Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), lực lượng Mỹ ngày 25-5 đã tiến hành các cuộc tấn công mang tính “tự vệ” để bảo vệ binh sĩ Mỹ trước các mối đe dọa từ phía Iran.
Các mục tiêu bị nhắm tới bao gồm những bệ phóng tên lửa và các tàu thuyền Iran bị cáo buộc đang tìm cách rải thủy lôi quanh khu vực eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển phần lớn dầu mỏ toàn cầu.
“Lực lượng Mỹ hôm nay đã tiến hành các cuộc tấn công tự vệ tại miền nam Iran, nhằm bảo vệ binh sĩ của chúng tôi trước các mối đe dọa từ lực lượng Iran”, người phát ngôn CENTCOM Timothy Hawkins phát biểu với Đài Fox News.
Ông nhấn mạnh quân đội Mỹ sẽ tiếp tục bảo vệ lực lượng của mình, trong khi vẫn “duy trì sự kiềm chế” trong thời gian ngừng bắn hiện nay.
Các cuộc tấn công diễn ra gần thành phố cảng Bandar Abbas – nơi đặt căn cứ hải quân lớn của Iran nằm gần eo biển Hormuz.
Theo Đài Fox News, lực lượng Mỹ đã phát hiện hai tàu thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đang rải thủy lôi tại eo biển Hormuz. Washington được cho là đã phá hủy cả hai tàu của IRGC, đồng thời tấn công một trận địa tên lửa đất đối không tại Bandar Abbas.
Các nguồn thạo tin cho biết động thái này không đồng nghĩa với việc lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đã chấm dứt, khẳng định đây chỉ là cuộc tấn công mang tính phòng vệ.
Trước đó truyền thông Iran đồng loạt đưa tin nhiều tiếng nổ đã được ghi nhận tại Bandar Abbas cũng như các khu vực ven biển gần eo biển Hormuz, song nguyên nhân chưa được xác định.
Hãng thông tấn Tasnim cho biết ít nhất ba tiếng nổ đã vang lên tại Bandar Abbas, trong khi Hãng tin Fars đưa tin những âm thanh tương tự cũng xuất hiện gần các khu vực Sirik và Jask.
Tuy nhiên Hãng thông tấn Mehr sau đó dẫn các nguồn tin địa phương khẳng định tình hình tại Bandar Abbas đã “hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát” và người dân không cần lo lắng.
Theo Đài CNN, đây không phải lần đầu tiên hai nước đối đầu nhau trong thời gian ngừng bắn. Vào đầu tháng 5, Mỹ cũng đã tấn công các cơ sở quân sự Iran mà Washington cáo buộc liên quan đến các vụ phóng tên lửa, máy bay không người lái và triển khai xuồng cỡ nhỏ nhằm vào tàu chiến Mỹ đi qua eo biển Hormuz.
Trước đó, Tổng thống Donald Trump đã cho phép quân đội nước này đáp trả các hành động mà Washington xem là khiêu khích quanh tuyến hàng hải chiến lược Hormuz.
Fox News ngày 4/5 dẫn lời các quan chức cấp cao Mỹ giấu tên cho biết quyết định nối lại chiến dịch quân sự quy mô lớn hay không sẽ tùy thuộc vào Tổng thống Donald Trump và ban lãnh đạo Iran. Tuy nhiên, họ cảnh báo rằng Washington đang tiến gần đến phương án tiếp tục tấn công, nhất là sau khi Iran tập kích chiến hạm Mỹ và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).
Hiện chưa bên nào đưa ra quyết định chấm dứt lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8/4. Quân đội Mỹ cũng chưa nhận lệnh không kích Iran, thay vào đó đang tập trung tiến hành chiến dịch "Dự án Tự do" được Tổng thống Trump phát động nhằm dẫn đường cho tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
Giới chức UAE ngày 4/5 cho biết Iran phóng 4 tên lửa hành trình cùng loạt UAV nhằm vào nước này, khiến 6 người bị thương và gây ra hỏa hoạn tại một cơ sở dầu mỏ. Giới chức Anh cũng thông báo hai tàu chở hàng bốc cháy ngoài khơi UAE.
Quân đội Mỹ cùng ngày tuyên bố đã phá hủy 6-7 xuồng cao tốc Iran tại eo biển Hormuz. Iran cáo buộc Mỹ tấn công hai thuyền dân sự cỡ nhỏ "đang chở dân thường di chuyển từ thị trấn Khasab của Oman về phía bờ biển Iran", khiến 5 người thiệt mạng.
Một quan chức Mỹ cho biết các chỉ huy nước này tại Trung Đông "có toàn quyền hành động" để bảo vệ lực lượng và vận tải thương mại. "Họ được phép ra lệnh tấn công nếu phát hiện bệ phóng đang di chuyển hoặc tên lửa đã triển khai. Chúng tôi có thể tập kích mối đe dọa đã biết, không cần đợi tới lúc Iran nổ súng trước", người này nói.
Nhà Trắng và giới chức Iran chưa bình luận về thông tin trên.
Kể từ khi xung đột nổ ra cuối tháng 2, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz với hầu hết tàu thuyền, ngoại trừ tàu của nước này và một số quốc gia "thân thiện", trong khi Mỹ áp đặt phong tỏa ngược lại lên mọi cảng biển của Iran từ ngày 13/4.
Mỹ ngày 3/5 khởi động Dự án Tự do để hướng dẫn tàu thuyền mắc kẹt tại vùng Vịnh đi qua eo biển Hormuz. Chiến hạm Mỹ ngày 4/5 đi qua eo biển Hormuz và hộ tống hai tàu hàng treo cờ nước này rời khu vực.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, cho biết khoảng 15.000 binh sĩ, 100 máy bay cùng nhiều chiến hạm, phương tiện không người lái tham gia hoạt động này.
Ngày 4-5, Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho biết các nước châu Âu đã "nghe thấy" thông điệp của Tổng thống Mỹ Donald Trump gửi tới các đồng minh về cuộc chiến với Iran, và đang "tăng cường hành động".
"Các nhà lãnh đạo châu Âu đã nhận được thông điệp. Họ đã nghe thấy thông điệp rất rõ ràng", Hãng tin AFP dẫn lời ông Rutte phát biểu trước cuộc hội đàm với các nhà lãnh đạo châu Âu tại Armenia. Thông điệp đó là "sự thất vọng từ phía Mỹ" khi các đồng minh châu Âu phản đối tham gia cuộc chiến với Iran.
Nhà lãnh đạo NATO nhấn mạnh các nước châu Âu đang nỗ lực hướng đến một châu Âu có vai trò lớn hơn và một NATO mạnh mẽ hơn.
"Chúng tôi đang đảm bảo các thỏa thuận về việc sử dụng căn cứ quân sự được triển khai", ông nói và cho biết các thành viên NATO gồm Montenegro, Croatia, Romania, Bồ Đào Nha, Hy Lạp, Ý, Anh, Pháp và Đức đang thực hiện các yêu cầu cho phép sử dụng căn cứ trên lãnh thổ nước mình và các hỗ trợ hậu cần khác.
Trước đó Tây Ban Nha, thành viên NATO, đã tuyên bố không cho phép sử dụng các căn cứ quân sự trên lãnh thổ nước này cho cuộc chiến với Iran.
Ông Rutte cũng cho biết "ngày càng nhiều" quốc gia châu Âu đang bố trí trước các khí tài như tàu dò mìn và tàu quét mìn gần vịnh Ba Tư, để sẵn sàng cho "giai đoạn tiếp theo".
Nhiều quốc gia châu Âu đã tuyên bố sẵn sàng tham gia đảm bảo tự do hàng hải qua eo biển Hormuz sau khi chiến tranh kết thúc.
Cuối tuần trước, ông Trump tuyên bố kế hoạch rút 5.000 quân khỏi Đức, trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang căng thẳng nghiêm trọng vì cuộc chiến với Iran.
Nói về quyết định này, nhà ngoại giao hàng đầu của Liên minh châu Âu Kaja Kallas gọi "thời điểm" công bố là một "bất ngờ".
"Đã có những cuộc thảo luận về việc rút quân Mỹ khỏi châu Âu từ lâu. Nhưng tất nhiên, thời điểm công bố này là một bất ngờ. Tôi nghĩ điều này cho thấy chúng ta thực sự phải củng cố trụ cột châu Âu trong NATO, và chúng ta thực sự phải làm nhiều hơn nữa", bà Kallas nói, đồng thời nhấn mạnh "quân đội Mỹ không chỉ ở châu Âu để bảo vệ lợi ích của châu Âu, mà còn cả lợi ích của Mỹ".
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng nhấn mạnh châu Âu cần nắm lấy vận mệnh của mình và xây dựng các giải pháp phòng thủ chung.
"Chúng ta phải tăng cường năng lực quân sự để có thể tự vệ và bảo vệ mình", Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nói thêm.
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cùng Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine hôm 29/4 điều trần trước Ủy ban Quân vụ Hạ viện về chiến lược của nước này trong xung đột với Iran.
Nghị sĩ John Garamendi, thành viên đảng Dân chủ, chỉ trích chính phủ Mỹ về xung đột. "Tổng thống Mỹ đã tự đẩy mình và đất nước sa lầy vào một cuộc chiến khác ở Trung Đông", nghị sĩ Garamendi nói.
Bộ trưởng Hegseth lập tức đáp trả nghị sĩ Dân chủ, cho rằng "sự căm ghét" nhằm vào Tổng thống Donald Trump đã làm ông Garamendi "mù quáng trước sự thật về thành công của cuộc chiến và những rủi ro lịch sử mà ông Trump đang giải quyết". "Ngài gọi đó là vũng lầy và giúp kẻ thù của chúng ta có tư liệu tuyên truyền. Tuyên bố này thật đáng xấu hổ", ông nói.
Bộ trưởng Hegseth cho rằng Mỹ giờ đây sẽ có thỏa thuận tốt hơn và đảm bảo Iran không bao giờ có vũ khí hạt nhân. "Đây là cuộc chiến sinh tồn, nhằm bảo đảm sự an toàn của người dân Mỹ. Chính quyền tự hào về nỗ lực này", ông cho hay.
Trong phiên điều trần, ông cũng kêu gọi quốc hội Mỹ phê duyệt ngân sách quân sự 1.500 tỷ USD và mô tả một số nhà lập pháp là "trở ngại lớn nhất" đối với nỗ lực chiến tranh của Mỹ. "Đối thủ lớn nhất mà chúng ta đối mặt vào lúc này là những lời lẽ liều lĩnh, vô dụng và mang tính thất bại của các đảng viên Dân chủ tại quốc hội, cũng như một số thành viên Cộng hòa", ông nói.
Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ Jules Hurst trình bày với Ủy ban Quân vụ Hạ viện Mỹ rằng chi phí ước tính cho chiến dịch nhằm vào Iran hiện là 25 tỷ USD và đang tiếp tục tăng, chủ yếu từ đạn dược cùng các hoạt động vận hành, bảo trì và thay thế thiết bị.
Xung đột Trung Đông bùng phát ngày 28/2 khi Mỹ - Israel tấn công hàng loạt mục tiêu ở Iran. Tehran sau đó đáp trả với chiến dịch trả đũa nhằm vào hàng loạt cơ sở quân sự của Washington tại khu vực, cũng như hạ tầng của nhiều quốc gia vùng Vịnh.
Hai bên đạt lệnh ngừng bắn từ ngày 8/4 và đã gia hạn để đàm phán, nhưng chưa thể tìm được tiếng nói chung để đạt thỏa thuận chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến.
Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) đánh giá chiến dịch trả đũa của Iran khiến Mỹ thiệt hại ít nhất 5 tỷ USD, với hơn 100 mục tiêu trúng đòn tại 11 căn cứ. Trong số này có máy bay cảnh báo sớm E-3G bị phá hủy và nhiều phi cơ tiếp dầu hư hỏng ở căn cứ Prince Sultan tại Arab Saudi.
Các mục tiêu khác gồm trụ sở Bộ tư lệnh Hạm đội 5 hải quân Mỹ ở Bahrain, một đường băng trong căn cứ Al Udeid tại Qatar, nhiều nhà chứa máy bay và nhà kho thuộc căn cứ Ali Al Salem ở Kuwait, một kho đạn tại căn cứ Erbil ở Iraq, cùng kho nhiên liệu, nhà chứa máy bay và doanh trại ở căn cứ Al Dhafra của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất.
