Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper ngày 2/4 chủ trì hội nghị trực tuyến với sự tham gia của đại diện hơn 40 quốc gia nhằm thảo luận các chiến lược để mở lại eo biển Hormuz. Tuyến huyết mạch dầu mỏ của thế giới này đang bị Iran phong tỏa để trả đũa Mỹ và Israel, khiến hoạt động vận tải biển qua khu vực bị đình trệ.
“Liên minh đa quốc gia sẽ huy động tổng lực các công cụ kinh tế và ngoại giao nhằm đảm bảo eo biển Hormuz được mở cửa an toàn và bền vững”, bà Cooper nói.
Giới chuyên gia nhận định liên minh khó tạo ra thay đổi ngay lập tức trừ khi đạt được thỏa thuận với Iran, trong khi biện pháp quân sự còn phụ thuộc vào sự sẵn sàng của các thành viên và khả năng phối hợp với Mỹ.
Cuộc họp trực tuyến có sự góp mặt của đại diện nhiều nước châu Âu như Pháp, Hà Lan, Đức, Italy cùng các quốc gia từ châu Á và Trung Đông. Ban đầu, châu Âu tỏ ra dè dặt do lo ngại bị cuốn vào xung đột, nhưng giá dầu và khí đốt tăng mạnh đã buộc khu vực này phải thay đổi lập trường.
Liên minh do Anh dẫn dắt đặt mục tiêu khôi phục tự do hàng hải và an toàn cho tàu thương mại đi qua Hormuz. Bà Cooper cho biết liên minh đang xem xét các công cụ phù hợp, có thể là áp thêm lệnh trừng phạt kinh tế với Iran để đạt được mục tiêu này.
Italy, Hà Lan và UAE ra tuyên bố chung kêu gọi lập một “hành lang nhân đạo” để đảm bảo vận chuyển phân bón qua Hormuz, ngăn chặn một cuộc khủng hoảng lương thực. Giới hoạch định quân sự từ nhiều quốc gia cũng sẽ họp bàn sau đó để vạch ra các phương án đảm bảo an ninh cho eo biển một khi chiến sự kết thúc.
Trước thềm hội nghị, Thủ tướng Anh Keir Starmer nhấn mạnh các nước sẽ “đánh giá mọi biện pháp ngoại giao và chính trị khả thi”. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận thực tế khi lưu ý mở lại Hormuz “không dễ dàng”.
Thách thức lớn nhất đến từ Iran, quốc gia đang nắm lợi thế địa lý để kiểm soát thực địa và sử dụng Hormuz để gây sức ép chiến lược. Trong thời bình, tuyến đường này vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu từ vùng Vịnh. Hiện tại, Iran chỉ cho phép một số tàu từ quốc gia “thân thiện” đi qua, chặn hoàn toàn các phương tiện liên quan đến Mỹ, Israel và đồng minh.
Theo dữ liệu từ Lloyd’s List Intelligence, lưu lượng tàu qua Hormuz từ ngày 1/3 đã giảm tới 94% so với cùng kỳ năm ngoái. Tehran còn thiết lập hệ thống “trạm thu phí” để kiểm soát tàu thuyền đi qua, cho thấy nỗ lực định hình một cơ chế quản lý mới tại khu vực.
Trong khi đó, Mỹ không tham gia liên minh do Anh dẫn dắt, bởi Tổng thống Donald Trump từng kêu gọi đồng minh châu Âu triển khai tàu chiến để cùng Washington mở cửa lại Hormuz nhưng không được đáp lại.
“Đối với những quốc gia không thể tiếp cận nguồn nhiên liệu qua Hormuz, như Anh, nước đã từ chối tham gia chiến dịch Iran, tôi có gợi ý này. Thứ nhất, hãy mua dầu của Mỹ, chúng tôi có rất nhiều. Thứ hai, hãy gom chút can đảm muộn màng, đến Hormuz và tự mà lấy lại”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social ngày 31/3.
Giới quan sát đánh giá sự vắng mặt của Mỹ làm dấy lên nghi ngờ về năng lực quân sự của liên minh, bởi Washington lâu nay vẫn là lực lượng chủ chốt trong các chiến dịch đảm bảo an ninh hàng hải. Khi lực lượng Houthi ở Yemen phong tỏa Biển Đỏ cuối năm 2023 để thể hiện sự ủng hộ Hamas trong chiến sự Gaza, Mỹ cũng là bên lập liên minh hàng hải để hộ tống tàu thương mại qua khu vực.
“Với bối cảnh hiện tại, triển vọng của liên minh do Anh dẫn dắt là rất mờ mịt, trừ khi họ đạt được một thỏa thuận nào đó với Iran về quyền tiếp cận eo biển”, Ian Lesser, chuyên gia tại viện chính sách công phi đảng phái German Marshall Fund, trụ sở Mỹ, trả lời Al Jazeera.
Giải pháp quân sự gần như không khả thi, khi nội bộ liên minh chưa có sự thống nhất rõ ràng. Các nước châu Âu vẫn thận trọng với việc triển khai lực lượng quân sự, gây hoài nghi về khả năng biến cam kết thành hành động cụ thể.
Cựu cao ủy phụ trách đối ngoại của Liên minh châu Âu Cathy Ashton mô tả hội nghị của bà Cooper giống một “nỗ lực thăm dò” hơn là chương trình hành động thực tế.
“Nội dung thảo luận sẽ không tập trung vào những việc như ‘hãy tập hợp hải quân lại, rồi lên đường thực hiện một chiến dịch quân sự nào đó'”, bà Ashton bình luận. “Nhưng điều đó không đồng nghĩa sẽ không có các cuộc đối thoại về hành động quân sự”.
Ông Lesser cho rằng mở cửa lại eo biển bằng vũ lực đòi hỏi Mỹ và châu Âu phải hợp tác chặt chẽ với nhau, trong khi Washington đang chỉ trích đồng minh và dọa rút khỏi NATO.
“Tuy nhiên, liên minh sẽ có vị thế tốt để đảm bảo an ninh cho các tuyến hàng hải thương mại sau khi các hoạt động thù địch chấm dứt”, ông Lesser bổ sung. “Lý tưởng nhất là liên minh không phải thay thế, mà hoạt động song hành với Mỹ. Chính quyền ông Trump hiểu rằng họ khó nhận được sự hỗ trợ nào khác ngoài liên minh này, vì vậy Washington có thể đưa ra các cam kết để trấn an”.
Edmund Fitton-Brown, chuyên gia tại Quỹ Bảo vệ Dân chủ (FDD) có trụ sở tại Mỹ, đánh giá việc xây dựng liên minh hàng hải là bước đi khôn ngoan của Thủ tướng Starmer nhằm thể hiện vai trò lãnh đạo của Anh trong nhóm quốc gia vốn thường ngần ngại sử dụng vũ lực.
“Mục đích của cuộc họp là xem xét tất cả phương án khả thi để mở cửa lại eo biển Hormuz sau khi chiến sự kết thúc. Dù vậy, mọi thứ khó có thể sớm quay lại như trước, bởi ngay cả khi Mỹ đơn phương chấm dứt các hoạt động quân sự, Iran vẫn có khả năng gây ra những xáo trộn lớn tại eo biển này”, ông Fitton-Brown bình luận.
Cờ Israel hôm nay (31.5) bay trên lâu đài Beaufort từ thời Trung Cổ của Lebanon. Cùng ngày, quân đội Israel cảnh báo dân thường Lebanon nhanh chóng sơ tán khỏi một khu vực rộng lớn ở miền nam nước này trước kế hoạch mở rộng chiến dịch tấn công trên bộ, theo AP.
Còn AFP dẫn lời phóng viên tại hiện trường ghi nhận tiếng pháo kích và khói bốc lên ở một khu vực gần lâu đài, nơi Israel từng sử dụng làm tiền đồn trong thời gian chiếm đóng kéo dài khoảng 2 thập niên trước khi rút quân năm 2000.
Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz của Israel cũng xác nhận các đơn vị nước này đã chiếm cứ điểm lịch sử đóng vai trò chiến lược, cho phép quan sát rộng khắp miền nam Lebanon.
"Theo lệnh của Thủ tướng Benjamin Netanyahu và dựa trên sự chỉ đạo của tôi, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã mở rộng chiến dịch ở Lebanon, băng qua sông Litani, và kiểm soát Beaufort Ridge, một trong những vị trí chiến lược quan trọng nhất trong công cuộc bảo vệ các cộng đồng ở Galilee và bảo đảm an toàn cho lực lượng của chúng ta", ông Katz tuyên bố trên mạng xã hội.
Phát biểu tại một sự kiện sau đó trong ngày, Bộ trưởng Katz nói chiến dịch Lebanon đã giúp loại trừ hàng ngàn kẻ khủng bố và kiểm soát hàng trăm km2. Ông cảnh báo rằng bên nào gây hại cho dân thường Israel sẽ bị mất đi lãnh thổ.
Cuộc tiến quân về hướng Beaufort diễn ra trong lúc quân đội Israel ra lệnh sơ tán diện rộng đối với khu vực nằm phía nam sông Zahrani và phía bắc sông Litani, cách biên giới Israel khoảng 40 km. IDF cho biết đang lên kế hoạch tấn công các mục tiêu của Hezbollah trên lãnh thổ Lebanon.
Một ngày trước, Thủ tướng Lebanon Nawaf Salam cáo buộc Israel thi hành chính sách tàn phá và trừng phạt tập thể đối với miền nam. Ông kêu gọi đối phương hãy ngừng bắn và ngừng ngay hành động tàn phá các thị trấn, làng mạc, đe dọa người dân Lebanon.
Lực lượng vũ trang Ukraine (AFU) cho biết trong tháng 3, Kyiv đã kiểm soát nhiều lãnh thổ hơn so với phần bị mất - lần đầu tiên kể từ tháng 10.2025.
Cụ thể, Ukraine đã tái kiểm soát khoảng 9 km2 lãnh thổ, trong bối cảnh đà tiến công của Nga chững lại trên toàn tuyến, theo AFP ngày 3.4 dẫn báo cáo của Viện Nghiên cứu chiến tranh (ISW - Mỹ). Dù con số không lớn, đây được xem là dấu hiệu đảo chiều xu hướng sau nhiều tháng Ukraine liên tục bị thu hẹp không gian kiểm soát.
Tư lệnh quân đội Ukraine Oleksandr Syrsky cho biết lực lượng Kyiv đang dần giành lại thế chủ động. Trong cuộc phỏng vấn với kênh ICTV ngày 2.4, ông nói quân đội Ukraine từ cuối tháng 1 đã tiến công chậm nhưng liên tục, với các đòn phản công cục bộ, đặc biệt tại khu vực Olesandrivka - Zaporizhzhia. "Thành công nằm ở việc giành lại lãnh thổ… chúng ta đã kiểm soát khoảng 480 km2 kể từ tháng 1", ông Syrsky nhấn mạnh.
Trong khi đó, tháng 3 là lần đầu tiên sau hơn 2 năm rưỡi, quân đội Nga không ghi nhận bước tiến đáng kể về lãnh thổ tại tiền tuyến Ukraine, theo báo cáo của ISW. Xu hướng chững lại này đã xuất hiện từ cuối năm 2025, khi diện tích Nga kiểm soát thêm giảm mạnh, từ khoảng 319 km2 trong tháng 1 xuống còn 123 km2 trong tháng 2, trước khi gần như không tăng trong tháng 3.
Tại khu vực phía nam tiền tuyến, giữa 2 vùng Donetsk và Dnipropetrovsk, vùng kiểm soát của Nga cũng thu hẹp đáng kể, từ hơn 400 km2 vào cuối tháng 1 xuống còn khoảng 144 km2 trong tháng 3.
Theo trang Kyiv Post, sự chững lại của Nga một phần đến từ hiệu quả các đòn phản công của Ukraine, cùng với những yếu tố kỹ thuật như hạn chế sử dụng Starlink và việc siết kiểm soát các nền tảng liên lạc như Telegram, ảnh hưởng đến khả năng phối hợp tác chiến của lực lượng Nga. Phía Nga chưa bình luận về các thông tin trên.
Dù xuất hiện một số tín hiệu tích cực trên chiến trường, Ukraine vẫn đối mặt áp lực quân sự lớn từ Nga, đặc biệt trên không. Theo Euronews ngày 3.4 dẫn dữ liệu từ không quân Ukraine, Nga đã triển khai ít nhất 6.462 máy bay không người lái (UAV) tầm xa trong tháng 3, tăng 28% so với tháng trước. Có thời điểm, hơn 1.000 UAV được phóng chỉ trong một ngày, cho thấy cường độ tấn công ở mức rất cao.
Áp lực này đi kèm với các đánh giá về tổn thất của Ukraine. Theo TASS dẫn số liệu từ Bộ Quốc phòng Nga, ước tính lực lượng Ukraine mất hơn 35.000 binh sĩ trong tháng 3, cùng nhiều khí tài như máy bay, trực thăng, UAV và hệ thống pháo. Tuy nhiên, các con số này chưa được phía Ukraine xác nhận.
Trên thực địa, Ukraine hiện gặp khó khăn tại một số hướng then chốt, đặc biệt ở miền bắc Donetsk - khu vực có ý nghĩa chiến lược với các đô thị lớn như Kramatorsk và Sloviansk, theo AFP. Trong bối cảnh Nga vẫn kiểm soát khoảng 19 - 20% lãnh thổ Ukraine, việc Moscow tuyên bố kiểm soát hoàn toàn vùng Lugansk từ ngày 1.4 được xem là bước đi nhằm củng cố thêm vị thế tại Donbass.
Theo các chuyên gia, khi một trong những khu vực trọng yếu tại Donbass (gồm Donetsk và Lugansk) được kiểm soát, Nga có thể gia tăng sức ép cả về quân sự lẫn đàm phán đối với Ukraine, đặc biệt nếu xung đột kéo dài.
Phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov hôm 1.4 khẳng định lực lượng Nga vẫn "tiến công dọc toàn tuyến", đồng thời cho rằng Ukraine đang ở thế bất lợi và kêu gọi Kyiv rút khỏi Donbass.
Theo Hãng tin AFP ngày 30-4, các hãng tin Mỹ đưa tin Bộ Ngoại giao nước này đã gửi bức điện nội bộ tới các đại sứ quán, kêu gọi các nước tham gia sáng kiến mang tên "Maritime Freedom Construct" (tạm dịch: Liên minh Tự do hàng hải) - một liên minh do Washington dẫn dắt để chia sẻ thông tin, phối hợp ngoại giao và thực thi trừng phạt.
Liên minh này sẽ để Bộ Ngoại giao Mỹ đóng vai trò "trung tâm điều phối ngoại giao", trong khi Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ cung cấp "nhận thức tình hình hàng hải theo thời gian thực". Mục tiêu là khôi phục tự do hàng hải tại eo Hormuz, nơi khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu đi qua.
"Việc tham gia của quý vị sẽ tăng cường năng lực chung của chúng ta trong việc khôi phục tự do hàng hải và bảo vệ nền kinh tế toàn cầu. Hành động tập thể là thiết yếu để thể hiện quyết tâm thống nhất và áp đặt cái giá đáng kể đối với việc Iran cản trở lưu thông qua eo Hormuz", bức điện nêu rõ.
Một quan chức trong chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết đây là một trong nhiều phương án đang được cân nhắc, trong bối cảnh giá dầu duy trì ở mức cao và các nỗ lực đàm phán với Tehran rơi vào bế tắc.
Ông Trump cũng từng kêu gọi các đồng minh, đặc biệt trong NATO, cùng hành động để khai thông tuyến hàng hải chiến lược này.
Trong khi đó, phía Iran cho biết sẽ sớm triển khai các loại vũ khí hải quân mới, và tiếp tục đổ lỗi cho Mỹ và Israel về tình trạng bất ổn tại khu vực.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố eo Hormuz là "biểu tượng của sự kháng cự" và khẳng định Iran sẽ ngăn chặn các "quốc gia thù địch" tiếp cận khu vực.
Ông cũng khẳng định bất kỳ nỗ lực áp đặt phong tỏa hàng hải nào của Mỹ đều "trái luật pháp quốc tế và chắc chắn thất bại", đồng thời cho rằng các biện pháp này chỉ làm gia tăng căng thẳng và gây bất ổn lâu dài tại Vịnh Ba Tư.
Trước đó, Washington đã áp đặt phong tỏa hải quân đối với các cảng và bờ biển Iran từ giữa tháng 4, sau khi xung đột giữa hai bên tạm lắng nhờ một lệnh ngừng bắn ngắn hạn. Đáp lại, Iran tiếp tục đóng cửa eo Hormuz và cảnh báo sẽ "đáp trả" nếu Mỹ duy trì các biện pháp này.
Cố vấn cấp cao Mohsen Rezaei nhấn mạnh Tehran "sẽ không dung thứ" cho lệnh phong tỏa, đồng thời cảnh báo cứng rắn nếu xung đột bùng phát trở lại, bao gồm kịch bản tàu Mỹ bị đánh chìm.
Bộ trưởng Dầu mỏ Mohsen Paknejad cũng khẳng định các biện pháp của Mỹ sẽ không ảnh hưởng đến nguồn cung năng lượng của nước này.
Hiện các nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng vẫn chưa đạt tiến triển rõ rệt. Một số nguồn tin cho biết Tehran đã đề xuất nới lỏng kiểm soát eo Hormuz để đổi lấy việc Mỹ dỡ bỏ phong tỏa, nhưng hai bên chưa tìm được tiếng nói chung.
