Theo các bác sĩ Harvard, ba chỉ số tim mạch quan trọng gồm huyết áp, cholesterol và đường huyết. Đây không chỉ là những thông số xuất hiện trong buổi khám sức khỏe định kỳ mà còn cho thấy điều gì đang diễn ra bên trong cơ thể, giúp phát hiện nguy cơ từ sớm trước khi có triệu chứng.
Huyết áp phản ánh áp lực lên thành mạch
Huyết áp là lực máu tác động lên thành động mạch khi tim co bóp và thư giãn. Huyết áp được thể hiện bằng hai chỉ số, chẳng hạn 120/80 mmHg. Số đầu tiên là huyết áp tâm thu, cho biết áp lực máu lên thành động mạch khi tim co bóp để bơm máu đi khắp cơ thể. Số thứ hai là huyết áp tâm trương, phản ánh áp lực trong mạch máu khi tim thư giãn giữa các nhịp đập.
Theo Healthline, huyết áp ở mức 120/80 mmHg thường được xem là bình thường ở người trưởng thành khỏe mạnh. Tuy nhiên, mức lý tưởng có thể khác nhau tùy độ tuổi, tiền sử bệnh và lối sống.
Theo các chuyên gia, điều đáng lo không phải vài lần huyết áp tăng tạm thời mà là tình trạng duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Thức khuya, căng thẳng kéo dài, ăn nhiều muối và lười vận động đều có thể khiến huyết áp tăng âm thầm mà không có triệu chứng rõ rệt.
Huyết áp cao gây tổn thương động mạch và các cơ quan trọng theo thời gian. Nếu không được kiểm soát, tình trạng này làm tăng đáng kể nguy cơ xảy ra các tình trạng đe dọa tính mạng như đau tim và đột quỵ, đồng thời có thể dẫn đến bệnh thận mạn, suy tim và mất thị lực.
Cholesterol cao làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch
Cholesterol là chất béo cần thiết cho cơ thể nhưng nếu dư thừa có thể gây hại cho tim mạch. Theo Verywell Health, LDL thường được gọi là “cholesterol xấu”, trong khi HDL là “cholesterol tốt” vì giúp đưa cholesterol dư thừa ra khỏi động mạch. Ngoài ra, triglyceride – một dạng chất béo trong máu – khi tăng cao cũng liên quan đến nguy cơ tim mạch.
Khi lượng cholesterol xấu LDL tăng cao, chúng có thể tích tụ trong thành động mạch, hình thành mảng xơ vữa và cản trở lưu thông máu. Theo khuyến cáo, người trưởng thành khỏe mạnh nên duy trì LDL dưới 100 mg/dL. Với người có nguy cơ tim mạch cao hoặc mắc tiểu đường, bác sĩ có thể yêu cầu mức thấp hơn.
Chế độ ăn nhiều đồ chiên rán, thịt chế biến sẵn, ít rau xanh cùng lối sống ít vận động là những yếu tố dễ làm tăng cholesterol. Ngược lại, tập thể dục thường xuyên, giảm cân và hạn chế chất béo bão hòa có thể giúp cải thiện chỉ số này.
Đường huyết cao cũng ảnh hưởng tim mạch
Không chỉ liên quan bệnh tiểu đường, đường huyết cao còn có thể làm tổn thương mạch máu và tăng nguy cơ đau tim, đột quỵ. Để đánh giá mức đường huyết trung bình trong khoảng ba tháng, bác sĩ thường sử dụng xét nghiệm HbA1c.
Theo Medical News Today và Healthline, HbA1c dưới 5,7% được xem là bình thường; từ 5,7 đến 6,4% là tiền tiểu đường và từ 6,5% trở lên thường được chẩn đoán là tiểu đường.
Chế độ ăn nhiều đường, nước ngọt, thức ăn tinh chế cùng tình trạng thiếu ngủ kéo dài có thể khiến đường huyết khó kiểm soát hơn.
Kiểm tra định kỳ huyết áp, cholesterol và đường huyết giúp phát hiện sớm nguy cơ bệnh tim mạch. Nếu một trong ba chỉ số cao hơn mức mong muốn, người bệnh không cần thay đổi quá cực đoan ngay lập tức. Duy trì vận động đều đặn, ngủ đủ giấc, giảm thực phẩm chế biến sẵn, bỏ thuốc lá và kiểm soát căng thẳng có thể giúp cải thiện sức khỏe tim mạch theo thời gian.
Vi khuẩn này lây truyền qua đường miệng - miệng là chủ yếu, trong khi người Việt Nam còn thói quen khá phổ biến dùng đũa hoặc muỗng đang ăn của mình để lấy thức ăn chung và gắp thức ăn cho người khác, chấm chung một chén nước chấm, uống chung một ly rượu, bia, nước ngọt…
Vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori) dân gian gọi là HP, sống ở phần sâu lớp nhầy bao phủ niêm mạc dạ dày, và ở các vùng nối giữa các tế bào này.
Trong các nghiên cứu được công bố gần đây, khoảng một nửa dân số trên thế giới bị nhiễm vi khuẩn H. pylori nhưng hầu hết không có biểu hiện triệu chứng, trong số này chỉ có khoảng 1-2% dân số bị nhiễm sẽ tiến triển thành ung thư dạ dày.
Tại Việt Nam, tỉ lệ người nhiễm H. pylori ở các lứa tuổi khác nhau còn rất cao, trên 80%. Nếu cha mẹ bị nhiễm H. pylori, các con có tỉ lệ nhiễm trên 90%, riêng trẻ < 8 tuổi là 98,6%.Những thói quen ăn uống chưa đúng của chúng ta làm tăng nguy cơ lây nhiễm như dùng đũa hoặc muỗng đang ăn của mình để lấy thức ăn chung, chấm chung một chén nước chấm, dùng đũa/muỗng đang ăn trong miệng của mình để gắp/lấy thức ăn cho người khác; uống chung một ly rượu, bia, nước ngọt…Các thói quen khác như nhai cơm nát đút cho con ăn, dùng nước bọt đếm tiền, lật xem tài liệu... cũng làm tăng nguy cơ nhiễm H. pylori.Nhiễm H. pylori được coi là nguyên nhân chính gây viêm dạ dày, loét dạ dày, loét tá tràng và bệnh ác tính ở dạ dày bao gồm: ung thư dạ dày, và u lymphoma.Các yếu tố nguy cơ khác như tình trạng viêm teo niêm mạc dạ dày, viêm teo kèm dị sản ruột (chuyển sản ruột), loạn sản (nghịch sản) có thể được coi là thương tổn tiền ung thư dạ dày.Giả thuyết về nguyên nhân sinh bệnh ung thư dạ dày là sự kết hợp của nhiều yếu tố, trong đó có vai trò của vi khuẩn H. pylori cùng với các thương tổn tiền ung thư, yếu tố môi trường, chế độ ăn có chứa các chất sinh ung, các đột biến gene…Các yếu tố nguy cơ được chia thành 4 nhóm khác nhau, bao gồm: môi trường, chế độ ăn uống - dinh dưỡng, tại chỗ và di truyền.Liên quan đến chế độ ăn uống và môi trường: thói quen ăn mặn, ăn nhiều thực phẩm như thịt, cá hun khói chứa hàm lượng nitrate cao, nguồn nước không sạch, hút thuốc lá... đều làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.Các yếu tố tại chỗ “đóng vai trò quan trọng”, đặc biệt là nhiễm vi khuẩn H. pylori, cùng với các tình trạng bệnh mạn tính như viêm, viêm teo niêm mạc dạ dày, dị sản ruột, loạn sản, polyp tuyến dạ dày kích thước lớn hơn 2cm, hoặc tiền sử cắt dạ dày trên 15-20 năm. Nam có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với nữ.Yếu tố di truyền và tiền sử gia đình có nguy cơ ung thư dạ dày cao hơn khoảng ba lần, và tỉ lệ ung thư dạ dày có tiền sử gia đình ở các nước châu Á cao hơn ở châu Âu và Bắc Mỹ. Bệnh viêm dạ dày phì đại, polyp tuyến dạ dày lớn hơn 2cm có nguy cơ ung thư từ 10 - 20%.Liên quan giữa ung thư dạ dày và các gene bao gồm sự kích hoạt các gene sinh ung thư và đột biến gây bất hoạt các gene áp chế ung thư có vai trò quan trọng, và có liên quan đến việc biến đổi gene ở người.Vi khuẩn H. pylori gây nhiều bệnh ở dạ dày, lây chủ yếu qua đường ăn uống và hiện chưa có vắc xin phòng ngừa, nên phát hiện và điều trị sớm là cần thiết.Theo các đồng thuận thế giới và Việt Nam năm 2024, cũng như tại Hội nghị đồng thuận châu Á - Thái Bình Dương từ năm 2009 đưa ra ba chỉ định điều trị H. pylori liên quan đến ung thư dạ dày gồm: tầm soát và điều trị tiệt trừ H. pylori trong cộng đồng có tần suất ung thư dạ dày cao, tiền sử gia đình có người bị ung thư dạ dày, sau phẫu thuật cắt dạ dày do ung thư.Nhiễm H. pylori không triệu chứng hiện nay cũng cần điều trị do liên quan đến ung thư dạ dày, nhất là người sống ở vùng dịch tễ nhiễm H. pylori, tỉ lệ ung thư dạ dày cao hoặc gia đình có người ung thư dạ dày…Những người bệnh bắt buộc phải điều trị gồm: viêm dạ dày do nhiễm H. pylori, loét dạ dày - tá tràng do nhiễm H. pylori, sau điều trị các biến chứng của bệnh loét như thủng và chảy máu, u limphoma (MALTs), ung thư dạ dày, gia đình cùng huyết thống có người bị ung thư dạ dày nhiễm H. pylori, sau phẫu thuật cắt dạ dày do ung thư.
Về điều trị, các phương pháp tiệt trừ H. pylori được đánh giá có hiệu quả và được khuyến cáo chỉ khi đạt tỉ lệ tiệt trừ thành công tối thiểu là 80% (theo ý định điều trị). Để đảm bảo hiệu quả điều trị, cần tuân theo các phác đồ đã được khuyến cáo, uống đủ liều, bác sĩ giải thích tác dụng phụ của thuốc... Sau điều trị kiểm tra lại bằng hơi thở hoặc nội soi dạ dày.Trong trường hợp uống thuốc nhưng không tiệt trừ được vi khuẩn (có thể do uống không đủ liều, cách uống khó khăn, tác dụng phụ của thuốc...), trong đó nguy cơ kháng các thuốc kháng sinh là quan trọng nhất.Về tình trạng tái nhiễm sau khi điều trị sạch vi khuẩn, một thời gian sau người bệnh đau bụng, đầy hơi thì cần kiểm tra nhiễm lại H. pylori. Nguyên nhân thường do tiếp tục ăn uống chung, nhai cơm mớm cho con, dùng tay thấm nước bọt khi đếm tiền hoặc lật tài liệu…Ngoài ra, những người làm nghề đặc thù như bác sĩ nội soi, nha sĩ... cũng có nguy cơ nhiễm và tái nhiễm H. pylori cao hơn do thường xuyên tiếp xúc với mầm bệnh.Tin Gốc: Tuổi Trẻ
Thầy giáo và các bạn đưa V. đến trạm y tế gần đó. V. được chẩn đoán rối loạn tri giác chưa rõ nguyên nhân, xử trí thở oxy, dịch truyền, chuyển Bệnh viện Nhi đồng Thành phố.
Ngày 26.5, bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM) cho biết, trẻ lơ mơ sốt cao 40 độ C, môi khô mắt trũng, thở nhanh 38 lần/phút, đầu chi tím, mạch nhẹ khó bắt, huyết áp khó đo... Trẻ được xử trí đặt nội khí quản giúp thở, truyền dịch chống sốc, đo huyết áp động mạch xâm lấn, áp lực tĩnh mạch trung tâm, điều chỉnh đường huyết, điện giải, chườm lạnh trẻ.
Xét nghiệm máu trẻ có biểu hiện toan chuyển hóa nặng, lactate máu tăng cao 5,5 mmol/mL tổn thương gan, thận. Bác sĩ chẩn đoán sốc nhiệt nặng. Trẻ cần truyền đến 12 lít dung dịch điện giải mới cải thiện được huyết động, kèm thuốc vận mạch adrenalin liều thấp, lọc máu liên tục, điều trị kháng sinh, truyền máu...
Kết quả sau gần 3 tuần điều trị, tình trạng của V. cải thiện dần, được cai máy thở, tỉnh táo, chức năng gan, thận, tụy đều trở về bình thường. Đây là trường hợp sốc nhiệt nặng biến chứng ly giải cơ và tổn thương đa cơ quan, được điều trị tích cực, phối hợp các chuyên khoa hồi sức, tiêu hóa gan mật, thận nội tiết, đặc biệt vai trò lọc máu liên tục sớm giúp cứu sống trẻ.
Qua trường hợp này, bác sĩ Tiến lưu ý đến quý phụ huynh, thầy cô giáo biết cách đề phòng trẻ để không bị sốc nhiệt - say nắng trong mùa hè:
Vui chơi hay tập luyện trong môi trường thoáng mát. Khi cần phải cho trẻ tập luyện ngoài trời nắng thì trước đó vài ngày nên có thời gian cho trẻ ra nắng để cơ thể trẻ quen dần với tác động của nắng nóng.
Cho trẻ mặc quần áo nhẹ, mỏng, rộng, ngắn tay, màu sáng, đội nón rộng vành sẽ giúp trẻ bớt nóng, có thể bôi kem chống nắng loại dùng an toàn cho trẻ em.
Cho trẻ uống thêm nhiều nước khi trẻ học và luyện tập trong môi trường nóng bức. Tránh cho trẻ tập luyện quá sức ở ngoài trời nắng nóng. Nếu trẻ cảm thấy khó chịu, cho trẻ ngừng ngay việc tập luyện và vào chỗ có bóng mát nghỉ ngơi.
Nếu trẻ phải thường xuyên tập luyện, học tập ngoài nắng thì giới hạn mỗi lần tập 20 - 25 phút, tối đa 45 - 60 phút/ngày và nên cho trẻ giải lao sau một khoảng thời gian, cho trẻ vào chỗ có bóng mát nghỉ ngơi và uống nước.
Nhà trường thiết kế sân chơi, tập luyện thể thao thoáng mát có mái che. Khi đi chơi picnic vào mùa hè nắng nóng cần chuẩn bị: nước uống, nón rộng vành, kính mát, kem chống nắng, quần áo thoáng mát, đồ ăn an toàn (trái cây), quạt mini, khăn mát, túi y tế… Không để con trên xe hơi một mình đóng kín không máy lạnh.
Bác sĩ Thận học Hồng Vĩnh Tường (Đài Loan) cho biết, rất nhiều người khi đi khám sức khỏe phát hiện chỉ số eGFR (tốc độ lọc cầu thận) báo động đỏ. Thấy chỉ số này sụt giảm đột ngột, họ liền nghĩ rằng thận của mình sắp hỏng, thậm chí lo lắng đến nguy cơ phải chạy thận nhân tạo.
Tuy nhiên trên thực tế, eGFR được tính toán dựa trên nồng độ creatinine trong máu. Chỉ cần xuất hiện các yếu tố làm thay đổi nồng độ creatinine, chỉ số chức năng thận hoàn toàn có thể bị "sụt giảm giả tạo".
Theo bác sĩ Hồng Vĩnh Tường, có 5 tác nhân phổ biến trong cuộc sống hàng ngày dễ dẫn đến tình trạng suy thận giả:
Tập thể dục quá sức trước khi lấy máu
Đây là "bẫy" lâm sàng hay gặp nhất. Nhiều người ngày thường lười vận động, nhưng ngay trước ngày đi khám sức khỏe lại đột nhiên đi chạy bộ buổi sáng, tập tạ nặng, thậm chí thử thách bản thân với quãng đường chạy 10 km.
Việc vận động cường độ cao khiến quá trình chuyển hóa của cơ bắp tăng mạnh, thậm chí gây ra các tổn thương vi mô ở cơ. Tình trạng này làm creatinine trong máu tăng cao tạm thời, khiến chỉ số eGFR bị đánh giá thấp hơn thực tế.
Nhịn ăn, nhịn uống quá mức
Nhiều người hiểu lầm rằng "nhịn ăn" trước khi khám sức khỏe đồng nghĩa với việc một giọt nước cũng không được uống. Có người thậm chí tuyệt thực, tuyệt nước từ nửa đêm. Hệ quả là cơ thể bị mất nước, máu bị cô đặc, khiến nồng độ creatinine tăng lên và eGFR giảm xuống. Đặc biệt vào mùa hè, cơ thể đổ mồ hôi nhiều kết hợp với việc nhịn uống nước trong thời gian dài càng dễ làm sai lệch kết quả.
Ngược lại, một số người vì muốn có "bảng thành tích đẹp" lại cố tình uống thật nhiều nước trước khi lấy máu, điều này lại khiến chức năng thận bị đánh giá cao hơn thực tế.
Tiệc tùng, ăn uống nhiều trước ngày khám
Nhiều người có tâm lý: "Dù sao ngày mai cũng phải nhịn ăn rồi, tối nay phải ăn một bữa thật ngon cho bõ", thế là họ tìm đến thịt nướng, bít tết, lẩu cay. Thực chất, các loại thịt nấu chín chứa một lượng lớn creatine và các chất tiền thân của creatinine, có thể làm tăng nồng độ chất này trong máu một cách đột ngột.
Các báo cáo nghiên cứu chỉ ra rằng, sau một bữa ăn giàu protein từ thịt, nồng độ creatinine có thể tăng từ 15-30%, và ảnh hưởng này có thể kéo dài hơn 12 tiếng đồng hồ.
Thức khuya và thiếu ngủ
Tình trạng thiếu ngủ có thể khiến các chỉ số chức năng thận suy giảm trong ngắn hạn. Bác sĩ Hồng nhấn mạnh, ngủ không đủ giấc sẽ làm ảnh hưởng đến hormone, hệ thần kinh tự chủ, huyết áp và sự cân bằng nước trong cơ thể. Do đó, những người làm trong ngành công nghệ, người làm việc theo ca và nhân viên y tế là những nhóm đối tượng rất dễ gặp phải tình trạng sụt giảm eGFR tạm thời.
Sử dụng thực phẩm chức năng và chất bổ trợ thể hình
Những năm gần đây, xu hướng bổ sung creatine, whey protein hoặc các sản phẩm tăng cơ rất phổ biến trong giới tập thể hình. Tuy nhiên, creatine sau khi chuyển hóa trong cơ thể vốn dĩ sẽ tạo thành creatinine, vì vậy chỉ số này khi xét nghiệm máu thường có xu hướng cao hơn bình sinh.
Bên cạnh đó, bác sĩ cũng lưu ý một số loại thuốc giảm đau, thuốc giảm cân không rõ nguồn gốc hay các bài thuốc y học cổ truyền truyền miệng mới là những tác nhân có thể gây tổn thương thận thật sự.
Bác sĩ Hồng Vĩnh Tường khẳng định, một lần chỉ số eGFR bị sụt giảm không đồng nghĩa với việc bạn đã bị suy thận mạn tính. Theo Hướng dẫn lâm sàng quốc tế về bệnh thận mạn tính (KDIGO), tình trạng bất thường về chức năng thận phải kéo dài liên tục trên 3 tháng, kết hợp với các dấu hiệu như tiểu đạm (protein niệu), tiểu máu hoặc bất thường về cấu trúc thận thì mới đủ cơ sở để chẩn đoán mắc bệnh.
Để kết quả kiểm tra chức năng thận đạt độ chính xác cao nhất, người dân cần lưu ý những điều sau vào ngày trước khi lấy máu xét nghiệm:
