Dưới lòng biển sâu trong Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm, có những “cuộc đối thoại” vô thanh giữa con người và rạn san hô.
Ở đó, 2 cô gái trẻ là Trần Thị Phương Thảo và Nguyễn Thị Hồng Thúy (Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm, thành phố Đà Nẵng) không chỉ lặn biển bằng trái tim nhiệt huyết của những chuyên gia hải dương học, mà còn mang theo sức mạnh của trí tuệ nhân tạo (AI) để tìm cách bảo vệ hệ sinh thái biển.
Câu chuyện của họ là hành trình từ những thước dây đo thủ công đến cuộc cách mạng công nghệ ReefCloud, công nghệ quét ReefScan, mở ra một chương mới trong công tác bảo tồn di sản thuộc khu dự trữ sinh quyển thế giới.
Chúng tôi có mặt ở Cù Lao Chàm khi 2 cô gái Trần Thị Phương Thảo và Nguyễn Thị Hồng Thúy cùng team giám sát rạn san hô vừa trở về từ đáy biển. “Đến hẹn lại lên”, cứ vào đầu tháng 5, khi biển êm hơn, 2 cô lại cùng team của mình bắt đầu hành trình giám sát với những ngày dài ròng rã bơi, lặn dưới đáy biển.
Công việc hằng ngày của thạc sĩ sinh thái Phương Thảo (37 tuổi) và kỹ sư thủy sản Hồng Thúy (32 tuổi) không dành cho những người yếu tim và thể lực kém. Với bình dưỡng khí gần 20 kg trên lưng, họ phải lặn xuống độ sâu hơn chục mét nước tại 10 điểm rạn san hô trọng yếu của Cù Lao Chàm là Bãi Bắc, Bãi Xếp, Bãi Bìm, Bãi Tra, Hòn Tai, Hòn Đâu Tai, Hòn Dài, Hòn Mồ, Hòn Khô, Hòn Lá.
“Khu vực giám sát bao gồm cả phân khu bảo vệ nghiêm ngặt và phân khu phục hồi sinh thái. Chúng tôi phải lặn xuống đáy, giăng dây mặt cắt dài hàng trăm mét, rồi đo đạc, ghi chép và chụp ảnh. Thời gian đó đòi hỏi phải có sự tập trung cực độ và thể lực bền bỉ”, Thúy chia sẻ.
Dưới áp suất nước lớn, việc nhận diện từng cụm san hô cứng, san hô mềm, đá hay phân biệt giữa rong biển và hải miên là một thử thách. Có những ngày nước đục, dòng chảy xiết, việc giữ mình thăng bằng để chụp những bức ảnh chuẩn xác sát mặt đáy là một kỳ công.
“Có những điểm cần phải lặn xuống gần 30 m thì sức người thực sự có hạn. Bằng cấp của Thảo và Thúy hiện chỉ cho phép lặn đến 18 m, nên những rạn san hô đang được giám sát ở độ sâu hơn 24 m luôn là đích đến đầy thử thách”, Thảo tâm sự về những giới hạn mà họ muốn vượt qua.
15 năm trước, Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm áp dụng phương pháp ReefCheck (kiểm tra rạn). Dù đã xây dựng được bộ cơ sở dữ liệu lớn nhưng phương pháp thủ công này bộc lộ nhiều hạn chế như phụ thuộc vào sức khỏe người lặn, tính kiểm chứng hạn chế và đặc biệt là khó xác định được giống, loài san hô.
Để giải bài toán này, Thảo và Thúy đã trở thành những người tiên phong ứng dụng nền tảng trí tuệ nhân tạo ReefCloud và tiến tới là ReefScan. Đây là bước ngoặt thay đổi hoàn toàn cục diện.
Thúy giải thích: “Nếu ReefCheck chỉ dựa vào mắt người nhìn thì ReefCloud dựa trên hệ thống hàng trăm nghìn điểm ảnh. Chúng tôi chụp ảnh dưới biển, tải lên hệ thống và AI sẽ tự động phân tích. Thời gian đầu, chúng tôi phải huấn luyện máy, phân tích, gắn nhãn cho khoảng 20 – 30% ảnh để AI học và phân tích 70 – 80% số điểm ảnh còn lại. Khi máy đã quen mặt các loài san hô tại Cù Lao Chàm, tốc độ xử lý của nó nhanh hơn 700 lần so với con người”.
Việc gắn nhãn được thực hiện nhằm phân loại từng thành phần đáy, bao gồm cát, bùn, rong lục, rong nâu, rong đỏ, rong vôi, rong sợi, hải miên, san hô cứng (định loại đến giống như Acropora, Montipora…), san hô mềm.
Kết quả thật kinh ngạc khi hơn 3.000 bức ảnh mỗi đợt giám sát đã được phân tích với độ chính xác lên đến hơn 90%. Thảo cho biết, nhiệm vụ phân tích 50 điểm/ảnh của ReefCloud đưa Cù Lao Chàm trở thành một trong những khu bảo tồn đầu tiên tại Việt Nam có thể định loại san hô một cách tự động.
Không dừng lại ở đó, Thúy còn ấp ủ triển khai kỹ thuật ReefScan – sử dụng máy quét gắn trên tàu. “Với ReefScan, máy sẽ quét toàn bộ nền rạn thay vì chỉ giới hạn trong 100 m dây mặt cắt với tốc độ khủng. Nó cho phép chúng tôi nhìn thấy bức tranh tổng thể, diện rộng và chi tiết hơn và nhanh hơn rất nhiều”, Thúy cho biết thêm.
Sự ưu việt của việc sử dụng AI trong giám sát rạn san hô còn nằm ở khả năng hòa mạng, kết nối toàn cầu, đưa dữ liệu của Cù Lao Chàm hòa chung vào mạng lưới giám sát của Viện Khoa học biển Úc (AIMS) và quốc tế.
Đằng sau những con số khô khan và các thuật toán phức tạp là tình yêu kỳ lạ với biển cả. Với Thảo và Thúy, mỗi chuyến lặn không chỉ là làm việc mà là một đặc ân được trải nghiệm vẻ đẹp kỳ ảo của đại dương.
Thúy xúc động: “Nhìn thấy những điểm rạn phát triển tốt nhờ công sức quản lý, giám sát của mình, cảm giác phấn khích lắm. Nhưng đôi khi gặp những vùng san hô bị tẩy trắng do biến đổi khí hậu hay bị sao biển gai tàn phá, mình thấy rất xót xa”.
Việc ứng dụng AI không chỉ giúp giảm tải sức người mà còn giúp các cô đưa ra những khuyến nghị chính xác đến các cấp quản lý cao hơn.
Thảo chia sẻ: “Nhờ xử lý nhanh và chi tiết, mình biết được xu hướng tăng giảm của từng giống loài san hô. Nếu nguyên nhân do đánh mìn hay thả neo, chúng mình sẽ kiến nghị tăng cường quản lý, truyền thông. Nếu do thời tiết, sẽ có giải pháp phục hồi kịp thời. Chúng tôi tự hào vì đóng góp một phần nhỏ bé vào việc bảo tồn hệ sinh thái biển quê hương mình”.
Tự hào về công việc của “cặp bài trùng” đặc biệt này, ông Lê Vĩnh Thuận, Phó giám đốc Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm, chia sẻ sau mỗi chuyến lặn sâu trở về, điều mà ông nhìn thấy ở Thảo, Thúy cùng đội ngũ giám sát không chỉ là sự mệt nhọc của những giờ làm việc dưới đáy biển, mà còn là tinh thần trách nhiệm, sự đam mê và tính chuyên nghiệp ngày càng cao trong công tác bảo tồn biển.
Các bạn trẻ đã mạnh dạn ứng dụng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) vào giám sát tài nguyên và hệ sinh thái rạn san hô, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, theo dõi và cảnh báo sớm các tác động đến môi trường biển.
Theo ông Thuận, đây là hướng đi mới, thể hiện tư duy đổi mới và khả năng tiếp cận xu thế bảo tồn hiện đại của lực lượng trẻ tại Cù Lao Chàm. Sự dấn thân của những người trẻ như Thảo và Thúy không chỉ góp phần nâng cao năng lực giám sát, bảo vệ tài nguyên biển của địa phương mà còn từng bước đưa công tác quản lý bảo tồn của chúng ta tiệm cận với trình độ quốc tế.
“Với nhiệt huyết và sáng tạo của những người trẻ, màu xanh của những rạn san hô Cù Lao Chàm sẽ tiếp tục được gìn giữ bền vững cho các thế hệ mai sau”, ông Thuận kỳ vọng.
Khi chúng tôi lên khỏi mặt nước và trở về bờ thì hành trình của Thảo và Thúy dưới đáy biển sâu vẫn tiếp diễn. Với sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại và trái tim đầy nhiệt huyết, những nữ “chiến binh” thời đại số hóa vẫn ngày đêm canh giữ, để những rạn san hô – “lá phổi xanh” của biển cả luôn rực rỡ sắc màu dưới những con sóng Cù Lao Chàm.
Đây là một trong những giải pháp nêu trong dự thảo kế hoạch xử lý ùn tắc giao thông TP HCM năm 2026 được Sở Xây dựng gửi các đơn vị liên quan lấy ý kiến.
Đường Trường Sa và Hoàng Sa chạy dọc kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè qua trung tâm thành phố, mỗi tuyến dài gần 10 km với nhiều cầu bắc ngang. Hiện một số cầu như Thị Nghè, Kiệu, Điện Biên Phủ, Công Lý đã có đường lên xuống, song nhiều cầu khác vẫn chỉ băng ngang, chưa kết nối trực tiếp hai tuyến ven kênh.
Theo dự thảo, các cầu Hoàng Hoa Thám, Bông, Bùi Hữu Nghĩa... sẽ được nghiên cứu bổ sung nhánh dẫn xuống đường ven kênh. Thành phố cũng tính phương án nối thông toàn tuyến Trường Sa – Hoàng Sa tại các đoạn còn gián đoạn, như từ Nguyễn Thị Minh Khai đến Nguyễn Hữu Cảnh.
Giải pháp trên không chỉ thuận tiện đi lại cho người dân mà còn hỗ trợ phân luồng, giảm áp lực cho các điểm thường ùn tắc như vòng xoay Điện Biên Phủ – Nguyễn Bỉnh Khiêm và đường Nguyễn Thị Minh Khai.
Ngoài khu vực trên, Sở Xây dựng đề xuất nâng cấp một số đường chui dưới dạ cầu để tổ chức điểm quay đầu xe kết hợp phân luồng. Một vị trí dự kiến thực hiện là đường chui dạ cầu Khánh Hội gần bến Bạch Đằng, nơi sẽ nâng tĩnh không để xe buýt lưu thông thuận lợi hơn.
Ngành giao thông cũng tính xây thêm các cầu vượt lắp ghép cho xe máy rẽ trái, quay đầu tại một số nút giao có lưu lượng ôtô lớn trên các trục Đỗ Mười, Lê Quang Đạo (quốc lộ 1, 22), nhằm tăng an toàn và giảm ùn tắc.
Bên cạnh các giải pháp công trình, thành phố dự kiến lắp hệ thống báo hiệu tại cửa ngõ và các trục chính để cảnh báo sớm ùn tắc, giúp tài xế chủ động chọn lộ trình. Các biện pháp mềm như phân luồng linh hoạt, điều tiết từ xa, hạn chế xe theo khung giờ ở một số khu vực cũng sẽ được triển khai, cùng với việc tăng cường tổ phản ứng nhanh xử lý sự cố.
Song song cải tạo hạ tầng hiện hữu, năm 2026 TP HCM sẽ đẩy nhanh các công trình trọng điểm như nút giao An Phú, mở rộng đường dẫn cao tốc TP HCM – Long Thành – Dầu Giây, đồng thời xúc tiến các dự án metro và mở rộng cửa ngõ.
Đến cuối năm 2025, TP HCM còn 22 điểm nguy cơ ùn tắc, trong đó nhiều nơi kéo dài nhiều năm như đường Nguyễn Tất Thành, ngã tư Bốn Xã, nút giao An Phú, Xô Viết Nghệ Tĩnh, giao lộ Đinh Bộ Lĩnh – Bạch Đằng. Khu vực trung tâm thường ùn ứ vào giờ cao điểm là trục Tôn Đức Thắng – Nguyễn Hữu Cảnh – Nguyễn Bỉnh Khiêm.
Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ cách thức xử lý công việc, bảo đảm nhanh, kịp thời nhưng kỹ lưỡng, hiệu quả, quy định rõ trách nhiệm, một việc chỉ giao một bộ, cơ quan chủ trì, đầu mối. Sắp tới, Văn phòng Chính phủ, Cổng thông tin điện tử Chính phủ sẽ định kỳ công khai tình hình, tiến độ triển khai công việc của các bộ, ngành, cơ quan.
Thủ tướng cũng yêu cầu 3 bộ đẩy mạnh cải cách hành chính, phân cấp, ủy quyền, chuyển đổi số trong lĩnh vực phụ trách; thực hiện nghiêm yêu cầu về cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, thời gian và chi phí tuân thủ, trình Chính phủ phương án trước ngày 20.4.
Về nhiệm vụ cụ thể, Thủ tướng giao Bộ Nội vụ đổi mới mạnh mẽ tư duy xây dựng pháp luật, khắc phục triệt để tư duy "không quản được thì cấm". Hoàn thiện thể chế phục vụ vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, ủy quyền. Đồng thời phối hợp chặt chẽ với Ban Tổ chức T.Ư, rà soát kỹ lưỡng để tham mưu cấp có thẩm quyền về biên chế của hệ thống chính trị bảo đảm đồng bộ, nhất là biên chế cấp cơ sở; hoàn thiện tiêu chuẩn, tiêu chí cho từng vị trí việc làm, cụ thể hóa tiêu chuẩn chức danh.
Phối hợp với các bộ, ngành, địa phương tiếp tục rà soát, tham mưu về sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập, nhất là khối giáo dục và y tế. Đánh giá sơ kết 1 năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp, xử lý dứt điểm các vướng mắc liên quan, khẩn trương tham mưu việc sắp xếp thôn, tổ dân phố trong cả nước và sử dụng đội ngũ cán bộ không chuyên trách (hoàn thành trong quý 2).
Tiếp tục triển khai đồng bộ, hiệu quả cải cách chính sách tiền lương, bảo hiểm xã hội theo các kết luận của Bộ Chính trị; hoàn thiện các báo cáo sơ kết, đề xuất phương án, lộ trình phù hợp, bảo đảm đồng bộ.
Đối với Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Thủ tướng yêu cầu kịp thời tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, phối hợp với cơ quan thẩm tra của Quốc hội để hoàn thiện dự thảo luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi)...
Với Thanh tra Chính phủ, Thủ tướng chỉ đạo triển khai đúng và đủ kế hoạch thanh tra năm 2026. Chú trọng thanh tra đối với những ngành, lĩnh vực nhạy cảm, những vấn đề dư luận quan tâm, dễ xảy ra tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Ở TP.HCM, cháu bé 2 tuổi bị bạo hành nghiêm trọng được đưa đến bệnh viện trong tình trạng nguy kịch, nhưng sau đó được cứu sống. May mắn cho cháu bé khi được người hàng xóm phát hiện cùng với sự vào cuộc kịp thời của cơ quan công an. Viện kiểm sát khẩn trương kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm, phê chuẩn các quyết định tố tụng cần thiết, đồng thời kiến nghị chính quyền địa phương làm thủ tục khai sinh, hỗ trợ điều trị và bảo đảm nơi chăm sóc an toàn cho cháu.
Đó là chuỗi can thiệp cần thiết. Không chỉ xử lý người có hành vi bạo lực, cơ quan bảo vệ pháp luật còn nhìn thấy một đứa trẻ chưa có giấy khai sinh, chưa được bảo đảm đầy đủ quyền nhân thân cơ bản và đang cần được đưa ra khỏi môi trường nguy hiểm.
Ở Hà Nội, cháu bé 4 tuổi không còn may mắn như vậy. Khi xe cứu thương đến, sự sống đã không còn. Cơ quan điều tra khởi tố, điều tra và xử lý người phạm tội. Tòa án vẫn có thể tuyên một bản án nghiêm khắc. Nhưng khi đứa trẻ đã chết, pháp luật chỉ còn thực hiện được chức năng trừng phạt và ghi nhận công lý sau cùng. Pháp luật không thể trả lại cơ hội sống cho một đứa trẻ đã bị bỏ lại quá lâu trong bạo lực.
Sự khác biệt ấy cho thấy bản chất của bảo vệ trẻ em không chỉ nằm ở chế tài hình sự. Chế tài là cần thiết. Người hành hạ, đánh đập, cố ý gây thương tích hoặc tước đoạt tính mạng trẻ em phải bị xử lý nghiêm. Nhưng nếu chỉ đợi đến khi thương tích nặng hoặc tử vong rồi mới vận hành bộ máy pháp luật thì sự bảo vệ đã đến muộn.
Với trẻ em, đặc biệt là trẻ nhỏ sống lệ thuộc hoàn toàn vào người lớn, mỗi dấu hiệu bạo lực đều phải được coi là tín hiệu cảnh báo. Một vết bầm bất thường, tiếng khóc kéo dài, việc trẻ bị nhốt trong phòng, bị bỏ đói, không được đưa đi học, không có giấy khai sinh, không được chăm sóc y tế đều không thể bị xem là "chuyện riêng của gia đình".
Luật Trẻ em đã xác định rõ trẻ em có quyền được bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm, được chăm sóc, được khai sinh và được sống trong môi trường an toàn. Bạo lực trẻ em là hành vi bị nghiêm cấm. Bộ luật Hình sự đã có các tội danh xử lý hành vi hành hạ người khác, cố ý gây thương tích và giết người. Không phải là pháp luật thiếu quy định. Vấn đề là làm sao để quy định ấy được kích hoạt đủ sớm, trước khi đứa trẻ rơi vào tình trạng không thể cứu vãn.
Vụ việc ở TP.HCM cho thấy vai trò rất quan trọng của cộng đồng dân cư. Nếu hàng xóm không phát hiện, không báo tin, rất có thể cháu bé tiếp tục bị bạo hành trong im lặng. Một cuộc gọi, một tin báo, một sự can thiệp đúng lúc có thể là ranh giới giữa sự sống và cái chết.
Pháp luật muốn bảo vệ trẻ em thì trước hết phải có người báo cho chính quyền biết đứa trẻ đang gặp nguy hiểm. Trong nhiều vụ bạo hành, trẻ em không thể tự tố cáo. Trẻ càng nhỏ, khả năng tự bảo vệ càng bằng không. Vì vậy trách nhiệm phát hiện không thể đặt lên vai nạn nhân. Trách nhiệm ấy thuộc về người lớn xung quanh, từ hàng xóm, chủ nhà trọ, tổ dân phố, nhà trường, y tế cơ sở đến chính quyền địa phương.
Cũng từ vụ TP.HCM, cần nhìn thấy thêm một tầng bảo vệ khác, đó chính là bảo vệ quyền nhân thân và điều kiện sống của trẻ. Một đứa trẻ chưa có giấy khai sinh rất dễ bị đẩy ra ngoài tầm nhìn của hệ thống quản lý. Không khai sinh thì khó tiếp cận y tế, giáo dục, trợ giúp xã hội và các cơ chế bảo vệ chính thức. Trẻ em trong hoàn cảnh ấy dễ trở thành đứa trẻ vô hình. Khi đã vô hình về mặt quản lý, các nguy cơ bị bạo lực, bỏ rơi và xâm hại cũng khó được phát hiện hơn.
Việc Viện kiểm sát nhân dân khu vực 14 TP.HCM kiến nghị làm thủ tục khai sinh, hỗ trợ điều trị và tìm nơi chăm sóc phù hợp cho cháu bé vì vậy không chỉ là một động tác hành chính. Đó là cách đưa một đứa trẻ trở lại trong vòng bảo vệ của pháp luật.
Vụ Hà Nội lại cho thấy mặt tối của sự chậm trễ. Khi bạo lực diễn ra nhiều ngày, khi trẻ bị đánh đập, bỏ đói, bị xâm hại thân thể bằng những hành vi tàn nhẫn mà không có sự can thiệp kịp thời, hệ quả có thể là cái chết. Sau cái chết ấy, mọi bản án đều cần thiết nhưng không đủ. Cần thiết để trừng phạt. Cần thiết để răn đe. Cần thiết để khẳng định xã hội không dung thứ bạo lực với trẻ em. Nhưng không đủ vì đứa trẻ không còn nữa. Không đủ vì chức năng nhân đạo nhất của pháp luật là bảo vệ sự sống đã không kịp thực hiện.
Từ hai vụ việc trên yêu cầu đặt ra không chỉ là xử thật nghiêm người phạm tội. Điều đó đương nhiên phải làm. Yêu cầu quan trọng hơn là thiết lập một cơ chế phản ứng sớm đối với bạo lực trẻ em. Mỗi khu dân cư, nhà trọ, trường học, cơ sở y tế cần có trách nhiệm nhận diện và báo tin khi thấy trẻ có dấu hiệu bị bạo hành, bỏ rơi hoặc bị xâm hại. Chính quyền cấp cơ sở phải quản lý sát hơn các trường hợp trẻ nhỏ sống trong hoàn cảnh rủi ro, nhất là trẻ chưa khai sinh, trẻ không đến trường, trẻ sống cùng cha dượng, mẹ kế hoặc người không có quan hệ huyết thống trong điều kiện thiếu ổn định. Cơ quan bảo vệ pháp luật phải xử lý tin báo nhanh, đồng thời phối hợp với ngành lao động, y tế và chính quyền địa phương để tách trẻ khỏi môi trường nguy hiểm khi cần thiết.
Bảo vệ trẻ em không thể chỉ là khẩu hiệu. Đó phải là một hệ thống phản ứng cụ thể, bắt đầu từ phát hiện sớm, tiếp nhận tin báo, can thiệp khẩn cấp, chăm sóc y tế, bảo đảm giấy tờ nhân thân và xử lý hình sự người xâm hại. Mỗi mắt xích chậm trễ đều có thể khiến một đứa trẻ mất cơ hội được cứu.
Hai vụ bạo hành trẻ em ở TP.HCM và Hà Nội đặt cạnh nhau như một lời cảnh báo nghiêm khắc. Có đứa trẻ còn sống vì xã hội không im lặng và pháp luật đến kịp. Có đứa trẻ đã chết vì pháp luật chỉ còn có thể đến sau cùng. Trong bảo vệ trẻ em, sự khác biệt giữa kịp thời và quá muộn đôi khi chỉ là một cuộc gọi, một lần gõ cửa, một quyết định can thiệp sớm. Và cũng chính ở đó, thước đo của một xã hội văn minh không nằm ở việc chúng ta phẫn nộ sau mỗi cái chết mà nằm ở khả năng ngăn cho cái chết ấy đừng xảy ra.
