Cả nước đang trải qua đợt nắng nóng gay gắt, đặc biệt là Bắc Bộ và miền trung. Hà Nội ghi nhận mức nhiệt 40,7 độ C chiều 25/5, cao nhất cả nước. Một số địa phương miền Bắc cũng ghi nhận nhiệt độ vượt 40 độ C như Vĩnh Yên, tỉnh Phú Thọ và Bắc Ninh. Nhiều địa phương khác dao động 38-39 độ C, khiến nhiều người hôn mê, say nắng.
Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cho biết nắng nóng khiến chúng ta tìm mọi cách để hạ nhiệt nhanh chóng, song cần tránh một số thói quen “tưởng vô hại” để giảm nguy cơ sốc nhiệt, mất nước, thậm chí đột quỵ.
Uống bia lạnh giải nhiệt
Nắng nóng, nhiều người ưu tiên bia lạnh để giải nhiệt nhanh, thay cho nước lọc, nước điện giải. Song, bia là cồn. Khi cơ thể mất mồ hôi, mất nước, lạm dụng bia có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, đột quỵ, tim mạch.
Bia có tác dụng lợi tiểu, nghĩa là làm tăng quá trình bài tiết nước qua đường tiểu. Điều này làm tình trạng mất nước trở nên nghiêm trọng hơn, đồng thời gây rối loạn điện giải trong cơ thể. Bia khiến gan và thận phải làm việc vất vả trong khi cơ thể đang trong trạng thái mệt mỏi do nắng nóng kéo dài.
“Cảm giác đã khát, đã mệt chỉ đánh lừa tâm lý. Càng nóng càng uống nhiều càng gây hại, đặc biệt là người có bệnh nền, tăng huyết áp, tim mạch, đái tháo đường”, bác sĩ nói.
Bạn nên hạn chế uống nước quá lạnh, mà nên uống nước mát hoặc nước ấm nhẹ. Nên uống từng ngụm nhỏ, chia làm nhiều lần để cơ thể hấp thu từ từ.
Tắm ngay khi vừa đi nắng về
Khi vừa ở ngoài trời nắng nóng về, cơ thể đang tiết nhiều mồ hôi, các mạch máu dưới da đang giãn nở để tỏa nhiệt. Việc dội nước lạnh đột ngột sẽ khiến các lỗ chân lông và mạch máu co lại tức thì, có thể làm tăng huyết áp đột ngột hoặc đột quỵ.
Do đó, bạn nên ngồi nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát từ 15 – 20 phút để cơ thể ráo mồ hôi và thân nhiệt trở lại bình thường trước khi tắm.
Bước vào phòng điều hòa nhiệt độ quá thấp
Nhiều người có thói quen hạ nhiệt độ điều hòa xuống rất thấp (khoảng 16 – 20°C) ngay khi vừa từ ngoài đường vào nhà để thỏa mãn cảm giác mát lạnh tức thì. Sự chênh lệch nhiệt độ lớn khiến mạch máu co hoặc giãn đột ngột.
“Chênh lệch nhiệt độ khiến cơ thể không thích nghi kịp thời, dẫn đến co mạch đột ngột, choáng váng”, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, nói. Nhiều trường hợp sốc nhiệt, thậm chí đột quỵ ở nhóm nguy cơ như người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc người lao động làm việc ngoài trời. Lúc này, cơ thể cần một giai đoạn chuyển tiếp để hạ nhiệt và thích nghi dần với nhiệt độ, không đột ngột từ nóng sang lạnh hoặc ngược lại.
Nên để điều hòa ở mức 26 – 28°C. Khi từ ngoài đường về, nên bật quạt trước hoặc mở cửa để cơ thể thích nghi dần, sau đó mới bật điều hòa.
Hạn chế ra đường trong khung giờ nắng gắt từ khoảng 10 đến 16 giờ, trừ trường hợp bất khả kháng. Người phải làm ngoài trời, trong đó có tài xế taxi, xe công nghệ, shipper, công nhân xây dựng nên chia nhỏ thời gian làm việc, xen kẽ nghỉ ngơi ở nơi có bóng râm, thoáng gió, uống nước đều đặn.
Khi ra đường, cần đội mũ rộng vành, đeo kính râm, che kín vùng gáy, mặc quần áo sáng màu, mỏng, thấm hút mồ hôi tốt, dùng kem chống nắng phù hợp để giảm bớt tác hại của bức xạ.
Mọi người nên uống nước đều trong ngày, không chờ đến khi khát mới uống nhằm duy trì hoạt động bình thường của cơ thể. Người dân không nên tự ý truyền dịch hoặc dùng thuốc khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ. Nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền cần thận trọng trong thời tiết nắng nóng, nhập viện ngay khi dấu hiệu bất thường.
Hôm 12/5, WHO cập nhật thông tin dịch tễ trên mạng xã hội X, xác định 9 ca dương tính và 2 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh. Những người này đều sinh hoạt trên tàu MV Hondius với tư cách hành khách hoặc thủy thủ đoàn. Dựa vào diễn biến thực tế và thời gian ủ bệnh, cơ quan y tế dự báo số ca mắc tiếp tục tăng, đồng thời khuyến cáo người rời tàu cách ly 42 ngày tại nhà hoặc cơ sở y tế.
Giải thích nguyên nhân rủi ro cộng đồng ở mức thấp tại cuộc họp báo ngày 7/5, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus khẳng định cơ chế lây lan của Hantavirus hoàn toàn khác biệt so với nCoV hay virus cúm. Tiến sĩ Maria Van Kerkhove, Giám đốc bộ phận Quản lý Dịch bệnh và Đại dịch của WHO, nói: "Đây không phải là Covid-19 hay cúm bởi cơ chế lây lan của nó hoàn toàn khác biệt. Trong các đợt bùng phát virus Andes trước đây, việc lây truyền từ người sang người chủ yếu chỉ xảy ra giữa những người có tiếp xúc gần".
Theo các chuyên gia, khác với khả năng lây lan qua không khí mạnh mẽ của Covid-19, Hantavirus chủ yếu truyền từ động vật gặm nhấm sang người qua chất thải. Dù có tỷ lệ tử vong cao hơn, loại virus này khó có thể gây đại dịch do khả năng lây truyền giữa người với người cực kỳ hạn chế.
Tờ Newsweek hôm 8/5 dẫn lời giáo sư Vincent Racaniello, chuyên gia về Vi sinh và Miễn dịch học tại Đại học Columbia, giải thích chìa khóa của việc lây truyền nằm ở chỗ virus được phát tán ngay trong giai đoạn ủ bệnh và giai đoạn không triệu chứng. "Virus cúm và SARS-CoV-2 làm việc này rất tốt. Còn với Hantavirus, rào cản lớn nhất của nó chính là khả năng lây truyền từ người sang người một cách hiệu quả", giáo sư cho hay.
Các chuyên gia cho biết Hantavirus không dễ lây lan và chỉ lây khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng. Với hầu hết người bị nhiễm, virus sẽ ủ bệnh trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần, thậm chí 8 tuần trong một số trường hợp, trước khi các triệu chứng bắt đầu phát tác. Tuy nhiên, một khi triệu chứng xuất hiện, người bệnh sẽ trở nặng nhanh. Đây chính là lúc độc lực cao lại vô tình trở thành lợi thế cho việc khoanh vùng dịch bệnh.
"Những mầm bệnh dễ gây đại dịch toàn cầu nhất thường là những loại 'ẩn mình' giỏi, khiến người bệnh vẫn thấy đủ khỏe để đi lại và giao lưu trong lúc họ đang phát tán virus", bà Zoe Weiss, Giám đốc khoa Vi sinh tại Trung tâm Y tế Tufts, Mỹ, chia sẻ.
Bà ví dụ Covid-19 có thể lây lan ngay cả khi người bệnh chưa có biểu hiện gì hoặc chỉ bị ốm nhẹ. Chính việc bệnh nhân không biết mình đang mang mầm bệnh mà vẫn sinh hoạt bình thường đã khiến việc ngăn chặn dịch trở nên cực kỳ khó khăn.
Nhưng Hantavirus thì khác. Theo ông Marc Lipsitch, giáo sư Y khoa và Sinh học tại Đại học Stanford, đồng thời là chuyên gia dịch tễ học bệnh truyền nhiễm, mặc dù cần theo dõi sát sao đợt dịch trên du thuyền Hondius nhưng loại virus này vẫn có những hạn chế căn bản. "Việc lây truyền nó từ người này sang người khác là cực kỳ khó khăn", ông Lipsitch nhận định.
Song nhiều chuyên gia khác vẫn có quan điểm thận trọng cao độ. Nhóm tác giả bài viết trên tạp chí BMJ hôm 12/5 lập luận WHO cần thay đổi cách ứng phó mặc định. Họ chỉ ra khái niệm "tiếp xúc gần" thực chất phản ánh việc con người hít phải các hạt bụi mịn đậm đặc chứa virus tỏa ra từ hơi thở người bệnh. Việc Hantavirus thường xuyên lây lan trong phòng kín, nơi đông người hoặc phương tiện giao thông đã chứng minh mầm bệnh có thể phát tán qua không khí.
Do đó, nhóm chuyên gia đề xuất y bác sĩ, người bệnh và người tiếp xúc gần đồng loạt sử dụng mặt nạ phòng độc. Họ yêu cầu các cơ sở y tế tối ưu hóa hệ thống thông gió, tránh tái tuần hoàn không khí chưa qua bộ lọc và vận hành máy lọc HEPA tại khu vực cách ly.
Nhóm nghiên cứu thúc giục WHO coi chủng Andes như một tác nhân lây qua không khí và chỉ nới lỏng biện pháp phòng dịch khi giới khoa học cung cấp đầy đủ bằng chứng an toàn.
Ngày 2/5, giới chức y tế phát hiện ca nhiễm Hantavirus đầu tiên trên du thuyền MV Hondius. Các chuyên gia xác định tác nhân gây bệnh là virus Andes, chủng Hantavirus duy nhất sở hữu khả năng lây truyền trực tiếp từ người sang người. Mầm bệnh này mang độc lực mạnh với tỷ lệ tử vong lên đến 50%, đe dọa trực tiếp nhóm hành khách có độ tuổi trung bình 65 trên chuyến tàu. Cơ quan y tế quốc gia sở tại hiện giám sát sức khỏe chặt chẽ toàn bộ hành khách cùng thủy thủ đoàn nhằm khống chế đợt bùng phát.
Ngày 12-5, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát dịch bệnh (CDC) châu Phi kêu gọi các quốc gia tăng cường giám sát và chuẩn bị ứng phó với vi rút Hanta sau ổ dịch liên quan tàu du lịch MV Hondius treo cờ Hà Lan.
Tại cuộc họp kỹ thuật chung, ông Yap Boum II - Giám đốc phụ trách ứng phó khẩn cấp của CDC châu Phi - cho biết dù châu Phi chưa ghi nhận ca nhiễm, các hệ thống y tế vẫn cần duy trì trạng thái sẵn sàng ứng phó.
Đại diện WHO khu vực châu Phi Marie-Roseline Belizaire nhấn mạnh việc chuẩn bị không nhằm gây hoang mang mà để bảo đảm năng lực giám sát, phản ứng và xử lý dịch tễ.
Theo WHO, vi rút Hanta lây từ loài gặm nhấm sang người qua nước tiểu, phân hoặc nước bọt nhiễm bệnh. Các chuyên gia khuyến cáo người dân giữ vệ sinh nơi ở, bảo quản thực phẩm an toàn, ngăn chuột xâm nhập và thận trọng khi xử lý chất thải động vật.
Sau cảnh báo của WHO, Algeria đã nâng mức cảnh giác và thành lập ủy ban chuyên trách giám sát dịch tễ. Giới chức nước này đồng thời kêu gọi người dân không lan truyền thông tin chưa kiểm chứng trên mạng xã hội.
Tại Pháp, chính phủ kích hoạt loạt biện pháp ứng phó khẩn cấp sau khi xuất hiện các ca nhiễm chủng Andes của vi rút Hanta liên quan tàu MV Hondius. Đây là biến thể hiếm có khả năng lây từ người sang người trong một số trường hợp.
Bộ trưởng Y tế Pháp Stéphanie Rist cho biết nước này đang áp dụng "nguyên tắc phòng ngừa ở mức tối đa" nhằm sớm cắt đứt chuỗi lây nhiễm.
Hiện một phụ nữ hơn 65 tuổi đang nguy kịch tại Bệnh viện Bichat ở Paris. Ngoài ra còn có bốn trường hợp nhập viện theo dõi và 22 người tiếp xúc gần bị cách ly.
Pháp cũng tái triển khai một số biện pháp từng áp dụng trong đại dịch COVID-19 như dự trữ khẩu trang, tăng cường giám sát dịch tễ và kích hoạt hệ thống bệnh viện chuyên biệt.
Trong khi đó, các chuyên gia Israel cho rằng không nên thổi phồng nguy cơ từ vi rút Hanta và nhấn mạnh đây không phải mối đe dọa tương tự COVID-19.
Bác sĩ Roy Zucker thuộc Trung tâm Y tế Clalit nhận định làn sóng thông tin giật gân trên mạng xã hội đang khiến công chúng hiểu sai về mức độ nguy hiểm thực sự của vi rút này.
Theo giới chuyên môn Israel, chủng Andes từng xuất hiện tại Nam Mỹ từ năm 1995 và gây đợt bùng phát năm 2018 với 34 ca nhiễm, 11 ca tử vong trước khi được kiểm soát. Vi rút Hanta được đánh giá khó lây từ người sang người, chủ yếu xảy ra khi tiếp xúc gần và kéo dài.
Bác sĩ Roy Zucker cho rằng "vi rút dễ lây lan nhất trên mạng xã hội hiện nay là nỗi sợ hãi", đồng thời khuyến cáo người dân theo dõi thông tin từ cơ quan y tế chính thức thay vì các nguồn chưa kiểm chứng.
Có người ăn đều một ngày ba bữa, xem bữa sáng là bữa ăn quan trọng, nhằm cung cấp năng lượng dự trữ. Tuy nhiên, có người quan niệm không ăn sáng để cơ thể tiêu hóa hết dinh dưỡng buổi tối, giảm tích lũy mỡ. Nhìn chung, đây là sở thích của từng người. Trường hợp nhịn ăn sáng mà mệt mỏi, mất tập trung, giảm hiệu suất thì không nên bỏ. Bỏ ăn sáng thường phù hợp với nhóm thức dậy muộn hoặc đi ngủ buổi tối muộn.
Nhiều trường hợp không ăn sáng, đặc biệt đàn ông dẫn đến không đủ năng lượng. Mỗi ngày cơ thể cần 2.000 - 2.500 calo, trong đó bữa sáng chiếm 400 - 500 calo, giúp tái cung cấp năng lượng sau một giấc ngủ dài. Nhịn bữa sáng có thể gây tăng cân do dễ dàng cảm thấy đói và ăn uống không kiểm soát. Nhịn ăn sáng sau đó tiêu thụ một lượng lớn thức ăn vào buổi trưa dễ gặp vấn đề về tiêu hóa như trào ngược dạ dày hoặc đau bụng, viêm loét dạ dày; kích thích hệ tiêu hóa.
Nghiên cứu đăng trên Tạp chí của Học viện Dinh dưỡng và Ăn kiêng Mỹ, năm 2022, cho rằng việc chỉ ăn một bữa mỗi ngày làm tăng nguy cơ tử vong ở người Mỹ từ 40 tuổi trở lên. Bỏ bữa sáng hoặc bữa tối làm gia tăng khả năng mắc bệnh tim mạch. Người ăn hai hoặc ba bữa cách nhau dưới 4,5 tiếng có tỷ lệ tử vong vì mọi nguyên nhân cao hơn.
Tạp chí Tim mạch Dự phòng châu Âu cũng cho biết người bỏ bữa sáng và ăn tối muộn có nguy cơ tử vong cao gấp 4-5 lần vì bệnh tim mạch, so với người không có thói quen này. Nhịn ăn sáng có thể làm tăng mức cortisol, có khả năng dẫn đến thèm ăn nhiều hơn và chất lượng giấc ngủ kém.
Do đó, bạn nên theo dõi và lắng nghe cơ thể, bổ sung dinh dưỡng phù hợp kết hợp tập luyện để đủ năng lượng hoạt động trong cả ngày.
