Nhóm vũ trang Hezbollah ở Lebanon hôm 21/5 công bố video cuộc tập kích nhằm vào trận địa phòng không Iron Dome (Vòm Sắt) gần khu dân cư Shomera, miền bắc Israel, trước đó 3 ngày. Trong video, thiết bị bay không người lái góc nhìn thứ nhất (drone FPV) vượt quãng đường tương đối xa, tiếp cận khu vực mục tiêu rồi lao vào bệ phóng đã nạp đạn.
Đây là lần thứ ba Hezbollah công bố bằng chứng về đòn tập kích bằng drone FPV nhằm vào trận địa Vòm Sắt của Israel trong vòng 2 tuần qua. Sự việc nghiêm trọng nhất xảy ra hồi đầu tháng, khi Hezbollah tập kích một bệ phóng trực chiến và sau đó nhắm mục tiêu vào binh sĩ Israel đang thay thế khí tài hư hỏng.
Trong các video, không có dấu hiệu nào cho thấy hệ thống Vòm Sắt của Israel khai hỏa đánh chặn mục tiêu để tự bảo vệ.
Trung tâm Nghiên cứu và Giáo dục Alma, viện nghiên cứu của Israel chuyên tập trung vào thách thức an ninh ở phía bắc đất nước, hồi tháng 9/2024 từng cảnh báo mối đe dọa từ drone FPV của Hezbollah.
Trong báo cáo công bố gần đây, Trung tâm Alma nhận định các loại drone, đặc biệt là thiết bị điều khiển bằng cáp quang, đang trở thành vũ khí chủ lực được Hezbollah dùng để tấn công lực lượng Israel. “Hezbollah đang nhanh chóng chuyển đổi sang drone FPV. Họ trước đây chủ yếu sử dụng rocket và máy bay không người lái (UAV) cánh bằng”, tài liệu có đoạn.
Vòm Sắt thuộc lớp trong cùng trong hệ thống phòng không đa tầng của Israel, chuyên bắn hạ mục tiêu tốc độ chậm, có quỹ đạo dễ đoán như rocket, đạn cối và UAV tầm thấp. Nhà sản xuất tuyên bố hệ thống có tỷ lệ đánh chặn thành công lên đến 90%.
Phần lớn rocket và UAV Hezbollah đều bị Vòm Sắt đánh chặn. Ngoài ra, vũ khí laser mà Israel mới triển khai ở biên giới phía bắc và phần còn lại của lưới phòng không đa tầng, trong đó có các hệ thống tác chiến điện tử, cũng giúp đối phó những khí tài kiểu cũ của nhóm vũ trang Lebanon.
Tuy nhiên, drone FPV tạo ra thách thức mới vì chúng bay chậm và thấp hơn, có khả năng cơ động và tiếp cận theo hướng khó dự đoán. Drone FPV cũng thường hoạt động trong môi trường phức tạp, gồm nhiễu địa vật và các vật thể bay như chim, khiến radar cảnh giới thông thường càng khó phân biệt mục tiêu.
Stephen Bryen, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Chính sách An ninh (CSP) có trụ sở tại Mỹ, nói rằng đây là điểm yếu khiến những hệ thống phòng không truyền thống như Vòm Sắt không thể phát hiện và đánh chặn drone FPV, đòi hỏi triển khai khí tài chuyên chống drone để đối phó.
“Radar chống drone tập trung vào vật thể bay thấp và chậm, có thể bị những hệ thống thông thường bỏ qua. Một số tổ hợp có cơ sở dữ liệu tích hợp, cho phép đánh giá mục tiêu là drone hay chim hoặc vật thể khác. Chúng có thể loại bỏ nhiễu tạp và nhiễu địa vật”, ông giải thích.
Nhược điểm lớn nhất của loại radar này là tầm hoạt động ngắn, chỉ được tối ưu để phát hiện và bám bắt mục tiêu trong bán kính dưới 2 km, cũng chưa có dấu hiệu nào cho thấy IDF triển khai chúng cùng các khẩu đội Vòm Sắt ở biên giới.
Một phương án khác để phát hiện drone FPV là dùng cảm biến quang – điện tử, hồng ngoại hoặc âm thanh, song tầm hoạt động và thời gian cảnh báo của chúng còn ngắn hơn nhiều so với dùng radar.
Sử dụng cáp quang để điều khiển giúp drone FPV không bị lộ diện bởi tín hiệu điện từ và miễn nhiễm với các thiết bị gây nhiễu của IDF. Chúng cũng có thể bay rất thấp mà vẫn duy trì được kết nối và truyền hình ảnh độ nét cao về người điều khiển, cho phép tiếp cận trận địa Vòm Sắt từ dưới tầm phát hiện của radar và khiến đối phương không kịp trở tay.
Theo Trung tâm Alma, có một số giải pháp đối phó drone FPV của Hezbollah như chăng lưới, triển khai drone đánh chặn, trang bị kính ngắm hỗ trợ hạ drone cho súng bộ binh và vũ khí laser. Biện pháp dùng tên lửa đánh chặn rất khó thành công, do đây là loại mục tiêu nhỏ, giá rẻ và có tính cơ động cao.
“Nếu không nhanh chóng thu hẹp khoảng cách hiện tại, những chiếc drone vài trăm USD sẽ đánh bại các tổ hợp phòng không trị giá hàng triệu USD. Thành công chiến thuật của Hezbollah sẽ dẫn tới hạn chế chiến lược và ảnh hưởng đến khả năng tự do hành động của IDF”, tổ chức này cảnh báo.
"Mỹ cam kết sẽ cho Iran toàn quyền tiếp cận 12 tỷ USD tài sản bị phong tỏa trong vòng 60 ngày, để số tiền này có thể được chuyển đến và sử dụng tại các ngân hàng được Iran chỉ định mà không chịu bất kỳ hạn chế nào", đài truyền hình nhà nước Iran ngày 30/5 cho biết.
Đầu tuần này, một nguồn tin nói với AFP rằng thống đốc ngân hàng trung ương Iran đã có mặt trong phái đoàn tới Qatar "để thảo luận về các khoản tiền bị đóng băng, vốn được đề cập trong bản ghi nhớ như một phần của thỏa thuận cuối cùng có thể đạt được".
Khối tài sản trị giá 100-123 tỷ USD của Iran đang bị đóng băng ở nước ngoài do các biện pháp trừng phạt của Mỹ. Tehran từ lâu đã yêu cầu được "rã băng" số tài sản này để giảm bớt áp lực kinh tế trong nước.
Bản tin của truyền hình nhà nước Iran cũng cho biết nước này sẽ tiếp tục quản lý eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu. Tuy nhiên, đài này cho hay đây là dự thảo "chưa chính thức", đồng nghĩa chưa đạt được sự thống nhất hoàn toàn từ phía Mỹ.
Một ngày trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra những mô tả chi tiết của ông về một thỏa thuận tiềm năng nhằm chấm dứt cuộc chiến với Iran. Ông Trump nhấn mạnh rằng "sẽ không có khoản tiền nào được trao cho đến khi có thông báo mới", điều mà các hãng truyền thông Iran nhanh chóng bác bỏ.
Tổng thống Trump cũng nói rằng Iran sẽ mở cửa trở lại eo biển Hormuz "cho hoạt động vận tải hàng hải mà không bị hạn chế". Mỹ đã nhiều lần tuyên bố việc Iran duy trì quyền kiểm soát đối với huyết mạch hàng hải này là không thể chấp nhận được.
Các nguồn tin của Mỹ nói với AFP rằng thỏa thuận đang chờ chữ ký phê chuẩn của ông Trump, nhưng ông vẫn chưa đưa ra quyết định sau cuộc họp tại Phòng Tình huống ở Nhà Trắng ngày 29/5. Tổng thống Mỹ tuyên bố chỉ ký kết thỏa thuận có lợi cho Mỹ và "đáp ứng các lằn ranh đỏ của mình".
Một ngày sau, khi tham dự Đối thoại Shangri-La ở Singapore, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cho hay Washington "hoàn toàn có khả năng" tái khởi động chiến tranh nếu cần thiết, đồng thời nói thêm "kho dự trữ vũ khí của chúng tôi hoàn toàn đáp ứng được điều đó".
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), đơn vị chịu trách nhiệm cho hoạt động quân sự của Washington ở Trung Đông, đăng trên X rằng lực lượng Mỹ "vẫn hiện diện và duy trì trạng thái cảnh giác trên khắp khu vực".
Mặc dù lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8/4 phần lớn được duy trì, hai bên vẫn chứng kiến những cuộc đụng độ nhỏ. Tuy nhiên, hoạt động ngoại giao đã được các bên duy trì, bao gồm cả việc ngăn chặn giao tranh giữa Israel và nhóm vũ trang Hezbollah ở Lebanon, nơi Iran nhấn mạnh phải là một phần của thỏa thuận tiềm năng.
Nga đang tích cực nâng cấp các UAV của mình và triển khai công nghệ bầy đàn tập kích. Điều này cho phép các UAV thay đổi đường bay theo thời gian thực trong quá trình thực hiện các cuộc tấn công đường không.
Chuyên gia quân sự Anatolii Khrapchynskyi chia sẻ với RBC-Ukraine, rằng bầy đàn UAV của Nga giờ đây thực sự nguy hiểm hơn cả tên lửa trong một số trường hợp.
Không giống tên lửa hành trình vốn bay theo lộ trình được lập trình sẵn, các UAV hiện đại có khả năng linh hoạt thích ứng với tình huống trên không. Theo chuyên gia, nhờ áp dụng công nghệ liên lạc dạng lưới (mesh), các UAV Nga có thể trao đổi thông tin trực tiếp với nhau ngay trong lúc bay.
Cơ chế hoạt động như sau: nếu những UAV đi đầu trong đội hình bị các tổ hỏa lực cơ động hoặc UAV đánh chặn của Ukraine phát hiện và tấn công, chúng sẽ gửi cảnh báo cho người điều khiển cũng như các UAV phía sau. Thậm chí Nga còn sử dụng một chatbot riêng trên nền tảng nhắn tin để hỗ trợ quá trình này.
“Các UAV phía sau sẽ thay đổi quỹ đạo và tránh khu vực đó vì biết nơi đó đang có mối đe dọa”, ông Khrapchynskyi cho biết.
Ngoài ra, một số UAV Shahed cải tiến hiện đã được trang bị hệ thống trinh sát điện tử. Điều này cho phép chúng tự động phát hiện các đài radar hoặc hệ thống tác chiến điện tử của Ukraine và khóa mục tiêu dựa trên tín hiệu phát xạ.
Theo ông Khrapchynskyi, nguyên tắc phòng không truyền thống “phát hiện rồi tiêu diệt” hiện không còn đủ hiệu quả trước các bầy đàn UAV.
Trong các cuộc tấn công hiện đại của Nga, UAV được phân chia nhiệm vụ rất rõ ràng: Một số làm nhiệm vụ trinh sát, trong khi một số đóng vai trò trạm tiếp sóng thông tin. Một số UAV được thiết kế để đối phó với máy bay Ukraine tìm cách đánh chặn chúng.
Để đối phó hiệu quả, Ukraine cần một “hệ thống phòng không thông minh”, trong đó ưu tiên hạ gục các UAV tiếp sóng thông tin, công cụ giúp bầy đàn vũ khí của Nga "nói chuyện" với nhau.
Theo chuyên gia, khi mất liên lạc, các UAV còn lại sẽ mất khả năng cơ động và phối hợp, trở thành những UAV thông thường dễ bị bắn hạ hơn nhiều.
“Bầy đàn UAV hiện là hướng phát triển triển vọng nhất. Người Nga đang đi theo con đường đó. Chúng ta có thể ngăn chặn họ hay không? Tôi nghĩ là có, vì chúng ta đã có một số giải pháp. Nhưng các biện pháp đối phó của chúng ta sẽ tiếp tục buộc đối phương hiện đại hóa hơn nữa", ông nhận định.
Ông Khrapchynskyi nhấn mạnh rằng mối nguy lớn nhất hiện nay nằm ở việc các công nghệ hiện đại ngày càng dễ tiếp cận.
Theo ông, Nga đang sử dụng cả những linh kiện máy tính dân dụng để nâng cấp vũ khí. Từ nền tảng công nghệ thương mại, họ có thể xây dựng các hệ thống trí tuệ nhân tạo phục vụ mục đích quân sự. Chuyên gia này nhận định, cách triển khai các linh kiện lưỡng dụng như vậy là vấn đề lớn nhất, vì chúng giúp Nga, với tư cách một cường quốc quân sự, có khả năng thích nghi và sản xuất quy mô lớn dù đối mặt với hàng loạt lệnh cấm vận.
Trong video do tập đoàn quốc phòng Nga Rostec công bố hôm 3/7, mẫu đạn Mnogotochie (Dấu ba chấm) được thử nghiệm tại thao trường ở chế độ bắn phát một và tự động, nhằm vào mục tiêu cố định lẫn di động. Nhà phát triển cho biết loại đạn này hiện có hai phiên bản, gồm cỡ 5,45x39 mm và 7,62x54 mm, với tầm bắn hiệu quả lần lượt là 150 và 300 m.
Ở thử nghiệm đối phó thiết bị bay không người lái (drone) tự sát, phóng viên Alexey Egorov của kênh truyền hình quốc phòng Zvezda đã khai hỏa loại đạn này, bắn trúng mục tiêu và khiến nó rơi tại chỗ.
Các thử nghiệm cho thấy đạn Mnogotochie thể hiện khả năng xuyên phá cao và độ phân tán tốt. Ở khoảng cách 100 m, nó có thể xuyên ổn định tấm gỗ dày 25 mm và được gia cố bằng lớp thép dày 0,8 mm ở phía sau.
Dự án phát triển đạn Mnogotochie được công bố hồi đầu năm và loại đạn này đang được quân đội Nga thử nghiệm trong thực chiến. Mỗi đầu đạn gồm 3 phần tử được làm từ một hợp kim đặc biệt giống như đồng và xếp chồng lên nhau. Các phần tử sẽ phân tán sau khi rời nòng, giúp tăng tỷ lệ bắn trúng và vô hiệu hóa drone cỡ nhỏ.
Mnogotochie được thiết kế để có thể sản xuất bằng dây chuyền thông thường, sẵn có tại các nhà máy quốc phòng của Nga. Hoạt động sản xuất hàng loạt đã bắt đầu, nhưng loại đạn này vẫn được coi là đang trong quá trình phát triển và có khả năng sẽ được cải tiến.
Mục đích phát triển đạn Mnogotochie là giúp binh sĩ Nga không phải mang thêm vũ khí chống drone chuyên dụng, giúp trang bị cá nhân nhẹ và bớt cồng kềnh. Họ chỉ cần mang theo các băng đạn tương đối nhẹ dành cho vũ khí đã được trang bị sẵn.
Nga không phải quốc gia duy nhất phát triển "đạn phân thân" để chống drone.
Công ty Drone Round có trụ sở tại Mỹ cũng bắt đầu phát triển loại đạn tương tự dành cho súng bộ binh kể từ năm 2025. Công ty hiện cung cấp hai phiên bản đạn 5,56 mm gồm L Variant và K Variant, có khả năng phân tách thành 5 và 8 mảnh sau khi rời nòng, đạt tầm bắn hiệu quả lần lượt là 100 và 50 m.
Bộ tư lệnh Hệ thống, cơ quan phụ trách mua sắm của Thủy quân lục chiến Mỹ, hồi đầu tháng 6 công bố ý định đặt mua số lượng chưa xác định đạn L Variant. Hợp đồng dự kiến được trao vào tháng 12.
