“Tôi biết Pam nhiều năm rồi. Bà ấy là người thông minh và cứng rắn, người chiến đấu vì Nước Mỹ trên hết”, ông Donald Trump viết trên mạng xã hội X ngày 21/11/2024, sau khi đắc cử Tổng thống Mỹ và đề cử cựu tổng chưởng lý Florida Pam Bondi vào ghế Bộ trưởng Tư pháp.
Ông Trump sau đó nhiều lần ca ngợi bà Bondi, tán dương cách bà xử lý các tình huống căng thẳng. Nhưng gần đây, Tổng thống than phiền ngày càng thường xuyên và công khai về hiệu suất làm việc của Bộ trưởng Tư pháp Bondi, theo các nguồn tin am hiểu vấn đề.
Tháng trước, Bondi nói với một người bạn rằng việc Tổng thống sẵn sàng sa thải bộ trưởng An ninh Nội địa Noem đồng nghĩa bà cũng sắp gặp rắc rối. Nhưng bà không ngờ ông Trump, người từng đưa bà lên một trong những vị trí quyền lực nhất nước Mỹ, lại ra quyết định một cách nhanh chóng đến thế, theo 4 nguồn tin quen thuộc với vấn đề.
Các nguồn tin cho biết ông Trump thất vọng với bà Bondi trên nhiều phương diện, trong đó có cách bà xử lý hồ sơ liên quan đến tỷ phú ấu dâm Jeffrey Epstein, cũng như chưa nỗ lực hết sức với các điều tra hoặc truy tố đối thủ chính trị của ông, trong đó có cựu giám đốc FBI James Comey và Tổng chưởng lý bang New York Letitia James.
Những ngày gần đây, ông Trump đã trao đổi với các đồng minh về khả năng sa thải bà Bondi và trực tiếp nói chuyện với bà vào ngày 1/4, khi hai người cùng tới Tòa án Tối cao theo dõi phiên tranh luận liên quan đến quyền công dân theo nơi sinh.
Khi ấy, ông Trump nói rằng đã đến lúc thay đổi lãnh đạo Bộ Tư pháp. Theo các nguồn thạo tin, bà Bondi hy vọng có thể kéo dài thời gian, ít nhất đến mùa hè, để rời nhiệm sở trong êm thấm.
Nhưng điều đó đã không xảy ra. Tối 1/4, bà Bondi tỏ ra xúc động khi trao đổi với bạn bè và đồng nghiệp về việc sắp mất chức. Và ngay sáng hôm sau, ông Trump thông báo quyết định sa thải bà trên mạng xã hội.
Các nguồn tin cho biết bà Bondi từng được thông báo rằng sau khi rời Bộ Tư pháp, bà có thể được giao một vị trí khác trong chính quyền. Hai người cho hay ông Trump từng nêu khả năng bổ nhiệm bà làm thẩm phán.
Nhưng kế hoạch này dường như đã không thành hiện thực, khi ông Trump khẳng định bà sẽ rời khỏi chính quyền hoàn toàn. Một nguồn tin cũng nói với CNN rằng dù ông Trump đề cập việc bà chuyển sang làm việc trong khu vực tư nhân, hiện Bondi vẫn chưa có công việc mới.
Trong 14 tháng giữ chức Bộ trưởng Tư pháp, bà Bondi thường xuyên công khai thể hiện sự ủng hộ với Tổng thống, cho thấy sự khác biệt rõ rệt so với những người tiền nhiệm, vốn thường giữ khoảng cách với Nhà Trắng nhằm bảo đảm tính khách quan của các cuộc điều tra và truy tố.
Nhưng sự ra đi chóng vánh của bà Bondi cho thấy thực tế trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, đó là lòng trung thành và sự ủng hộ có thể giúp các quan chức lên nắm quyền, nhưng không đủ để bảo vệ họ trước những quyết định cứng rắn của Tổng thống.
Ngay cả các đồng minh của bà Bondi cũng phải thừa nhận trong phần lớn thời gian giữ chức Bộ trưởng Tư pháp, bà đã tự đặt mình vào thế dễ tổn thương. Trong 14 tháng đầy sóng gió, bà liên tiếp mắc sai lầm và nhiều lần xử lý thông điệp không hiệu quả, khiến ngày càng nhiều nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội xa lánh bà.
Theo những người am hiểu tình hình, quan chức phụ trách nhà ở liên bang Bill Pulte, một đồng minh thân cận của ông Trump, từ lâu đã thúc đẩy việc cách chức bà Bondi. Ông Pulte cho rằng bà chậm chạp trong nỗ lực truy tố Comey, James cùng một số vụ khác.
Ngoài ra, theo các nguồn tin thân cận với bà Bondi, ông Boris Epshteyn, cố vấn pháp lý lâu năm của ông Trump, cũng là một trong những người chỉ trích bà mạnh mẽ và đóng vai trò đáng kể trong quyết định sa thải của Tổng thống.
Ông Pulte và ông Epshteyn chưa phản hồi về các thông tin này.
Đồng minh quan trọng nhất của Bondi tại Nhà Trắng, Chánh văn phòng Susie Wiles, trong nhiều tháng qua đã nỗ lực bảo vệ người phụ nữ mà bà gọi là “em gái” và đưa ra nhiều lập luận nhằm giữ Bondi ở lại đến phút cuối.
Trên thực tế, Bondi không phải là người thiếu nỗ lực. Dưới thời bà, Bộ Tư pháp đã mở hàng loạt cuộc điều tra nhằm vào các đối thủ của ông Trump, trong đó có Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Jerome Powell, Tổng chưởng lý James, cựu giám đốc FBI Comey và cựu giám đốc CIA John Brennan.
Tuy nhiên, các nỗ lực truy tố ông Comey và bà James nhanh chóng bị tòa bác bỏ, sau khi thẩm phán kết luận công tố viên phụ trách được bổ nhiệm không đúng quy định pháp luật.
Hiện chưa rõ liệu có sự kiện cụ thể nào khiến ông Trump ra quyết định sa thải bà Bondi không. Trước đó, ông từng tỏ ra thận trọng trong việc thay thế các quan chức cấp cao nhằm tránh tái diễn tình trạng thay người liên tục như trong nhiệm kỳ đầu.
Việc liên tiếp sa thải bà Noem và sau đó là bà Bondi cho thấy quan điểm của Tổng thống có thể đang thay đổi. Theo các đồng minh của ông Trump, tính toán của ông đã dịch chuyển sau khi Thượng viện nhanh chóng phê chuẩn ông Markwayne Mullin làm người thay thế bà Noem.
Họ cũng cho rằng Bộ trưởng Lao động Lori Chavez-DeRemer, người đang đối mặt nhiều áp lực, có thể trở thành thành viên nội các tiếp theo bị cách chức.
Với những lý do dẫn đến việc bà Bondi mất chức, bất kỳ ai trở thành người kế nhiệm cũng sẽ phải đối mặt với nhiệm vụ không dễ dàng, đó là đáp ứng mong muốn mạnh mẽ của ông Trump trong việc truy tố thành công các đối thủ chính trị của ông, theo bình luận viên Glenn Thrush của NYTimes.
Theo thống kê của Reuters, kể từ khi nhậm chức nhiệm kỳ hai, Tổng thống Trump đã đe dọa điều tra, truy tố, trả đũa ít nhất 470 cá nhân, tổ chức, trong đó có nhiều quan chức là thành viên đảng Dân chủ.
Từng được xem là nơi có bầu trời đêm tối và trong nhất hành tinh, sa mạc Atacama (Chile) đang đối mặt nguy cơ đánh mất lợi thế đặc biệt do ô nhiễm ánh sáng ngày càng gia tăng.
Sự mở rộng đô thị, khai thác tài nguyên và các dự án năng lượng khiến ánh sáng nhân tạo lan tới cả những khu vực vốn biệt lập. Với các kính thiên văn cực nhạy, chỉ một nguồn sáng nhỏ cũng đủ làm suy giảm đáng kể chất lượng quan sát.
Tại đây, Đài quan sát Nam Âu đang xây dựng kính thiên văn Extremely Large Telescope - dự kiến hoàn thành vào năm 2030 - với kỳ vọng phát hiện các hành tinh giống Trái đất và tìm lời giải cho câu hỏi về sự sống ngoài vũ trụ.
Tuy nhiên, môi trường quan sát lý tưởng của Atacama đang bị đe dọa không chỉ bởi ánh sáng mà còn bởi bụi, rung chấn vi mô và nhiễu loạn khí quyển từ các hoạt động công nghiệp. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của các thiết bị trị giá hàng tỉ USD.
Một dự án năng lượng từng được đề xuất gần khu vực đài quan sát Paranal, cách khoảng 10km, đã vấp phải phản ứng mạnh từ giới khoa học và cuối cùng bị hủy bỏ. Sự việc cho thấy "bầu trời tối" mong manh trước áp lực phát triển.
Giới chuyên gia cảnh báo nếu không có biện pháp kiểm soát chặt chẽ, Atacama có thể lặp lại bài học trong quá khứ khi một đài quan sát quốc tế tại Chile từng phải đóng cửa vì ô nhiễm từ khai thác mỏ.
Hiện chính phủ Chile và các tổ chức khoa học đang xem xét siết quy định bảo vệ bầu trời đêm, nhưng nhiều ý kiến cho rằng cần hành động quyết liệt hơn.
"Chúng ta đã chi rất nhiều tiền. Nhưng khi chúng ta cần họ giúp một việc nhỏ, họ lại nói không, chúng tôi không muốn giúp", Tổng thống Trump phát biểu trong cuộc họp báo tại Phòng Bầu dục ngày 22.6.
"Thật là một điều ngu ngốc khi nói như vậy, bởi vì chúng ta hoàn toàn có thể nói điều đó với họ nếu muốn, và chúng ta có thể sẽ làm vậy", AFP dẫn lời ông Trump nói.
Phát biểu trên được đưa ra trong bối cảnh quan hệ giữa ông Trump và NATO tiếp tục căng thẳng vì chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran. Ông Trump từng đe dọa rút khỏi liên minh và cân nhắc giảm hiện diện quân sự của Mỹ tại châu Âu, sau khi một số nước thành viên từ chối cho máy bay quân sự Mỹ sử dụng không phận để tấn công Iran. Đến tháng 4, các nước NATO cũng không ủng hộ kế hoạch phong tỏa các cảng Iran của Mỹ.
Trong nhiều năm, ông Trump thường xuyên chỉ trích các đồng minh châu Âu, cho rằng các nước phụ thuộc quá nhiều vào Mỹ trong vấn đề an ninh, song chi chưa đủ cho quốc phòng. Ông lập luận Mỹ đã gánh trách nhiệm lớn hơn nhiều so với phần đóng góp của các nước thành viên khác của NATO.
Bất chấp mối quan hệ căng thẳng với liên minh, ông Trump dự kiến sẽ tham dự hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ vào tháng tới.
Gần đây, tại cuộc họp bộ trưởng quốc phòng NATO ở Brussels (Bỉ), Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cũng tuyên bố Washington sẽ rà soát lại sự hiện diện quân sự của Mỹ tại châu Âu. Ông cảnh báo lực lượng Mỹ có thể bị cắt giảm tại những nước không đáp ứng mục tiêu chi tiêu quốc phòng, theo The Guardian.
Theo ông Hegseth, đây sẽ là "một cuộc đánh giá thực chất", trong đó mức đóng góp của Mỹ cho NATO sẽ phụ thuộc vào việc các thành viên khác có thực hiện cam kết quốc phòng hay không. Ông nhấn mạnh với Washington, NATO trong tương lai phải là "con đường 2 chiều".
Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump muốn các thành viên NATO ở châu Âu đi đầu trong việc bảo vệ lục địa, đồng thời từng bước nâng chi tiêu quốc phòng lên 3,5% GDP vào năm 2035. Hầu hết các nước thành viên, ngoại trừ Tây Ban Nha, đã nhất trí về nguyên tắc với mục tiêu này tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở The Hague (Hà Lan) năm 2025.
"Đây là một cuộc đánh giá mà một số quốc gia sẽ thất bại, trong khi những nước khác sẽ vượt qua xuất sắc", ông Hegseth nói và hàm ý Mỹ có thể rút bớt lực lượng khỏi những nước chi tiêu quốc phòng thấp hoặc khó đạt các mục tiêu dài hạn.
Bộ Quốc phòng Anh ngày 15/4 công bố đợt cung cấp thiết bị bay không người lái (drone) "lớn nhất từ trước đến nay" cho Ukraine, trong đó London sẽ chuyển giao ít nhất 120.000 thiết bị cho Kiev trong năm 2026. Cơ quan này khẳng định đợt cung cấp sẽ thúc đẩy tăng trưởng và tạo việc làm trên khắp nước Anh.
Trong lô vũ khí có hàng nghìn drone tấn công tầm xa, drone trinh sát, hậu cần và khí tài hàng hải, tất cả "đều đã được thử lửa trên tiền tuyến tại Ukraine". Hoạt động chuyển giao đã bắt đầu trong tháng 4.
"Sự bổ sung lớn về drone đã qua thực chiến sẽ cung cấp cho Ukraine năng lực cần thiết để bảo vệ người dân và đối phó lực lượng Nga", Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey cho biết. Ông tuyên bố cũng không gì có thể khiến Anh xao nhãng khỏi "nỗ lực sát cánh cùng Ukraine đến khi đạt được hòa bình", dù Trung Đông đang là tâm điểm chú ý những tuần gần đây.
Trong hội nghị của Nhóm Liên lạc Quốc phòng Ukraine (UDCG) diễn ra ở Đức cùng ngày, Bộ trưởng Healey thông báo Anh cũng sẽ cung cấp hàng trăm nghìn quả đạn pháo và hàng nghìn tên lửa phòng không cho Ukraine.
Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov tiết lộ drone hiện được sử dụng trong phần lớn các cuộc phản công của Ukraine, đóng vai trò quan trọng đối với cả tiền tuyến lẫn những cuộc tập kích nhằm vào mục tiêu ở sau phòng tuyến đối phương.
Bộ trưởng Fedorov đề cập đến thông tin do Tổng thống Volodymyr Zelensky đưa ra hôm 14/4, trong đó ông tuyên bố Ukraine đã "lần đầu trong lịch sử" chiếm được vị trí Nga chỉ bằng drone mặt đất và trên không, hoàn toàn không triển khai bộ binh.
Theo quan chức Ukraine, Kiev đang tăng cường hoạt động sản xuất drone ở trong nước và đẩy nhanh chuyển giao sản phẩm cho binh sĩ ở tiền tuyến.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte lưu ý rằng hỗ trợ cho Ukraine giờ không còn mang tính một chiều. Kiến thức của Kiev về sử dụng, đối phó drone hiện được chia sẻ lại cho NATO và liên minh đang học hỏi trực tiếp từ kinh nghiệm thực chiến.
