Trịnh Hữu Chín, 28 tuổi, hiện làm việc ở khoa Gây mê, Hồi sức tính cực ngoại khoa và Quản lý đau, Bệnh viện Đại học Y Dược cơ sở Linh Đàm. Tấm thẻ tên “ThS. BSNT Trịnh Hữu Chín” cài trên áo blouse gần đây đánh dấu chặng đường mới, sau 9 năm học để lấy cùng lúc ba tấm bằng Thạc sĩ, Bác sĩ nội trú và Bác sĩ chuyên khoa I, của trường Đại học Y Dược.
Trên hành trình ấy, Chín đã ba lần đứng ở vị trí cao nhất. Anh vào trường năm 2016 với vị trí thủ khoa đầu vào ở phương thức xét điểm thi đánh giá năng lực HSA. Sáu năm sau, anh tốt nghiệp thủ khoa ngành Y khoa với số điểm 3.59/4. Và tháng 5 này, Chín một lần nữa được vinh danh khi dẫn đầu danh sách bác sĩ nội trú tốt nghiệp.
“Mình chưa bao giờ cố gắng để trở thành thủ khoa”, chàng trai Hà Nội nói. “Mình chỉ cố gắng để thu lượm được nhiều kiến thức, kỹ năng nhất có thể”.
Là cựu học sinh chuyên Tin, trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, Chín rẽ hướng sang ngành Y từ năm lớp 11 vì say mê môn Sinh học, dù gia đình không có ai theo nghề này.
Ngày vào đại học, Chín xác định tranh thủ tối đa thời gian để tự học. Ngoài kiến thức trên lớp, anh tìm đọc sách y khoa và các tài liệu chính thống trên Internet, chú ý quan sát, hỏi thăm bệnh nhân khi học lâm sàng tại bệnh viện. Với cách học đó, Chín vẫn có mặt trong các hoạt động của trường, tham gia chống dịch Covid-19 mà không ảnh hưởng nhiều đến tiến độ học tập.
Sáu năm đại học vất vả, nhưng với Chín, quãng thời gian đó “không thể so sánh” với ba năm học bác sĩ nội trú. Để vượt qua kỳ thi đầu vào khốc liệt, bất cứ sinh viên nào cũng phải “cày ngày, cày đêm”, ôn luyện đủ mảng, từ các môn cơ sở như Giải phẫu, Sinh lý, đến các môn chuyên ngành Nội, Ngoại, Sản, Nhi.
Khác với một số trường Y, Đại học Y Dược yêu cầu thí sinh chọn chuyên ngành nội trú trước khi thi. Chỉ được tiếp xúc với Gây mê hồi sức qua các bài học Ngoại khoa, nhưng Chín đã bị cuốn hút bởi vai trò thầm lặng của lĩnh vực này.
“Về mặt gây mê, mình giúp bệnh nhân đỡ đau, trải qua ca mổ an toàn. Về hồi sức, mình có thể xử trí giúp họ vượt qua giai đoạn khó khăn nhất, bước đầu cứu sống bệnh nhân”, Chín nói.
Học tại nhiều bệnh viện tuyến trung ương, Chín tham gia điều trị cho bệnh nhân như một bác sĩ chính thức, được thầy hướng dẫn và giải đáp thắc mắc trực tiếp, định hướng, gợi ý giải pháp để ứng dụng ngay.
Thời gian này, Chín ở phòng mổ nhiều hơn bất cứ đâu. Có những ngày 8-9h tối, anh mới về. Cũng có ngày gặp ca nặng, nửa đêm mới rời phòng mổ, Chín ngủ tại viện để chuẩn bị cho cuộc họp giao ban vào 7h30 hôm sau.
“Mình thường ăn trưa vào lúc hai giờ chiều. Có khi ăn được một miếng thì có thông báo từ phòng mổ, đành bỏ đũa chạy vào ngay”, Chín kể.
Ngoài thời gian, công việc của một bác sĩ gây mê đòi hỏi sự tỉ mỉ và độ chính xác cao. Chín mô tả nó pha trộn giữa Ngoại khoa và Nội khoa khi vừa phải tư duy tính toán liều thuốc cẩn thận, vừa phải cẩn trọng trong thao tác, thủ thuật, đảm bảo bệnh nhân an toàn.
Thông thường, Chín khám và đánh giá bệnh nhân từ hôm trước để lên kế hoạch, đưa ra phương án điều trị. Trong quá trình gây mê, anh tiếp tục tính toán, dò liều, làm sao giúp bệnh nhân không chịu đau đớn nhưng vẫn giữ được huyết áp và hô hấp. Với những ca cấp cứu, bác sĩ buộc phải có phản xạ, tính toán nhanh bởi không có nhiều thời gian để tìm hiểu trước về bệnh nhân.
“Hồi còn học đại học, mình chỉ được quan sát các thầy cô, anh chị làm. Khi học bác sĩ nội trú, mình mới trực tiếp trải qua”, Chín nói. “Tất cả trải nghiệm khiến mình thêm trân trọng và muốn gắn bó với nghề”.
Dù công việc tại viện rất căng thẳng, Chín tự thấy ba năm diễn ra suôn sẻ cho đến khi chuẩn bị bảo vệ khóa luận và thi tốt nghiệp. Giai đoạn đó, ngoài duy trì phần lớn thời gian trong ngày tại viện, Chín phải ôn thêm lý thuyết, thu thập và xử lý số liệu, viết bài, sinh hoạt khoa học và hỗ trợ các thầy hướng dẫn bác sĩ nội trú khóa dưới.
Chín còn tham gia hội nghị khoa học gây mê hồi sức toàn quốc, giành giải ba báo cáo viên trẻ xuất sắc năm 2025.
Nhận xét về học trò, BS. Trịnh Kế Điệp, Trưởng khoa Gây mê, Hồi sức tích cực ngoại khoa và Quản lý đau của bệnh viện, cho biết Chín có năng lực vượt trội hơn nhiều bạn bè đồng trang lứa và đã có thể độc lập xử lý các ca mổ thông thường.
Điều khiến thầy Điệp ấn tượng nhất là sự nhất quán, “trước sau như một” của Chín. Thầy nhớ có lần Chín nói “Em xác định theo thầy thì thầy đi đâu em sẽ đi đấy, kể cả thầy về bệnh viện tuyến huyện”.
“Đến khi tôi rời bệnh viện Hữu nghị Việt Đức về trường Đại học Y Dược, Chín cũng quyết tâm được ở lại trường công tác, dù một số bệnh viện trung ương mời ở lại làm”, thầy Điệp nói.
Song song nâng cao tay nghề tại viện, Chín học chứng chỉ sư phạm để chuẩn bị cho vị trí giảng viên. Anh mong được đứng trên bục giảng để truyền đạt lại những kiến thức cho sinh viên khóa dưới.
Quan niệm “học Y là học cả đời”, bác sĩ trẻ cũng đang tham gia khóa đào tạo nâng cao tay nghề tại các bệnh viện khác và lên kế hoạch làm tiến sĩ khi đủ điều kiện.
Đây là một trong những nội dung được GS.TS Lê Quân, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, chia sẻ tại hội thảo "Đẩy mạnh gắn kết ba nhà (Nhà nước - Đại học - Doanh nghiệp) thực chất, hiệu quả góp phần phát triển đất nước trong kỷ nguyên vươn mình", diễn ra ngày 10-7 tại Đà Nẵng.
Theo GS.TS Lê Quân, phần lớn nguồn nhân lực nghiên cứu khoa học của Việt Nam hiện tập trung tại các trường đại học.
"Việt Nam hiện có khoảng 35.000 tiến sĩ. Chất lượng đội ngũ này ngày càng được nâng lên, đặc biệt tại các đại học trọng điểm như hai Đại học Quốc gia, Đại học Đà Nẵng, các trường đại học khối bách khoa và nhiều trường công nghệ khác", ông Quân cho biết.
Dẫn ví dụ khi còn công tác tại Đại học Quốc gia Hà Nội, Thứ trưởng Quân cho biết với hơn 2.000 tiến sĩ, hầu hết các bài toán công nghệ do doanh nghiệp đặt cho trường này đều có các nhóm nghiên cứu đủ năng lực cùng tham gia giải quyết.
"Đây là nguồn lực rất lớn mà doanh nghiệp hoàn toàn có thể khai thác thông qua hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo", ông nói.
Theo GS.TS Lê Quân, một trong những hạn chế hiện nay là nhiều doanh nghiệp chỉ bắt đầu tìm kiếm nhân lực khi có nhu cầu tuyển dụng.
Trong khi đó, khảo sát của Bộ GD-ĐT cho thấy việc đăng thông báo tuyển dụng không còn đủ để thu hút nhân lực chất lượng cao, đặc biệt ở các lĩnh vực công nghệ, kỹ thuật và những ngành chiến lược.
"Nếu muốn có nguồn nhân lực chất lượng trong thời gian sớm nhất thì doanh nghiệp cần hợp tác với các trường đại học ngay từ đầu", ông Quân nói.
Theo ông Quân, một sinh viên mới ra trường khó có thể làm việc được ngay. Muốn làm được thì doanh nghiệp nên chủ động đặt hàng đào tạo, tham gia xây dựng chương trình học và tuyển chọn sinh viên từ năm thứ nhất hoặc năm thứ hai để cùng tham gia các dự án nghiên cứu, phát triển sản phẩm.
Liên quan đến nhân lực trình độ cao, GS.TS Lê Quân cho biết theo yêu cầu chung thì cơ chế đào tạo tiến sĩ thời gian tới sẽ có những thay đổi mang tính bước ngoặt, đặc biệt là tư duy về việc học "toàn thời gian".
Theo GS.TS Lê Quân, toàn thời gian không có nghĩa là buộc nghiên cứu sinh phải ngồi cứng nhắc 8 đến 10 tiếng mỗi ngày tại trường.
Bản chất của quy định này là người học phải dành trọn vẹn tâm sức và quỹ thời gian của mình cho công việc nghiên cứu.
Thay đổi này đòi hỏi các trường đại học phải ký hợp đồng rõ ràng với nghiên cứu sinh để nâng cao hiệu quả quản lý. Khi đó, nghiên cứu sinh sẽ được giảm tải việc đi dạy đại trà để tập trung hoàn toàn vào chuyên môn và triển khai đề tài.
Thay đổi mang tính "cởi trói" này được kỳ vọng sẽ đưa công tác đào tạo bậc tiến sĩ đi vào thực chất, nâng cao chất lượng luận án và tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế.
Nguyễn Đạt - sinh viên năm cuối ngành thiết kế đồ họa, Trường đại học Công nghệ TP.HCM - lựa chọn hát bội làm chất liệu cho đồ án tốt nghiệp mang tên "Hát bội làm tội người ta".
Tình cờ xem hát bội trên truyền hình vậy mà Đạt mê rồi mày mò tìm hiểu làm đề tài này. Tác phẩm mở ra góc nhìn phía sau cánh gà, nơi người nghệ sĩ bắt đầu từ tiếng trống chầu, rong ruổi theo các gánh tuồng và gắn bó với một nghề nhiều đam mê nhưng cũng đầy nhọc nhằn.
"Là loại hình nghệ thuật mang đậm hồn dân tộc nhưng hát bội có vẻ đang dần mai một. Tôi muốn người xem hiểu rõ hơn cuộc sống và những gì người nghệ sĩ đã trải qua", Đạt bày tỏ.
Tên gọi dự án được lấy cảm hứng từ một câu ca dao dân gian từng nói về sức hút của hát bội. Mượn câu ấy nhưng Đạt muốn ý nghĩa đảo chiều, "cái tội" ở đây dùng nói về những cực nhọc của nghề, rong ruổi theo gánh hát, khoảng cách gia đình và cả sự vương vấn không dứt với nghiệp diễn.
Sách được chia thành 5 phần: tội mê, tội thân, tội đời, tội vương, lan tỏa tương ứng với các lớp trải nghiệm cảm xúc của người nghệ sĩ từ đam mê, khổ luyện đến hy sinh và giữ nghề, được Đạt làm suốt 3-4 tháng.
Trần Việt Hoàng, tốt nghiệp ngành thiết kế đồ họa Trường đại học Kiến trúc Hà Nội, thực hiện đồ án thiết kế nhân vật, giao diện và quảng bá game "Hội đèn chơi trăng" lấy bối cảnh làng quê Bắc Bộ trong dịp Tết Trung thu.
Trong game, nhân vật chính là Tèo - cậu bé được Ông Địa mời tham gia lễ hội Trung thu. Thay vì chỉ đi dự hội, người chơi sẽ phải vượt qua nhiều thử thách trong hành trình khám phá "Vùng đất Đèn Hội" trước khi đến được tiệc phá cỗ.
"Những hình ảnh lồng đèn, lễ hội Trung thu đã đi vào tiềm thức. Tranh Đông Hồ cũng là dòng tranh tôi yêu thích vì có sự tương đồng về màu sắc và tạo hình với không khí lễ hội", Hoàng chia sẻ.
Tranh Đông Hồ trở thành chất liệu xuyên suốt đồ án, từ thiết kế nhân vật đến giao diện game với các đặc trưng như mảng màu phẳng, nét viền lớn và chất liệu gợi giấy điệp. Nhân vật chính cũng được lấy cảm hứng từ hình ảnh em bé ôm gà trong tranh Đông Hồ.
Đồ án được thực hiện trong khoảng 3 tháng, qua nhiều giai đoạn duyệt đề tài, phát triển ý tưởng, phản biện và bảo vệ tốt nghiệp.
"Còn nhiều điều chưa hoàn thiện nhưng tạm coi là cột mốc quan trọng khi lần đầu tiên hoàn thiện một sản phẩm game mang đậm yếu tố văn hóa Việt", Hoàng cười.
Ghi nhận ở Trường ĐH Nha Trang, nhiều thí sinh đã có mặt từ 6 giờ 30 để chuẩn bị dự thi. Trần Thị Thùy An, học sinh lớp 12 Trường THPT Nguyễn Văn Trỗi (Nha Trang), thông tin rằng em đặt nhiều hy vọng ở đợt 1 thi V-ACT, bởi đợt 2 tổ chức vào cuối tháng này quá sát với lịch thi học kỳ 2 trên trường. "Em chỉ bắt đầu chú trọng V-ACT từ đầu năm vì trước đó phải tập trung thi lấy chứng chỉ IELTS", An nói.
Theo An, phần thi em thấy khó nhất trong đề V-ACT là toán, nhất là nội dung phân tích số liệu và toán phổ thông bởi đề không chỉ hỏi kiến thức của lớp 12 mà còn hỏi cả lớp 10, 11. "Do đó những bạn nào bị 'mất gốc' kiến thức hai khối trước sẽ đặc biệt khó khăn, trong đó có cả em", An bộc bạch. Ngược lại, nữ sinh không hề thấy thử thách ở phần thi tư duy khoa học, dù nội dung này có môn giáo dục kinh tế và pháp luật mà em chưa từng học qua.
"Em có đăng ký học thêm trực tuyến ở một trung tâm, ngoài ra còn tìm đề thêm trên TikTok và những trang mạng khác. Nếu kết quả thi lần này chưa tốt, em nghĩ mình sẽ dốc toàn lực vào kỳ thi tốt nghiệp THPT", nữ sinh đặt mục tiêu đạt từ 750-900 điểm chia sẻ.
Đứng cạnh bên, Hoàng Ngọc Khánh Trang, học sinh lớp 12 Trường THPT Hoàng Văn Thụ (Nha Trang), thẳng thắn: "Em chỉ mới được ôn được 3 ngày là đi thi luôn nên xác định lần này nhường hết 1.200 điểm cho đối thủ. Thực tế, lần này em chỉ muốn trải nghiệm là chính, sau đó chú trọng nhiều hơn vào đợt 2. Do xét tuyển vào ngành y nên em cũng coi trọng kỳ thi tốt nghiệp THPT hơn, xem đây chỉ là phương án dự phòng".
Nguyễn Anh Quân, học sinh lớp 12 Trường THPT Lý Tự Trọng, đã bắt đầu ôn tập từ hè năm trước, với mục tiêu đạt từ 900-1.000 điểm thi V-ACT. Dù có sự chuẩn bị dài hạn, Quân vẫn cảm thấy khó nhằn ở nội dung toán phổ thông ở phần thi toán, trong khi câu hỏi tư duy logic và phân tích số liệu "chỉ cần suy luận là ra nên rất dễ". Logarit và hàm số mũ là những điểm kiến thức được cho là thử thách nhất.
"Nội dung khó thứ hai là tiếng Việt, vốn bao hàm rất nhiều lý thuyết và khó phân biệt khiến em dễ bị nhầm không biết đâu là câu đúng, câu sai. Đặc biệt khó là câu phân tích biện pháp nghệ thuật và ý nghĩa trong ngữ liệu đã cho", nam sinh bộc bạch.
"Điểm V-ACT rất quan trọng và em dự kiến sẽ thi tiếp đợt 2 vì ĐH Kinh tế TP.HCM sẽ xét cả điểm này cộng với điểm thi tốt nghiệp THPT và những yếu tố khác", Quân nói thêm.
Lê Nguyễn An Thuyên, học sinh lớp 12 Trường THPT Hà Huy Tập (Nha Trang), cùng với Lê Nguyễn Thanh Tuyền, học sinh lớp 12 Trường THPT Lý Tự Trọng cũng đồng tình rằng toán là môn thi khiến các em "cảm thấy ám ảnh nhất". "Đề hỏi kiến thức rộng quá, nhất là những kiến thức cũ ở năm lớp 10, 11. Tiếng Anh cũng là một thử thách vì dù trường có dạy nhưng tụi em đều không quá chú tâm vào môn này", cả hai chia sẻ.
