo nhiều hệ lụy bất lợi khác cho sức khỏe, bao gồm việc làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2 và hội chứng chuyển hóa. Ngược lại, những người duy trì thói quen ăn sáng đều đặn có thể giảm thiểu được các nguy cơ này, đồng thời cải thiện đáng kể phản ứng của glucose và insulin trong suốt cả ngày.
Bên cạnh tần suất ăn, thành phần của bữa sáng cũng là một yếu tố quyết định đến sức khỏe. Chuyên gia dinh dưỡng cảnh báo, một chế độ ăn sáng chứa quá nhiều carbohydrate hấp thụ nhanh có liên quan trực tiếp đến nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2 cao hơn.
Hiện nay, do nhịp sống bận rộn, nhiều người thường có thói quen chọn các bữa ăn sáng nhanh, tiện lợi nhưng lại sử dụng thực phẩm chế biến sẵn có chỉ số đường huyết (GI) cao. Có thể kể đến các món ăn quen thuộc như: các loại bánh ngọt, xôi, cà phê sữa, trái cây ngọt, hay các loại ngũ cốc ngọt không nguyên cám chế biến sẵn... Những thực phẩm này là thủ phạm khiến đường huyết tăng vọt hoặc trồi sụt thất thường ngay sau khi ăn, gây ra những mối nguy hại lớn cho sức khỏe.
Cử nhân Thùy cho biết việc nạp các thực phẩm kể trên khiến lượng đường trong máu tăng lên rất nhanh. Sự tăng đột biến lượng đường trong máu sẽ kích hoạt tuyến tụy lập tức tiết ra một lượng lớn insulin để xử lý, dẫn đến hệ quả là lượng đường trong máu lại giảm xuống nhanh chóng. Lượng đường sau đó có thể tụt xuống quá thấp, khiến bạn cảm thấy cơ thể run rẩy, cáu kỉnh hoặc đói cồn cào chỉ sau 1 đến 2 giờ. Y học gọi đây là tình trạng hạ đường huyết phản ứng.
Dù vậy, chuyên gia cũng lưu ý điều quan trọng cần nhớ là nếu thỉnh thoảng chúng ta mới ăn đồ ngọt thì sẽ không gây ra tác động tiêu cực lâu dài. Tất cả nguy cơ đối với sức khỏe phụ thuộc hoàn toàn vào chất lượng của tổng thể chế độ ăn uống hằng ngày.
Để bảo vệ hệ chuyển hóa, các chuyên gia khuyến nghị một bữa sáng giàu protein hoặc các axit béo không bão hòa (UFA) là sự lựa chọn tối ưu. Các dưỡng chất này có khả năng làm giảm phản ứng glucose và insulin bằng cách thay thế các carbohydrate tạo glucose trong bữa ăn.
Ngoài ra, bữa sáng còn đóng vai trò đóng góp quan trọng vào tổng lượng chất xơ cần thiết cho cơ thể mỗi ngày. Chất xơ không chỉ hỗ trợ hiệu quả cho hệ vi sinh đường ruột thông qua quá trình lên men diễn ra ở đại tràng, mà còn có tác dụng làm chậm quá trình hấp thu carbohydrate vào máu. Nhờ cơ chế đó, chất xơ giúp ổn định đường huyết và mang lại nhiều lợi ích to lớn cho sức khỏe tổng thể.
Để có một sức khỏe vững chắc, hãy bắt đầu ngày mới với một bữa ăn cân bằng, khoa học bao gồm đầy đủ: protein, chất xơ và chất béo lành mạnh. Sự kết hợp giữa protein và chất xơ sẽ làm chậm quá trình tiêu hóa, giữ cho lượng đường trong máu luôn ở mức bình định, không bị lên xuống thất thường như khi tiêu thụ carbohydrate tinh chế chứa nhiều đường.
"Thay vì chọn những bữa ăn tiện lợi nhưng kém lành mạnh, người tiêu dùng có thể ưu tiên các thực phẩm vừa nhanh gọn vừa tốt cho sức khỏe như trứng, sữa chua Hy Lạp, các loại đậu hạt, ngũ cốc, yến mạch hay bánh mì nguyên cám...", chuyên gia đưa ra lời khuyên.
Ngày 12/5, Bộ Y tế công bố danh mục dịch vụ trong chương trình khám sức khỏe định kỳ miễn phí toàn quốc, áp dụng từ năm 2026. Chính sách này giúp người dân phát hiện sớm các bệnh lý phổ biến như tiểu đường, tim mạch, suy gan thận, đồng thời hiện thực hóa mục tiêu tiến tới miễn viện phí cơ bản vào năm 2030.
Theo quy định mới nhất, người từ 18 tuổi trở lên tiếp cận gói khám lâm sàng toàn diện và xét nghiệm cơ bản. Bác sĩ sẽ khai thác bệnh sử, đo chỉ số cơ thể, kiểm tra huyết áp và khám các chuyên khoa nội, tai mũi họng.
Kèm theo đó, ngành y tế cung cấp dịch vụ xét nghiệm công thức máu, đường huyết, chức năng gan thận, phân tích nước tiểu và chụp X-quang tim phổi. Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường như lao hoặc u phổi, cơ sở y tế lập tức chỉ định xét nghiệm chuyên sâu hoặc chuyển tuyến nhằm điều trị kịp thời.
Lộ trình thực hiện chia làm hai giai đoạn. Ngay từ năm 2026, chương trình ưu tiên người cao tuổi, hộ nghèo, người khuyết tật, bệnh nhân mạn tính và người dân vùng sâu vùng xa. Đến năm 2028, hệ thống y tế mở rộng dịch vụ cho toàn bộ các nhóm dân cư còn lại.
Để tránh tình trạng quá tải, Bộ Y tế yêu cầu các địa phương chủ động phân loại đối tượng và sắp xếp lịch hẹn. Sau mỗi lần thăm khám, cơ quan quản lý tích hợp kết quả vào hồ sơ sức khỏe điện tử cá nhân, tạo nền tảng dữ liệu y tế quốc gia thống nhất theo vòng đời.
Đối với phụ nữ, trẻ em và người lao động đặc thù, cơ quan chức năng áp dụng tiêu chuẩn chuyên môn riêng. Bác sĩ khám phụ khoa cho lao động nữ theo một quy trình độc lập. Trẻ dưới 6 tuổi tuân thủ hướng dẫn nhi khoa, trong khi nhóm 6-18 tuổi áp dụng mẫu khám học đường và chỉ làm xét nghiệm khi bác sĩ yêu cầu. Các ngành nghề đòi hỏi thể lực khắt khe như công an, quân đội, hàng không, đường sắt tiếp tục duy trì quy định khám chuyên ngành hiện hành.
Bước đi này cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị về nâng cao năng lực bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân. Dưới góc độ chuyên môn, bản chất của chính sách "miễn viện phí" không đồng nghĩa với việc xóa bỏ hoàn toàn mọi khoản tiền khám chữa bệnh. Thông điệp cốt lõi, như Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết là nhà nước sử dụng chính sách linh hoạt để giảm tối đa số tiền người bệnh phải "tự móc tiền túi" chi trả. Giải pháp mở rộng độ bao phủ bảo hiểm y tế và sàng lọc bệnh từ sớm sẽ trực tiếp kéo giảm tỷ lệ tử vong do phát hiện bệnh muộn, xây dựng một hệ thống an sinh y tế công bằng, nơi mọi người dân đều có điểm tựa vững chắc khi ốm đau.
