Phát biểu bên lề chuyến thăm Đài Phát thanh Truyền hình Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRIB) hôm 24.5, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nói rằng Tehran vẫn cam kết về ngoại giao và ổn định khu vực, theo Đài Press TV.
“Chúng tôi sẵn sàng đảm bảo với thế giới rằng chúng tôi không tìm kiếm vũ khí hạt nhân và không tìm kiếm sự bất ổn trong khu vực. Chính chế độ Israel mới là bên lợi dụng mọi cơ hội để duy trì xung đột và bất ổn”, ông Pezeshkian nhấn mạnh.
Mặt khác, ông Pezeshkian nhắc lại rằng các nhà đàm phán Iran “sẽ không bao giờ từ bỏ phẩm giá và danh dự của đất nước”.
Tehran khẳng định quyền hợp pháp của mình theo Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) để phát triển công nghệ hạt nhân phục vụ sản xuất năng lượng, nghiên cứu y tế và tiến bộ khoa học.
Trong khi đó, Mỹ và các đồng minh cáo buộc Iran tìm kiếm khả năng kỹ thuật để sản xuất vũ khí hạt nhân. Tehran đã nhiều lần tuyên bố không tìm kiếm vũ khí hạt nhân trong bất kỳ hoàn cảnh nào.
Tổng thống Pezeshkian đưa ra tuyên bố trên trong bối cảnh Iran và Mỹ được cho là đang tiến gần hơn đến việc hoàn tất bản ghi nhớ 14 điểm nhằm chấm dứt cuộc xung đột giữa Mỹ – Israel và Iran, và giảm căng thẳng trong khu vực.
Theo trang tin Axios, một thỏa thuận khả thi sẽ gia hạn lệnh ngừng bắn hiện tại thêm 60 ngày, trong đó eo biển Hormuz sẽ được mở cửa trở lại, Iran sẽ tự do bán dầu và các cuộc đàm phán sẽ được tiến hành về chương trình hạt nhân của Iran.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei hôm 23.5 nói rằng các cuộc đàm phán, do Pakistan làm trung gian và Qatar hỗ trợ một phần, đang ở “giai đoạn hoàn tất”. Ông Baghaei còn nói rằng vấn đề hạt nhân không phải là một phần của khuôn khổ ban đầu mà họ đang soạn thảo để chấm dứt cuộc xung đột với Mỹ.
“Ở giai đoạn này, chúng tôi sẽ không thảo luận chi tiết về vấn đề hạt nhân… chúng tôi đã quyết định ưu tiên một vấn đề cấp bách đối với tất cả chúng ta: chấm dứt xung đột trên tất cả các mặt trận, trong đó có Lebanon”, ông Baghaei nói với truyền hình nhà nước Iran, đồng thời nhấn mạnh rằng vấn đề hạt nhân sẽ “được thảo luận riêng” ở giai đoạn sau.
Về phía Mỹ, Ngoại trưởng Marco Rubio hôm 24.5 nói với tờ The New York Times rằng một thỏa thuận với Iran đã nhận được sự ủng hộ của khu vực, nhưng một thỏa thuận hạt nhân không thể đạt được “trong vòng 72 giờ chỉ dựa trên ý tưởng không chính thức”.
Trước đó cùng ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho hay ông đã nói với các nhà đàm phán Mỹ “không nên vội vàng đạt được thỏa thuận” với Iran, theo AFP. “Các cuộc đàm phán đang diễn ra một cách có trật tự và mang tính xây dựng, và tôi đã thông báo cho các đại diện của mình không nên vội vàng đạt được thỏa thuận vì thời gian đang có lợi cho chúng tôi”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
Nhà lãnh đạo Mỹ viết thêm: “Lệnh phong tỏa sẽ vẫn có hiệu lực cho đến khi đạt được và ký kết một thỏa thuận”. Mỹ đã áp đặt lệnh phong tỏa các cảng của Iran kể từ ngày 13.4, sau khi Tehran gần như cho ngừng hoạt động giao thông qua eo biển Hormuz để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran bắt đầu từ ngày 28.2.
Về phía Israel, Thủ tướng Benjamin Netanyahu hôm 24.5 viết trên ứng dụng nhắn tin Telegram rằng ông và Tổng thống Trump đã nhất trí rằng bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào với Iran cũng phải loại bỏ mối đe dọa hạt nhân từ Tehran, theo Reuters.
Ông Netanyahu còn viết rằng điều này đòi hỏi phải tháo dỡ các cơ sở làm giàu uranium của Iran và loại bỏ vật liệu hạt nhân đã được làm giàu ra khỏi lãnh thổ nước này. Ông cho biết thêm ông Trump đã nhắc lại quyền tự vệ của Israel trước các mối đe dọa trên mọi mặt trận, trong đó có mặt trận ở Lebanon.
Tính đến ngày 4/5, lực lượng Mỹ và đồng minh vẫn tiếp tục nỗ lực tìm kiếm cứu nạn hai binh sĩ lục quân mất tích ở vùng biển ngoài khơi phía nam Morocco. Các quân nhân nằm trong đội hình tham gia cuộc diễn tập thường niên African Lion, song vụ mất tích được cho là không liên quan hoạt động huấn luyện.
CBS News dẫn báo cáo sơ bộ cho thấy một người đã rơi xuống nước trong lúc nhóm quân nhân Mỹ đi bộ đường dài để ngắm hoàng hôn. Một quan chức quốc phòng Mỹ giấu tên trước đó nói rằng các binh sĩ xuất hiện lần cuối gần vách đá ven biển, cạnh thao trường Cap Draa.
Khi người đầu tiên rơi xuống nước, các quân nhân còn lại đã cố gắng giải cứu bằng cách dùng thắt lưng để tạo thành "chuỗi người", nhưng không thành công. Một lính Mỹ nhảy xuống để cứu đồng đội, người không biết bơi, song lập tức bị sóng đánh trúng.
Cả hai đều không thể về bờ, nên một người nữa tiếp tục nhảy xuống. Quân nhân này không cứu được hai đồng đội và tự quay trở lại.
Bộ Quốc phòng Mỹ chưa bình luận về thông tin này.
Nhiều máy bay, phi cơ không người lái, thợ lặn và tàu thuyền đã quần thảo dọc bờ biển phía nam Morocco trong 3 ngày qua để tìm kiếm quân nhân mất tích.
Africa Lion là cuộc diễn tập thường niên có quy mô lớn nhất của Bộ tư lệnh châu Phi (AFRICOM) thuộc quân đội Mỹ. Hoạt động này có sự tham gia của hàng nghìn binh sĩ đến từ Mỹ, các quốc gia đối tác ở châu Phi và đồng minh NATO nhằm huấn luyện về chiến tranh hiện đại ở trên bộ, trên biển, trên không, trên vũ trụ và không gian mạng.
Năm nay là lần thứ 22 cuộc diễn tập này được tổ chức. Sự kiện diễn ra từ ngày 27/4 đến 8/5 trên lãnh thổ 4 nước gồm Morocco, Ghana, Senegal và Tunisia.
Phần lớn hoạt động diễn tập diễn ra tại Morocco với khoảng 5.000 quân nhân đến từ hơn 40 quốc gia. Nội dung huấn luyện bao trùm nhiều lĩnh vực, từ tác chiến quy mô lớn đến ứng phó khủng hoảng và hỗ trợ nhân đạo.
Hoạt động năm nay cũng có những nội dung như tác chiến đặc biệt, phòng thủ an ninh mạng, tình báo và xử lý vật liệu nổ. Lực lượng các nước tham gia đã hiệp đồng trên không, trên bộ và trên biển, cũng như ứng dụng công nghệ cảm biến và chia sẻ thông tin theo thời gian thực.
Cựu tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), thiếu tướng Mohammad Ali Jafari, ngày 15/5 đã nhấn mạnh các điểm chính liên quan đến các điều kiện của Iran đối với cuộc đàm phán với Mỹ.
“Chừng nào xung đột chưa chấm dứt trên tất cả các mặt trận, các lệnh trừng phạt chưa được dỡ bỏ, các khoản tiền bị đóng băng chưa được giải tỏa, các thiệt hại chiến tranh chưa được bồi thường, và chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz chưa được công nhận, thì sẽ không có thêm bất kỳ cuộc đàm phán nào nữa”, ông nói.
Ông nhấn mạnh: “Logic của chúng tôi là các biện pháp xây dựng lòng tin trước hết phải được thực hiện, và chỉ sau đó chúng tôi mới bước vào giai đoạn đàm phán tiếp theo về các vấn đề hạt nhân để có thể đưa ra quyết định về chúng. Cho đến khi các biện pháp này được thực thi, việc bước vào các giai đoạn tiếp theo là vô nghĩa”.
“Nếu xung đột tái diễn, chúng ta sẽ đáp trả bằng những đòn nặng nề hơn mà chúng ta chưa từng tung ra trước đây”, ông cảnh báo.
Ông cho biết thêm: “Hiện tại, Iran không tham gia vào các cuộc đàm phán trực tiếp với Mỹ. Ở giai đoạn đầu tiên này, trên thực tế, chúng ta đang trao đổi thông điệp thông qua một quốc gia thứ ba, chẳng hạn như Pakistan, nhằm trình bày và giải thích các điều kiện tiên quyết của mình, và sau đó nhận các cam kết từ đối phương. Nếu các cam kết được đưa ra, chỉ khi đó chúng ta mới bước vào giai đoạn đàm phán về các vấn đề khác”.
Trước đó, hãng thông tấn Fars dẫn một nguồn tin cho biết, 5 điều kiện của Iran để nối lại đàm phán hòa bình với Mỹ bao gồm: chấm dứt các hành động thù địch trên mọi mặt trận, đặc biệt là ở Li Băng; dỡ bỏ các lệnh trừng phạt chống Iran; giải phóng các tài sản đang bị đóng băng của Iran; bồi thường các thiệt hại liên quan đến xung đột; công nhận quyền chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz.
Nguồn tin lưu ý, những điều kiện này được đặt ra duy nhất nhằm thiết lập mức độ tin cậy tối thiểu để quay trở lại tiến trình đàm phán.
Mỹ và Israel đã phát động một chiến dịch quân sự chống lại Iran từ hôm 28/2. Vào ngày 7/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tuyên bố lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần với Iran. Lệnh ngừng bắn này sau đó được kéo dài vô thời hạn.
Iran và Mỹ đã tổ chức đàm phán tại Islamabad, Pakistan, tuy nhiên, 2 bên sau đó đều thông báo không thể đạt được thỏa thuận về một giải pháp lâu dài cho cuộc xung đột do một loạt các mâu thuẫn.
Thông qua Pakistan, Mỹ và Iran gần đây đã trao đổi các đề xuất hòa bình, nhưng chưa đạt được đồng thuận.
Gần đây nhất, Tổng thống Trump gọi đề xuất hòa bình 14 điểm của Tehran là “hoàn toàn không chấp nhận được”. Bản đề xuất này được cho là cũng bao gồm các điều khoản liên quan đến chấm dứt xung đột trên mọi mặt trận, dỡ bỏ trừng phạt, giải phóng tài sản bị đóng băng, công nhận chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz.
